giải pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đã sửa lần 1

Với những lí do trên cho nên tôi đưa ra giải pháp “Phương pháp dạy văn bản “Cô bé bán diêm” của An-đéc-xen gắn liền với việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 8 ở trường THCS Phú Lo

I LÍ DO ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

Kĩ năng sống là tập hợp các hành vi tích cực và khả năng thích ứng chophép cá nhân đối phó và đạt kết quả tốt với các nhu cầu, thách thức của cuộcsống thường ngày Đây là các kĩ năng mà con người lĩnh hội qua giáo dục và trảinghiệm trực tiếp

Cùng với xu thế phát triển chung của xã hội, học sinh ngày nay phát triểnsớm về tâm lý cũng như các kĩ năng trong cuộc sống Tuy nhiên ở các trườnghọc lại đang xuất hiện thực trạng trẻ vị thành niên có xu hướng gia tăng về bạolực học đường, dễ bị kẻ xấu lợi dụng, dễ sa vào các tệ nạn xã hội, sống ích kỷ,

vô tâm, khép mình, Đặc biệt do thiếu kĩ năng sống mà nhiều em đã có nhữngquyết định sai lầm dẫn tới những hệ lụy đáng tiếc xảy ra Hơn thế nữa, đứngtrước thềm hội nhập quốc tế đòi hỏi thế hệ trẻ phải tự tin, có kĩ năng sống khoẻ,sống lành mạnh,…thì mới tồn tại và phát triển

Giáo dục kĩ năng sống là nội dung hết sức quan trọng cần được thực hiệnmột cách thường xuyên và có hệ thống trong mỗi tiết học Thông qua hoạt độnggiáo dục đó sẽ giúp học sinh nâng cao trình độ hiểu biết, rèn luyện được đạo đức

và sống có trách nhiệm với gia đình, xã hội

Một trong những môn học gắn liền với việc rèn luyện đạo đức, nhân cách,

kĩ năng sống cho học sinh chính là môn Ngữ văn Với tính chất là môn học công

cụ, môn Ngữ văn giúp học sinh có năng lực ngôn ngữ để học tập, giao tiếp, nhậnthức về xã hội và con người Với tính chất giáo dục thẩm mĩ, môn Ngữ văn giúphọc sinh bồi dưỡng năng lực tư duy, làm giàu xúc cảm thẩm mĩ và định hướngthị hiếu để hoàn thiện nhân cách, điều chỉnh hành vi, thái độ Có thể nói đây làmôn học có khả năng đặc biệt trong việc hình thành các kĩ năng sống tốt đẹp chohọc sinh, đặc biệt là giáo dục nhận thức đúng, sai cho các em ở độ tuổi lớp 8

Với những lí do trên cho nên tôi đưa ra giải pháp “Phương pháp dạy văn bản “Cô bé bán diêm” của An-đéc-xen gắn liền với việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 8 ở trường THCS Phú Long” là mục đích mà bản thân

tôi luôn hướng đến và thực hiện trong quá trình dạy học

II MỤC ĐÍCH CỦA GIẢI PHÁP

Việc áp dụng giải pháp này vào tiết học cụ thể nhằm thực hiện được cácmục tiêu trong dạy học nói chung và bộ môn nói riêng Từ đó, học sinh có thểnắm được:

- Nội dung, đặc trưng nghệ thuật của văn bản

- Rèn luyện kĩ năng sống về tình đoàn kết, tương thân tương ái; sự sẻ chia,giúp đỡ lẫn nhau giữa con người với con người

- Định hướng suy nghĩ, hành động nhằm gắn kết các em với gia đình, vớimọi người xung quanh

- Góp phần giáo dục lối sống của học sinh; hạn chế các hiện tượng tiêucực trong nhà trường như thiếu tình đoàn kết, bạo lực học đường, thờ ơ, vô cảmtrước nỗi đau của người khác Ngoài ra còn giúp giảm áp lực về mặt giáo dụcđạo đức học sinh cho giáo viên chủ nhiệm trong các tiết sinh hoạt lớp

III ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu, phạm vi áp dụng

Đối tượng nghiên cứu: học sinh lớp 8 năm học 2020 – 2021 tại trườngTHCS

Phạm vi nghiên cứu: tập trung nghiên cứu văn bản “Cô bé bán diêm” đéc-xen) theo xu hướng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

(An-Phạm vi áp dụng: vận dụng giải pháp cho hầu hết các môn học, điển hìnhnhư môn Ngữ văn, Giáo dục công dân, Lịch sử, Địa lí,…ở nhiều khối học vớikhả năng áp dụng ở các trường THCS toàn thành phố Thuận An

2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp so sánh, đối chiếu

Kĩ năng sống là quá trình giáo dục cần có sự hợp tác từ gia đình đến nhàtrường và cả xã hội Cha mẹ là người thầy đầu tiên của những đứa trẻ và là tấmgương phản chiếu để con trẻ noi theo khi còn sơ sinh Ngoài ra thì tầng lớp xãhội, địa vị xã hội, giai cấp…cũng ảnh hưởng đến lối sống của mỗi cá nhân Đặcbiệt nhân tố quan trọng, ảnh hưởng nhiều đến việc hình thành nhân cách của các

em là người giáo viên Điều đó càng được thể hiện rõ ở lứa tuổi học sinh lớp 8khi mà các em còn quá ít kinh nghiệm sống nhưng lại muốn khẳng định bản thânmình Vì thế, mục tiêu lớn mà giáo dục đưa ra là giáo dục một cách toàn diện,phù hợp vì học để biết, học để làm, học để tồn tại và để chung sống

Thông qua giải pháp này, tôi cũng hi vọng giúp học sinh khắc sâu hơn giátrị tình cảm gia đình; tình đoàn kết, tương thân, tương ái giữa người với ngườitrong xã hội

Nhà trường đã kết hợp với trung tâm GAIA để dạy kĩ năng sống cho họcsinh mỗi tuần một tiết.

Cách đánh giá tiết học cũng đổi mới căn bản đưa đến nhiều hiệu ứng tíchcực cho cả giáo viên và học sinh

Bản thân luôn nhận được sự quan tâm của Ban lãnh đạo nhà trường, kếthợp với sự giúp đỡ nhiệt tình của các anh chị em đồng nghiệp và sự quan tâmcủa các bậc phụ huynh trong khi thực hiện giải pháp

Các em học sinh cũng chủ động, tích cực và nhiệt tình khi tham gia thựchiện giải pháp này trên lớp

mỗi giáo viên cần vận dụng giáo dục lối sống, kĩ năng sống, nhận thức cho họcsinh qua các bài dạy của mình

Từ thực trạng trên, việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua cáctiết học là vô cùng cần thiết nhằm giúp các em có cách nhìn, hướng đi đúng đắn

để trở thành con ngoan, trò giỏi

III NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Các khái niệm liên quan

“Kĩ năng sống” là tập hợp các hành vi tích cực và khả năng thích nghi,cho phép mỗi cá nhân đối phó hiệu quả với các nhu cầu và thách thức của cuộcsống hằng ngày; nói cách khác là khả năng tâm lý xã hội Đó là tập hợp các kĩnăng mà con người tiếp thu qua giáo dục hoặc trải nghiệm trực tiếp được dùng

để xử lý các vấn đề và câu hỏi thường gặp trong đời sống con người Kĩ năngsống có chức năng đem lại hạnh phúc và hỗ trợ các cá nhân trở thành người tíchcực và có ích cho cộng đồng

“Đạo đức” là hệ thống các quy tắc về chuẩn mực của cộng đồng và xãhội Đạo là con đường, đức là tính tốt hoặc những công trạng tạo nên Khi nóimột người có đạo đức là ý nói người đó có sự rèn luyện thực hành các lời răndạy về đạo đức, sống chuẩn mực và có nét đẹp trong đời sống và tâm hồn

2 Tích hợp các kĩ năng sống, giáo dục đạo đức

Giáo dục đạo đức cho học sinh về tình cảm gia đình Đó là sự yêu thương,quan tâm, sẻ chia lẫn nhau giữa ông bà, cha mẹ, con cái và anh chị em Gợi mở,trình bày thông qua hoàn cảnh éo le, thiếu tình thương từ gia đình của cô bé bándiêm

Giáo dục kĩ năng sống về tình yêu thương đồng loại Đó là sự đồng cảm,

sẻ chia, giúp đỡ lẫn nhau giữa con người với con người trong xã hội thông quahình thức thảo luận, trao đổi về hình ảnh cô bé đầu trần, chân đất dò dẫm trongbóng tối của đêm ba mươi Tết để bán từng que diêm mà không ai quan tâm haymua giúp cô

Tố cáo một xã hội sống thiếu tình yêu thương giữa con người với conngười Đó là sự thiếu quan tâm, không có tình yêu thương máu mủ của người

cha đối với con Đồng thời, đó cũng là sự thờ ơ, vô cảm, lạnh lùng của người đờiđối với một cô bé tội nghiệp trong đêm giao thừa.

Làm chủ bản thân: khắc phục những hạn chế của bản thân, những lỗi lầmthường gặp trong gia đình, ngoài xã hội; sự vô cảm của bản thân đối với gia đình

và những người xung quanh

Vận dụng: biết viết đoạn văn, bài văn

IV CÁC BƯỚC ÁP DỤNG TRONG BÀI

1 Kết nối

Kĩ năng tương tác giữa giáo viên và học sinh

- Thông thường để kiểm tra kiến thức cũ, giáo viên thường đặt ra câu hỏiyêu cầu học sinh trả lời Phương pháp dạy học truyền thống đó thường gây ápđặt, tạo áp lực cho học sinh, khiến các em mất đi tính tích cực, hứng thú trongtiết học Trong giải pháp này, tôi cho học sinh chơi một trò chơi khởi động nhằmcủng cố kiến thức về văn bản đã học

- Giáo viên đặt ra câu hỏi: Em hãy nêu suy nghĩ về số phận của ngườinông dân trước Cách mạng tháng Tám? Qua đó, em có cảm nhận gì về tình yêuthương giữa con người với con người được thể hiện trong văn bản “Lão Hạc”?

 Sau khi học sinh trả lời, giáo viên chốt lại nội dung và giảng kiến thứcmới: Qua câu hỏi kết hợp với trò chơi khởi động, học sinh dễ dàng biết được sốphận của người nông dân trước Cách mạng tháng Tám vô cùng cơ cực Họ sốngtrong cảnh chết mòn, chết thảm, chết thể xác, chết tinh thần Từ số phận cùngcực đó, các em dễ dàng nhận ra tình yêu thương, sự quan tâm, giúp đỡ lẫn nhaugiữa những con người nghèo khổ trong xã hội như ông giáo giúp đỡ lão Hạc Dùcuộc sống khó khăn, thiếu thốn nhưng họ vẫn sẵn sàng sẻ chia, giúp đỡ lẫn nhau.Nhờ tình yêu thương, tình người đó mà xã hội sẽ ngày càng tốt đẹp hơn

Từ nội dung kiểm tra kiến thức cũ, giáo viên đã định hướng cho các emđến nội dung bài học hôm nay cũng như định hình cho các em về vai trò của tìnhyêu thương Chính tình cảm gia đình và tình người trong xã hội sẽ mang đếnhạnh phúc cho con người Ngược lại, nếu sống trong xã hội thiếu vắng tình yêuthương, thiếu sự quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau thì cuộc sống của con người sẽ vô

cùng bất hạnh Như nhà văn Go-rơ-ki đã nói “Nơi lạnh nhất không phải là BắcCực mà là nơi thiếu vắng tình yêu thương”.

2 Khám phá

2.1 Kĩ năng tìm hiểu kiến thức

Để phát huy tính tích cực, chủ động cũng như đáp ứng nhu cầu dạy họctheo hướng tích hợp đối với kĩ năng tìm hiểu kiến thức, bản thân tôi tiến hànhcho học sinh xem video, đọc văn bản, nghe bài hát hoặc các mẫu chuyện về tìnhyêu thương

Giáo viên đặt câu hỏi: Nhân vật xuất hiện trong văn bản là ai? Nội dungchính của câu chuyện thể hiện điều gì? Nghệ thuật đặc trưng của văn bản?

Nhân vật trong văn bản là một em bé tội nghiệp, đáng thương, chịu thiệtthòi trong xã hội Giáo viên tích hợp đến nhân vật chú bé Hồng trong văn bản

“Trong lòng mẹ” hay số phận của người nông dân trước Cách mạng tháng Támtrong văn bản “ Lão Hạc”, “Tức nước vỡ bờ” Từ sự đối chiếu đó, giáo viên giáodục các em về tình cảm gia đình, tình làng nghĩa xóm, tình yêu thương giữanhững con người cùng khổ

Nội dung: “Cô bé bán diêm” có hai nội dung chính là thể hiện lòng đồngcảm và tố cáo Từ nội dung của văn bản, giáo viên định hướng cho các em vềcách đối nhân xử thế với người thân trong gia đình hay những người trong cộngđồng Ta phải biết yêu thương, đùm bọc, trân quý họ Đó là bản sắc đạo hiếuthuận của con cái đối với cha mẹ, lòng thương người, trắc ẩn trước những bấthạnh của người khác

Nghệ thuật: kết hợp tự sự, miêu tả, biểu cảm; truyện có kết cấu theo lốitương phản, đối lập và có sự đan xen giữa yếu tố thật và ảo

2.2 Kĩ năng tìm hiểu chú thích

Thông thường khi các em đọc xong văn bản, giáo viên gọi học sinh đứngdậy đọc phần chú thích Phương pháp tìm hiểu chú thích này chỉ cho học sinhnắm được bề nổi của từ khó, đọc lướt qua mà chưa nắm được ý nghĩa của từ ngữkhó trong văn bản

Khi dạy văn bản này, giáo viên tích hợp với phần kiến thức Tiếng việt 6bài “Nghĩa của từ”, kết hợp với chiếu song song hình ảnh minh hoạ nhằm giúphọc sinh nắm được cốt yếu nghĩa của những từ khó trong văn bản.

2.3 Kĩ năng tóm tắt văn bản

Giáo viên tích hợp kiến thức Mĩ thuật hướng dẫn học sinh vẽ các hình ảnhliên quan đến nội dung bài học Từ đó, học sinh có thể dựa vào tranh vẽ để tómtắt nội dung chính của văn bản

và giáp với Đức về phía Nam Đan Mạch giáp cả biển Baltic và biển Bắc

3.2 Tìm hiểu nội dung văn bản

3.2.1 Hình ảnh cô bé bán diêm trong đêm giao thừa

Giáo viên đặt câu hỏi: Cô bé bán diêm có hoàn cảnh như thế nào? Hoàncảnh đó làm em liên tưởng đến đối tượng nào trong xã hội?

Giáo viên liên hệ kiến thức thực tế trong đời sống, đó là số phận của những đứatrẻ bất hạnh, mồ côi, không nơi nương tựa và phải lang thang khắp nơi, tự kiếmsống bằng các nghề như bán vé số, nhặt phế liệu…trong xã hội hay những đứatrẻ bị ảnh hưởng của dịch bệnh Covid 19 mà trở thành mồ côi cả cha lẫn mẹ.Những hoàn cảnh đó thật đáng thương biết bao! Vì vậy, các em phải biết sẻ chia,quan tâm tới những số phận bất hạnh đó

Giáo viên hỏi: Không chỉ mồ côi mà em bé còn sống trong một ngôi nhànhư thế nào?

Từ câu trả lời của học sinh, giáo viên tích hợp liên môn kiến thức Địa lí

để giúp học sinh hiểu hơn về nơi ở của em Đó là khu ổ chuột với những ngôi

nhà lụp xụp, bẩn thỉu đặt sát cạnh nhau Đây là nơi ở của những người nghèo,bần hàn, cơ cực, người có thu nhập thấp, người vô gia cư,…họ không có đủ điềukiện để sinh sống ở những nơi tốt hơn.

Giáo viên hỏi thảo luận: Để kiếm sống em bé đã phải làm việc gì? Trongbối cảnh như thế nào? Để làm rõ nội dung trên tác giả đã sử dụng biện phápnghệ thuật gì?

Với nghệ thuật tương phản, tác giả đã làm nổi bật sự đáng thương của cô

bé Trong đêm giao thừa rét buốt, khi mọi nhà đều sáng rực ánh đèn, quây quầnbên nhau thì em lại đầu trần, chân đất đang dò dẫm trong bóng tối bán diêm đểkiếm sống Lúc ra khỏi nhà em cũng có đôi giày vải của mẹ để lại nhưng vì rộngquá nên em đã liên tiếp làm văng mất cả hai chiếc khi qua đường Em khôngdám về nhà vì chưa bán được que diêm nào và sợ bị cha đánh Trong đêm đó,mọi người đều vội vã trở về sum họp với gia đình mà không ai quan tâm tớinhững lời mời chào của em Giá như người cha có tình yêu thương thì có lẽ đêmgiao thừa này em đã được đoàn tụ cùng cha để đón chào năm mới

Giáo viên tích hợp kiến thức Tiếng việt lớp 6 để giải thích nghĩa của từ

“Giao thừa” Giao thừa là thời điểm chuyển tiếp giữa ngày cuối cùng của năm

cũ sang ngày đầu tiên của năm mới Đây là một trong những buổi lễ quan trọngtrong tập quán, văn hoá của nhiều dân tộc Vào thời điểm này, các gia đình cùnglàm lễ thắp hương cúng gia tiên, quây quần bên những mâm cơm thịnh soạn;con cháu chúc sức khoẻ, mừng tuổi ông bà; ông bà lì xì cho con cháu Mọingười đều vui vẻ, cùng nhau cầu sức khoẻ, may mắn, tài lộc cho cho gia đình

Giáo viên hướng dẫn học sinh liên hệ thực tế đời sống để giáo dục các em

về khả năng quan sát, cách nhìn nhận, cách đối nhân xử thế Các em đang đượcsống trong tình yêu thương, che chở của gia đình, được học hành Khi Tết đến,xuân về, chúng ta được ba mẹ mua sắm quần áo, giày dép, được ăn những món

ăn ngon, được vui chơi,…nhưng ở ngoài xã hội vẫn còn những mảnh đời bấthạnh như trẻ mồ côi, những người vô gia cư,…vẫn phải lang thang kiếm sống

Để giúp đỡ họ, các em không được khinh bỉ, xa lánh, xua đuổi mà có thể quantâm, hỏi han hay mua ủng hộ tờ vé số, bánh kẹo cho những người bán hàng

rong; sẵn sàng chia sẻ những gì mình có với những người ăn xin hay giúp đỡ cụgià, em bé qua đường hoặc chia sẻ những hình ảnh, thông tin về những ngườithất lạc để họ tìm về với gia đình…Tuy đó là những hành động nhỏ, nhưng đãmang lại cho họ hơi ấm tình người trong xã hội.

3.2.2 Những lần quẹt diêm thực tế và mộng tưởng

Giáo viên hỏi: Tại sao em bé lại quẹt diêm? Em quẹt diêm mấy lần? Khiquẹt diêm, em thấy những gì và tại sao em lại thấy những hình ảnh đó?

Để chống lại cái đói, cái rét, cái cô đơn của đêm giao thừa em chỉ biết gửi lòngmình qua những lần quẹt diêm và mộng tưởng

Lần quẹt diêm thứ nhất: Một lò sưởi toả hơi nóng dịu dàng hiện ra Emngồi trước lò sưởi bằng sắt bóng loáng Ngón tay cái cầm diêm cháy gần sát làmnóng bỏng lên Đây là hình ảnh tưởng tượng đầu tiên vì em đang rét nên mơ ước

có lò để sưởi cho ấm Đó là ước mơ giản đơn của mọi người, nhưng đối với em

nó quá xa vời

Giáo viên tích hợp kiến thức địa lí để giúp học sinh hiểu hơn về đất nướcĐan Mạch vào dịp cuối năm Vào thời điểm này, thời tiết ở đây rất lạnh, có nơilên đến âm vài chục độ C, trời rét buốt, tuyết rơi dày đặc Mọi người đều có áo

ấm mặc, cùng nhau quây quần bên lò sưởi đỏ rực Vậy mà em phải lang thang,đầu trần, chân đất để kiếm sống dưới cái lạnh cắt da, cắt thịt Thật xót xa biếtbao!

Lần quẹt diêm thứ hai hiện lên một bàn ăn thịnh soạn, khăn trải bàn trắngtinh, có cả ngỗng quay Đặc biệt con ngỗng cắm thìa, dĩa trên lưng tiến về phía

em Đây là mơ ước giản đơn của những đứa trẻ mà sao đối với em sao khó khănquá Em chỉ có thể thưởng thức thông qua các mộng tưởng

Giáo viên liên hệ thực tế về phong tục truyền thống của các nước phươngTây trong lễ Nô-en Ngỗng quay là món ăn truyền thống trong dịp Giáng sinh, lễTết của các nước Phương Tây Vào những dịp như vậy những đứa trẻ được quâyquần với gia đình bên mâm cơm thịnh soạn có cả ngỗng quay và chờ đợi nhữngmón quà ý nghĩa từ ông già Nô-en Qua đây giáo viên muốn giáo dục các em vềcách sống Trong khi các em ăn uống dư thừa, phung phí thì ở đâu đó trong xã

hội vẫn còn những em bé, những người bất hạnh không có cái ăn Họ phải chạy

ăn từng bữa hoặc ai cho gì thì ăn nấy, miễn no bụng là được, chứ không có sựlựa chọn hay đòi hỏi Vì vậy chúng ta cần phải biết tiết kiệm, chống lãng phí

Không chỉ đói, rét mà còn cô đơn nên em tiếp tục quẹt que diêm thứ ba.Trước mặt em là một cây thông Nô-en với hàng ngàn ngọn nến lấp lánh, toả raánh sáng diệu kì Hình ảnh cây thông Nô-en chính là sự khát khao về hạnh phúc,

về sự đoàn tụ gia đình Khi bà còn sống, em cũng được đón giao thừa cùng bà vàquây quần bên cây thông Nô-en Thế mà giờ đây, tất cả những điều hạnh phúcgiản đơn ấy đã lùi vào quá khứ Thực tại khi diêm tắt chỉ có cái đói, rét, cô đơnbủa vây quanh em

Giáo viên giải thích thêm về ý nghĩa của cây thông Nô-en Theo quanniệm của các nước Phương Tây màu xanh là màu tượng trưng của sự vĩnh cửu,phồn vinh và ấm no Những loài cây có màu xanh quanh năm thường mang ýnghĩa rất đặc biệt đối với con người Vì thế họ chọn cây thông trong dịp Giángsinh hay dịp Tết vì nó vẫn có thể xanh tốt vào mùa đông lạnh giá Nhiều quốcgia còn tin rằng màu xanh chính là thứ bùa giúp xua đuổi tà ma và bệnh tật

Giáo viên đặt câu hỏi để học sinh nhớ lại kiến thức cũ: Qua hình ảnh cô

bé giúp em nhớ đến những nhân vật văn học nào đã học?

Giáo viên tích hợp kiến thức văn học giúp các em nhớ đến hai nhân vật cócuộc sống bất hạnh khi ba mẹ chia tay nhau là Thành và Thuỷ trong văn bản

“Cuộc chia tay của những con búp bê” Hay chú bé Hồng trong văn bản “Tronglòng mẹ” Giáo viên muốn mở rộng thêm vấn đề về trách nhiệm của cha mẹ đốivới con cái Cha mẹ đã cho con trẻ hình hài và được sinh ra trên cõi đời này thìphải có trách nhiệm mang lại tình thương, niềm vui, hạnh phúc cho các em.Đừng để con trẻ bơ vơ, phải chịu bao nghiệt ngã của cuộc đời khi tuổi còn quánhỏ

Vì sự cô đơn, niềm khao khát hạnh phúc đã thôi thúc em quẹt diêm thứ tư.Que diêm vừa bừng sáng thì trong ngọn lửa hồng bước ra hình ảnh người bàhiền từ với nụ cười dịu dàng Em cảm thấy vô cùng sung sướng khi được bà ômvào lòng Những lần quẹt diêm trước, vật chất có thể đến rồi biến mất nhưng lần

quẹt diêm này, em nhất định phải níu giữ lại hình ảnh của người bà hiền từ vì bàchính là hơi lửa sưởi ấm, là tình yêu thương, niềm hạnh phúc vô bờ bến của em.

Vì vậy em đã quẹt tất cả những que diêm còn lại trong bao và thấy mình đượcbay lên trời, sum họp cùng bà Giờ đây, em sẽ không phải đối mặt với đói rét,khổ sở và những trận đòn roi nữa

Giáo viên hỏi: So với cuộc sống cô bé thì em có cuộc sống như thế nào?

Em có được cuộc sống như vậy là nhờ ai? Để đền đáp công ơn to lớn đó, các emcần phải làm gì?

Giáo viên liên hệ thực tế đời sống Các em được sống trong sự đầy đủ vềvật chất, tràn ngập tình yêu thương của cha mẹ, người thân Để các em có cuộcsống đầy đủ, hạnh phúc như vậy thì cha mẹ đã phải vất vả mưu sinh Để đền đápcông ơn đó, nhiều em đã đã có những hành động đúng đắn như chăm chỉ họctập, biết vâng lời, biết phụ việc nhà,…đó là những việc làm tuy nhỏ nhưng đãmang lại hơi ấm trong lòng cha mẹ Tuy nhiên, vẫn còn đó một bộ phận khôngnhỏ các em có những hành vi thiếu tình yêu thương, sự kính trọng và không biết

ơn đối với cha mẹ như vô lễ, không nghe lời, bỏ bê chuyện học hành, sa vào các

tệ nạn xã hội như nghiện game, sử dụng chất kích thích, chất gây nghiện,…những hành động đó thật đáng lên án, phê phán

Qua những lần quẹt diêm ta thấy cô là người có tâm hồn trong sáng vànhân hậu Bản thân em phải chịu đói, rét nhưng em không hề oán trách một ai,

kể cả người cha vô tâm của mình Hình ảnh cô bé giúp các em liên tưởng đếntấm lòng nhân hậu, trong sáng, giàu tình yêu thương của bé Liên “Hai đứa trẻ”của Thạch Lam hay nhân vật người em “Bức tranh của em gái tôi” của Tạ DuyAnh

Em bé thật tội nghiệp Người đời đối xử với em quá lạnh lùng Dù em đã

ra đi nhưng sự lạnh lùng, thờ ơ của người đời vẫn không thay đổi Chỉ có mẹ và

bà là người yêu thương em vô điều kiện nhưng đều đã qua đời Vì vậy em đãphải tìm đến hạnh phúc của mình nơi Thiên đường

3.2.3 Một cảnh tượng thương tâm

Dù em đã ra đi mãi mãi nhưng trên đôi má vẫn ửng hồng và đôi môi đangmỉm cười Cái chết thể hiện sự thanh thản, toại nguyện vì em đã được đến mộtthế giới khác mà nơi đó ngập tràn tình yêu thương của mẹ và bà Cái chết của cô

là sự tố cáo mạnh mẽ đối với người cha và những người lạnh lùng, thờ ơ trong

xã hội Nếu người cha có chút tình máu mủ và mọi người biết quan tâm, sẻ chiathì có lẽ giờ đây em không phải ra đi trong đói rét, giá lạnh như vậy Thật đaulòng phải không các em? Đã sống trong một xã hội thì con người phải biết yêuthương, đùm bọc lẫn nhau “sống là cho chứ đâu phải nhận của riêng mình” nhất

là trẻ em, những búp măng non nớt cần sự chở che nhiều hơn Đó chính là tấmlòng nhân đạo, sự cảm thông, yêu thương, trân trọng của tác giả với trẻ thơ

Giáo viên tích hợp các văn bản đã học để giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh về tình cảm gia đình, tình làng nghĩa xóm, tình cảm bạn bè qua các văn bản

“Lão Hạc’ của Nam Cao, “Tức nước vỡ bờ” của Ngô Tất Tố, giáo dục về lòngbiết ơn, trách nhiệm của con cái trước nỗi vất vả của cha mẹ qua bài ca dao

“Những câu hát than thân”

Giáo viên tích hợp môn Giáo dục công dân với bài “Yêu thương conngười” Yêu thương là sự quan tâm, giúp đỡ, chia sẻ, cảm thông…giúp nhauvượt qua mọi khó khăn, hoạn nạn Trong gia đình, tình yêu thương càng đángtrân trọng hơn Đã là những người cùng chung huyết thống thì phải luôn nhườngnhịn, quan tâm đến nhau nhiều hơn Đừng để mất đi rồi mới hối tiếc thì đãmuộn

Giáo viên tích hợp kiến thức Âm nhạc bằng việc trình chiếu một đoạn clipbài hát “Hãy biết yêu thương” của nhạc sĩ Lê Quốc Thắng để giáo dục các em vềlòng yêu thương, sự trân trọng những giá trị tốt đẹp của gia đình

Giáo viên hỏi: Từ nội dung của bài, em hãy tìm thêm một số câu ca dao,tục ngữ ca ngợi tình yêu thương?

Một số câu ca dao về tình yêu thương:

“Bầu ơi thương lấy bí cùngTuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”

“ Nhiễu điều phủ lấy giá gương

Người trong một nước phải thương nhau cùng…”

Một số câu tục ngữ:

“Thương người như thể thương thân”

“Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”

“Lá lành đùm lá rách”

“ Một miếng khi đói bằng một gói khi no…”

Giáo viên liên hệ thực tế để giáo dục kĩ năng sống, giáo dục tình ngườicho học sinh Trong xã hội hiện nay có rất nhiều nhà hảo tâm sẵn sáng giúp đỡngười khác mà không nghĩ đến lợi ích của bản thân Như trận lũ lụt lịch sử xảy

ra ở miền Trung năm 2019 Khi lũ lụt càn quét các tỉnh ở miền Trung thì cảnước đã chung tay giúp đỡ đồng bào vượt qua khó khăn Từ quần áo, đồ ăn, thứcuống đến tiền bạc,…đều được người dân đóng góp để hướng về miền Trungthân yêu Đặc biệt trong thời gian dịch Covid 19 vừa qua thì tinh thần đó lạicàng được thể hiện rõ hơn Tiêu biểu như các y bác sĩ đã không quản ngại nguyhiểm, sẵn sàng xông pha vào những vùng trung tâm dịch, những bệnh viện dãchiến để cứu người; những chuyến xe 0 đồng hoạt động không kể ngày đêm đểkịp thời đưa bệnh nhân đi cấp cứu; những gian hàng 0 đồng, những cây ATMgạo,…được mở ra hàng loạt hay hoạt động “Sóng và máy tính cho em”, “xổ sốtình bạn”, để giúp đỡ cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn diễn ra tại trườngTHCS Phú Long

Nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh từ những hành động thực tế,giáo viên đặt câu hỏi: Để thể hiện tình yêu thương, em cần làm gì?

Học sinh suy nghĩ, đưa ra ý kiến và giáo viên chốt lại Là một học sinh,các em cần phải học tập tốt, vâng lời thầy cô, biết quan tâm, giúp đỡ bạn đểcùng nhau tiến bộ Trong gia đình phải biết yêu thương, quan tâm, giúp đỡ lẫnnhau Đặc biệt các em phải tránh xa các tệ nạn xã hội và có cuộc sống lànhmạnh

Giáo viên hỏi: Nếu trong thực tế xã hội hoặc ở trường, em gặp những trẻ

em lang thang, bất hạnh, khó khăn thì em cần có những hành động gì?

Học sinh liên hệ và giáo viên giảng thêm: Những em bé bất hạnh, mồ côi,lang thang có hoàn cảnh đáng thương biết nhường nào! Vì thế các em khôngđược xem thường, hắt hủi mà cần có cái nhìn cảm thông, hỏi han, chia sẻ với họnhững khó khăn trong cuộc sống Dù không có nhiều tiền nhưng các em thamgia phong trào mua giúp tờ vé số để gây quỹ học bổng cho học sinh nghèo; muatăm, thước, bút, ủng hộ người mù, người khuyết tật hay góp sách vở, quần áo cũ

để gửi cho các em mồ côi…hay chỉ là một lời hỏi thăm, động viên cũng là độnglực to lớn cho họ rồi

Tuy vậy trong xã hội vẫn còn một số thành phần sống vì cái tôi cá nhân,không quan tâm, giúp đỡ người khác, thờ ơ, lạnh lùng trước nỗi đau của đồngloại Những người đó thật đáng lên án và phê phán

4 Tổng kết

Giáo viên định hướng cho các em học sinh hệ thống lại toàn bộ các biệnpháp nghệ thuật, nội dung chính bằng sơ đồ tư duy để giúp các em nắm được nộidung trọng tâm của bài

Nghệ thuật: Kể chuyện hấp dẫn, đan xen giữa hiện thực và mộng tưởng

Nội dung: Lòng thương cảm sâu sắc đối với em bé bất hạnh.

SƠ ĐỒ TƯ DUY

5 Luyện tập

Đề bài: Theo em, kết thúc của truyện “Cô bé bán diêm” của An-đéc-xen

có phải là kết thúc có hậu như trong truyện cổ tích không? Vì sao?

Trong phần kết thúc, tác giả đã hai lần lặp lại hình ảnh em bé cùng bàmình bay lên về với Thượng đế Ông miêu tả em bé tuy “chết vì giá rét” nhưng

có “đôi má hồng và đôi môi đang mỉm cười” Song đây không phải là một kếtthúc có hậu mà ta thường thấy ở trong truyện cổ tích Truyện cổ tích hạnh phúcthường được tìm thấy ngay trong hiện thực chứ không phải trong thế giới thiênđường hư ảo Hạnh phúc đó được mọi người chứng kiến Còn hạnh phúc của em

bé bán diêm thì cô đơn như chính cái chết trong giá lạnh của em vậy

Vì vậy, điều đọng lại khi câu chuyện kết thúc không phải là niềm vui nhẹnhõm của truyện cổ tích mà là nỗi xót xa làm day dứt người đọc Đây cũng làmột yếu tố làm cho câu chuyện có dáng dấp của truyện cổ tích nhưng vẫn là mộttruyện ngắn có tính hiện đại

6 Vận dụng

Giáo viên hướng dẫn học sinh kĩ năng viết sáng tạo

Dạng 1: Viết đoạn văn

Đề bài: Trong xã hội hiện nay, đâu đó chúng ta vẫn bắt gặp tiếng rao chào

mời của những cô bé, cậu bé lang thang bán hàng rong trên đường Thế nhưng,đáp lại điều đó lại là sự vô cảm, thờ ơ, thậm chí xua đuổi của một phận ngườidân Em hãy viêt một đoạn văn ngắn nêu suy nghĩ của em về hiện tượng vô cảmtrên

Hướng dẫn kĩ năng viết đoạn văn

- Bước 1: Xác định yêu cầu đề

- Bước 2: Xác định vị trí của câu chủ đề

- Bước 3: Viết thành đoạn văn: Mở đoạn, phát triển đoạn, kết thúc đoạn

Gợi ý về nội dung của đoạn văn

Phần mở đoạn: Nêu khái quát về vấn đề nghị luận: sự vô cảm.

Phần phát triển đoạn

- Khái niệm vô cảm: Vô cảm là thái độ sống thờ ơ, dửng dưng với tất cả

sự việc và con người xung quanh

- Biểu hiện của sự vô cảm: hành động ích kỉ, không quan tâm đến mọingười xung quanh; thờ ơ trước nỗi đau của xã hội, thậm chí với người thân củachính mình

- Lấy dẫn chứng minh hoạ

- Nguyên nhân của sự vô cảm: do ý thức, lí tưởng sống lệch lạc, tiêu cực,ích kỉ cùng những tham vọng của con người Đó là sự tác động của xã hội, củađám đông vào tâm lí họ Ngoài ra còn có nguyên nhân từ sự thiếu tình thương,quan tâm từ gia đình, người thân,…

- Hậu quả: lối sống vô cảm là mối lo ngại của xã hội Nó làm tha hoá, maimột về nhận thức, nhân cách của con người Không những vậy, nó còn ảnhhưởng đến xã hội, đến sự đoàn kết của tập thể

Phần kết đoạn

- Bài học nhận thức và hành động rút ra

- Liên hệ bản thân

Dạng 2: Viết bài Tập làm văn

Cho đề bài: Phát biểu cảm nghĩ về nhân vật cô bé bán diêm trong tác

phẩm “Cô bé bán diêm” của nhà văn An-đec-xen.

Bước 1: Yêu cầu

- Dạng bài: phát biểu cảm nghĩ

- Nội dung: Phát biểu cảm nghĩ về nhân vật cô bé bán diêm

Bước 2: Tìm ý

- Cần đọc kĩ văn bản để nắm về nhân vật cô bé bán diêm.

- Cần hiểu tác phẩm và làm đúng dạng bài văn biểu cảm

- Khuyến khích những bài viết sáng tạo

Bước 3: Lập dàn ý

1 Mở bài

- Giới thiệu khái quát về truyện “Cô bé bán diêm” của An-đéc-xen

- Cảm nghĩ chung về số phận đáng thương của Cô bé bán diêm

2 Thân bài

a Số phận, hoàn cảnh đáng thương của cô bé bán diêm

- Trước kia cô đã từng có một gia đình khá giả, hạnh phúc Nhưng từ khi

mẹ mất, bà mất rồi gia đình phá sản, sa sút thì em phải sống với người cha nátrượu trong ngôi nhà tồi tàn và hay đánh đập em Hằng ngày em phải đi bán diêm

để kiếm sống

- Vào đêm giao thừa rét buốt, tuyết rơi trắng xoá các con phố và cái lạnhcắt da, cắt thịt, khi đó những căn nhà đều sáng rực ánh đèn, toả ra mùi hươngcủa đồ ăn thơm phức thì cô lại đầu trần, chân đất dò dẫm trong bóng tối để bántừng que diêm

- Không bán được diêm, không ai bố thí cho cô đồng xu nào cả nên côkhông dám về nhà vì sợ cha đánh mắng Cô ngồi co ro ở một góc tường cuốiphố, hứng chịu từng đợt gió rét xé thịt

b Ước mơ hạnh phúc cảm động

- Lần quẹt diêm thứ nhất, diêm bén lửa rất nhạy, ngọn lửa lúc đầu xanhlam, dần dần biến đi, trắng dần Vì đang rét nên em thấy trong ánh lửa hiện ramột lò sưởi bằng sắt rực hồng và ấm áp Nhưng khi que diêm vụt tắt, lò sưởibiến mất và em lại trở về với cái lạnh thấu xương của mình

- Không chỉ rét mà còn đói nên em tiếp tục quẹt que diêm thứ hai Khi quediêm cháy rực sáng lên, em thấy một bàn ăn thịnh soạn với khăn trải bàn trắngtinh Đang trong lúc mơ màng thì que diêm vụt tắt và đưa em về với thực tế đóirét phũ phàng

- Để sưởi ấm lòng mình, em tiếp tục quẹt que diêm thứ ba Lúc này emthấy hiện ra một cây thông Nô-en với hàng ngàn ngọn nến lấp lánh, trang trí bớinhững tấm bưu tranh màu sặc sỡ Nếu như hai lần trước chỉ là mơ ước cơ bảnđược ấm no thì lần này hình ảnh cây thông Nô-en chính là sự khát khao về hạnhphúc, sự đoàn tụ gia đình hiện ra trong em Em đang sung sướng, mơ màng

trong niềm hạnh phúc đoàn tụ thì cây diêm vụt tắt Một lần nữa em lại trở về vớihiện thực nghiệt ngã với cái đói, rét và sự cô đơn.

- Để níu giữ hạnh phúc, em đã quẹt que diêm thứ tư Lúc này hình ảnhngười bà hiền từ với nụ cười dịu dàng của em xuất hiện Nhưng niềm hạnh phúcchưa được bao lâu thì que diêm vụt tắt, em lại trở về với cuộc sống cô đơn giữagiá lạnh

- Để người bà không rời xa mình, em đã quẹt hết những que diêm còn lạitrong bao Những que diêm nối nhau chiếu sáng như ban ngày Hình ảnh bà nộihiện lên thật to lớn, đẹp lão và hai bà cháu nắm tay nhau bay lên trời

- Em đã vĩnh viễn ra đi trong đói khát, trong đêm rét lạnh buốt với đôi máhồng và đôi môi đang mỉm cười

c Tình cảm và thông điệp của tác giả

- Bày tỏ sự cảm thông, tình yêu thương chân thành đối với số phận bấthạnh, nhỏ bé, đáng thương như cô bé

- Phê phán người cha và một xã hội lạnh lùng, thờ ơ trước nỗi đau khổ củanhững mảnh đời bất hạnh

3 Kết bài

- Cảm nhận chung về nhân vật

- Liên hệ bản thân

PHẦN C: KẾT LUẬN

I KẾT QUẢ

1 Về phía giáo viên

Khi vận dụng phương pháp này vào bài học, tôi không chỉ giúp các emhọc sinh lớp 8 tại trường THCS Phú Long nắm vững kiến thức, học tập một cáchtích cực, chủ động hơn mà bản thân tôi cũng phát huy được tinh thần tự học, tựrèn; không ngừng tìm tòi, sáng tạo để nâng cao trình độ chuyên môn và đem lạinhững tiết học sôi nổi Nó cũng khiến người giáo viên yêu nghề, nỗ lực hơn đểtrở thành “người truyền lửa”, truyền cảm hứng cho học sinh

2 Về phía học sinh

Áp dụng giải pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, tôi nhận thấy các

em học tập tích cực, sôi nổi, hứng thú hơn Các em đã có ý thức trong học tậpnhư soạn bài ở nhà, chú ý nghe giảng, hăng hái phát biểu ý kiến và kết quả họctập được nâng cao rõ rệt Điều đặc biệt là học sinh có tinh thần tự giác, tìm tòi,sáng tạo, biết cố gắng vươn lên, không nản chí, biết đoàn kết, yêu thương, quantâm đến gia đình, bạn bè và những người xung quanh

Sau khi giảng dạy, tôi tiến hành khảo sát bằng cách cho học sinh làm bàikiểm tra 1 tiết (hình thức tự luận) theo hướng giáo dục kĩ năng sống và thu đượckết quả như sau:

THCS Phú Long”, tôi tin rằng biện pháp này mang tính khả quan trong việc xâydựng tiết học tích cực, chủ động và nâng cao kết quả bộ môn giảng dạy

Phương pháp này giúp cho học sinh sự tự tin và biết cách đối nhân xử thếtrong các mối quan hệ Các em biết quan sát về cuộc sống xung quanh để có sựcảm thông, chia sẻ với những số phận bất hạnh Đồng thời biết ơn công lao củacha mẹ để sống cho xứng đáng với đạo hiếu làm con

Bên cạnh đó, giải pháp sẽ làm giảm áp lực giáo dục đạo đức, nhân cáchcủa học sinh đối với giáo viên chủ nhiệm trong tiết sinh hoạt lớp Bởi lẽ, trongmỗi tiết học môn Ngữ văn, thầy cô đã giáo dục cho các em lối sống, đạo đức,nhân cách để các em có cách ứng xử phù hợp Cùng với đó, giải pháp này còngiúp sự gắn kết giữa giáo viên với học sinh và bạn bè

Phương pháp này không chỉ đem lại kết quả tốt trong bài giảng của bảnthân tôi mà giáo viên trong tổ và các tổ khác của trường cũng sử dụng và đem lạihiệu quả tích cực, sôi nổi cho tiết dạy Đây cũng là phương pháp có thể áp dụngrộng rãi với các trường trong thành phố Thuận An để góp phần phát triển nănglực, tư duy, kĩ năng áp dụng thực tế của người học

Trên đây là những kinh nghiệm được đúc kết trong quá trình giảng dạycủa tôi Với phương pháp dạy học này, tôi mong muốn góp phần phát triển nănglực lẫn nhận thức của học sinh để nâng cao chất lượng ngành giáo dục Giảipháp mà tôi trình bày sẽ có những thiếu sót Tôi kính mong các cấp lãnh đạo,quý thầy cô, các bạn đồng nghiệp đóng góp ý kiến để sáng kiến kinh nghiệm củatôi được hoàn thiện hơn nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Ngữ văntrong trường THCS

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Lái Thiêu, ngày 25 tháng 2 năm 2022

Người viết

Nguyễn Thị Thanh