KỸ THUẬT THĂM KHÁM SIÊU ÂM TỤY TẠNG doc

- Các dấu hiệu của siêu âm trong viêm tụy cấp, viêm tụy mãn, u tụy, u nang tụy và chấn thương tụy tá tràng.. 2.Viêm tụy cấp hoại tử chảy máu: Tụy to, bờ không đều, có những ổ hoại tử hoặ

KỸ THUẬT THĂM KHÁM SIÊU ÂM TỤY TẠNG Mục tiêu:

- Nắm được một số nguyên tắc thăm khám siêu âm tụy

- Hình tụy bình thường trên siêu âm

- Các dấu hiệu của siêu âm trong viêm tụy cấp, viêm tụy mãn, u tụy, u nang tụy và chấn thương tụy tá tràng

- Các biến chứng của viêm tụy cấp, viêm tụy mãn

KỸ THUẬT THĂM KHÁM SIÊU ÂM TỤY

- Chuẩn bị bệnh nhân: Không có gì đặc biệt, chỉ cần nhịn ăn trước 6 giờ như siêu âm gan mật, vì có thông với đường mật, bớt hơi trong đường tiêu hoá

- Sử dụng đầu dò 2,5-3,5-5MHz, siêu âm Doppler màu có giá trị thăm dò mạch máu xung quanh tụy

- Một số nguyên tắc thăm dò siêu âm tụy:

- Các lớp cắt được thực hiện là cắt ngang, chếch, quặt ngược về phía cao và bên trái, lớp cắt dọc, lớp cắt theo mặt phẳng trán dưới sườn trái để quan sát vùng đuôi tụy

- Vùng định thăm dò phải nằm ở trục của đầu dò

- Thay đổi tư thế bệnh nhân (ngửa, chếch, đứng ) để di chuyển hơi ra vùng khác, tư thế đứng rất có hiệu quả vì hơi dạ dày, đại tràng di chuyển ra vùng khác gan xuống thấp trước tụy sẽ tạo ra cửa sổ siêu âm

- Dùng nhịp thở hoặc nghiệm pháp Valsava có thể có lợi ích như u tụy ít di động hơn các tạng khác xung quanh cũng như các khối u trong ổ bụng

- Sử dụng cửa sổ siêu âm dà dày: Cho bệnh nhân uống nước, hơi dạ dày sẽ lên túi hơi

dạ dày, hơi trong đại tràng và ruột sẽ xuống thấp, cũng có thể dùng thuốc phá bọt (Dimethylpolyxylotane) như trong chụp dạ dày đối quang kép

- Dùng cửa sổ thận trái để xem đuôi tụy, bệnh nhân gày có thể xem qua lách bằng mặt phẳng trước

- Thăm khám siêu âm rất khó khăn đối với bệnh nhân béo, chướng bụng Vùng đuôi tụy và phần thấp của đầu tụy cũng rất khó thăm khám

- Người làm siêu âm: Có kinh nghiệm và cần phải thăm khám một cách kiên nhẫn cùng với thay đổi tư thế bệnh nhân để đẩy lùi các quai ruột

- Cấu trúc âm của tuyến tụy thường đậm âm cao hơn một chút so với nhu mô gan và đồng nhất Hình dáng tụy hài hòa

KẾT QUẢ BÌNH THƯỜNG

1 Hình tụy bình thường

- Nhu mô đồng đều, bờ đều, so với nhu mô gan thì bằng hoặc đậm hơn, tuổi càng cao thì nhu

mô càng đậm hơn do nhiễm mỡ

- Kích thước: Trên siêu âm theo Haber:

Đầu tụy Thân tụy

Đuôi tụy

2,7  0,7cm 2,2  0,7cm 2,4  0,4cm

3,6  1,2cm

3  0,6cm

2  0,4cm

- Ống tụy chính hình liềm, chạy từ đuôi đến đầu tụy, đường kính ống tụy chính tăng dần từ đuôi đến đầu tụy, vùng đầu tụy đường kính khoảng 3,4mm, ở thân tụy khoảng 2,6mm, ở đuôi tụy khoảng 1,6mm, người có tuổi có thể đến 5mm vùng đầu tụy Trên siêu âm là hình đường ray tăng âm, quan sát rõ ở eo, và thân tụy, ống tụy phụ thường không nhìn thấy

2 Bất thường bẩm sinh

- Kén bẩm sinh: Phát triển từ ống tụy, số lượng từ 2-3, có thể kết hợp với kén ở gan thận trong hội chứng Von-Hippel-Lindau Kén tụy đơn độc thường rất hiếm

- Kén xơ là kén có tổ chức xơ và dịch nhày, gặp ở người có rối loạn nội tiết dẫn đến suy tụy, kén kích thước từ 1-3mm, thường không nhìn thấy trên siêu âm, trên siêu âm thường thấy tụy nhỏ đi, nếu to lên là có viêm tụy kèm theo

- Tụy chia: Do khuyết tật nối liền mầm lưng và bụng, tụy bụng đổ vào gai chính, tụy lưng đổ vào gai phụ, do bất thường về lỗ đổ vào tá tràng nên hay gây viêm tụy, có tác giả cho rằng viêm tụy không có nguyên nhân thường là do tụy chia

VIÊM TỤY CẤP

ĐẠI CƯƠNG

Viêm tụy cấp (VTC) là tình trạng viêm cấp tính của tụy với việc giải phóng men tụy

tự động phá hủy tuyến tụy Viêm tụy thực chất không phải là tụy tấy đỏ, mà là phù, hoại tử, chảy máu do nhiều nguyên nhân, còn viêm là hậu quả của các tình trạng trên

Viêm tụy cấp là bệnh lý cấp tính trong ổ bụng, bệnh có thể có nhiều biến chứng nguy hiểm và tỷ lệ tử vong cao Vì vậy cần rất thận trọng trong quá trình chẩn đoán, theo dõi và điều trị Vấn đề chính của viêm tụy cấp là chẩn đoán thể bệnh, đánh giá mức độ tổn thương

để quyết định phương pháp điều trị

Tuổi trung bình là 50-60t, hay gặp ở nam giới

NGUYÊN NHÂN: Hai nguyên nhân chính của viêm tụy cấp là rượu và sỏi đường mật

1 Do rượu: Vai trò của rượu thường đánh giá khác nhau, thường gây ra viêm tụy mãn tính

2 Do sỏi

- Có nhiều sỏi nhỏ đường kính < 4mm trong túi mật là nguy cơ gây viêm tụy cấp

- Sỏi ống mật chủ và sỏi trong gan

- Ở Việt Nam cần phải nói tới nguyên nhân do giun trong ống mật chủ và trong ống tụy, là nguyên nhân hay gặp

Ngoài ra có thể gặp một số nguyên nhân khác như: Tăng mỡ- protein huyết, cường cận giáp trạng, rối loạn vận động cơ tròn Oddi, sau phẫu thuật Sau chụp mật tụy ngược dòng nội soi, sau chấn thương tụy, u tụy, tụy chia dẫn đến rối loạn bài tiết của dịch tụy qua hai ống tuỵ chính và ống tụy phụ

TỔN THƯƠNG GIẢI PHẪU BỆNH

Trước đây, người ta chia làm 3 thể: VTC thể phù, VTC thể chảy máu, VTC thể hoại tử Ngày nay từ năm 1992 tại hội nghị quốc tế ở Atlanta đã thống nhất chia VTC thành 2 thể:

1.Viêm tụy cấp thể phù: Tuy to ra, có thể một phần hay toàn bộ tụy, tụy có màu tái nhợt

hoặc xám khi cắt có dịch trong chảy ra Có thể sự phù nề chỉ giới hạn ở tuyến tụy, cũng có khi sự phù nề lan ra các tổ chức xung quanh: mạc treo đại tràng ngang, mạc nối nhỏ, cuống

gan, các lá phúc mạc, khoang sau phúc mạc Trong ổ bụng có thể thấy ít dịch trong

2.Viêm tụy cấp hoại tử chảy máu: Tụy to, bờ không đều, có những ổ hoại tử hoặc chảy

máu trong nhu mô, có thể khu trú hoặc toàn bộ tụy Hiện tượng hoại tử mỡ biểu hiện những

vết trắng bóng như những vết nến thấy trên bề mặt tụy hoặc xung quanh tụy, gốc mạc treo đại tràng ngang, cũng có khi lan tỏa khắp bụng ở các lá phúc mạc Hiện tượng hoại tử có thể khu trú ở tụy cũng có khi lan sang các tạng lân cận (đại tràng ngang, dạ dày tá tràng, lách ) Dịch và tổ chức hoại tử khu trú ở quanh tụy cũng như có thể lan theo rãnh thành đại tràng

xuống hố chậu, ra sau phúc mạc

SINH LÝ BỆNH

Có nhiều thuyết giải thích cơ chế bệnh sinh của viêm tụy cấp Nói chung các thuyết đều cho rằng một số men tụy tiết ra nhất là trypsin được hoạt hóa ngay trong tụy, làm tiêu hủy tụy và gây viêm tụy

CHẨN ĐOÁN SIÊU ÂM VIÊM TỤY CẤP

- Tụy to toàn bộ hoặc từng vùng, cấu trúc giảm âm, những tổn thương trong nhu mô tụy gianh giới không rõ, không đồng âm, có thể quan sát thấy những ổ viêm hoặc những ổ chảy máu thường tăng âm Kết hợp với những mảng giảm âm và những ổ tăng âm trong vùng tụy phì đại

- Vôi hoá nhu mô tụy trong viêm tụy mãn

- Dãn ống tụy

- Phát hiện sỏi túi mật, sỏi giun trong đường mật và ống tụy, tìm dịch trong ổ bụng

Có những ổ giảm âm trong nhu mô tụy Tụy to toàn bộ Tụy to, giãn ống tụy và dịch trước tụy

- Dòng chảy ngoài tụy: có thể quan sát thấy ở xung quanh tụy, vị trí thường gặp là ở hậu cung mạc nối, có thể nhìn thấy trên các lớp cắt dọc, khoang cạnh thận trước trái, thấy rõ trên lớp cắt ngang

- Những ổ dịch trong phúc mạc có thể thấy ở khoang gan thận, rãnh cạnh đại tràng, túi cùng Douglas

- Trên siêu âm có thể thấy hình tụy bình thường trong trường hợp viêm tụy thể phù

- Những dấu hiệu hướng tới chẩn đoán nguyên nhân như do rượu: gan nhiễm mỡ, xơ gan tăng áp lực tĩnh mạch cửa, vôi hoá tụy

- Một thăm khám bình thường không thể loại trừ chẩn đoán viêm tụy cấp (28% VTC thể phù),

ĐỊNH KHU TỔN THƯƠNG: Tổn thương viêm hoặc ổ dịch có thể khu trú ở mặt trước tụy,

phía sau của thành sau ổ bụng Vị trí hay gặp phía sau khoang mạc nối, khoang quanh thận trước trái, rất hiếm gặp ở khoang quanh thận trước phải và cạnh sau thận

BIẾN CHỨNG CỦA VIÊM TỤY CẤP

1 ổ dịch khu trú: thường thấy ở quanh tụy phía trước tụy, khoang gan thận, khoang lách thận, những ổ dịch này thường không có vách, tự tiêu đi và không để lại biến chứng gì

ổ dịch không đồng nhất, gianh giới rõ có mảnh hoại tử bên trong chảy máu

Đường lan tỏa của dòng viêm tụy

1: Khoang quanh thận trước, 2: Phía sau khoang mạc nối, 3: Mạc treo đại tràng ngang, 4: Mạc treo, 5: Dạ dày, 6: Tá tràng, 7: Tụy, 8: Đại tràng ngang, 9: Quai ruột, 10: Thận trái

2 Ap xe tụy

- Là biến chứng rất nặng của VTC, apxe tụy bắt buộc phải đặt dẫn lưu dưới da, thường xuất hiện sau 2-4 tuần sau khi có viêm tụy hoại tử hoặc có dòng chảy tụy hoại tử cạnh tụy

- Có hơi trong tụy hay trong ổ dịch gây ra bởi vi khuẩn yếm khí (30%), hơi cũng có thể liên quan với thủng vào đường tiêu hoá

- Không có hơi, chẩn đoán sẽ được khẳng định bởi chọc thăm dò vùng nghi ngờ và xét nghiệm có vi khuẩn

3 Nang giả tụy

- Có nghĩa là tồn tại ổ dịch không có vỏ, giàu amylase, thứ phát sau tích tụ dịch tụy hoặc là một sự hoá lỏng khu trú tổ chức viêm, giới hạn bởi một phản ứng viêm của các mô lân cận

- Hình ảnh: Trường hợp điển hình là khối rỗng âm, giới hạn bởi vỏ giả Một số nang giả tụy chứa tổ chức không đồng nhất, giàu âm do mảnh hoại tử, chảy máu, viêm nhiễm hay dò vào ống tiêu hoá

- Kích thước thay đổi, khu trú xa tụy như tiểu khung, trung thất, có khi nó khu trú dưới bao trong nhu mô lách, gan, thận

- Sự thoái lui có thể sảy ra nhưng hiếm gặp sau 8 tuần

Biến chứng của nang giả tụy:

- Nang giả tụy chủ yếu phát triển trong hậu cung mạc nối, vùng đầu tụy nguy cơ chèn

ép đường mật tụy

- Nhiễm trùng trong bệnh cảnh apxe tụy

- Chảy máu: Trên siêu âm là không đồng âm

4 Biến chứng mạch máu

4.1 Giả phồng: Hiếm gặp nhưng rất nặng bởi vì có thể vỡ Siêu âm màu, có thể xác định và

chẩn đoán phân biệt với giả nang Nó phát triển từ động mạch lách, động mạch tụy, hoặc

một nhánh động mạch tụy

4.2 Huyết khối tĩnh mạch mạc treo hay tĩnh mạch lách: thây tăng tĩnh mạch cửa từng

vùng, phát hiện nhờ siêu âm Doppler

4.3 Thông động tĩnh mạch: Thường ở lách, có thể có nguồn gốc của tăng áp lực tĩnh mạch

cửa từng vùng, chẩn đoán bằng siêu âm Doppler, nếu nghi ngờ phải chụp mạch máu

4 Các biến chứng cơ học: Chèn ép đường tiêu hoá do ổ viêm, ổ dịch hoặc giả nang, đặc

biệt ở tá tràng

- Hẹp đường tiêu hóa: Có thể ở tá tràng hậu quả của nang giả tụy chèn ép

- Dò tụy: Dò tụy là nhân chứng của vỡ ống tụy do hoại tử hoặc nang giả tụy

- Hoại tử ống tiêu hoá: Có thể dạ dày tá tràng, đại tràng trong những trường hợp viêm tụy cấp thể nặng

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

- Viêm mật cấp tính, thủng dạ dày, tắc ruột, viêm phúc mạc, viêm ruột thừa cấp, nhồi máu mạc treo, nhồi máu cơ tim, phồng động mạch chủ bụng dọa vỡ

- Khó chẩn đoán phân biệt với viêm tụy mãn trong nhiều trường hợp

TIẾN TRIỂN VÀ TIÊN LƯỢNG

Viêm tụy cấp hoại tử chảy máu được coi là thể nặng, số còn lại là viêm tấy lan tỏa của tụy nhưng vô khuẩn có thể điều trị nội khoa, chỉ điều trị ngoại khoa khi có nhiễm khuẩn hoặc có nguyên nhân cơ học như sỏi đường mật sỏi túi mật

Tỷ lệ tử vong khoảng 10%, hiếm gặp ở thể phù nề, rất cao (40%) ở thể hoại tử chảy máu

Tiên lượng viêm tụy cấp (Phân loại theo Balthazar có 5 bậc)

- Bậc A: Tụy bỡnh thường

- Bậc B: Tụy to toàn bộ hoặc khu trỳ, bờ tụy khụng đều

- Bậc C: Mờ lớp mỡ quanh tụy, tụy to và khụng đồng tỷ trọng

- Bậc D: Viờm hoặc ổ dịch đơn độc quanh tụy

- Bậc E: Viờm hoặc nhiều ổ dịch quanh tụy, hoặc cú hơi quanh tụy

Phõn loại này dựa trờn cỏc dấu hiệu của chụp cắt lớp vi tớnh nhưng cỏc dấu hiệu trờn cũng cú thể phỏt hiện được trờn siờu õm Giỏ trị dự đoỏn mức độ viờm tụy bằng chụp cắt lớp vi tớnh trong theo dừi biến chứng đó được Balthazar đề cập tới Mức độ A,B khụng cú biến chứng apxe, ngược lại trong mức C,D,E cú nhiều biến chứng

VIấM TỤY MÃN TÍNH

ĐAI CƯƠNG

- Viờm tụy món được định nghĩa bằng sự xuất hiện nhiều nốt xơ hoỏ khu trỳ hoặc lan toả tổ chức tụy, kốm theo cỏc nốt vụi hoỏ nhu mụ rải rỏc

- Nguyờn nhõn chớnh là do rượu, ngoài ra cũn gặp do ăn nhiều protein, phỡ đại cõn giỏp

CHẨN ĐOÁN LÂM SÀNG

- Dấu hiệu lõm sàng chớnh là đau 95%, và thường tăng lờn, cú thể cấp tớnh hay món tớnh, vị trớ đau thường là dưới sườn phải 44%, đau dưới sườn trỏi là rất điển hỡnh

- Cú trường hợp khụng đau biểu hiện bởi đỏi đường hay ăn kộm Gày sỳt chỏn ăn là cỏc dấu hiệu hay gặp

- Hiếm gặp cú vàng da

- Đỏi đường muộn khụng phụ thuộc insulin gặp ở 1/3 cỏc trường hợp

- Thăm khỏm lõm sàng bỡnh thường khi chưa cú biến chứng

- Xột nghiệm sinh hoỏ thường khụng cú lợi ớch trong chẩn đoỏn

CHẨN ĐOÁN SIấU ÂM

- Khả năng chẩn đoán của siêu âm là kém khoảng 30-50%

- Biến đổi kích thước, vôi hoá, dãn ống tụy là tam chứng chẩn

đoán viêm tụy mãn

- Trên siêu âm vôi hóa là những nốt tăng âm nhỏ có bóng cản

rõ Nó có thể lan tỏa, có thể khu trú tại một vùng Siêu âm rất tốt để phát hiện vôi hóa tốt hơn cả chụp bụng không chuẩn

bị

- Teo nhỏ nhu mô là đặc tính của viêm tụy mãn, nó thường ở phía trên của sỏi, đánh giá sự teo nhỏ này rất khó khăn khi nó

đứng đơn độc bởi vì không có giới hạn phía dưới, và người già tụy cũng teo nhỏ

- Ngược lại, tụy to ra cũng là một đặc tính của viêm tụy mãn,

có thể toàn bộ hay khu trú, biểu hiện dưới dạng giả u Thể khu trú là giai đoạn sớm của bệnh Vôi hoá hiếm gặp ở giai đoạn này Rất khó chẩn đoán phân biệt với u đặc

BIẾN CHỨNG

1 Nang và giả nang: Là biến chứng hay gặp

- Giả nang hoại tử thường gặp trong đợt cấp, nó thường nằm trong nhu mô (1/2trường hợp) vùng đầu và thân, ít khi có nhiều nang như trong VTC, bờ nang đều, hình nhiều vòng, cấu trúc đồng âm là dịch đơn thuần trong trường hợp không có biến chứng

- Nang có thể nhiễm trùng, có thể thông với đường tiêu hóa, có thể thành apxe

- Xu hướng lan tỏa là một đặc tính cổ điển của nang, có thể lên trung thất, lỗ thực quản hay

lỗ động mạch chủ, khu trú ở lách là hay gặp Lan tỏa tới tiểu khung là hiếm gặp Trong các vùng khác nhau, giả nang trên siêu âm thấy: bờ đều, mỏng, hình nhiều vòng, chứa dịch

2 Dãn đường mật: Thứ phát do chèn ép ống mật chủ trong tụy, có thể do quá trình xơ hoá

tụy làm hẹp hoặc thon nhỏ lại (type 1 và 3 của Caroli), cũng có thể bít tắc do sỏi

3 Biến chứng mạch máu

- Tăng áp lực tĩnh mạch cửa có thể là thứ phát của nang hay viêm tụy Huyết khối không hoàn toàn hay hoàn toàn

- Giả phình động mạch do nang có thể ăn mòn động mạch

4 Chuyển thành ác tính: Gặp 9-25%, rất khó phát hiện trong giai đoạn sớm Người ta

nghiên cứu những biến đổi bờ, vôi hóa, vùng giảm âm giảm tỷ trọng khu trú

5 Đái đường

6 Biến chứng lách: Vỡ tự phát hay nhồi máu lách

7 Biến chứng tiêu hóa: Hẹp môn vị tá tràng thứ phát sau phì đại đầu tụy, do viêm nhiễm

thành tá tràng hoặc do nang giả tụy to chèn ép Hẹp đại tràng hay gặp ở góc đại tràng trái

8 Tràn dịch: Màng phổi và ổ bụng

9 Hôn mê: Hiếm gặp 2,5%

U TỤY

ĐẠI CƯƠNG

- Tuổi: Ung thư tụy hiếm gặp trước tuổi 30, ở tuổi 80 nguy cơ tăng 4 lần so với tuổi 40

- Giới: Nam / Nữ = 1,5-3

- Nguyên nhân

- Đái đường đặc biệt là phụ nữ, nguy cơ tăng gấp 2 lần đối vơi ung thư tụy

- Vai trò của viêm tụy mãn không rõ ràng

- Vai trò của yếu tố ăn uống (cà phê, rượu, thức ăn)

- Thuốc lá cũng là nguy cơ mắc bệnh

CHẨN ĐOÁN SIÊU ÂM

- Là thăm khám đầu tiên, bởi vì là thăm khám dẻ tiền, cung cấp nhiều thông tin quan trọng trong tất cả các trường hợp trên các tạng lân cận Trong 60% các trường hợp, tụy dễ dàng

Hình ảnh viêm tụy mãn

quan sát thấy Trong 20% các trường hợp, thăm khám rất khó khăn và có thể không thực hiện được do vướng hơi và bệnh nhân béo, không có lợi ích gì

- Có thể thấy u trong 80% các trường hợp, tụy to, mất bờ tụy rất khó quan sát, đặc tính của u tụy là tồn tại những vùng giảm âm (hypoéchogène), giới hạn không rõ Đối với u <2cm rất khó thấy trên siêu âm, dãn ống tụy chính chiếm 50% các trường hợp ở phía trước của u

- U cũng có thể gây túi mật căng to, dãn đường mật trong và ngoài gan cho tới tận đầu tụy, các dấu hiệu này không đặc hiệu bởi vì có thể thấy ở bệnh nhân viêm tụy mãn

- Di căn (gan, hạch thân tạng…) cho phép khẳng định u tụy Thực tế những xâm lấn vùng (loco-régionale) rất khó xác định trên siêu âm

- Siêu âm cho phép hướng dẫn chọc dò di căn gan, cũng như u ở tụy

U đầu tụy, u thân tụy

Dãn đường mật chính và ống tụy

U đuôi tụy di căn gan

PHÂN LOẠI U TỤY THEO TNM

To: U nguyên phát không xác định được

T1: U trong tụy: T1a: <2cm, T1b: >2cm

T2: U xâm lấn tá tràng, đường mật hoặc mỡ quanh tụy

T3: U xâm lấn mạch máu hoặc các tạng lân cận

No: Không có hạch

N1: Hạch vùng

To: Không có di căn

T1: Di căn xa

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

1 Viêm tụy mãn: Hay gặp ở nam giới trẻ, có cùng hội chứng, tiền sử uống rượu, có tắc phía

trước, có vôi hoá trong nhu mô tụy có thể thấy trên film bụng không chuẩn bị nhưng tốt nhất

là trên cắt lớp vi tính

2 Giả nang: Là biến chứng của viêm tụy cấp và mãn chứa dịch thành mỏng Nhưng đúng

thực là giả nang đôi khi phát triển trong quá trình của viêm tụy trước bệnh cảnh ung thư tụy

3 U bóng Vater: Dấu hiệu vàng da điển hình rất thay đổi có thể là do viêm đường mật, phối

hợp với chảy máu đường tiêu hóa Chụp lưu thông (TOGD) thấy hình khuyết ở bờ trong đoạn D2, D3 Trên siêu âm có thể chỉ thâý các dấu hiệu gián tiếp như dãn đường mật trong ngoài gan, dãn ống tụy Đó là những dấu hiệu gián tiếp rất có giá trị gợi ý đến tổn thương bóng Vater để có chiến lược thăm khám thích hợp tìm dấu hiệu trực tiếp của u

4 Những u khác của tụy

- U nang tuyến (Cystadénomes): Người ta phân chia u nang tuyến thanh dịch là tổn thương lành tính và u nang tuyến nhày biểu hiện một nguy cơ thoái hóa Những u này chiếm khoảng 10% tổn thương nang ở tụy Hay gặp ở nữ giới

- U nội tiết thường là ác tính, thường không thể phát hiện trên siêu âm, cần phảI siêu âm nội soi hoặc chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ

TIẾN TRIỂN VÀ TIÊN LƯỢNG: Ung thư tụy tiên lượng xấu trong ung thư tiêu hóa, với thời

gian sống là 5năm chỉ có 3%

Một vài nghiên cứu chỉ ra rằng phẫu thuật cắt bỏ có thể đạt được 18% và với u <2cm có thể đạt được 30%

Rất tiếc là ung thư tụy thường phát hiện rất muộn, và trong 80% trường hợp đã có xâm lấn tại chỗ hoặc đã đi xa

KẾT LUẬN: Adénocarcinome của tụy là ung thư tiên lượng xấu trong ung thư tiêu hóa Phát

hiện rất muộn thường là ở giai đoạn mà điều trị không có hiệu quả Phẫu thuật cắt bỏ u có thể kéo dài thời gian sống 5 năm

Hiện nay siêu âm ổ bụng vẫn là kỹ thuật phát hiện bệnh

U NANG TỤY

ĐAI CƯƠNG

- Chủ yếu u nang tụy là adénome micro và macro-kystique

- Là u hiếm gặp, từ công trình của Compagno và Oertel người ta cho rằng u nang tuyến thanh dịch (cystadénome séreux) là lành tính và u nang tuyến nhầy (cystadénocarcinome mucineux) thường hay ác tính

- Các u nang tụy khác rất hiếm gặp và thường chẩn đoán bằng giải phẫu bệnh lý

GIẢI PHẪU BỆNH LÝ

- Adénome micro-kystique có thể ở bất cứ vị trí nào của tuyến, hình dạng không đều, có dạng túi bi, hoặc dạng chùm nho, trong một số lớp cắt gianh giới rõ nhưng không có vỏ Cấu trúc của nó dạng tổ ong (en nid d'abeilles), những nang có vỏ nhẵn, không có thực Cấu trúc bên trong là dịch và sáng Có vùng micro-kystique phối hợp bởi những ổ ở giữa là tổ chức đồng âm (charnus)

- Cystadénome mucineux ở xa, dạng tròn hoặc ovan, có vỏ dày, các nang có kích thước lớn,

SINH LÝ BỆNH HỌC

- Là u hiếm gặp (10% u dạng nang)

- Hay gặp ở nữ giới, tuổi từ 40-70t

- U nang tuyến nhày hay gặp ở thân và đuôi tụy, u nang tuyến thanh dịch phân bố đồng âm trong tụy

- Ảnh hưởng tại chỗ là hay gặp, lâm sàng thường phát hiện muộn khi u đã to Phát hiện đôi khi cũng sau nhiều năm khi có dấu hiệu lâm sàng Có thể có chèn ép các tạng và các mạch máu lân cận ảnh hưởng trên ống tụy chính và ống mật chủ tùy thuộc vào vị trí Chảy máu trong nang, vỡ, nhiễm trùng là có thể gặp Sự chuyển thành ác tính là vấn đề chủ yếu được đặt ra Loại u mucineux chiếm 1-2% ung thư tụy Các loại u này có thể tại chỗ (xâm lấn các tạng xung quanh hay hạch), hoặc đi xa (di căn gan)

HÌNH ẢNH

- U nang tuyến thanh dịch điển hình là micro- kystique, là tổn thương lành tính, bờ rõ, u phân biệt rõ với nhu mô tụy bình thường Kích thước u lớn >10cm trong 60%, có những khoang nhỏ < 2cm, có sợi tơ huyết ở trung tâm Có thể tồn tại ở ngoại biên những nang lớn Khi nang có kích thước nhỏ, thành nang có dạng sáng giả u đặc tăng âm Dạng điển hình là hình dải, hình tổ ong Vách có thể có vôi hóa (10-35%) dưới dạng những nốt nhỏ trong u

- U nang tuyến nhày: các nang nhỏ thông với nhau và có hình khuyết trong ống tụy U nang

có dạng đa hình thái, bờ nang rõ, đều, kích thước lớn >10cm trong 75% trường hợp Thành mỏng nhưng cũng có thể dày khu trú Thành phần trong nang thay đổi Có 3 thể có thể gặp:

- Nang đơn thuần với thành phần chỉ có dịch, không có vách

- Thể có vách hoặc nhiều nang là loại u chính

- Thể với tăng sinh trong nang từ thành hay vách sẽ phát triển trong nang

Vôi hoá hiếm gặp (15%), thường ở thành dạng vỏ trứng Hội chứng u ít thấy, đường mật chính dãn ít hoặc không dãn, ống tụy dãn ít hoặc không dãn Có thể tụy nhỏ trước khi u tiến triển

CHẤN THƯƠNG TỤY TÁ TRÀNG

U nang tuyến thanh dịch U nang tuyến nhày