Tiết 82 câu cầu khiến (1)

Tìm các câu cầu khiến trong những ví dụ trên?. Các câu cầu khiến đó được dùng để làm gì?. Câu cầu khiến Đặc điểm hình thức Chức năng- Ngữ điệu cầu khiến nhẹ nhàng - Không có từ cầu khi

NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG

QUÝ THẦY CÔ GIÁO ĐẾN DỰ GIỜ

MÔN NGỮ VĂN LỚP 8A

Giả sử em đang ở nhà ăn và thấy mọi người đều rất khó chịu với

1 người khách hút thuốc liên tục Lúc này, em

sẽ hành xử như

thế nào?

Câu cầu khiến

GV: Nguyễn Thị Giang

Đặc điểm hình thức và

chức năng

1.Xét ví dụ

* Ví dụ 1

a) Ông lão chào con cá và nói:

- Mụ vợ tôi lại nổi cơn điên rồi Nó không muốn làm bà nhất phẩm phu nhân nữa, nó muốn làm nữ hoàng

Con cá trả lời:

- Thôi đừng lo lắng Cứ về đi Trời phù hộ lão Mụ già sẽ là nữ hoàng

(Ông lão đánh cá và con cá vàng)

b)Tôi khóc nấc lên Mẹ tôi từ ngoài đi vào Mẹ vuốt tóc tôi và nhẹ nhàng

dắt tay em Thuỷ:

- Đi thôi con

(Theo Khánh Hoài,Cuộc chia tay của những con búp bê)

* Ví dụ 2.

a) - Anh làm gì đấy?

- Mở cửa Hôm nay trời nóng quá.

b) Đang ngồi viết thư, tôi bỗng nghe tiếng ai đó vọng vào:

- Mở cửa!

THẢO LUẬN NHÓM (5 phút)

? Tìm các câu cầu khiến trong

những ví dụ trên?

? Dấu hiệu nào cho em biết đó là

những câu cầu khiến?

? Các câu cầu khiến đó được dùng

để làm gì?

Câu cầu khiến

Đặc điểm hình thức

Chức năng

HOẠT ĐỘNG NHÓM: 5 PHÚT

* Ví dụ 1

a) Ông lão chào con cá và nói:

- Mụ vợ tôi lại nổi cơn điên rồi Nó không muốn làm bà nhất phẩm phu nhân nữa, nó muốn làm nữ hoàng

Con cá trả lời:

- Thôi đừng lo lắng Cứ về đi Trời phù hộ lão Mụ già sẽ là nữ hoàng

(Ông lão đánh cá và con cá vàng)

b)Tôi khóc nấc lên Mẹ tôi từ ngoài đi vào Mẹ vuốt tóc tôi và nhẹ nhàng

dắt tay em Thuỷ:

- Đi thôi con

(Theo Khánh Hoài,Cuộc chia tay của những con búp bê)

* Ví dụ 2.

a) - Anh làm gì đấy?

- Mở cửa Hôm nay trời nóng quá.

b) Đang ngồi viết thư, tôi bỗng nghe tiếng ai đó vọng vào:

- Mở cửa!

a) Ông lão chào con cá và nói:

- Mụ vợ tôi lại nổi cơn điên rồi Nó không muốn làm bà nhất phẩm phu nhân nữa, nó muốn làm nữ hoàng.

b) Tôi khóc nấc lên Mẹ tôi từ

ngoài đi vào Mẹ vuốt tóc tôi và

nhẹ nhàng dắt tay em Thủy:

- Đi thôi con

Đi thôi con.  Yêu cầu

a) - Anh làm gì đấy?

- Mở cửa Hôm nay trời nóng quá.

b) Đang ngồi học bài, tôi bỗng nghe

tiếng ai đó vọng vào:

- Mở cửa!

Ví dụ 2:

b

- Anh làm gì đấy?

- Mở cửa Hôm nay trời nóng quá.

Đang ngồi học bài, tôi bỗng nghe tiếng ai đó vọng vào:

- Mở cửa!

 Giọng đều đều

 Câu trần thuật: Dùng để trả lời câu hỏi

 Giọng nhấn mạnh

 Câu cầu khiến: Dùng để đề nghị, ra lệnh, yêu cầu

Câu cầu khiến Đặc điểm hình thức Chức năng

- Ngữ điệu cầu khiến nhẹ nhàng

- Không có từ cầu khiến

- Sử dụng ngữ điệu cầu khiến rõ ràng

Ghi nhớ

Câu cầu khiến là câu có từ cầu khiến (hãy, đừng, chớ, …

đi, thôi, nào,…) hoặc ngữ điệu cầu khiến dùng để ra lệnh,

yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo, …

Khi viết, câu cầu khiến thường kết thúc bằng dấu “!”, Nhưng khi ý cầu khiến không được nhấn mạnh thì có thể kết thúc bằng dấu “.”

Bài tập nhanh 1:

Em hãy đặt câu cầu khiến tương ứng với các hình ảnh sau:

Đừng xả rác.

Cậu đừng hái hoa.

Hãy đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông.

Hãy trồng nhiều cây xanh để bảo vệ môi trường sống.

Hãy cùng nhau chung tay bảo vệ trái đất.

Xem video Tìm câu cầu khiến trong video trên Cho biết tác dụng

của những câu cầu khiến em vừa tìm

được

Bài tập nhanh 2:

Đáp án:

Câu cầu khiến:

1 Hãy lắng nghe -> Yêu cầu

2 Hãy bấm like, share, subcribe -> Yêu cầu

II Luyện tập

Hoạt động cặp đôi

Hoàn thiện bài tập 2; (sgk – tr 32).

* Bài tập 2 Trong những đoạn trích sau, câu nào là câu cầu khiến? Nhận xét sự khác nhau về hình thức biểu hiện ý nghĩa cầu khiến giữa những câu đó.

a) Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi Đào tổ nông thì cho chết!

(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

b) Ông đốc tươi cười nhẫn nại chờ chúng tôi:

- Các em đừng khóc Trưa nay các em được về nhà cơ mà Và ngày mai lại được nghỉ cả ngày nữa

(Thanh Tịnh, Tôi đi học)

c) Có anh chàng nọ tính tình rất keo kiệt Một hôm, đi đò qua sông, anh chàng khát nước, bèn cúi xuống, lấy

tay vục nước sông uống Chẳng may quá đà, anh ta lộn cổ xuống sông Một người ngồi cạnh thấy thế, vội giơ tay ra, hét lên:

- Đưa tay cho tôi mau!

Anh chàng sắp chìm nghỉm nhưng vẫn không chịu nắm tay người kia Bỗng một người có vẻ quen biết anh chàng chạy lại, nói:

- Cầm lấy tay tôi này!

Tức thì, anh ta cố ngoi lên, nắm chặt lấy tay người nọ và được cứu thoát [ ]

(Theo Ngữ văn 6, tập một)

a) "Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi "

b) "Các em đừng khóc."

 Có từ ngữ cầu khiến đi + Vắng chủ ngữ.

 Có từ ngữ cầu khiến đừng + Chủ ngữ các em

c) "Đưa tay cho tôi mau!"; "Cầm lấy tay tôi này!"

 Không có từ ngữ cầu khiến, chỉ có ngữ điệu cầu khiến + Vắng chủ ngữ

Bài 2

Hoạt động cá nhân:

Câu 1 : Đặc điểm hình thức nào cho biết những câu sau

là câu cầu khiến? Nhận xét về chủ ngữ trong những câu trên Thử thêm, bớt hoặc thay đổi chủ ngữ xem

ý nghĩa của các câu trên thay đổi như thế nào.

a) Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên

vương.

b) Ông giáo hút trước đi.

c) Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem

lão Miệng có sống được không.

a)  Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên vương.

 Vắng chủ ngữ, đó là: Lang Liêu

Thêm CN: Con hãy lấy gạo

làm bánh mà lễ Tiên

vương

 Nghĩa của câu không đổi

 Đối tượng tiếp nhận câu nói

được xác định rõ hơn, lời yêu

cầu cũng nhẹ nhàng và tình

cảm hơn

b) Ông giáo hút trước đi

 Chủ ngữ là: “ông giáo”

Bỏ CN: Hút trước đi

 Nghĩa của câu thay đổi (Ý nghĩa cầu khiến dường như mạnh hơn) và lời nói kém lịch sự hơn

Thay CN: Nay các anh đừng

làm gì nữa,

 Nghĩa của câu thay đổi, ở

đây, người nói đã được loại

ra khỏi những đối tượng

tiếp nhận lời đề nghị.

c) Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống được không.

 Chủ ngữ là: “chúng ta”

Trò chơi ô chữ Ch Chìa khoá ìa khoá

 Câu b có ý cầu khiến nhẹ hơn, thể hiện rõ hơn tình cảm của người nói

đối với người nghe

BT vận dụng:

Em hãy xây dựng một đoạn văn ngắn từ 5 – 7 câu hoặc một đoạn hội thoại với chủ đề: bảo vệ môi trường sống (trong đoạn có sử dụng một câu cầu khiến – gạch chân, chỉ rõ).

H ƯỚNG DẪN TỰ

HỌC

Xây dựng đoạn hội thoại có

sử dụng câu cầu khiến.

Hoàn thiện BTVN và bài tập trong SGK vào vở

Soạn bài: Thuyết minh về một phương pháp (Cách làm)

Bài 4

… hay là anh đào giúp cho em một cái ngách …

 Dế Choắt muốn Dế Mèn đào giúp một cái

mục đích cầu khiến).

 Không thể thay thành: “Anh hãy đào giúp

em…” hoặc “Đào ngay giúp em…” vì Choắt

tự coi mình là vai dưới, yếu đuối, nhút hát

hơn Mèn nên ngôn ngữ khiêm nhường, có sự rào trước đón sau

TỰ BẠCH

Em câu cầu khiến trong nhà,

Đề nghị, khuyên bảo luôn là niềm vui.

Yêu cầu, ra lệnh vài lời, Ngữ điệu cầu khiến mọi người nghe xem!

Học trò muốn nhận ra em, Hãy, thôi, đừng, chớ không quên từ nào.

Đi, nào giục giã làm sao!

Chấm than, dấu chấm góp vào thành câu.

Mong học trò nhớ thật lâu!

Nếu không sẽ trở thành câu chuyện buồn!

câu cầu khiến

Đề nghị, khuyên bảo

Yêu cầu, ra lệnh Ngữ điệu cầu khiến

Hãy, thôi, đừng, chớ

Đi, nào Chấm than, dấu chấm

Cảm ơn các em!