Luan Van Ths_Day Hoc Da Cnsh_Up.pdf

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC DẠY HỌC MÔN SINH HỌC LỚP 11 TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THỦ ĐỨC THEO ĐỊNH HƯỚNG HỌC TẬP QUA DỰ ÁN NGÀNH.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tp Hồ Chí Minh, ngày 01 tháng 04 năm 2021

( Ký tên và ghi rõ họ tên)

TÓM TẮT

Trong xã hội hiện nay, dưới sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, kỹ thuật và công nghệ đã làm thay đổi cơ cấu thị trường kinh tế, nhu cầu lao động và hệ thống giáo dục Vì vậy, Việt Nam đang hướng giáo dục theo hướng tập trung phát triển năng lực cho người học nhằm giúp các em học sinh không chỉ trang bị nền tảng kiến thức mà còn phải hình thành và phát triển được một số kỹ năng quan trọng như kỹ năng tự nghiên cứu, kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng thuyết trình… Chính vì vậy, để phát triển năng lực cho học sinh và nâng cao chất lượng trong giảng dạy môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức, người nghiên cứu đã tiến hành thực hiện đề tài: “Dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức theo định hướng học tập qua dự án”

Cấu trúc luận văn gồm các phần chính:

Chương 1: Cơ sở lý luận về dạy học theo học tập qua dự án tại trường trung học phổ thông

Nghiên cứu và hệ thống lại các công trình nghiên cứu về dạy học theo học tập qua dự án ở ngoài nước và ở Việt Nam

Chương 2: Thực trạng dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức

Tìm hiểu thực trạng tổ chức dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức và thực trạng tổ chức dạy học theo học tập qua dự án môn Sinh học lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức

Chương 3: Vận dụng dạy học theo học tập qua dự án vào dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức

Cấu trúc nội dung của bài thực nghiệm sư phạm Sinh học 11 theo dự án học tập

Kết luận và kiến nghị

Trình bày những kết quả đạt được của quá trình nghiên cứu và hướng phát triển của đề tài

ABSTRACT

In the modern world, it is the vigorous growth of science, engineering and technology which has transformed the economic market structures, the labor demand and the education system Hence, Vietnam is orientating the national education towards promoting students’ competences in order to grant them the basic knowledge and opportunities for advancing essential techniques such as self-study, information seeking, presentation skill, etc For that reason, with a view to developing students’ capacity and enhancing the quality of teaching grade 11 Biology at Thu Duc high school, the researcher conducted the study: “Teaching Biology for Grade 11 at Thu Duc High School with project-based learning method”

The research paper consists of these main sections:

Chapter 1: Theoretical basis of “Project-based learning” method at high school

Researching and systematizing research works on project-based learning method in both foreign countries and Vietnam

Chapter 2: The current state of Teaching grade 11 Biology at Thu Duc high school

Learning about the current state of organizing normal Biology teaching and Biology teaching with project-based learning method for grade 11 at Thu Duc high school

Chapter 3: Applying project-based learning method into teaching grade 11 biology at Thu Duc High School

Describing of the research “Teaching Biology for grade 11 with project-based learning method at Thu Duc high school”

Conclusion and Proposals

Presenting the results achieved through the research procedure and the development strategies of the themes

MỤC LỤC

LÝ LỊCH KHOA HỌC……… ii

LỜI CAM ĐOAN……… ….…… iv

LỜI CẢM ƠN……… ……… v

TÓM TẮT……… ……… vi

ABSTRACT……… ……… vii

MỤC LỤC……… ….……….………… viii

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT……… …xii

DANH SÁCH CÁC HÌNH……….………… ……… ……xiii

DANH SÁCH CÁC BẢNG……….……xiv

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài……… 1

2 Mục tiêu nghiên cứu……… 3

3 Đối tượng nghiên cứu………3

4 Khách thể nghiên cứu………3

5 Phạm vi nghiên cứu……… 3

6 Nhiệm vụ nghiên cứu………4

7 Giả thuyết nghiên cứu……… 4

8 Phương pháp nghiên cứu……… 4

9 Đóng góp của đề tài……… 6

10 Cấu trúc của luận văn………6

CHƯƠNG 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌCTHEO HỌC TẬP QUA DỰ ÁN TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 7

1.1 TỔNG QUAN 7

1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước 7

1.1.2 Nghiên cứu tại Việt Nam 11

1.2 KHÁI NIỆM ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI 15

1.2.1 Dạy học theo học tập qua dự án 15

1.2.1.1 Dự án 15

1.2.1.2 Học tập qua dự án 16

1.2.1.3 Dạy học theo học tập qua dự án 16

1.2.2 Tổ chức hoạt động dạy học 19

1.2.3 Tổ chức dạy học theo học tập qua dự án 21

1.2.4 Tổ chức dạy học môn Sinh học theo học tập qua dự án 21

1.3 DẠY HỌC THEO HỌC TẬP QUA DỰ ÁN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 22

1.3.1 Đặc điểm tâm lý học sinh trung học phổ thông 22

1.3.2 Đặc điểm dạy học theo học tập qua dự án 23

1.3.2.1 Định hướng thực tiễn 25

1.3.2.2 Định hướng hứng thú 25

1.3.2.3 Định hướng hành động 25

1.3.2.4 Định hướng sản phầm 26

1.3.2.5 Tính tự lực cao của học sinh 26

1.3.2.6 Mang tính phức hợp 26

1.3.2.7 Cộng tác làm việc 26

1.3.3 Phân loại dạy học theo học tập qua dự án 27

1.3.4 Tiến trình học tập qua dự án 30

1.3.4.1 Đề xuất dự án học tập 32

1.3.4.2 Phác họa dự án học tập 32

1.3.4.3 Kế hoạch dự án học tập 33

1.3.4.4 Thực hiện dự án học tập 33

1.3.4.5 Trình bày, báo cáo và đánh giá dự án học tập 34

1.3.5 Ưu điểm và hạn chế dạy học theo học tập qua dự án 34

1.3.5.1 Ưu điểm dạy học theo học tập qua dự án 34

1.3.5.2 Hạn chế dạy học theo học tập qua dự án 35

1.4 MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC HỖ TRỢ TRONG DẠY HỌC THEO HỌC TẬP QUA DỰ ÁN 36

1.4.1 Phương pháp thuyết trình 36

1.4.2 Phương pháp đàm thoại 36

1.4.3 Dạy học nhóm 36

1.4.4 Kĩ thuật khăn phủ bàn 37

1.4.5 Kĩ thuật đặt câu hỏi 5W1H 37

1.4.6 Sơ đồ tư duy 38

1.5 ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC THEO HỌC TẬP QUA DỰ ÁN 38

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 41

CHƯƠNG 2:THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC LỚP 11TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THỦ ĐỨC 42

2.1 KHÁI QUÁT VỀ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THỦ ĐỨC 42

2.2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC LỚP 11 TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THỦ ĐỨC 44

2.2.1 Mục tiêu khảo sát 44

2.2.2 Nội dung và đối tượng khảo sát 44

2.2.2.1 Nội dung khảo sát: 44

2.2.2.2 Đối tượng khảo sát 45

2.2.3 Phương pháp khảo sát 45

2.2.4 Thời gian khảo sát 45

2.2.5 Thực trạng tổ chức dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức 45

2.2.5.1 Thực trạng hoạt động học môn Sinh học lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức 45

2.2.5.2 Thực trạng hoạt động dạy môn Sinh học lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức 57

2.2.6 Thực trạng tổ chức dạy học theo học tập qua dự án môn Sinh học lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức 69

2.2.6.1 Thực trạng hoạt động học theo học tập qua dự án môn Sinh học lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức 69

2.3.6.2.Thực trạng hoạt động dạy học theo học tập qua dự án môn Sinh học lớp 11 tại

trường trung học phổ thông Thủ Đức 71

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 74

CHƯƠNG 3:VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO HỌC TẬP QUA DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC MÔN SINH HỌC LỚP 11 TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THỦ ĐỨC 76

3.1 ĐẶC ĐIỂM MÔN SINH HỌC LỚP 11 TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THỦ ĐỨC 76

3.1.1 Mục tiêu môn Sinh học lớp 11 76

3.1.2 Cấu trúc nội dung chương trình Sinh học lớp 11 77

3.2 XÁC ĐỊNH CÁC DỰ ÁN HỌC TẬP MÔN SINH HỌC LỚP 11 TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THỦ ĐỨC 79

3.3 TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HỌC TẬP QUA DỰ ÁN MÔN SINH HỌC LỚP 11 TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THỦ ĐỨC 84

3.3.1 Thiết kế giáo án để tổ chức dạy học theo học tập qua dự án môn Sinh học lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức 84

3.3.1.1 Kế hoạch dạy học theo học tập qua dự án: Trồng rau bằng phương pháp thủy canh đơn giản tại nhà 84

3.3.1.2 Kế hoạch dạy học theo học tập qua dự án: Làm son dưỡng môi từ tinh dầu gấc…… 90

3.4 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 96

3.4.1 Mục đích thực nghiệm 96

3.4.2 Tổ chức thực nghiệm 96

3.4.3 Kết quả thực nghiệm 97

3.4.4 Kết quả định lượng 100

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 105

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 106

TÀI LIỆU THAM KHẢO 108

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Hình 1.1: Sơ đồ những đặc điểm của PPDH theo học tập qua dự án 24

Hình 1.2: Sơ đồ phân loại các dạng dự án 29

Hình 1.3: Mẫu cơ bản của phương pháp dạy học theo học tập qua dự án 31

Hình 2.1: Trường THPT Thủ Đức 43

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Bảng thống kê về mức độ đạt được kết quả học tập môn Sinh học của học sinh lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức 46 Bảng 2.2: Bảng thống kê mức độ phù hợp về nội dung môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức 49 Bảng 2.3: Bảng thống kê về những mức độ hoạt động của học sinh khi tham gia học tập môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức 51 Bảng 2.4: Bảng thống kê về thái độ học tập của học sinh với môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức 54 Bảng 2.5: Bảng thống kê về những khó khăn của học sinh khi tham gia học tập môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức 56 Bảng 2.6: Bảng thống kê quan điểm của giáo viên về những kỹ năng cần phát triển cho học sinh tại trường THPT Thủ Đức 60 Bảng 2.7: Bảng thống kê về những phương pháp và kỹ thuật dạy học được giáo viên

sử dụng khi dạy Sinh học 11 tại trường THPT Thủ Đức 62 Bảng 2.8: Bảng thống kê về những phương tiện dạy học được giáo viên sử dụng khi dạy Sinh học 11 tại trường THPT Thủ Đức 63 Bảng 2.9: Bảng thống kê về phương thức tạo điều kiện của giáo viên để học sinh hoạt động tích cực khi tham gia học tập 65 Bảng 2.10: Bảng thống kê mức độ hiểu biếtcủa học sinh tại trường THPT Thủ Đức

về phương pháp dạy học theo học tập qua dự án 70 Bảng 2.11: Bảng thống kê ý kiến của học sinh tại trường THPT Thủ Đức về vấn đề

sử dụng phương pháp dạy học theo học tập qua dự án trong môn Sinh học 70 Bảng 2.12: Bảng thống kê về những nguồn cung cấp thông tin về phương pháp dạy học theo học tập qua dự án của giáo viên dạy Sinh học 11 tại trường THPT Thủ Đức 71 Bảng 2.13: Bảng thống kê về quan điểm của giáo viên dạy Sinh học 11 tại trường THPT Thủ Đức đối với phương pháp dạy học theo học tập qua dự án 72 Bảng 3.1: Cấu trúc nội dung chương trình Sinh học 11 77

Bảng 3.2: Bảng thống kê về các kỹ năng được phát triển của lớp thực nghiệm 97 Bảng 3.3: Bảng thống kê về thái độ tích cực học tập của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 99 Bảng 3.4: Phân bố tần suất điểm số của học sinh lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

dự án 1 101 Bảng 3.5: Phân bố tần suất điểm số của học sinh lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

dự án 2 102

Từ những yêu cầu đổi mới trên, giáo dục nói chung, dạy học Sinh học nói riêng cần phải có những đổi mới để phù hợp và đáp ứng được các yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội Trên tinh thần Nghị quyết số 29 – NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị

Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đã định hướng “

Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí,đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI nhấn mạnh: “Tiếp tục đổi mới

mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”

Thêm vào đó, khi Việt Nam tham gia vào WTO đã xác định đây là cơ hội và thách thức đối với thị trường lao động tại Việt Nam Việt Nam có nguồn nhân lực nhân lực dồi dào nhưng họ lại thiếu những kỹ năng quan trọng như; kỹ năng liên hệ

thông tin, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm ứng dụng kiến thức vào thực tiễn, khả năng thích nghi và hiểu rõ trách nhiệm của bản thân Vì vậy, xã hội đã đặt

ra những yêu cầu đổi mới với nền giáo dục là tập trung đào tạo năng lực cho người học

Sinh học lớp 11 là một môn khoa học nghiên cứu các cơ chế, quá trình sinh học xảy ra ở cấp độ cơ thể thực vật và động vật bao gồm: chuyển hóa vật chất và năng lượng, cảm ứng, sinh trưởng, phát triển và sinh sản Mặt khác sinh học lớp 11 là cầu nối giữa phần sinh học tê bào của sinh học lớp 10 với sinh học trên cơ thể của sinh học lớp 12 Vì vậy, học sinh không những phải hiểu biết về kiến thức mà còn phải thực hiện được những thao tác cơ bản trong phòng thí nghiệm, phối hợp những hành động quan sát, phân biệt, mô tả, giải thích… với nhau để hoàn thành nội dung thí nghiệm, thực hành và vận dụng vào thực tế

Sinh học 11 là môn khoa học có nhiều ứng dụng trong thực tế và có mục đích định hướng cho người học chọn nghề phù hợp với khả năng của mình nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn của xã hội về nguồn nhân lực có chất lượng cao trong điều kiện toàn cầu hóa và xã hội hóa tri thức Tuy nhiên, tầm quan trọng của môn học này ở các trường trung học phổ thông hiện nay vẫn chưa được xã hội quan tâm đúng mức, một vài GV tại trường THPT Thủ Đức vẫn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, học sinh chưa thực sự được trải nghiệm kiến thức, giáo viên có sử dụng những phương pháp dạy học khác như đàm thoại, làm việc nhóm, nêu và giải quyết vấn đề nhưng không thường xuyên Vì vậy, môn Sinh học lớp 11 chưa phát huy được vai trò

và ý nghĩa đối với học sinh, học sinh thường ít chú ý, hứng thú với môn học và kết quả học tập chưa tương xứng với vai trò và vị trí của môn học

Để khắc phục tình trạng đó và phát huy tính tích cực của HS, chúng ta cần có

sự thay đổi của cả thầy và trò GV cần đổi mới PPDH theo hướng tích cực, hình thức

tổ chức dạy học phong phú giúp HS đào sâu kiến thức bằng chính nỗ lực trí tuệ của bản thân, làm chủ tư duy và khả năng sáng tạo của mình

Phương pháp tổ chức dạy học theo học tập qua dự án là phương pháp dạy học theo hướng tích cực, lấy hoạt động người học làm trung tâm Trong suốt quá trình

dạy học, người dạy sẽ hướng người học đến mục tiêu của bài học nhưng gắn liền với thực tế Khi tham gia phương pháp học tập này, người học phải tự mình nghiên cứu,

tự giải quyết các vấn đề để lĩnh hội được kiến thức và cho ra những kết quả thực tế

Tổ chức dạy học theo học tập qua dự án còn giúp người dạy rèn luyện cho người học các kỹ năng cần thiết của xã hội hiên nay như kỹ năng thu thập và xử lý thông tin, kỹ năng giao tiếp và cộng tác… Tổ chức dạy học theo học tập qua dự án góp phần gắn

lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội, giúp người học nâng cao năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, rèn luyện tinh thần trách nhiệm và khả năng làm việc cộng tác

Xuất phát từ những yêu cầu trên của thực tiễn, người nghiên cứu mạnh dạn

chọn đề tài: “Dạy học môn Sinh lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức theo định hướng học tập qua dự án” làm luận văn tốt nghiệp của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu học tập thông qua dự án, từ đó vận dụng vào tổ chức học tập thông qua dự án môn Sinh lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức

3 Đối tượng nghiên cứu

Học tập thông qua dự án trong trường THPT

Tổ chức dạy học môn Sinh lớp 11 theo học tập qua dự án tại trường THPT Thủ Đức

2 dự án

+ Trồng rau bằng phương pháp thủy canh đơn giản tại nhà

+ Làm son dưỡng môi từ tinh dầu gấc

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu các nhiệm vụ sau:

+ Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học theo học tập qua dự án tại trường trung học phổ thông Thủ Đức

+ Đánh giá thực trạng dạy học môn Sinh học 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức dưới góc độ học tập qua dự án

+ Vận dụng học tập qua dự án vào tổ chức dạy học môn Sinh học 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức

7 Giả thuyết nghiên cứu

Sinh học lớp 11 thuộc nhóm môn khoa học thực nghiệm, có đặc điểm phù hợp với dạy học theo học tập qua dự án Nên việc vận dụng dạy học theo học tập qua dự

án vào dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức một cách khoa học và phù hợp với thực tiễn sẽ giúp học sinh phát triển thái độ học tập tích cực, phát triển các kỹ năng cốt lõi chung, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy trong môn học

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Tổng hợp, phân tích, so sánh các tài liệu liên quan đến đề tài: Các tài liệu môn Sinh học 11, các tài liệu đổi mới phương pháp dạy học, các tài liệu về dạy học theo

dự án, các bài báo khoa học hoặc các công trình nghiên cứu khoa học để chọn lọc và vận dụng vào đề tài

8.2 Phương pháp quan sát kết hợp phỏng vấn

Phương pháp quan sát được sử dụng để quan sát các hoạt động dạy – học của

GV và HS trong giờ môn Sinh học 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức theo phương pháp truyền thống Phương pháp quan sát được sử dụng để quan sát những hoạt động của học sinh trước và sau khi tham gia dự án, giúp GV đánh giá sự tiến bộ của HS

Phương pháp phỏng vấn được sử dụng để phỏng vấn giáo viên (GV) và học sinh (HS) để tìm hiểu thực trạng, nhu cầu, nguyện vọng của GV và HS khi tham gia hoạt động dạy và học môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức

8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Trong quá trình thực nghiệm sư phạm, thông qua việc nghiên cứu nội dung môn học, người nghiên cứu tiến hành biên soạn kế hoạch bài dạy, chọn mẫu thực nghiệm, mẫu đối chứng và tổ chức giảng dạy các bài dạy đã được thiết kế theo phương pháp dạy học theo học tập qua dự án

Để giai đoạn kiểm tra được khách quan, người nghiên cứu đã xây dựng thang

đo kết quả thực nghiệm, tiến hành kiểm tra, đánh giá kết quả thực nghiệm và sau đó

xử lý số liệu thu được

Phương pháp thực nghiệm sư phạm được sử dụng để giúp người nghiên cứu kiểm nghiệm giả thuyết khoa học, đánh giá hiệu quả và tính khả thi của việc sử dụng phương pháp tổ chức dạy học theo học tập qua dự án vào môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức

8.4 Phương pháp khảo sát

Phương pháp khảo sát bằng các phiếu điều tra, phiếu thăm dò ý kiến để thu thập các thông tin từ phía HS nhằm tìm hiểu những nhận thức, thái độ và hành động của HS khi tham gia học môn Sinh học

Mặt khác, các phiếu điều tra, phiếu thăm dò ý kiến còn được sử dụng để phỏng vấn GV từ đó rút ra những nhận định về những kiến thức, kỹ năng cần phát triển cho

HS và những khó khăn GV gặp phải khi dạy môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức

8.5 Phương pháp thống kê

Xử lý các số liệu thu thập được từ các phiếu điều tra, phiếu khảo sát bằng phương pháp thống kê toán học để phân tích, so sánh và đánh giá kết quả thu được, kiểm nghiệm giả thuyết thống kê để người nghiên cứu có thể đánh giá hiệu quả và tính khả thi của phương pháp dạy học theo học tập qua dự án sau quá trình thực nghiệm sư phạm làm cơ sở cho các kết luận cuối cùng của đề tài

9 Đóng góp của đề tài

Đề tài góp phần làm phong phú hơn cách tổ chức dạy học dự án nói chung và việc định hướng, vận dụng cách tổ chức dạy học theo dự án môn Sinh học 11 tại trường trung học phổ thông Thủ Đức

Tổng quan một cách hệ thống cơ sở lí luận về đổi mới phương pháp dạy học, dạy học theo học tập qua dự án và áp dụng phương pháp dạy học theo học tập qua dự

án trong dạy học Sinh học 11 ở trường THPT

Điều tra, đánh giá thực trạng sự vận dụng dạy học theo học tập qua dự án trong dạy học Sinh học 11 ở trường THPT Thủ Đức

Xây dựng một số giáo án bài dạy có sử dụng dạy học theo học tập qua dự án thuộc nội dung kiến thức Sinh học lớp 11 và tiêu chí đánh giá dự án học tập

10 Cấu trúc của luận văn

Luận văn gồm các phần sau:

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO HỌC TẬP QUA DỰ ÁN TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 TỔNG QUAN

1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước

Hiện nay có nhiều cách giải thích khác nhau về nguồn gốc dạy học theo học tập qua dự án Theo M Knoll “project” được sử dụng đầu tiên trong học viện nghệ thuật Accademia di San Luca ở Ý cuối thế kỉ XVI Tại học viện này, quan điểm dự

án học tập bắt đầu từ các cuộc thi mang tính thách thức, giải quyết các vấn đề tồn tại trong thực tiễn, sản phẩm phải được học sinh thiết kế và hoàn thiện đúng thời gian quy định Sau đó, mô hình đào tạo này của Ý được cải tiến, phát triển ở Pháp (1671)

cùng các nước Châu Âu khác và Mĩ từ thế kỉ XVIII (Michael Knoll, 1997)

Cuối thế kỉ XVIII và đầu thế kỉ XIX, dạy học theo học tập qua dự án đã trở thành phương pháp dạy học được áp dụng vào các trường cao đẳng và đại học: Trung tâm Nghệ thuật và Chế tạo ở Paris (1829), trường Bách khóa Ducal ở Karlsruhe

(1833) và viện Công nghẹ Massachusetts ở Boston (1864) … (Michael Knoll, 1997)

Cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, phương pháp dạy học theo học tập qua dự án lan rộng đến nhiều nước, đặc biệt là nước Mĩ với các phong trào cải cách giáo dục diễn ra mạnh mẽ Trong các phong trào cải cách giáo dục với mục tiêu lấy học sinh làm trung tâm, dạy học theo học tập dự án được đưa vào sử dụng chính thức trong dạy học phổ thông nhằm khắc phục những nhược điểm của dạy học truyền thống Ban đầu, phương pháp dạy học theo học tập qua dự án được sử dụng trong dạy học các môn Kỹ thuật, sau đó được sử dụng rộng rãi ở các môn học khác.Trong thời gian này, John Dewey (1859 – 1952) đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng cơ sở lý thuyết cho phương pháp dạy học theo học tâp qua dự án Theo quan niệm của ông, lớp học là môi trường với học sinh là trung tâm, dưới sự dẫn dắt của giáo viên, học sinh có thể tư duy thông qua hành động, nhận biết, tranh luận và giải quyết vấn đề,

nhấn mạnh thực tiễn quan trọng hơn lý thuyết John Dewey đã dạy thử nghiệm lần đầu tiên phương pháp dạy học theo học tập qua dự án tại một trường Đào tạo thủ công bang Chicago ở Mĩ Ông chia học sinh thành các nhóm nhỏ để thực hiện các dự án khác nhau mà thông qua đó học sinh sẽ học được cách đọc, viết, tính toán, biết lắng nghe người khác, khám phá kiến thức, biết cách chia sẻ công việc và làm việc nhóm… để hoàn thành mục tiêu chung Từ thực nghiệm đó, theo ông, lý thuyết đã không còn là nhân tố chính trong các hoạt động dạy – học, mà các hoạt động thực tiễn sẽ đóng vai trò chủ đạo Như vậy, John Dewey là một trong những người đầu

tiên có cái nhìn tổng quan toàn bộ về phương pháp dạy học theo học tập qua dự án (Michael Knoll, 1997)

Năm 1918, William Heard Kilpatrick trở nên nổi tiếng khi đưa ra khái niệm

“phương pháp dự án học tập” và phổ biến trên toàn thế giới Kilpatrick nhận định

“tâm lý đứa trẻ” là yếu tố quan trọng trong quá trình học tập Tuy nhiên, nhận định của ông và John Dewey có nhiểu điểm khác biệt Với John Dewey, ông nhấn mạnh vai trò của GV và cho rằng trẻ em chưa đủ khả năng tự lập kế hoạch Trong khi đó, Kilpatrick không đề cao vai trò của GV, ông nhận định nên để trẻ em tự do lựa chọn

làm những gì chúng thích để đạt được mục tiêu đề ra (Michael Knoll, 1997) Tóm lại,

John Dewey và Likpatrick đều là những nhà sư phạm đi đầu trong việc xây dựng cơ

sở lý luận cho phương pháp dạy học theo học tập qua dự án ngày nay

Sau một khoảng thời gian gần như bị lãng quên ở những năm trong và sau chiến tranh thế giới lần thứ 2, bắt đầu từ những năm 1970, cùng với phong trào cải cách giáo dục diễn ra mạnh mẽ ở các nước phương Tây, dạy học theo học tập qua dự

án cũng được quan tâm, nghiên cứu và áp dụng tại nhiều quốc gia Các nghiên cứu tập trung làm rõ cơ sở lý luận phương pháp dạy học theo dự án

Theo các nhà sư phạm Mỹ: Dạy học theo học tập qua dự án là quá trình mô phỏng và giải quyết các vấn đề thực tế Trong đó học sinh tự lựa chon đề tài và thực hiện các dự án học tập dựa trên sở thích và khả năng của bản thân Các dự án học tập không chỉ giúp các học sinh học tốt bài trên lớp mà còn mở rộng ra ngoài phạm vi

lớp học khi các em được phát huy trí thông minh để hoàn thành dự án (Joseph C.L.Tan – Anne Chapman, 2016)

Theo tổ chức giáo dục Oracle (Mỹ): “Dạy học theo học tập qua dự án là một phương pháp học tập mang tính xây dựng, trong đó học sinh đưa ra sáng kiến và thực hiện xây dựng phiếu hỏi, thu nhập thông tin, phân tích dữ liệu và đưa ra những nhận

định, kết luận về các vấn đề cụ thể” (Phạm Hồng Bắc, 2013, tr 30) Vậy đối với giáo

dục Mỹ, dạy học theo học tập qua dự án nhấn mạnh khả năng sáng tạo, chủ động xây dựng và tổng hợp kiến thức nhằm hình thành và phát triển cho học sinh những kĩ năng thực tế

Theo Bộ Giáo dục Singapore: Dạy học theo học tập qua dự án là một hoạt động học tập cho phép học sinh xây dựng và tổng hợp kiến thức từ nhiều chuyên ngành học tập khác nhau và sau đó áp dụng các kiến thức này một cách sáng tạo vào cuộc sống thực tế Trong quá trình học tập theo dự án, học sinh sẽ được rèn luyện và cũng cố các kiến thức cũng như các kỹ năng hợp tác, giao tiếp, thuyết trình và học tập độc lập… nhằm giúp các em có được những hành trang cần thiết trước những thử

thách trong cuộc sống.( Joseph C.L.Tan – Anne Chapman, 2016, tr 35) Dạy học theo

học tập qua dự án được được đưa vào trong chương trình giảng dạy từ cấp tiểu học đến các trường đại học để giúp học sinh khám phá, lĩnh hội và tạo sự liên kết giữa

các kiến thức, hình thành các kỹ năng sống để đạt được các mục tiêu nhiệm vụ

Các nghiên cứu dạy học theo học tập qua dự án không chỉ tìm hiểu các khái niệm mà còn làm rõ các tiến trình thực hiện dự án Theo quan điểm của K Frey (Silke Traub, 2012, tr 37), tiến trình thực hiện dự án học tập được chia thành 7 phần:

- Đề xuất dự án học tập: Hình thành các ý tưởng cho dự án, các ý tưởng này

có thể do giáo viên, phụ huynh hoặc học sinh đề xuất Sau đó, mọi người sẽ cùng nhau thảo luận các ý tưởng, lựa chọn các chủ đề và lên kế hoạch thực hiện dự án

- Phát triển dự án học tập: Tất cả những người tham gia dự án phải cùng nhau lên kế hoạch thực hiện dự án một cách chi tiết Các thành viên tham gia phải có khả năng bày tỏ quan điểm và yêu cầu của mình khi thực hiện một nhiệm vụ cụ thể Trong

quá trình làm việc, học sinh sẽ được rèn luyện các kỹ năng và nhận ra các khuyết điểm của bản thân

- Thực hiện dự án học tập: Các thành viên thực hiện các công việc theo kế hoạch dự án đã đề ra và hoàn thành những nhiệm vụ được giao

- Hoàn thành dự án học tập: Học sinh tạo ra sản phẩm để so sánh với mục tiêu dự án ban đầu đề ra Sản phẩm có thể hoàn chỉnh hoặc không hoàn chỉnh nhưng thông qua những sai lầm khi thực hiện dự án, học sinh sẽ rút ra được những bài học kinh nghiệm

- Điểm cố định: Điểm cố định là cần thiết và xảy ra theo yêu cầu trong quá trình của dự án Là hoạt động khắc phục những học sinh mất phương hướng, thiếu sự phối hợp với các cá nhân khác và nhóm khi thực hiện dự án Mục đích chính của điểm

cố định là giúp các thành viên tham gia dự án thông tin lẫn nhau, cùng nhau lên kế hoạch cho các bước tiếp theo, điều chỉnh thay đổi mục tiêu (nếu có)

- Metainteraktion /Zwischengespräche: Thể hiện kiến thức của từng thành viên trong nhóm tham gia dự án, khoảng cách của các thành viên trong nhóm có sự thay đổi và hành vi của từng thành viên được cải thiện

Bên cạnh những nghiên cứu về cơ sở lý luận của dạy học theo học tập qua dự

án, vấn đề vận dụng dạy học theo học tập qua dự án cũng rất được quan tâm Dạy học theo học tập qua dự án được áp dụng trọng mọi cấp học, từ giáo dục phổ thông, đào tạo nghề cũng như trong đào tạo đại học, trong các môn học hay ngành học Dạy học theo học tập qua dự án được sử dụng khá phổ biến tại nhiều nước trên thế giới như

Mĩ, Hà Lan, Canada, Hồng Kong, Singapo, Thái Lan… Vì vậy tổ chức giáo dục

Oracle Buck Institute for Education đã đưa ra 10 lý do chứng tỏ giáo viên nên lựa chọn phương pháp dạy học theo học tập qua dự án (“Top 10 Reasons Why Teaching Key Competencies* with Project Based Learning is a Good Idea”, n.d.) :

1) Học sinh sẽ được chuẩn bị tốt hơn cho đại học, nghề nghiệp và quyền công dân

2) Học sinh có khả năng hiểu và nhớ nội dung học tập tốt hơn

3) Điểm kiểm tra sẽ ổn và học sinh sẽ đáp ứng được các tiêu chuẩn học tập khắt khe

4) Học sinh quản lý thời gian của cá nhân tốt và hiệu quả hơn

5) Học sinh sẽ học được cách làm việc nhóm cùng nhau

6) Học sinh phát triển được kỹ năng thuyết trình và kỹ năng giao tiếp

7) Học sinh sẽ gắn kết và có tính thần trách nhiệm hơn

8) Sự sáng tạo của học sinh có thể dẫn đến những cải tiến trong cộng đồng 9) Gia đình và cộng đồng xung quanh có thể chia sẻ, đóng góp ý tưởng xây dựng dự án

10) Học sinh sẽ hào hứng khi trả lời câu hỏi: “Bạn đã làm được gì tại ngôi

trường của bạn?”

Dạy học theo học tập qua dự án là một phương pháp dạy học tích cực, giúp người học tích cực chủ động, kích thích tư duy bậc cao, giúp học sinh dễ dàng hòa nhập vào cuộc sống thực tiễn…được các nước trên thế giới công nhận và thực hiện rộng rãi trong hệ thống giáo dục Chính những ưu điểm đặc biệt đó giúp phương pháp dạy học theo học tập qua dự án nhận được nhiều sự quan tâm và phát triển mạnh mẽ

1.1.2 Nghiên cứu tại Việt Nam

Hiện nay, dạy học theo học tập qua dự án đang được áp dụng khá rộng rãi Ở các trường Cao đẳng và Đại học, dạy học theo học tập qua dự án được áp dụng thông qua các đồ án tốt nghiệp, các bài tiểu luận hay khóa luận….Trong các hình thức này, sinh viên thực hiện nhiệm vụ học tập mang tính nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của người giáo viên

Trong giáo dục phổ thông, băt đầu từ những năm1960 - 1980, cùng với sự phát triển của các phong trào hướng nghiệp, nhiều trường học đã thực hiện các dự án nhỏ như dự án trồng cây, dự án phát triển vườn trường, dự án khởi nghiệp….Tuy nhiên cho đến nay, dạy học theo học tập qua dự án vẫn chưa được sử dụng phổ biến ở các cấp học

Tại Việt Nam những năm gần đây, với những ưu điểm vượt trội, phương pháp dạy học theo học tập qua dự án đã thu hút được nhiều sự chú ý các nhà nghiên cứu

như Tống Xuân Tám (Tống Xuân Tám, n.d.), Nguyễn Văn Cường (Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, 2014), Nguyễn Thị Diệu Thảo (Nguyễn Thị Diệu Thảo, 2009), Nguyễn Anh Tuấn (Nguyễn Anh Tuấn, 2018)…cũng như được đề cập nhiều hơn

trong các tài liệu Tiếng Việt với nhiều tên gọi khác nhau giúp hệ thống hóa cơ sở lý luận dạy học theo dự án khá đầy đủ và chi tiết Tác giả Nguyễn Văn Cường đã có nhiều nghiên cứu giúp hệ thống các khái niệm dạy học theo học tập qua dự án, những

đặc điểm chính, cách phân loại và tiến trình dạy học (Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, 2005)

Theo các nhà nghiên cứu, dạy học theo học tập qua dự án với nghĩa rộng sẽ nhấn mạnh tính chủ động, tích cực của người học, hoạt động thực hành không được coi là bắt buộc nhưng theo nghĩa hẹp, dạy học theo học tập qua dự án sẽ gắn với hoạt động thực hành và tạo ra sản phẩm của dự án Trong luận án tiến sĩ, tác giả Nguyễn Thị Diệu Thảo quan niệm khái niệm dạy học theo học tập qua dự án không quá hẹp như một phương pháp dạy học riêng và cũng không quá rộng như một quan điểm hay nguyên tắc dạy học Dạy học theo học tập qua dự án phải phù hợp với bản chất khái niệm dự án nói chung, mang tính phức hợp và cần được thực hiện trong thực tiễn để

hiện thực hóa mục tiêu (Nguyễn Thị Diệu Thảo, 2009)

Đặc điểm nổi bật của dạy học theo học tập qua dự án so với những phương pháp dạy học khác là tiến trình dạy học Theo các tác giả trên, tiến trình dạy học được chia thành các giai đoạn: xác định chủ đề và mục tiêu dự án, lập kế hoạch dự án, thực hiện dự án, trình bày sản phẩm dự án, đánh giá dự án Theo tác giả Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, việc phân chia các giai đoạn trên đây chỉ mang tính chất tương đối Trong thực tế chúng có thể xen kẽ và thâm nhập lẫn nhau Việc tự kiểm tra, điều chỉnh cần được thực hiện trong tất cả các giai đoạn của dự án Với những dạng dự án khác nhau có thể xây dựng cấu trúc chi tiết riêng phù hợp với nhiệm vụ dự án Giai đoạn trình bày sản phẩm và đánh giá dự án cũng thường được mô tả chung thành một giai đoạn Khi đó tiến trình dự án có thể được mô tả theo các giai đoạn: xác định chủ

đề và mục tiêu dự án, lập kế hoạch dự án, thực hiện dự án, đánh giá dự án (Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, 2010, tr 37)

Cùng với việc nghiên cứu lý thuyết, công tác triển khai thực hiện dạy học theo học tập qua dự án cũng rất được quan tâm Theo tài liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo,

dự án Việt – Bỉ từ năm 1997 đến nay đã đầu tư thực hiện trên 14 tỉnh miền núi phía Bắc với mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng giáo viên tiểu học, trung học cơ sở ở các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam Dự án đã tập huấn sâu thêm cho các giáo viên về 3 phương pháp dạy học tích cực với tên gọi: Học theo góc; Học theo hợp đồng; Học theo dự án Trong 3 phương pháp dạy học tích cực trên, tiến trình dạy học theo dự án được thực hiện theo 3 bước: lập kế hoạch, thực hiện dự án và tổng hợp kết quả., trong đó, người thực hiện nên sử dụng lược đồ tư duy và kỹ thuật đặt câu hỏi để thực hiện dự án được dễ dàng

Dạy học theo học tập qua dự án được vận dụng rộng rãi ở một số môn như: Công nghệ, Toán học, Sinh học, Địa lý, Hóa học và được nhiều tác giả gọi là dạy học theo dự án:

- Tác giả Nguyễn Thị Châu với dự án “Dạy học theo dự án môn Công Nghệ 10 tại trường trung học phổ thông Bình An, tỉnh Bình Dương” (Nguyễn Thị Châu, 2014) Công trình nghiên cứu của tác giả góp phần đề xuất và thiết kế giáo án một số nội dung môn Công nghệ 10 nhằm hình thành kĩ năng cho người học và góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn Công Nghệ 10

- Tác giả Đỗ Thị Ngọc Hằng đã nghiên cứu đề tài: “Tồ chức dạy học theo dự án nội dung “ Hệ thức lượng trong tam giác” chương trình hình học lớp 10” (Đỗ Thị Ngọc Hằng, 2012) Trong luận án, tác giả góp phần giúp người học rèn luyện và phát triển một số kỹ năng cho người học như kỹ năng gắn lý thuyết với thực hành, kỹ năng

sử dụng công nghệ Tác giả cũng đưa ra một số khuyến nghị đối với Sở giáo dục và nhà trường nhằm tạo điều kiện cho các giáo viên triển khai dạy học theo dự án đạt

được hiệu quả

- Tác giả Nguyễn Thị Hường đã thực hiện đề tài: “Tổ chức dạy học theo dự án phần sinh thái học – Sinh học lớp 12 – Trung học phổ thông” (Nguyễn Thị Hường, 2012) Trong luận án, tác giả đã kết luận dạy học theo dự án là phương pháp dạy học

tích cực, phát huy tính chủ động của người học, giúp người học rèn luyện được một

số kỹ năng và nâng cao khả năng nghiên cứu khoa học

- Tác giả Phan Thị Thu Hiền đã thực hiện dự án: “Khám phá nét đẹp âm nhạc dân tộc Việt Nam” (Hoàng Anh Đức – Tô Thị Diễm Quyên, 2019) Trong dự án, tác giả đã giúp người học hệ thống và liên kết kiến thức của nhiều môn học để vận dụng vào dự án Mặt khác, tác giả đã giúp người học nâng cao nhiều kĩ năng và xây dựng

một số dự án văn nghệ để giới thiệu âm nhạc truyền thống

- Tác giả Nguyễn Thị Thanh Mai đã thực hiện đề tài: “Áp dụng dạy học theo dự

án trong dạy học Hóa học ở trường Trung học phổ thông” (Nguyễn Thị Thanh Mai, 2011) Trong luận văn, tác giả đã nghiên cứu và tổng hợp về cơ sở lý luận của phương pháp dạy học theo dự án Sau đó, tác giả đã thiết kế một số dự án và áp dụng trong dạy học hóa học, tiến hành thực nghiệm và khảo sát hiệu quả của dạy học theo dự án trong dạy học

- Tác giả Trương Thanh Hiền và Nguyễn Thi Hảo đã thực hiện dự án: “Tôi chọn

xanh” (Hoàng Anh Đức – Tô Thị Diễm Quyên, 2019) Trong dự án, các tác giả giúp

người học hệ thống, liên kết kiến thức của các môn học và vận dụng dự án trong thực

tế Các tác giả cũng đã nghiên cứu đầy đủ cơ sở lý luận, thực trạng việc vận dụng dạy học theo dự án Mặt khác, các tác giả cũng chỉ ra dạy học theo dự án có thể khắc phục

được hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống

Không chỉ vậy, dạy học theo học tập qua dự án đã được đưa vào giảng dạy ở các cấp bậc học Cấp tiểu học, HS được GV khuyến khích tham gia vào các dự án nhỏ phù hợp với lứa tuổi Trường tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm đã phối hợp với các trường tiểu học Trần Hưng Đạo, Trấn Khánh Dư, Đinh Tiên Hoàng và Phan Văn Trị

tổ chức dự án “Tự hào trang sử Việt” Học sinh tham gia dự án đã kết hợp kiến thức

từ nhiều môn học, kết quả thu được làm cho nhiều giáo viên và phụ huynh học sinh bất ngờ, tuy là học sinh lớp 5 nhưng các em có đủ khả năng tìm kiếm thông tin, xây

dựng các tiết mục và tạo ra các sản phẩm phù hơp với yêu cầu (“Dự án liên trường

“Tự hào trang sử Việt””,2019) Đối với cấp THCS và THPT, dạy học theo dự án được

vận dụng phổ biến, hầu như các môn trong lĩnh vực tự nhiên và xã hội đều có thể tổ

chức dạy học theo dự án Điển hình là trường THCS Việt Úc tổ chức dự án: “Hãy nói không với thực phẩm bẩn” ở khối lớp 7 Trường THPT Thủ Đức tổ chức dự án “Ươm

mầm mơ ước” cho học sinh của ba khối 10,11,12 (Hoàng Anh Đức – Tô Thị Diễm

Quyên, 2019) Kết quả dự án đã tạo ra được những video clip giới thiệu cụ thể về các nghề nghiệp cũng những chia sẻ của những người trong nghề về các thuận lợi, khó khăn, niềm vui, nỗi bùn…giúp học sinh có được sự lựa chọn phù hợp các ngành nghề trong tương lai

Tóm lại, dạy học theo học tập qua dự án là một phương pháp dạy học tích cực, tuy mới được triển khai tại Việt Nam nhưng đã mang lại những hiệu quả vô cùng thiết thực, cho thấy phương pháp dạy học theo học tập qua dự án đã có vị trí quan trọng trong hệ thống giáo dục Việt Nam Nhiều tài liệu nghiên cứu đã chứng minh sau khi

tổ chức dạy học theo học tập qua dự án, kết quả học tập của học sinh được cải thiện

rõ rệt, các kỹ năng được phát triển, ý thức cao về tinh thần trách nhiệm và tính nghiêm túc trong nghiên cứu khoa học Vì vậy, người nghiên cứu quyết định lựa chọn đề tài:

“Dạy học môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Thủ Đức theo định hướng học tập qua dự án”

1.2 KHÁI NIỆM ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI

1.2.1 Dạy học theo học tập qua dự án

Theo Đại từ điển Tiếng Việt của tác giả Nguyễn Như Ý, dự án là “một dự thảo, một văn kiện quan trọng về luật pháp hay kế hoạch” (Nguyễn Như Ý, 1999)

Tác giả Trần Việt Cường đã định nghĩa: “ Dự án là một quá trình hoạt động của một hay một nhóm người để thực hiện kế hoạch tự đề ra để tạo sản phẩm nhằm đạt được các mục đích đề ra” (Đinh Hữu Sỹ, 2014, tr 16)

Theo tiêu chuẩn Din 69901 của cộng đồng châu Âu: “Dự án là một kế hoạch, một dự tính, về cơ bản được đặc trưng bởi tính duy nhất của các điều kiện trong tính tổng thể của nó, ví dụ có mục đích định trước, giới hạn về thời gian, nhân lực và các điều kiện khác, phân biệt với các dự án khác” (Phạm Quang Tiệp, 2017)

1.2.1.2 Học tập qua dự án

Viện Giáo dục Buck (Mỹ) có đưa ra định nghĩa: “Học tập qua dự án là một phương pháp dạy học, trong đó học sinh đạt được kiến thức và kỹ năng bằng cách làm việc trong một thời gian nhất định để điều tra và trả lời được, câu hỏi hấp dẫn,

phức tạp rắc rối và thử thách” (Hoàng Anh Đức và Tô Thị Diễm Quyên, 2019, tr 13)

Học tập qua dự án được tác giả Trần Việt Cường định nghĩa là: “Học tập qua

dự án là một dự án trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp có

sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành; kết hợp kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm thực tiễn thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau” (Đinh Hữu Sỹ, 2014, tr 17)

Nhóm tác giả Hoàng Anh Đức và Tô Thị Diễm Quyên đã định nghĩa: “Học tập qua dự án là một mô hình tổ chức lớp học nhằm làm năng động hóa lớp học truyền thống vốn lấy bài học làm trung tâm và giáo viên là trọng tâm Học tập qua dự án hướng tới mục tiêu lâu dài, lấy người học làm trung tâm, liên nội dung và tích hợp với các vấn đề thực hành thực tế Bằng việc giáo viên lùi lại, đảm nhận vai trò dẫn dắt và trao quyền cho học sinh làm chủ quá trình, học sinh hình thành tinh thần trách

nhiệm đối với việc học, từ đó tạo dựng môi trường học tập chử đông hơn” (Hoàng

Anh Đức và Tô Thị Diễm Quyên, 2019, tr 13)

1.2.1.3 Dạy học theo học tập qua dự án

Nhóm tác giả Đặng Thành Hưng, Trịnh Hồng Hà, Nguyễn Khải Hoàn, Trần

Vũ Khánh đã cho rằng: “ Dạy học theo học tập qua dự án là kiểu dự án được thiết kế

và thực hiện bởi người học trong quá trình dạy và học dưới sự hỗ trợ của giáo viên nhằm đạt các mục đích giáo dục và phát triển người học” (Đinh Hữu Sỹ, 2014, tr 17)

Bên cạnh đó, dạy học theo học tập qua dự án cũng được nhiều tác giả gọi là dạy học theo dự án hoặc dạy học dự án, trong đó nổi bật là một số tác giả:

- Tác giả Tống Xuân Tám đã định nghĩa: “Dạy học theo dự án là phương pháp dạy học lấy hoạt động của học sinh làm trọng tâm, hướng học sinh đến việc lĩnh hội kiến thức và kĩ năng thông qua việc đóng một hay nhiều vai để giải quyết vấn đề (gọi

là dự án) mô phỏng những hoạt động có thật của xã hội chúng ta” (Tống Xuân Tám, n.d.)

- Tác giả Nguyễn Thị Diệu Thảo định nghĩa: “Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học, trong đó người học dưới sự chỉ đạo của giáo viên thực hiện một nhiệm

vụ học tập phức hợp mang tính thực tiễn với hình thức làm việc nhóm là chủ yếu Nhiệm vụ này được thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, tạo

ra những sản phẩm có thể trình bày, giới thiệu” (Nguyễn Thị Diệu Thảo, 2009, tr 6)

- Tác giả Phạm Hồng Bắc cho rằng: “Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa

lí thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức làm việc cơ bản của dạy

học theo dự án” (Phạm Hồng Bắc, 2013, tr 20)

- Nhóm tác giả Nguyễn Thế Hưng và Lại Phương Liên đã định nghĩa: “Dạy học theo dự án là phương pháp tổ chức dạy học mà người dạy và người học cùng nhau giải quyết không chỉ về mặt lý thuyết mà còn về thực tiễn một nhiệm vụ học tập có tính chất tổng hợp, tạo điều kiện cho người học tự quyết trong tất cả các giai đoạn

học tập, kết quả tạo ra được một sản phẩm hoạt động nhất định” (Nguyễn Thế Hưng

và Lại Phương Liên, 2014)

- Nhóm tác giả Lê Đình Trung và Phan Thị Thanh Hội định nghĩa : “Dạy học

dự án là một phương pháp dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn Nhiệm vụ này được thực hiện với tính

tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch,

đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều khiển, đánh giá quá trình và kết quả thực

hiện Kết quả dự án là những sản phẩm có thể trình bày, giới thiệu” (Lê Đình Trung

- Phan Thị Thanh Hội, 2016, tr 80)

- Nhóm tác giả Bernd Meier – Nguyễn Văn Cường quan điểm: “Dạy học theo

dự án là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới

thiệu Làm việc nhóm là hình thức làm việc cơ bản của dạy học theo dự án” (Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, 2014, tr 162)

- Dạy học theo dự án (Project Based Learning - PBL) được tác giả K.Frey định nghĩa là một hình thức của hoạt động học tập trong đó, nhóm người học xác định một chủ đề làm việc, thống nhất về một nội dung làm việc, tự lập kế hoạch và tiến hành công việc để dẫn đến một sự kết thúc có ý nghĩa, thường xuất hiện một sản phẩm có

thể trình ra được Học theo dự án nhấn mạnh vai trò của người học (Nguyễn Thị Kim

Hằng, 2018)

Theo chương trình dạy học Intel (Mỹ): “Dạy học theo dự án là một mô hình dạy học trong đó học sinh tham gia vào việc tìm hiểu những vấn đề hấp dẫn và cuối cùng phải tạo ra được những sản phẩm thực tế Các dự án cho phép tạo ra nhiều cơ hội học tập tại lớp hơn, rất đa dạng về chủ đề và quy mô, có thể được tổ chức rộng rãi ở các cấp học khác nhau Tuy nhiên, các dự án thường có cùng những đặc điểm chung Dự án được phát triển từ những vấn đề mang tính thách thức, không thể giải quyết chỉ bằng kiến thức học vẹt Dự án đặt học sinh vào những vai trò tích cực như: người giải quyết vấn đề, ra quyết định, điều tra viên hay người viết báo cáo Dự án nhắm đến những mục tiêu giáo dục quan trọng và đặc thù chứ không phải chỉ là trò

giải trí hoặc bổ sung cho chương trình “thực”” (“Thiết kế dự án hiệu quả”, n.d.)

Từ những khái niệm trên, dạy học theo học tập qua dự án hay dạy học theo dự

án (dạy học dự án) trong phạm vi đề tài này là một hình thức dạy học, trong đó người

học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế

hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả

thực hiện Làm việc nhóm là hình thức làm việc cơ bản của dạy học theo dự án (Phạm

Hồng Bắc, 2013)

1.2.2 Tổ chức hoạt động dạy học

Từ điển Bách Khoa Việt Nam định nghĩa “ Tổ chức là hình thức tập hợp, liên kết các thành viên trong xã hội (cá nhân, tập thể) nhằm đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng, lợi ích của các thành viên, cùng nhau hành động vì mục tiêu chung” ( Hội đồng Quốc gia chỉ đạo biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam, 2005)

Theo từ điển tiếng Việt định nghĩa “Hoạt động là tiến hành những việc làm có quan hệ với nhau chặt chẽ nhằm một mục đích nhất định trong đời sống xã hội” (Cao Thanh Tuấn, 2013, tr 15)

Hoạt động là sự tương tác tích cực giữa các chủ thể và đối tượng, nhằm biến đổi đối tượng theo mục tiêu mà chủ thể đặt ra Mục đích của quá trình chủ thể tác

động vào đối tượng là nhằm tạo ra sản phẩm

Cho đến nay, đã có rất nhiều tác giả đưa ra các khái niệm khác nhau về hoạt động dạy học Dạy học tiếp cận theo quan điểm hoạt động bao gồm hai hoạt động: hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh

Hoạt động dạy: Hoạt động dạy với vai trò chủ đạo của giáo viên là sự tổ chức, điều khiển tối ưu quá trình truyền đạt nội dung hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo một cách khoa học cho học sinh tiếp thu (lĩnh hội) Hoạt động dạy do giáo viên làm chủ thể và tác động vào đối tượng là học sinh và hoạt động nhận thức của học sinh (Khổng Thị Kim Dung, 2019, tr 8)

Hoạt động học: Hoạt động học với vai trò chủ động của học sinh là sự tự điều khiển tối ưu quá trình lĩnh hội một cách tự giác, tích cực, tự lực nội dung hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo mà giáo viên truyền đạt nhằm phát triển và hình thành nhân cách học sinh Hoạt động học do học sinh làm chủ thể và tác động vào đối tượng là nội

dung kiến thức mới chứa đựng trong tài liệu học tập (Khổng Thị Kim Dung, 2019,

tr 8)

Qua phân tích quan niệm trên, hoạt động dạy và hoạt động học có mối quan

hệ chặt chẽ với nhau Theo quan điểm của lý luận dạy học hiện đại, hoạt động dạy học được hiểu là hoạt động phối hợp tương tác và thống nhất biện chứng giữa hoạt động chủ đạo của người dạy và hoạt động chủ động của người học nhằm thực hiện mục tiêu dạy học Hai hoạt động này có mối quan hệ tương tác và thống nhất biện chứng với nhau, xen lẫn và thâm nhập vào nhau, quy định và chi phối lẫn nhau, hoạt động này tồn tại không thể thiếu hoạt động kia (Cao Thanh Tuấn, 2013, tr 19)

Theo tâm lí học: Hoạt động dạy là hoạt động người lớn tổ chức và điều khiển hoạt động của trẻ nhằm giúp chúng lĩnh hội nền văn hóa - xã hội, tạo ra sự phát triển tâm lí, hình thành nhân cách của chúng; hoạt động học là hoạt động đặc thù của con người được điều khiển bởi mục đích tự giác là lĩnh hội những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo mới, những hình thức hành vi và những dạng hoạt động nhất định, những giá trị (Lê Văn Hồng, 1995)

Tác giả Trần Thị Hương đã định nghĩa: “Hoạt động dạy học là hoạt động phối hợp tương tác và thống nhất giữa hoat động chủ đạo của giáo viên và hoạt động tự giác, tích cực, chủ động của học sinh nhằm thực hiện mục tiêu dạy học” ( Trần Thị Hương, Nguyễn Đức Danh, Hồ Văn Liên và Ngô Đình Qua, 2017)

Nhóm tác giả Nguyễn Thị Bích Hạnh và Trần Thị Hương đã chỉ rõ “Hoạt động dạy học là khái niệm chỉ hoạt động chung của người dạy và học sinh, hai hoạt động này song song tồn tại và phát triển trong cùng một quá trình thống nhất Quá trình này là một bộ phận hữu cơ của quá trình giáo dục tổng thể” (Nguyễn Thị Bích Hạnh

và Trần Thị Hương, 2004, tr 39)

Từ những khái niệm trên, tổ chức hoạt động dạy học trong đề tài này được

hiểu là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức và có định hướng người

học từng bước có năng lực tư duy và năng lực hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kĩ năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã

đạt được để trên cơ sở đó có khả năng giải quyết được các bài toán thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi người học

1.2.3 Tổ chức dạy học theo học tập qua dự án

Từ các khái niệm dạy học theo học tập qua dự án và tổ chức hoạt động dạy học đã được làm rõ ở trên, khái niệm tổ chức dạy học theo học tập qua dự án đã có nhiều cách hiểu khác nhau

Trong đề tài này, tổ chức dạy học theo học tập qua dự án được định nghĩa là

một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức và có định hướng người học theo phương pháp học tập qua dự án, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức làm việc cơ bản của dạy học theo dự án

1.2.4 Tổ chức dạy học môn Sinh học theo học tập qua dự án

Theo Bộ Giáo dục: “Sinh học là môn học được lựa chọn trong nhóm môn khoa học tự nhiên Môn Sinh học hình thành, phát triển ở học sinh năng lực sinh học, đồng thời góp phần cùng các môn học, hoạt động giáo dục khác hình thành, phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung” (Bộ giáo dục và đào tạo, 2018,

tr 3)

Kết hợp khái niệm trên với khái niệm tổ chức dạy học theo học tập qua dự án

nên tổ chức dạy học môn Sinh học theo học tập qua dự án là một quá trình gồm toàn

bộ các thao tác có tổ chức và có định hướng người học theo phương pháp học tập qua dự án, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, học sinh sẽ được phát triển năng lực sinh học đồng thời tiếp thu kiến thức và rèn luyện được các kỹ năng thông qua các hoạt động thực nghiệm, thực hành để giải quyết một bài tập tình huống và tạo ra các sản phẩm cụ thể nhằm khám phá thế giới tự nhiên, phát triển khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn và khả năng định hướng nghề nghiệp sau giáo dục phổ thông Bên cạnh đó,

nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức làm việc cơ bản của dạy học theo dự án

1.3 DẠY HỌC THEO HỌC TẬP QUA DỰ ÁN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.3.1 Đặc điểm tâm lý học sinh trung học phổ thông

Lứa tuổi HS THPT thuộc thời kì 15 – 18 tuổi, gọi là tuổi đầu tuổi thanh niên,

đã có sự phát triển về thể chất và tư duy ở mức độ nhất định; các em đã định hướng được sự phát triển trong tương lai của mình Theo tác giả Phạm Hồng Bắc, đặc điểm tâm lý học sinh trung học phổ thông gồm nhiều phương diện (Phạm Hồng Bắc, 2013):

- Về mặt phát triển thể chất: Các em đã đạt được mức phát triển của người trưởng thành Trọng lượng và chức năng hoạt động của não bộ phát triển tương đương như não người lớn nên hoạt động trí tuệ có thể phát triển tới mức cao Tư duy, ngôn ngữ và những phẩm chất ý chí có điều kiện phát triển mạnh Sự phát triển thể chất ở lứa tuổi này sẽ có ảnh hưởng nhất định đến sự phát triển tâm lí và nhân cách, đồng thời ảnh hưởng tới sự lựa chọn nghề nghiệp sau này của các em

- Về vai trò trong cuộc sống gia đình và xã hội: Các em đã được trao quyền công dân nên xác định được vai trò, trách nhiệm trong gia đình và cộng đồng nên có

sự quan tâm tới nề nếp, lối sống sinh hoạt, điều kiện kinh tế, chính trị của gia đình, nghĩa vụ với xã hội

- Với hoạt động học tập: Học tập vẫn là một hoạt động chủ đạo với HS THPT,

đề ra những yêu cầu cao hơn nhiều đối với tính tích cực và độc lập trí tuệ

- Về thái độ, các em đã ý thức được: Tri thức được hình thành trong nhà trường phổ thông là điều kiện cần thiết để tham gia có hiệu quả vào cuộc sống lao động của xã hội Hứng thú học tập của HS gắn liền với khuynh hướng nghề nghiệp, nên mang tính đa dạng, sâu sắc và bền vững hơn

- Về sự phát triển trí tuệ: Cảm giác và tri giác đạt tới mức độ của người lớn Tri giác đã có chủ định, khả năng quan sát có tính mục đích cao, có hệ thống và toàn diện hơn tuy còn hay bị phân tán và chưa tập trung cao vào một nhiệm vụ nhất định Trí nhớ có chủ đích cũng phát triển rõ rệt, giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ Ghi nhớ có ý nghĩa tăng rõ rệt và ngày càng chiếm ưu thế; tính chọn lọc của ghi nhớ khá rõ ràng, sắp xếp theo trật tự mới và khoa học HS có khả năng tập trung chú ý cao độ trong thời gian dài ở điều kiện hoạt động căng thẳng

- Hoạt động tư duy của HS đã phát triển mạnh, khả năng tư duy lí luận, tư duy trừu tượng, tư duy phê phán một cách độc lập, sáng tạo hơn lứa tuổi thiếu niên Năng lực phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hoá và khái quát hoá phát triển cao giúp các em có thể lĩnh hội mọi khái niệm phức tạp và trừu tượng Do vậy, các em cũng thích tìm hiểu những vấn đề có tính chất triết lí

Như vậy về mặt tâm sinh lí của HS THPT đã phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển năng lực tự học, năng lực hoạt động trí tuệ độc lập và sáng tạo

để có thể tham gia và hoàn thành những loại dự án qua học tập có tính phức hợp, có

sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu được

1.3.2 Đặc điểm dạy học theo học tập qua dự án

Dạy học theo học tập qua dự án là phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm Qua đó giúp học sinh hình thành và rèn luyện các kỹ năng để tạo ra sản phẩm cụ thể có ý nghĩa Để hình thành được những kỉ năng trên, đầu thế kỉ XX, các nhà sư phạm Mỹ đã nêu ra 3 đặc điểm cốt lõi: Định hướng người học, định hướng

thực tiễn và định hướng sản phầm Dựa trên các tài liệu Lí luận dạy học hiện đại

(Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, 2014) và Phát triển năng lực thông qua phương

pháp và phương tiện dạy học mới (Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, 2005) có thể

cụ thể hóa đặc điểm của dạy học theo học tập qua dự án như sau:

Hình 1.1: Sơ đồ những đặc điểm của PPDH theo học tập qua dự án

(Bernd Meier – Nguyễn Văn Cường, 2010, tr 91)

Ví dụ: Khi học bài “Hô hấp ở thực vật” trong chương trình môn Sinh học lớp

11, nội dung lý thuyết làm rõ khái niệm, ý nghĩa và ảnh hưởng đến quá trình bảo quản nông sản Vì vậy, trong quá trình thực tiễn bảo quản nông sản, con người có thể thông qua các biện pháp như nâng cao nồng độ CO2, bảo quản lạnh, sấy khô… để hạn chế cường độ hô hấp ở thực vật Từ những nội dung trên, giáo viên sẽ thiết kế dự án học tập: “Tìm hiểu quá trình hô hấp ở thực vật và đề xuất các biện pháp nhằm bảo quản nông sản”

1.3.2.2 Định hướng hứng thú

Khi tham gia dạy học theo học tập qua dự án, học sinh được trực tiếp đề xuất lựa chọn chủ đề, nội dung phù hợp với khả năng và hứng thú của từng cá nhân học sinh, khuyến khích tính tích cực, tự lực, trách nhiệm và sự sáng tạo của học sinh Bên cạnh đó, GV đóng vai trò tư vấn, hướng dẫn và giúp đỡ học sinh

Ví dụ: Khi dạy bài: “Thực hành: Xem phim về tập tính của động vật” Giáo viên yêu cầu học sinh thực hiện dự án học tập: “Sưu tầm và tìm hiểu tập tính của động vật” Khi tham gia thực hiện dự án, học sinh được tự do lựa chọn những đối tượng

động vật yêu thích nhưng phải phù hợp với nội dung và tiêu chí của bài học

1.3.2.3 Định hướng hành động

Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và vận dụng lý thuyết vào hoạt động thực hành Thông qua đó HS có thể tự kiểm tra, củng cố, đào sâu và mở rộng hiểu biết lý thuyết cũng như rèn luyện các kỹ năng hành động, kinh nghiệm sống của bản thân

Ví dụ: Khi dạy bài: “Thực hành: Phát hiện diệp lục và carotenoid”, để thực hiện thao tác tách chiết các sắc tố, học sinh cần nghiên cứu lý thuyết mới có thể thực hiện các thao tác chính xác và tạo ra sản phầm đạt yêu cầu Vì vậy, giáo viên sẽ tổ chức cho các học sinh thực hiện dự án học tâp: “Tìm hiểu quá trình quang hợp ở thực

vật”

1.3.2.4 Định hướng sản phầm

Các sản phẩm của dự án được tạo ra không giới hạn trong những thu hoạch lý thuyết mà đa số các dự án tạo ra sản phầm vật chất hoặc hoạt động thực tiễn, thực

hành Những sản phẩm này có thể sử dụng, công bố, giới thiệu được

1.3.2.5 Tính tự lực cao của học sinh

Khi tham gia dạy học theo học tập qua dự án, học sinh cần chủ động tham gia tích cực và tự lực trong các giai đoạn khác nhau của quá trình dạy học Học sinh phải

có tinh thần trách nhiệm cao và sự sáng tạo không ngừng Giáo viên đóng vai trò định

hướng, tư vấn và giúp đỡ học sinh

“Tìm hiểu quá trình phát triển ở thực vật có hoa”

1.3.2.7 Cộng tác làm việc

Khi tham gia vào các dự án học tập, học sinh thường làm việc theo nhóm, trong

đó có sự cộng tác làm việc và phân công nhiệm vụ giữa các thành viên trong nhóm Dạy học theo học tập qua dự án đòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sang và kĩ năng cộng tác làm việc giữa các thành viên tham gia, giữa học sinh và giáo viên cũng như các

lực lượng xã hội khác tham gia trong dự án Đặc điểm này còn gọi là học tập mang

tính xã hội

Như vậy, những đặc điểm của dạy học theo học tập qua dự án luôn có vai trò định hướng trong quá trình dạy học nhằm mục đích phát triển con người một cách toàn diện Dạy học theo học tập qua dự án ở các trường THPT đảm bảo học sinh có thể hình thành và tiếp thu kiến thức, rèn luyện và phát triển các kỹ năng, hình thành thái độ học tập tích cực, tạo định hướng nghề nghiệp trong tương lai Dựa vào những đặc điểm trên có thể phân biệt phương pháp dạy học theo học tập qua dự án với các phương pháp dạy học khác và đặc biệt, phương pháp này nhấn mạnh sự tương tác giữa giáo viên với học sinh và giữa học sinh với học sinh

1.3.3 Phân loại dạy học theo học tập qua dự án

Theo Bernd Meier – Nguyễn Văn Cường, phương pháp dạy học theo học tập qua dự án có thể được phân loại theo nhiều phương diện và tiêu chí khác nhau, các

nhà nghiên cứu đã phân loại như sau (Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, 2014, tr 163):

❖ Theo chuyên môn:

Dạy học theo học tập qua dự án được chia thành 3 dạng chính:

+ Dự án trong một môn học: Trọng tâm nội dung nằm trong một môn học + Dự án liên môn: Trọng tâm nội dụng nằm ở các môn khác nhau

+ Dự án ngoài chuyên môn: Là các dự án không liên quan trực tiếp tới môn học

❖ Theo sự tham gia của người học

Dự án cho cá nhân, dự án cho nhóm người học, dự án cho lớp học, dự án cho một khối lớp, dự án cho toàn trường…

❖ Theo sự tham gia của giáo viên

Dự án có một giáo viên hướng dẫn, dự án có sự cộng tác hướng dẫn của nhiều giáo viên

❖ Theo quỹ thời gian

Theo K Frey, ông đã phân chia như sau:

+ Dự án nhỏ: Thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2-6 giờ học

+ Dự án trung bình: Dự án trong một hoặc một số ngày (“Ngày dự án”), nhưng giới hạn là một tuần hoặc 40 giờ học

+ Dự án lớn: Dự án thực hiện với quỹ thời gian lớn, tối thiểu là một tuần (hay

40 giờ học), có thể kéo dài nhiều tuần (“Tuần dự án”)

Cách phân chia dự án theo quỹ thời gian này thường áp dụng ở trường phổ thông Trong đào tạo đại học, quỹ thời gian lớn hơn

❖ Theo nhiệm vụ

Dựa theo nhiệm vụ trọng tâm của dự án, có thể phân loại các dự án theo các dạng sau:

+ Dự án tìm hiểu: Là dự án khảo sát thực hiện đối tượng

+ Dự án nghiên cứu: Nhằm giải quyết các vấn đề, giải thích các hiện tượng, quá trình

+Dự án thực hành (dự án kiến tạo): Trọng tâm là việc tạo ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện các hoạt động thực tiễn nhằm thực hiện những nhiệm vụ trang trí, trưng bày, sáng tác

+Dự án hành động: Tiến hành các hoạt động thực tiễn xã hội

+Dự án hỗn hợp: Là dự án có nội dung kết hơp các dạng nêu trên

Tuy nhiên, các loại dự án trên không hoàn toàn tách biệt nhau Trong từng lĩnh vực chuyên môn, có thể phân loại các dạng dự án theo đặc thù riêng Có thể tóm tắt phân loại dự án như sau: