cái cao cả (trác tuyệt) trong mỹ học

- Theo các nhà mỹ học, cái cao cả là một khái niêm để phản ánh hiện tượng thẩm mỹ có tính chất to lớn, hùng vĩ, mạnh mẽ của tự nhiên trong mối quan hệ thẩm mỹ thực tiễn con người.. Ngoài

CÁI CAO CẢ (TRÁC TUYỆT)

Ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải

Cánh đồng cỏ ở Mỹ

Hồ trên đá ở Pamukkale, Thổ Nhĩ Kỳ

Làn sóng núi đá ở bang Arizona, Mỹ

- Theo các nhà mỹ học, cái cao cả là một khái niêm để phản ánh hiện tượng thẩm mỹ có tính chất to lớn, hùng vĩ, mạnh mẽ của tự nhiên trong mối quan hệ thẩm mỹ thực tiễn con người Ngoài ra nó còn là các hiện tượng của xã hội để gây mên xúc động, hào hứng, say mê

• Xét về bản chất thẩm mỹ của nó là các hiện tượng của các quá trình lịch sử có một quy mô đồ sộ, có hình tượng, nó biểu hiện sức mạnh bản chất con người trong lao động, chiến đấu và mở ra những khát vọng mới để con người không ngừng hoàn thiện bản thân mình và cuộc sống xung quanh mình

• Bản chất thẩm mỹ của cao cả có liên hệ với các phạm trù mỹ học khác: gắn liền với cái đẹp, cái bi, cái hài

Các cách tiếp cận khác nhau

• Cái cao cả trong xu hướng đối lập cái đẹp và cái cao cả, Txêidinggơ cho rằng, “cái cao cả không cần đến một hình thức đẹp”, cảm xúc về cái cao cả là một cảm xúc choáng ngợp Lípxơ lại cho rằng, trong cái cao cả luôn mang theo một yếu tố khiến ta đến khó chịu

• Đến thế kỷ 18, Bơccơ đề cập nhiều đến cao cả, ông cho rằng cao cả xuất hiện từ những khát vọng nhu câu bảo tồn của con người Bơccơ đã đối lập cao cả với cái đẹp Tất cả cái cao cả mang yếu tố tiêu cực, cái đẹp mới là tích cực => đó là sai lầm lớn nhất của ông

• Biểu hiện sức mạnh kỳ diệu của con người nhưng lại mang tính chất hạn chế Sau Bơccơ là Kant, Kant quan niệm cao cả chính là cái gì đó so sánh với nó đều trở nên bé nhỏ với nó Vì vậy mà tình cảm của cao cả là do sự kinh khủng và thanh cao của tư tưởng hoặc sự huy hoàng của tự nhiên Muốn có tình cảm của cao cả phải rèn luyện được đức hạnh

• Đến thế kỷ 19, Hêghen đưa ra hai định nghĩa về cao cả:

Cao cả là ưu thế của quan niệm đối với hình thức

Cao cả là biểu hiện về cái vô hạn

=> theo ông, khi nội dung phù hợp với hình thức thì nó được gọi là cái đẹp Khi hình thức > nội dung => Hài

Khi hình thức phủ định nội dung thì => Bi

Khi nội dung > hình thức -> cao cả

Ông cho rằng cao cả là ưu thế của các quan niệm Đây là sự biểu hiện của ưu thế tư tưởng tuyệt đối Cũng xuất phát từ đây, ông cho rằng nghệ thuật tôn giáo là nghệ thuật cao cả

Trong thế giới nghệ thuật chỉ có nghệ thuật âm nhạc, thi ca, hội họa gắn liền với cái cao cả vì mang tính tư tưởng.

• Đầu thế kỷ 19, quan niệm của Tsécnưxépxki chống lại quan niệm của Hêghen Ông cho rằng cái cao cả là cái to lớn hơn tất cả cái gì mà ta đem ra so sánh với nó

• Mac và Anghen : giải thích cái cao cả xuất hiện trong quá trình lao động và chiến đấu của con người Ông tin vào khả năng cải tạo thế giới của con người

Với Mac: Bản chất riêng của con người vĩ đại hơn nhiều và cao quý hơn so với bản chất tưởng tượng của tất cả các thượng đế Vì vậy, cái cao cả chỉ có ở con người và nảy sinh từ thực tiễn thẩm mỹ của con người Cái được gọi là cao cả nhất chính là lao động sáng tạo của con người Theo Mac tất cả có bốn yếu tố của cao cả

Cao cả là sản phẩm của thực tiễn thẩm mỹ, nó được xem xét trong quan hệ thẩm mỹ.

Cái cao cả chỉ tồn tại khách quan trong quan hệ thực tiễn của thẩm mỹ

Cái cao cả phải được đặc trưng bằng chất lượng và phải gần gũi với lý tưởng, đó chính là cái đẹp được trở về chính nó nhưng tập trung hơn, mạnh mẽ hơn và có ý nghĩa xã hội to lớn hơn

Cái cao cả phải tạo ra từ niềm vui, sự khâm phục, sự hào hứng trong quá trình con người vươn lên để làm chủ tự nhiên, xã hội và bản thân

=> cái cao cả là một phạm trù mỹ học cơ bản nhất, nó thể hiện sức mạnh bản chất của con người trong quan hệ thâm mỹ, nó mang những giá trị của cái đẹp mạnh hơn, gần gũi với lý tưởng xã hội rộng rãi hơn

Các hình thái biểu hiện của cao cả

• Cái cao cả thanh cao:

Cái cao cả thanh cao nhiều khi đối tượng không nhất thiết phải to lớn, kỳ vĩ nhưng bên trong nó lại hàm chứa một vẻ đẹp tiềm tàng, sâu lắng, tinh khiết và hoàn toàn trong sáng đạt đến một độ trong của chất ngọc Cái cao cả thanh cao gắn với sự hài hòa, thân thương , đầy cảm xúc bất tận và rất gần bản chất người chân chính

Nhà sàn Bác Hồ Lăng Lênin

Chùa một cột

Mối tình của Mac và Giênni

• cái cao cả huy hoàng:

Đối tượng thẩm mỹ trong trường hợp này thường đồ sộ mang vẻ đẹp kỳ vĩ, tác động mạnh tới tư tưởng và tình cảm của con người

Bình minh bừng sáng báo hiệu một ngày tuyệt đẹp

Trận “Điện Biên Phủ trên không”

Chiến thắng lịch sử 30/4

• Cái cao cả rợn ngợp:

Cái cao cả rợn ngợp hàm chứa trong nó cái chiếm ưu thế là sự khủng khiếp , choán ngợp, là tình cảm đầy ức chế và bị dồn nén mạnh , sau đó dâng trào mãnh liệt

Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi

Tình bạn vĩ đại của Mac và Ăngghen

Tình cảm thẩm mỹ của cái cao cả

• Các phạm trù thẩm mỹ thống nhất ở thể phân lập ở hai cực, tính chất phạm trù bản thể, mặt khác nó là phạm trù mang tính chất giá trị định vị

• Cái cao cả một mặt phản ánh bản thân tính chất thanh cao tiềm tàng , mạnh mẽ, sâu lắng, vô cùng trong sáng , vô cùng thanh khiết , đồ sộ, to lớn, hùng vĩ, vũ bão của các sự vật khách quan Mặt khác, nó phản ánh xu hướng luôn luôn có khát vọng vươn đến cái

vĩ đại Nếu như cái đẹp thúc đẩy con người vươn đến cái hoàn thiện , hoàn mĩ thì cái cao cả phản ánh một phẩm chất rất quan trọng là: trong khi hoàn thiện hoàn mĩ bản thân mình, con người còn muốn hùng vĩ hóa bản thân một cách bất tận để đáp ứng những nhiệm vụ to lớn và cũng bất tận của cuộc đời đang đặt ra trước con người Không thấy hết điều này sẽ không hiểu được lý

do tồn tại của cái cao cả

• Khi cảm thụ cái cao cả, không phải bất cứ ai cũng nảy sinh tâm hồn cao cả Muốn có tình cảm về cái cao cả, tư tưởng và cảm hứng của con người không thể được thấp kém Những nguồi suốt đời mắt nhìn xuống đất, trong đầu đầy những ý nghĩ thông tục sẽ không thể “đồng vọng với cái vĩ đại” và do đó chẳng làm nên điều gì khiến người ta thán phục Chỉ có ai mà lý tuổng sống

có nội dung lành mạnh , có khát vọng vươn lên cái đẹp mới có năng lực đồng hóa “tiếng đồng vọng về cái vĩ đại của tâm hồn”

Cái cao cả trong cuộc sống

• Cuộc sống của con người là một quá trình chinh phục tự nhiên cải tạo xã hội và khẳng định con người là chủ thể của sự phát triển lịch sử đã thể hiện khát vọng vươn lên của con người, sức mạnh bản chất của con người

• Yếu tố thẩm mỹ của cái cao cả trong cuộc sống được thể hiện ở mối quan hệ với cái đẹp, cái bi hùng và cái hài dưới nhiều

phương diện khác nhau

• - Cái cao cả trong mối quan hệ với cái đẹp:

Đó là cái đẹp trong lao động, trong chiến đấu, trong hành vi đạo đức và sự ứng xử trong quan hệ xã hội nói chung của con người

Đó là những cuộc kháng chiến của dân tộc ta chống quân Minh xâm lược trong Bình Ngô đại cáo:

Đem đại nghĩa để thắng hung tàn Lấy chí nhân để thay cường bạo Trận Bồ Đằng sấm vang chớp giật Miền Trà Lân trúc chẻ tro bay Đánh một trận sạch không kinh ngạc Đánh hai trận tan tác chim muông…

• Trong cuộc sống chiến đấu lao động của nhân dân ta có rất nhiều con người bình thường trở thành những anh hùng lao động, lực lượng vũ trang với những phẩm chất thẩm mỹ cao cả Tiêu biểu là Hồ Chủ Tịch, Tố Hữu đã viết:

Bác để tình thương cho chúng con, Một đời thanh bạch chẳng vàng son.

Mong manh áo vải hồn muôn trượng, Hơn tượng đồng phơi những lối mòn.

(Tố Hữu)

• Cái cao cả với cái bi:

Trong cuộc sống cái cao cả không chỉ có quan hệ với cái đẹp, mà nó có cả quan hệ với cái bi một cách sâu sắc Cái đẹp và cái cao cả không phải lúc nào cũng chiến thắng cái xấu, những lực lượng thù địch Biết bao nhiêu người anh hùng trong lịch sử của nhân loại, của các dân tộc đã ngã xuống và đã giành thắng lợi Bởi vậy, cái cao cả của người anh hùng xen lẫn với cái bi tráng Theo đó, cái bi đã tôn vinh cái cao cả, tạo cho cái cao cả trở thành bất tử trong lòng nhân dân

• Cái cao cả với cái hài:

Cái cao cả cũng quan hệ mật thiết với cái hài ở trong cuộc sống Không phải mọi vĩ nhân, anh hùng đều là người hoàn thiện để trở thành cái cao cả (cái thuần nhất) Có nơi, có lúc cái cao cả thường bộc lộ những yếu tố của cái hài (cái có chút yếu đuối mà ta quen thuộc), nhất là trong lĩnh vực tình yêu (không biết yêu) hoặc trong công việc đời thường, nhỏ nhặt

Cái cao cả trong nghệ thuật

• Về thể loại nghệ thuật có: kiến trúc, điêu khắc, hội họa, âm nhạc, văn chương, sân khấu và điện ảnh Trong đó, nghệ thuật văn chương có: Sử thi (thể tự sự), thơ trữ tình; kịch thì có bi kịch – hài kịch – chính kịch Trong đó sử thi anh hùng thông qua thần thoại là thể loại chủ yếu vận dụng cái cao cả trong nghệ thuật

• Vai trò của các anh hùng ở các thời đại khác nhau, nhưng mỗi thời đại đều có những con người vĩ đại của nó, trong đó nghệ thuật không thể bó hẹp những lời tụng ca và những anh hùng đã có, mà còn có nhiệm vụ trọng đại là góp phần tích cực sáng tạo

ra những anh hùng cho lịch sử Cảm hứng anh hùng ca của dân tộc ta đã được đưa vào biết bao nhiêu truyện thần thoại, thi ca như truyện Thạch Sanh, Thánh Gióng, Trường ca Đam Sam

• Nghệ thuật phản ánh cái cao cả bằng hình tượng, đó là những hình tượng anh hùng trong cuộc sống chiến thắng mọi cái xấu; nhưng cũng có hình tượng không vượt qua được cái xấu như: Hămlét, Ôttenlô của Sêchxpia trở thành hình tượng bi kịch Dù là hình tượng anh hùng ca hay bi kịch thì cái cao cả trong nghệ thuật cũng là những hình tượng hoành tráng như kim tự tháp, hình tượng Thần Dớt của Phêdiát, hình tượng Prômêtê bị xiềng trên đỉnh Olympia hay âm hưởng cồng chiêng Tây nguyên.

Thanks everyone listening!