Trong những năm gần đây,chúng ta đang tiến hành cuộc cách mạng toàn diện trên mọi lĩnh vực, trong đó đổi mới toàn diện giáo dục là một trong những trọng tâm của công cuộc đổi mới. Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nư¬ớc, là điều kiện để phát huy nguồn lực con ngư¬ời – yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trư¬ởng kinh tế nhanh và bền vững. Do đó cần tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, ph¬ương pháp dạy học
Trang 1
BÁO CÁO BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC GIẢNG DẠY
Tên biện pháp: Nâng cao chất lượng dạy học môn Vật lý 11 thông qua việc bám sát đối tượng học sinh trung bình, yếu bằng các phương pháp dạy học tích cực tại trường THPT Đào Duy Từ.
và bền vững Do đó cần tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nộidung, phương pháp dạy học
Để nâng cao chất lượng môn Vật lý, đặc biệt là nâng cao chất lượng học sinh trung bình chúng ta cần có những giải pháp nào đó phù hợp là một vấn đề luôn trăn trở trong
quá trình dạy học của một giáo viên Theo tôi một trong những giải pháp cần được thực
hiện đó là “Dạy học phải bám sát đối tượng học sinh” cần được thực hiện ngay từ đầu
năm học
Dạy học bám sát đối tượng có nghĩa là giáo viên phải hiểu biết sâu sắc đối tượnghọc sinh của mình để từ đó lựa chọn nội dung và phương pháp dạy học cho phù hợp với
trình độ nhận thức, năng lực học tập của học sinh. Cụ thể là giáo viên phải hiểu được
khả năng nhận thức của học sinh ở mức độ nào? Tinh thần, thái độ, động cơ, ý thức họctập ra sao? Sở trường, nguyện vọng, cá tính nổi bật của từng học sinh là gì? Những ưuđiểm, nhược điểm của học sinh và phải biết được học sinh của mình đang thiếu hụt điều
gì, cần cái gì… Có hiểu được như vậy giáo viên mới tìm được biện pháp tác động cóhiệu quả, mới đem lại được những cái cần và đủ cho từng học sinh
Dạy học bám sát đối tượng khuyến khích người giáo viên chủ động và sáng tạotrong nghề nghiệp đồng thời yêu cầu họ phải trân trọng mọi cố gắng, mọi sáng tạo cũngnhư sự tiến bộ của từng học sinh Kết quả của cách dạy học đó không chỉ góp phần hình
Trang 2
thành cho học sinh các kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết, mà còn xây dựng cho họcsinh lòng nhiệt tình say mê trong học tập và có một phương pháp học tập đúng đắn từ
đó tạo ra động cơ trong học tập
Xuất phát từ những lí do trên cùng với thực tiễn dạy học của bản thân tôi mạnh dạn
đưa ra một vài kinh nghiệm nhỏ trong quá trình dạy học của mình : “Nâng cao chất lượng dạy học môn Vật lý 11 thông qua việc bám sát đối tượng học sinh trung bình bằng các phương pháp dạy học tích cực” Tôi hi vọng nhận được những chia sẻ và góp
ý từ ban giám khảo để giải pháp này được hoàn thiện và được áp dụng rộng rãi, nhằm nâng cao hơn nữa về chất lượng dạy học Vật lý trong nhà trường hiện nay
II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1 Thực tế tại đơn vị và rút ra ý nghĩa vấn đề nghiên cứu.
Trường THPT Đào Duy Từ có đội ngũ giáo viên luôn chấp hành tốt quy chế
chuyên môn, nhiệt tình trong công tác giảng dạy, có tinh thần trách nhiệm cao trongcông tác, tích cực trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi và phụ đạo giúp đỡ học sinh trungbình, yếu Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm đến chất lượng học sinh, đặc biệt làđối tượng học sinh yếu, kém Nhà trường luôn quan tâm đầu tư về phương tiện dạy họcnhư máy chiếu, bảng tương tác tạo điều kiện để giáo viên có sự sáng tạo trong việc sửdụng các phương pháp dạy học tích cực Học sinh nhìn chung ngoan, có ý thức cố gắngtrong học tập Hầu hết phụ huynh đều quan tâm tạo điều kiện cho con em mình có thểhọc tập tốt nhất
Trong điều kiện công nghệ thông tin và đặc biệt là sự phát triển của internet mở ramột kho kiến thức vô cùng phong phú cho người học, việc sử dụng công nghệ thông tinkhông còn xa lạ gì với các em học sinh, thậm chí còn có nhiều em sử dụng rất thànhthạo Điều đó sẽ là những lợi thế giúp ích cho các em trong việc học tập nếu biết sử dụnghợp lý, đúng mục đích Tuy nhiên, nếu các em quá lạm dụng vào việc tìm kiếm lời giảitrên mạng nên sẽ dẫn đến hiện tượng học sinh lười suy nghĩ, thiếu sáng tạo
Hơn nữa, trong bộ môn Vật lý học ở trường phổ thông nhiều năm nay thực tế đã
có nhiều đổi mới đáng kể nhưng vẫn còn hiện tượng học sinh học theo kiểu cũ: Họcthuộc, không hiểu bản chất Vật lý, học chưa đi đôi với hành,
Một thực tế nữa còn tồn tại trong quá trình học môn Vật lý là một bộ phận khôngnhỏ học sinh ngày càng có xu hướng không thích học Vật lý vì cho rằng đây là môn họckhó, nhiều kiến thức tự nhiên và áp dụng nhiều công thức toán khó nhớ Một số em chưa
Trang 3
thật sự mạnh dạn, nhận thức kém so với các bạn cùng trang lứa nên có tâm lí tự ti, mặccảm, không dám trình bày ý kiến của mình vì sợ sai các bạn chê cười dẫn đến kết quảhọc tập không cao
Từ những thực trạng nêu trên, có thể thấy giáo viên cần đưa ra các biện pháp đểnâng cao chất lượng học sinh trung bình, yếu, kém môn Vật lý tại nhà trường Trongphạm vi một bài báo cáo, tôi xin đưa ra một số biện pháp dạy học bám sát đối tượng họcsinh trung bình, yếu như dưới đây
2 Tiến hành điều tra thực trạng của học sinh trong đầu năm học
Vào đầu năm học 2021 – 2022 tôi tiến hành điều tra thực trạng trình độ nhận thức
trong học sinh theo các bước sau trong đầu năm học:
Bước 1: Lập bảng điều tra
Bảng điều tra được phát đến từng học sinh gồm có các nội dung sau:
- Em có yêu thích bộ môn Vật lý không?(Rất thích/bình thường/không thích)
- Em có thường xuyên tự học, tự nghiên cứu môn Vật lý không?(Thường xuyên/ thỉnh thoảng/không bao giờ)
- Em nhận thấy bộ môn Vật lý có khó học, khó nhớ không?(Rất khó/bình thường/rất dễ)
- Em có gặp thuận lợi và khó khăn gì khi học tập bộ môn này?
- Em mong muốn gì trong giờ học môn Vật lý?
Thống kê kết quả điều tra: Tổng số học sinh tham gia khảo sát là 70 (2 lớp) Lớp 11H: HS học theo khối tự nhiên
Khôngthích
Thườngxuyên
Thỉnhthoảng
Khôngbao giờ
Rấtkhó
Bìnhthường
Rấtdễ
Khôngthích
Thườngxuyên
Thỉnhthoảng
Khôngbao giờ
Rấtkhó
Bìnhthường
Rấtdễ
Trang 4
Bài kiểm tra đánh giá năng lực học sinh
Cho hai điện tích C, C, đặt tại A và B trong không khí biết cm Xác định độ lớn cường độ điện trường (V/m) tại:
a) H là trung điểm của AB
c) N biết rằng NAB là một tam giác đều
Sau khi chấm bài kiểm tra của học sinh, tôi nhận thấy bên cạnh những em học sinh
đã biết cách làm vẫn còn tồn tại một số học sinh làm bài chưa tốt: Chưa biết cách vẽvecto, chưa biết cách tổng hợp vecto, còn nhầm lẫn giữa công thức tính cường độ điệntrường là lực Culong
Bước 2: Tổng hợp
Kết quả điều tra phản ánh được sự say mê yêu thích môn học và trình độ nhận thứccủa từng cá nhân học sinh Thống kê kết quả điều tra để có định hướng dạy học bám sátđối tượng học sinh Từ kết quả điều tra, giáo viên quyết định các phương pháp, kĩ thuậtdạy học, cách hướng dẫn HS học tập, làm bài
Nhiều học sinh bày tỏ mong muốn trong các tiết dạy Vật Lý:
+ GV đưa ra hệ thống câu hỏi từ dễ đến khó để học sinh có cơ hội trả lời
+ GV kết hợp một số trò chơi vào các tiết học
+ GV hướng dẫn kĩ hơn việc đọc trước và nghiê cứu trước bài ở nhà vì có nhiềubài khó
Từ kết quả điều tra, tôi quyết định thực hiện biện pháp: Nâng cao chất lượng dạy học môn Vật lý 11 thông qua việc bám sát đối tượng học sinh trung bình, yếu bằng các phương pháp dạy học tích cực.
III NỘI DUNG BIỆN PHÁP
1 Giáo viên chuẩn bị kế hoạch giảng dạy
Chúng ta đều biết rằng dạy học là công việc vừa có tính khoa học lại vừa có tínhnghệ thuật, nó luôn đòi hỏi sự sáng tạo của người giáo viên trong quá trình giảng dạy.Tuy nhiên, không thể có một sự sáng tạo nào mà lại thiếu đi sự chuẩn bị chu đáo Vì
Trang 5
vậy, việc chuẩn bị lên lớp không những là điều cần thiết mà còn là điều bắt buộc khôngchỉ đối với người giáo viên mới bước vào nghề mà cả đối với giáo viên lâu năm, cónhiều kinh nghiệm Đặc biệt với đối tượng học sinh trung bình, yếu giáo viên cần cócách dạy, kế hoạch giảng dạy phù hợp để giúp học sinh có hứng thú trong việc học mônVật lý Bởi thế, vai trò của người giáo viên trong việc dẫn dắt học sinh là rất quan trọng
2 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà
Trong thực tế giảng dạy, tôi thấy có một số các em học sinh còn nhút nhát, khôngchịu tham gia phát biểu ý kiến xây dựng bài Sở dĩ có hiện tượng này là các em khôngchịu đọc trước bài ở nhà, ngại tư duy và còn thiếu các kiến thức cơ bản về tự nhiên Đếnlớp nghe giảng bài cũng như lần đầu tiên đọc tới bài học, tất cả đều mới mẻ xa lạ Nhưvậy làm sao có thể phát huy tính chủ động, tích cực, nâng cao chất lượng bộ môn Để
phần nào khắc phục tình trạng này tôi coi trọng việc: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu trước bài ở nhà, giao các nhiệm vụ cụ thể cho các em.
Qua quá trình dạy học tại đây tôi thấy tuy các em học sinh lực học trung bình, yếu,
ý thức tìm hiểu bài ở nhà trước khi đến lớp là rất hạn chế Nhưng nếu người giáo viêntận tình, khéo léo hướng dẫn cho các em có hệ thống câu hỏi chi tiết cụ thể thì việc tìmhiểu bài lại được các em tích cực chú trọng Để việc soạn bài thật sự có hiệu quả và hữuích thì bản thân người giáo viên phải thật sự nhiệt tình hướng dẫn học sinh soạn đúng và
đủ theo tinh thần là tìm hiểu trước Nhắc các em không được đọc cho có, đọc qua loa màcần phải tìm hiểu vào trọng tâm bài, gạch chân các nội dung kiến thức đã học ở cấpTHCS và những nội dung mới ở cấp THPT để thầy và trò cùng có một giờ khám pháhiệu quả Muốn làm được điều đó – để tạo ra hứng thú cho các em vào thì người giáoviên cũng cần làm tốt công tác chuẩn bị của mình Tôi tin chắc rằng một giáo viên khôngnghiên cứu trước bài, không chuẩn bị tốt thì cũng không thể hướng dẫn học sinh chuẩn
bị tốt được Vì thế để hướng dẫn các em chuẩn bị tốt bản thân ta cần chuẩn bị tốt đã Đặcbiệt là dạy các bài liên quan đến hiện tượng, thí nghiệm giáo viên cần làm trước các thínghiệm, có kết hợp với các thí nghiệm mô phỏng để nắm rõ về bản chất Vật lý Cũngcần nghiên cứu kĩ về hiện tượng xảy ra trong thí nghiệm đặc biệt là các thí nghiệm mởđầu Sau đó hướng dẫn các em thông qua hệ thống câu hỏi mà SGK đề cập
Ta có thể đặt ra cho các em các câu hỏi buộc các em phải chuẩn bị trước để trả lờiđược như:
+ Vấn đề đặt ra trong bài là gì ?
Trang 6VD: Khi dạy hướng dẫn học sinh học bài : “ Điện tích – Định luật Culông” ngoài
các câu hỏi trong SGK giáo viên có thể gợi ý thêm các câu hỏi khác như: Cụm từ điện tích ra đời từ khi nào, ý nghĩa của nó là gì? Cấu tạo và cơ chế hoạt động của cân xoắn Canvendis? Kể tên các môi trường dẫn điện và không dẫn điện mà em biết?,
Còn đối với phần thực hành nếu giáo viên không hướng dẫn các em tìm hiểu trướcmục đích và phương án thí nghiệm thì học sinh sẽ rất khó tiếp cận, không hình dungđược mình sẽ phải làm gì thậm chí còn làm sai gây ra các nguy hiểm cho người làm thínghiệm Vì vậy với bất kì tiết học nào cũng cần hướng dẫn cho học sinh xem trước vàsoạn bài ở nhà Đồng thời chúng ta cần kiểm tra việc chuẩn bị của các em qua khâu kiểmtra bài cũ
3 Ổn định tổ chức và kiểm tra bài cũ
Khi bắt đầu tiết học giáo viên thường hỏi: “ Lớp hôm nay vắng mấy, lớp trưởng?
Đó là những bạn nào?” Theo tôi thay vì hỏi như vậy người giáo viên khi đã nhận lớpmột vài tuần hãy cố gắng nhớ tên từng học sinh, kết hợp với sơ đồ chỗ ngồi có thể kiểmtra sĩ số bằng việc quan sát lớp nêu tên học sinh vắng và tìm hiểu nguyên nhân về sựvắng mặt của các em rồi ghi lại vào sổ theo dõi của mình để tiết học sau có thể nhắc nhởcác em đi học chuyên cần hơn Vì vậy việc kiểm tra sĩ số hằng ngày và động viên các
em kịp thời có ý nghĩa rất quan trọng trong việc “ngăn dòng bỏ học” Từ việc tìm hiểunguyên nhân ta gần gũi nhẹ nhàng khuyên bảo và giúp các em hiểu sự cần thiết của việchọc tập
Còn việc kiểm tra bài cũ là rất cần thiết và có ý nghĩa to lớn đòi hỏi người giáoviên cần hết sức khéo léo và linh hoạt Ta có thể ví nó “như con dao hai lưỡi” nếu khôngkiểm tra lâu dần khiến học sinh có ý thức lười biếng, không học bài, không học bài cũ
mà cũng chẳng làm bài tập Và như vậy chắc chắn không thể nâng cao chất lượng mônVật lý lên được Nhưng nếu ta thường xuyên kiểm tra mà thực hiện một cách máy móc,cứng nhắc sẽ gây áp lực, sự lo lắng cho học sinh đặc biệt là các bạn học trung bình yếu,ảnh hưởng không tốt đến cả tiết học Để việc kiểm tra bài cũ có hiệu quả theo tôi giáoviên không nên đặt những câu hỏi dài, có nội dung buộc học sinh thuộc lòng kiến thức
Trang 7
mà nên sử dụng những câu hỏi dạng bài tập trắc nghiệm, vừa đảm bảo thời gian vừa kháiquát được nội dung bài cũ Các em rất hứng thú với câu hỏi, bài tập dạng này vì khá dễtrả lời lại ngắn gọn dễ nhớ Nên khi đưa ra các dạng bài tập để làm câu hỏi kiểm tra bài
cũ đa số các em sôi nổi xung phong trả bài Nhưng để làm được điều này đòi hỏi ngườigiáo viên cần chuẩn bị tốt có thể viết vào bảng phụ, hoặc làm phiếu học tập
4 Tạo hứng thú học tập cho học sinh ngay từ hoạt động khởi động
Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta nhận thấy rằng bất cứ một sự vật, một hiệntượng hay một công việc, một buổi gặp mặt tất cả dều có sự khởi đầu và kết thúc Khởi
đầu là giai đoạn mở đầu cho quá trình nào đó, nó có ý nghĩa quan trọng “Đầu xuôi đuôi lọt”, “Vạn sự khởi đầu nan” Như vậy, nếu muốn có một sự khởi đầu tốt đẹp thì cũng có
nghĩa chúng ta có một kết thúc cũng vô cùng viên mãn
Trong dạy học cũng vậy, để có được một giờ dạy thành công ngay từ hoạt độngđầu tiên của một giờ dạy, giới thiệu bài được coi là một sự khởi đầu quan trọng dù thờigian của việc làm rất ngắn Chúng ta không nên bỏ qua bước này Vì nó được xem như
hình thức “quảng cáo, tiếp thị” Nếu làm tốt sẽ tạo được hứng thú, gợi trí tò mò và gợi
cảm xúc cho học sinh Các em sẽ khát khao, háo hức giờ học đề tìm đến với những điều
kì diệu, bí ẩn, cái hay cái hữu ích
Thực tế, khi nói đến hoạt động giới thiệu bài của giáo viên vẫn còn nhiều bất cập
và hạn chế Một số giáo viên còn giới thiệu bài sơ sài “hôm nay chúng ta họctiết bài ” thế là xong Hoặc có giáo viên thì nêu luôn nội dung bài học sau đó ghi tênbài lên bảng và bắt đầu Có những giáo viên thì vào bài vòng vo, không liên quan đếnnội dung bài, mất rất nhiều thời gian Thậm chí,có giáo viên ghi hẳn tên bài mới lênbảng sau đó mới kiểm tra bài cũ Việc làm này chỉ được thực hiện tốt vào các buổichuyên đề, dự giờ thăm lớp
Qua kinh nghiệm giảng dạy, qua dự giờ đồng nghiệp bằng sự quan sát của bảnthân, tôi nhận thấy có rất nhiều cách dẫn dắt vào bài khác nhau Tuy nhiên,học sinh hứngthú nhất vẫn là một số cách sau:
+ Sử dụng tranh ảnh, video
+ Kết hợp liên môn, kể một câu chuyện lịch sử
+ Tạo tình huống
+ Sử dụng trò chơi
Trang 8
Để tiết học thật sự sôi nổi, lí thú cho học sinh, đặc biệt đối tượng học sinh nhậnthức chưa nhanh, theo tôi nghĩ bản thân người thầy phải vững kiến thức, lòng đam mê vànhiệt huyết với nghề Chúng ta cần truyền ngọn lửa đam mê đó sang học sinh ngay từđầu tiết học Khâu giới thiệu bài hay, hấp dẫn sẽ gợi trí tò mò cho học sinh, chính vì vậy
mà tiết học sẽ thú vị Học sinh sẽ tích cực đọc, tìm hiểu bài như lời thầy giới thiệu
Ví dụ: Dạy bài “Dòng điện trong chất điện phân” Tôi đều chuẩn bị một thí
nghiệm thắp sáng đèn bằng quả chanh Sau khi làm thí nghiệm, tôi sẽ hỏi học sinhnhững câu hỏi như: Em thấy có hiện tượng gì xảy ra ở đây? Tại sao không có nguồnđiện nhưng đèn lại sáng ? Nếu thay quả chanh bằng những quả khác thì đèn có sángkhông?
Học sinh tham gia các trò chơi như mảnh ghép bí mật, trò chơi ô chữ, vừa là mộthoạt động giải trí vừa là một phương pháp giáo dục Dạy học thông qua trò chơi - mộtphương pháp đã được nhiều nền giáo dục tiên tiến trên thế giới vận dụng Lồng ghép tròchơi trong dạy và học môn Vật lý, kết hợp với những phương pháp dạy học khác sẽ có ýnghĩa tích cực đối với yêu cầu đổi mới hiện nay Giải pháp này sẽ làm thay đổi khôngkhí căng thẳng trong các giờ học, tăng thêm hứng thú cho người học, học sinh sẽ chú ýhơn, chủ động hơn trong chuẩn bị, mạnh dạn hơn trong đề xuất ý kiến của mình, pháthuy tư duy sáng tạo và đặc biệt giúp các em nhớ bài học rất sâu
Ngoài ra, giáo viên có thể sử dụng các ứng dụng phần mềm trò chơi Nhiều phần mềmtrò chơi có kết hợp âm thanh và hình ảnh sinh động sẽ góp phần thu hút và tạo hứng thúcho HS Rất nhiều trò chơi ngoài mục đích giải trí còn có thể giúp HS ôn tập kiến thức
cũ hoặc dẫn dắt các em vào hoạt động tìm kiếm tri thức mới một cách tự nhiên, nhẹnhàng Hoặc có những trò chơi giúp các em vận động tay chân khiến cho cơ thể tỉnh táo,giảm bớt những áp lực tâm lý do tiết học trước gây ra.Giáo viên có thể vào bài mới quaviệc tổ chức các trò chơi nhanh như: Ai nhanh hơn, Đuổi hình bắt chữ, Giải ô chữ, Ngôisao may mắn, Thi tài hiểu biết…
Trước khi chơi, GV cần chuẩn bị đồ dùng, phương tiện cần thiết, tạo hiệu ứng, hệthống câu hỏi liên quan đến bài mới, dự kiến tình huống xảy ra và cách xử lí tình huống,kết quả đạt được qua trò chơi Để có những trò chơi hấp dẫn, giáo viên phải sáng tạokhông ngừng đồng thời khuyến khích các em tham gia nhiệt tình, chơi hết mình Giáoviên có thể sử dụng linh hoạt, hiệu quả các bộ game (bộ trò chơi) đã được thiết kế sẵn.Điều thú vị là những phần mềm game này được thiết kế hình ảnh và âm thanh rất sinh
Trang 9
động do vậy hấp dẫn hầu hết HS trong lớp tham gia Nội dung câu hỏi được giáo viênbiên soạn và chọn lựa sao cho phù hợp với mục tiêu bài học và đối tượng học sinh Trước khi vào bài ôn tập chương 1, tôi đã cho học sinh tham gia 1 trò chơi để các
em nhớ lại kiến thức
Hình 1 Trò chơi khởi động cho học sinh
5 Sử dụng một số phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực
Bản thân các em học yếu, chậm tiếp thu nên khi nghe giảng và ghi chép nhiều thìcác em không hứng thú Vì vậy trong qua trình dạy Vật lý cho đối tượng học sinh này
chúng ta cần vận dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực cũng như sử dụng đồ dùng trực quan sinh động như tranh ảnh, sơ đồ, ứng dụng công nghệ thông tin vào bài dạy sẽ giúp các em chú ý, tích cực và sôi nổi hơn trong giờ học.
Chẳng hạn như khi dạy về dòng điện trong chất khí, có rất nhiều những ứng dụngcủa nó như là tia lửa điện hay hồ quang điện mà chúng ta chỉ giảng không có hình ảnhminh họa thì học sinh sẽ khó mường tượng được Nên khi dạy tôi thường trình chiếutranh ảnh cho các em xem:
Trang 10
Hình 2 Tia lửa điện và hồ quang điện dành cho bài Dòng điện trong chất khí
Để giúp HS chủ động tiếp thu kiến thức trong quá trình học đồng thời phát huyhết năng lực, phẩm chất của mình, GV có thể sử dụng nhiều phương pháp và kỹ thuật
dạy học tích cực Trong đó, phương pháp hoạt động nhóm kết hợp với kĩ thuật dạy học theo trạm sẽ đem lại hiệu quả khá cao nhất là đối với đối tượng HS trung bình, yếu.
Ở đây “Trạm” được hiểu là đơn vị kiến thức trong bài học mà học sinh có thể tổ
chức các hoạt động học tập (làm thí nghiệm, giải bài tập, hay giải quyết một vấn đề nào
đó trong học tập) dưới sự định hướng, hỗ trợ của giáo viên GV có thể tổ chức cho HShoạt động học tập tự lực tại các vị trí không gian lớp học để giải quyết các vấn đề tronghọc tập Hệ thống các trạm thường được thiết kế, bố trí theo hình thức các vòng trònkhép kín trong không gian lớp học Hoạt động của HS tại các trạm là hoàn toàn tự do,dưới sự định hướng của GV, HS phải tự xoay xở để vượt qua các trạm Do đó, dạy họctheo trạm tập trung vào "tự chủ và tự học", rèn luyện thói quen tự lực giải quyết vấn đềcho HS Dạy học theo trạm là một phương pháp tổ chức dạy học dựa trên hình thức làmviệc tại các trạm
Trong hoạt động hợp tác nhóm, học sinh phải nhận thấy được trách nhiệm giải quyếtnhiệm vụ chung của mình Vì vậy các thành viên của nhóm phải gắn kết với nhau theocách nghĩ mỗi cá nhân cũng như toàn nhóm chỉ có thể thành công nếu cố gắng hết sứcmình Nếu một bạn nào trong nhóm không hoàn thành thì chắc chắn nhiệm vụ của cảnhóm sẽ không hoàn thành Vì vậy, ngay từ đầu tôi xác định rõ cho các em hiểu đượctrách nhiệm của mình trong nhóm học tập là: thực hiện nhiệm vụ được giao - đảm bảocác thành viên trong nhóm mình đều hoàn thành nhiệm vụ được giao (bạn nào xongtrước thì cùng hỗ trợ cho bạn mình để nhiệm vụ của nhóm được hoàn thành, nhắc cácbạn cùng tham gia thảo luận)
Nhóm học tập được tổ chức sao cho từng thành viên trong nhóm đều tích cực thamgia, đóng góp phần mình vào công việc chung và thành công của nhóm Mỗi thành viênthực hiện một vai trò nhất định Các vai trò ấy được luân phiên thường trong các nộidung hoạt động khác nhau (nhóm trưởng, thư kí, báo cáo viên…) Mỗi thành viên đềuhiểu rằng không thể dựa vào công việc của người khác Dưới sự điều khiển của nhómtrưởng, tất cả các thành viên trong nhóm đều phải làm việc.Có thể mỗi cá nhân có tiến độthực hiện công việc khác nhau Nếu gặp khó khăn hay tốc độ chưa đảm bảo, tôi khuyến
Trang 11
khích các em có năng lực tốt hơn theo dõi giúp đỡ bạn Khi cần thảo luận hoặc thốngnhất nội dung gì, nhóm trưởng nêu yêu cầu, mọi thành viên trong nhóm đều có tráchnhiệm đóng góp ý kiến Nhóm sẽ kịp thời biểu dương những bạn có nhiều ý kiến hayhoặc những thành viên vốn rụt rè nhút nhát mà có tiến bộ Từ đó nâng cao trách nhiệmcủa mỗi cá nhân trong nhóm
Dù hình thức tổ chức nhóm theo các trạm như nào thì giáo viên cũng phải tuânthủ cách thức tổ chức hoạt động nhóm theo quy trình 4 bước cơ bản sau:
Bước 1: Chia nhóm, chuẩn bị dụng cụ.
Có thể cho HS tự chia nhóm ngay tại lớp, hoặc có thể cho HS chia nhóm trước vàphân công chuẩn bị dụng cụ Cần chia nhóm ngay từ đầu để việc học được thuận lợi
Bước 2: Thống nhất nội qui học tập theo trạm.
GV giới thiệu nội dung học tập tại các trạm học tập, số lượng các trạm, các trạm bắtbuộc và tự chọn Thông báo quy tắc cho điểm mỗi cá nhân, giới thiệu phiếu học tập vàcách làm việc trên các phiếu học tập, yêu cầu trợ giúp, Tất cả các nội quy đưa ra đảmbảo cho việc học tập tại các trạm được diễn ra một cách tự lực, chủ động, hạn chế mấttrật tự, tối ưu hóa thời gian làm việc,
Bước 3: Thực hiện nhiệm vụ
Tuỳ theo yêu cầu nhiệm vụ học tập ở mỗi trạm, HS làm việc cá nhân, theo cặp hoặctheo nhóm tại các trạm học tập Giáo viên quan sát và có sự hỗ trợ kịp thời
Bước 4: Tổng kết kết quả học tập.
Sau mỗi buổi học cần dành ra một khoảng thời gian để tổng kết bài học Yêu cầu cácnhóm, cá nhân trình bày tiến trình thực hiện nhiệm vụ ở một trạm nào đó, trình bày cáckết quả thu được và tự đánh giá kết quả hoạt động của bản thân Các thành viên khác,nhóm khác đưa ra nhận xét góp ý bổ sung và đánh giá Giáo viên là người chỉ đạo Saucùng là GV tổng kết bài học và nhấn mạnh lại các kiến thức quan trọng của bài
Trang 12
Ví dụ: áp dụng linh hoạt phương pháp dạy học theo trạm trong 1 hoạt động khi
dạy bài “Tụ điện”
TIẾT 1 TỤ ĐIỆN
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức, kĩ năng, thái độ
a) Kiến thức
- Nêu được nguyên tắc cấu tạo của tụ điện Nhận dạng được các tụ điện thường dùng
- Phát biểu định nghĩa điện dung của tụ điện và nhận biết được đơn vị đo điện dung
b) Kĩ năng
- Nêu được ý nghĩa các số ghi trên mỗi tụ điện
- Giải được các bài tập đơn giản về tụ điện
c) Thái độ
- Quan tâm đến các loại tụ điện có trong đời sống
- Hứng thú trong học tập, tìm hiểu khoa học
2 Năng lực định hướng hình thành và phát triển cho học sinh
- Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo
- Năng lực tự học, đọc hiểu, quan sát
- Năng lực hợp tác nhóm: trao đổi thảo luận
+ Gợi ý, đáp số các bài tập cần thiết
+ Thẻ vượt trạm (Giấy thông hành)
2 Học sinh
- SGK, vở ghi bài, giấy nháp
- Đọc trước bài theo hướng dẫn của giáo viên ở buổi học trước