Vẻ đẹp của người phụ nữ trong tranh Nguyễn Phan Chánh... Tôi đứng dựa gốc cây nhìn những cô gái quần đen áo nâu giống những cô gái quê mình, có cô phảng phất như cô gái ở hội Chùa Hoa Mộ
Trang 1Vẻ đẹp của người phụ nữ trong tranh Nguyễn Phan
Chánh
Trang 2“Không hiểu sao tôi lại không thích những cô gái tô son, trát phấn ở giữa thủ đô mà tìm về thôn Kim Liên ở ngoại thành Tôi đứng dựa gốc cây nhìn những cô gái quần đen
áo nâu giống những cô gái quê mình, có cô phảng phất như cô gái ở hội Chùa Hoa Mộc nào mà mình đã yêu, mối tình đầu mà chẳng nên duyên” - Nguyễn Phan Chánh
Bài viết của bà Nguyệt Tú - con gái lớn của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh
Trang 3Chơi ô ăn quan – 1931 (khổ 62cmx58cm)
Phía bên trái bức tranh “Chơi ô ăn quan” nổi tiếng, danh họa
Nguyễn Phan Chánh, đề một bài thơ Hán Nôm và tự dịch:
“Đương ngây thơ chưa quen gì màu son phấn, Chỉ biết đua
nhau đuổi bướm, tranh hoa; Nhưng lại choán được màu xuân hơn nơi lầu son gác tía Mà không học thói làm mây, làm mưa trên núi Dương Đài”
Trang 6Rửa rau cầu ao – 1931
Trang 8Cô hàng xén – 1957 (khổ 35cmx50cm)
Trang 9Lên đồng – 1931
Trang 10Vẻ đẹp thiếu nữ là nguồn cảm hứng sáng tạo của cha tôi, vẻ
đẹp ấy đã thể hiện trên những bức tranh “ Rửa rau cầu ao”,
“Cô bé chơi chim họa mi”, “Chải tóc”… Họa sĩ tâm
sự: “Không hiểu sao tôi lại không thích những cô gái tô son,
trát phấn ở giữa thủ đô mà tìm về thôn Kim Liên ở ngoại thành Tôi đứng dựa gốc cây nhìn những cô gái quần đen áo nâu giống những cô gái quê mình, có cô phảng phất như cô gái ở hội Chùa Hoa Mộc nào mà mình đã yêu, mối tình đầu
mà chẳng nên duyên” Vẻ đẹp tuổi thơ hồn nhiên, trong sáng
đã chiến lĩnh tâm hồn họa sĩ và trở thành đề tài quen thuộc trong những bức tranh nổi tiếng ở cuộc đấu xảo Đông Dương Pari năm 1930 Đề tài nông dân của tranh Nguyễn Phan
Chánh đã được khẳng định ngay từ ngày đầu sáng tác Mối tình cố hữu của người nghệ sĩ với hình tượng nghệ thuật của mình: những con người lao động bình thường Nhà nghiên
cứu Thái Bá Vân viết: “Nguyễn Phan Chánh ca ngợi cuộc
sống của họ, làm đẹp tâm hồn họ, lấy họ làm trung tâm cho thẩm mỹ của mình, đó là lý tưởng mà suốt đời ông theo
Trang 11đuổi”
Sống giữa thủ đô những ngày kháng chiến chống Mỹ, họa sĩ
đã đến khu lao động An Dương sống trong những gia đình công nhân, gặp lại những cô thiếu nữ ngày xưa nay đã trở thành người mẹ, từ sáng đến chiều tối đều ở ngoài trận địa pháo cao xạ Những cô gái ấy đang là nữ dân quân đồng thời
là người mẹ Tình mẹ con trong chiến tranh đã làm họa sĩ vô
cùng xúc động Bức tranh “Sau giờ trực chiến” thể hiện vẻ
đẹp của người phụ nữ khi đón con ở nhà trẻ Họa sĩ ghi lại
trong bút kí của mình: “Điểm chính ở bức tranh Sau giờ trực
chiến là ở chỗ: Khi chị rời trận địa về, bùn đất bụi lút quá đầu gối Việc đầu tiên là chị lại bể nước rửa chân, lúc đầu cầm gáo dội lấy, dội để cho chóng sạch chân mà vào cho con
bú Lúc thấy chị giữ trẻ bế con ra đón mẹ, chị mừng quýnh, muốn lại với con ngay, mặc dù chân vẫn lấm bùn Chị còn cố dội thêm mấy gáo nữa, nhưng vừa thấy con ra thì chị đã cười với con Lúc đó, tình cảm của người mẹ biểu hiện thật đặc
Trang 12biệt, mới xa con một ngày từ sáng đến chiều mà đã như xa một tháng (chị ăn tạm cơm trưa ở trận địa) Phải tả bao nhiêu sự vui mừng được gặp lại con trên nét mặt người mẹ Không biết điểm đó có đạt không?”
Trang 14Sau giờ trực chiến – 1967 (khổ 52cmx73cm)
Mười bốn, mười lăm bức vẽ vào thời kì chống Mỹ ác liệt của
Nguyễn Phan Chánh: Bát nước giải lao, Chống hạn gặp mưa,
Tắm ao, Sau giờ trực chiến, Hạnh phúc, Múa ong vò vẽ, Tắm cho con, Rạng ngày cho con bú, Hộ đẻ, Chân vịt, Chiều về tắm cho con, Trăng tỏ, Trăng lu… thể hiện vẻ đẹp của người
phụ nữ nông thôn trong cuộc chiến đấu chống Mỹ, vẫn
nguyên vẻ hồn hậu, bình dị, thêm phần quả cảm
Ca ngợi vẻ đẹp cơ thể người phụ nữ trên chất liệu lụa là niềm say mê của cha tôi Những năm cuối đời, cha tôi nói “phải giải phóng cho lụa” Chất lụa mịn màng, làm tôn lên vẻ đẹp của làn da con gái Nhà thơ Tố Hữu đã thốt lên những câu thơ để tặng cha tôi khi chiêm ngưỡng hai bức tranh Trăng lu
và Trăng tỏ: “Phải chăng lòng sạch bụi trần? Mát trong dòng nước, trắng ngần làn da” Hai bức Trăng lu, Trăng tỏ là một ý
Trang 15nghĩ mạnh dạn của họa sĩ để phát huy hết ưu thế của lụa
Một tấm gương lớn dọc theo bức tranh Kiều, có đề câu Kiều bằng chữ Nôm: “Rõ màu trong ngọc, trắng ngà Dày dày sẵn đúc một tòa thiên nhiên” Kiều ngồi đó, soi mình trong
gương – ở cận cảnh là làn tóc thả nhẹ qua vai, để lộ trên nền tranh toàn một màu lụa, những bức lụa cuối đời Ở tuổi ngoài
80, 81, cha tôi không đi xa được để lấy ký họa về cảnh nông thôn quen thuộc Vào thời kỳ này, máy bay Mỹ bắn phá ác liệt Hà Nội, thủ đô đi sơ tán Cha tôi vẫn ở lại Hà Nội lưu luyến những bức tranh đang vẽ dở, khi nghe còi báo động lại xuống hầm, hết báo động lại lên, mải miết hòa màu, ngắm ngắm, vẽ vẽ Hai bức tranh Tiên Dung ngồi và Chử Đồng Tử
đã được hoàn thành trong hoàn cảnh như vậy
Trang 17Rê lúa – 1960 (khổ 50cmx65cm)
Trang 19Sáng cho con bú – 1970 (khổ 50cmx65cm)
Trang 21Chị chăn vịt – 1971 (khổ 57cmx72 cm)
Trang 23Nguyễn Phan Chánh đã xem bản thân chất liệu lụa như là một màu trong hệ thống màu của mình Khác với châu Âu bôi màu lên toàn bề mặt bức tranh, Nguyễn Phan Chánh tìm mọi cách để tạo chỗ trống tối đa cho mặt lụa Để rồi bản thân chất liệu lụa tự nó đảm nhiệm cái màu quan trọng nhất trong hình tượng hệ thống tranh lụa Nguyễn Phan Chánh: màu da Cái phẩm chất tự nhiên của lụa, ngà trắng và óng ả, mịn
màng nền nã không cho phép những gì làm phiền đến những phẩm chất tự nhiên của lụa
Trang 24Tiên Dung là một trong số những bức tranh không nhiều của
Nguyễn Phan Chánh hướng về diễn tả tâm trạng qua nét mặt Những món tóc đẫm nước quanh khuôn mặt thơ trẻ, ánh nhìn của đôi mắt đã nói lên bản lĩnh của người con gái này Đằng sau vầng trán thông minh kia là một quyết định đến mức trở thành truyền thuyết Miệng đang hé mở vì chưa hết kinh ngạc trước sự xuất hiện của người con trai: Chử Đồng Tử Mấy bông lau phất phơ trước gió mang thiên nhiên và tình yêu chợt đến giữa hai con người Những nét bút nho rất mảnh và nhẹ với mức nhạt nhất của màu đen làm đường viền cho dáng Tiên Dung như đưa người con gái về với không khí truyền thuyết của mình Tấm màn che sau lưng công chúa như lay động vì gió chiều Một tấm lụa mỏng như rơi nhẹ ngang
người Tiên Dung nói với người xem về cốt cách thùy mị của nàng công chúa phương Đông Gương mặt người con gái Việt Nam xinh đẹp sống mãi trong lòng một truyền thuyết thơ mộng nhất của dân tộc