Microsoft Word - Bai 5.docx

Microsoft Word Bai 5 docx 1 BÀI 5 MỘT SỐ CHIẾN LƯỢC GHI CHÉP SỐ LIỆU Mục tiêu Sau bài này, học viên có thể Trình bày được một số công cụ, cách thức quan sát và ghi chép số liệu trong đánh giá hành vi[.]

BÀI 5 MỘT SỐ CHIẾN LƯỢC GHI CHÉP SỐ LIỆU

Mục tiêu: Sau bài này, học viên có thể:

- Trình bày được một số công cụ, cách thức quan sát và ghi chép số liệu trong đánh giá hành vi của trẻ

- Phân tích ưu điểm, hạn chế của từng cách thức

- Vận dụng các cách thức ghi chép số liệu trong đánh giá hành vi

Thời gian: 90 phút

Nội du g

Hàn vicó vấn đề hườn diễn ra rong một b i c nh cụ hể.Kĩnăng quan sát và ghi chép hàn vicủa học sinh cũng như bốic nh xảy ra hành vilà một yếu ố quan rọng tro g quản ý hành vi Sau đây chún a sẽ bàn về c c công cụ và c ch hức q an sát trực

t ếp:ghichép ần số,bảng ABC,khoảng hờigian,

1 Ghi chép ần số

Là phươn pháp g ilạisố ần mà hành vixuấthiện rong một k oảng hời gian Ngườiquan sátsẽ viết ra (hoặ đánh dấu) số ần hành vi xảy ra ro g kh ản hờigian

xá định

Đây à p ương p áp dễ ính điểm và ín ỉ lệ và à mộttro g n ữn c ch hức quan sátđược sử d n nhiều n ất– đ ikhicòn g i à ghichép sự việ

Chú g a có hể sử dụng c c dụn cụ như đồn h ,bản đánh dấu,giấy đán dấu,

ch ỗihạt màu… để ghi lạisố ần hành vi xuấthiện ro g hờigian nhấtđịn

Vídụ 1.Bản đánh dấu ghi tần số

Vídụ 2.Đồng hồ và ch ỗihạt g i tần số hành vi

Nếu hời gian quan sát khá n au có hể chu ển c c số iệu hành ỉ lệ bằn c ch chia số ần đếm được cho hời gian q an sát Ví dụ q an sát thấy Tuấn ron 10 p út ra

kh ichỗ 7 ần, ỉlệ à 7/10 h ặ 0,7

2 Bảng ABC

Bảng này gồm ba cộtsử d ng rong quá rìn quan sáttrực iếp để ghi chép những điều quan rọn nhấttro g ương á giữa giáo viên và học sinh

- Cột1 – Tiền hành vi những yếu ố có iên quan hoặ xảy ra rước khihành vi xuấthiện,ví d người vậtcó mặt địa điểm,kích hích…

- Cột2 – Hành vi ghi lạichính xá hàn vicủa học sinh,vídụ “N gào hét trong 2

ph t”

- Cột3 – Hậu hành vi những yếu ố đi theo sau khihành vi x ấthiện

Sử dụn bảng ABC giúp chún a xá định được hành vi mục iêu c n hạn chế và bối

c nh xuấthiện hay nguyên n ân gây nên hành vi

BẢNG QUAN SÁT ABC

Tên học sinh:- - - Lớp:- - -

Ngườiquan sát - - - Ngày quan sát - - -

-Hoạt đ ng:- - - Th igian: - - -

-Hàn vi- - -

Dướiđây à mộtvídụ về việ quan sát và ghi chép sử d ng bảng ABC

Bảng quan sát ABC

Tên trẻ: Nguyễn Văn X Địa điểm: lớp giáo dục đặc biệt Người quan sát: T.T.T Ngày quan sát: 3/10/2011

Hoạt động: gọi tên bức tranh Thời gian: 13:30 – 14:00

Người có mặt: 13 trẻ khác, giáo viên chính và giáo viên phụ

Hành vi: bùng nổ cơn giận dữ

Thời

gian

13:30 Giáo viên phụ cầm

bức tranh lên và hỏi

“cái gì đây?”

“con ngự ” “Tốt lắm, đó là con

ngựa”

13:45 Đưa ra bức tranh

bông hoa và “cái gì

đây?”

Bông hoa và “cái gì

đây?’

Bông hoa và “cái gì

đây?’

Bông hoa và “cái gì

đây?’

“con ngựa”

Không trả lời

Khóc, đập tayxuống bàn

Vồ lấy thẻ tranh và

vò nhàu vừa làm vừa la hét và đập tay

“Không phải, đó là bông hoa”

“Bông hoa, nói bông hoa đi con”

“Yên nào X”

“X, không được!”

ngồi yên, búng ngón tay

13:55 “X, nói bông hoa”

“X, nói bông”

“Hoa”

“Bô ”

“Bông”

“Hoa”

chờ 6 giây

“Giỏi lắm!”

“Tốt lắm, đúng rồi, bông hoa!” và thưởng cho trẻ một cái kẹo chip chip

13:59 “X, hãy nói bông hoa” “Bông hoa” Giỏi lắm, đó chính là

bông hoa!” và GV đưa cho trẻ một cái kẹo chip chip

vi có vấn đề ở đây à rốn ránh nhiệm vụ; yếu ố iền hàn vi là yêu c u của giáo viên

cho học sinh Qua bảng quan sát cho hấy phản ứng có hiệu quả đối với hành vi là bình ĩnh, chờ đợi khuyến khích,củng cố

3 Phỏn vấ đán giá hà h vi chức năn

Dưới đây xin cun c p mẫu ph ng vấn đánh giá hàn vi chức năng của rẻ Phiếu

p ỏ g vấn này được áp dụ g cho cha mẹ h ặ giáo viên của rẻ h ặ nhữn người có iên

q an đến rẻ như n ườichăm sóc,ch yên gia rị iệu,giáo viên hỗ rợ…

Phiếu phỏ g vấn bao gồm 12 c u hỏi để hu hập c c hông in về hàn vi hời điểm, địa điểm hành vi x ất hiện, tần suất h i gian hàn vi diễn ra, cường độ, những hành vi có iên quan,những ngườitham gia ập kế hoạ h c n hiệp…

MẪU PHỎNG VẤN ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG

1.Miêu ả c c hành viđược quan âm

2.Hành vi xảy ra hường xuyên n ư hế nào? Hành vi kéo dài tron bao âu? Hàn

3.Điều gìxảy ra khihành vix ấthiện?

4.Khinào và ở đâu hành vi thườn xảy ra nhất?

Khinào và ở đâu hành vií xảy ra nhất?

5.Hành viđó hường xảy ra nhiều n ấthoặ t n ấtvớiai?

6.Nhữn điều kiện nào hường húc đẩy hành vixuấthiện nhất?

7.Hành vibắtđầu xuất hiện như hế nào?

8.Những gì thườn xảy ra sau khihành vixuấthiện? Miêu ả n ữn phản ứn xảy

ra của n ườilớn/bạn cùng ran ứa hoặ của chính rẻ

9 Chức năng (hay bản chất) của hành vi là gì ại sao bạn ại nghĩ trẻ có hành vi

vớimôitrường xã hội và môitrường ự nhiên của rẻ

11.Những hô g in nào k á có hể đ ng gó cho việ đưa ra được một kế hoạ h

c n hiệp hiệu quả (ví d ở những điều kiện nào hìhành vikhông xảy ra)

12 Ai có hể ham gia vào việ ên kế hoạ h và iến hành c c kế hoạ h c n thiệp?

4 Ghi chép kh ảng hời gia

tro g hời gian bao âu

- Sử dụng c ch này giúp a nắm được sự x ất hiện hành vi mục iêu c n hạn chế tro g kh ản hời gian nhất định: 5 – 10 hay 15 ph t

- Phươn pháp này có hể áp dụn ch bất cứ hành vi mục iêu nào

- Số iệu có hể chuyển hành ỉ lệ p ần răm xuất hiện hàn vi trong khoảng hời gian đó

- Đưa ra số iệu về ần số và hời lượng xảy ra hành vi mục iêu c n hạn chế

- Nêu gần đúng số ần xảy ra hàn vi (k ông chính xá )

- Với nhữn hàn vi thường x yên xảy ra hì khoảng hời gian c ng ngắn c ng khiến quan sáthiệu q ả

- Với những hành vi í xảy ra h n hì khoảng h i gian dài hơn sẽ giú q an sát hiệu quả

* Cá h hức iến hành:

- Trước hết c n xá định hành vi mục iêu (vídụ,hàn viđánh bạn)

- Lập bản ghichép heo ngày (Xem vídụ dướiđây)

- Định ra khoảng hời gian quan sát là 5 p út 1 phúthay 15 p út (ví d dưới đây

ch n k oảng hời gian à 15 phút)

Vídụ:Bảng ghi chép khoảng hời gian

Ngày 15 ‘ 30’ 45’ 60’ 75’ 90’

5 Ghi chép một phần trong khoảng thời gian

về rẻ đa ậthoặ k i thực hiện nhiều nhiệm vụ

những đơn vịthời gian cụ hể (ví dụ:15 ph t)

Tráingược vớighichép iên ục,chúng a chỉquan sáttrong khoảng hờigian cố định (víd : 5 phút).Sau đó g ilạinhững gìta quan sát được

6 Ghi chép hời lượng

Ghichép hờilượn à phương p áp đ kh ảng h igian ừ úc hành vibắt đầu đến khi hành vikếtth c h ặ số ần và khoảng hời gian kéo dài của hành vi

Phương p áp này đưa ra ỉlệ phần răm hờigian rôiqua k itrẻ xuấthiện hành vi mục iêu.Đồng hờic ch này cũng rấthữu ch k iđo n ững hàn vixảy ra với t ệ cực

Ghisố giây/ph t giờ hành vi xảy ra,đặ biệt là đối vớihành vi có t thời gian giữa

c c ần xảy ra hoặ iên miên như ức giận,c i vã Ví dụ: “Hôm nay, C ức giận hai lần Mộtlần,trẻ a hét kh ảng 30 phút Lần hai rẻ a hét2 phút”

Cá h g ichép: Ghi lạith igian hàn vibắtđầu và kếtthúc.Vídụ:

- Thờigian hành vi bắtđầu:9:00

- Thờigian hành vi kếtthúc:9:10

Có hể sử dụ g đồng hồ bấm giờ, đồ g

hồ hể hao hoặ q an sát c n hận đồ g

hồ reo ườn để hu hập số iệu về hời lượng Chú g a có hể đưa đồ g hồ về nút bắt đầu hoặ ghi th i gian bắt đầu

và h i gian kếtthúc

7 Lấy mẫu hời gian

Là phương pháp đo lường được sử dụng để ghi lại hành vi vào những thời điểm nhất định trong một khoảng thời gian

Ghichép k ông iên ục “tạimộtđiểm rong khoảng hờigian” của một h ặ nhiều hành vi (cứ 5 ph tmột)

Số ệu có hể dễ ch yển san dạn % (Víd ,% số ần “thực hiện n iệm v ”)

Khô g n ắtquãng q á rình dạy học

Hữu ch v inhiều rẻ hoặ n iều hành vi

Hàn viđược ghichép chỉ vào cuối mỗi k oảng (p útcu itron k oản h i gian à

1 ph t) và chỉđòih imộtí hờigian để g ilạin ữn điều q an sátđược

Theo mẫu h i gian khôn phải là một q á rình quan sát l ên ục nên có hể sử

dụ g ro g k iđang dạy rẻ

Thứ 15 phút 30 phút 45 phút 60 phút 75 phút 90 phút

8 Lập bảng phân bố

hoặ h n 2 biến số (gợi ý của giáo viên và phản ứn của học sin ) Đây à một phương pháp dễ hực hiện và dễ hiểu.Đồng hời đây à c ch hức hữu ch k i q yếtđịnh đánh giá tập rung một hành vi bấtthường nào đ

Giáo viên ập bản p ân b để hấy được mốiq an hệ giữa haibiến số,chẳn hạn n ư: 1) việ àm mẫu hành vi cụ hể nào đ của giáo viên

2) số phản ứng đú g của học sin

Nếu việ àm mẫu dẫn đến số ần àm đún n iều, giáo viên sẽ iếp ục sử d ng; nếu kh ng giáo viên nên hử biện pháp khá

Bảng phân bố gồm 2 cột Cột n ang nêu hành vi của giáo viên (ví d , làm mẫu, gợi ý bằng ời hỏi) và cột dọc nêu p ản ứn của rẻ đối v i việ hướng dẫn Từ rái q a phải cột mộtlà hành vi ph hợp,cộthai là hành vi k ông phù hợp

Qua q an sát và ghi chép hàn vi của giáo viên và p ản ứng của học sin có hể quyếtđịnh biện pháp nào có á d ng n ấtđối vớitrẻ

Có hể ghi chép số iệu vào bảng phân bố ại một thời điểm rong khoảng hời gian,vídụ n ư cứ 5 hoặ 10 phút mộtmà k ông ảnh hưởng đến việ dạy học

bảng phân bố Ví dụ, chú g a quan sát 10 ần và viết xuốn dấu + đối với em Y 8 ần,

Dướiđây à mộtsố ví d về ập bảng p ân bố

Hướ

n

d n

của

giá

viê

Trả lời câ

h i

Đặt câ

h i

Ch

ý

Làm bài tậ

Làm

th o hướn

g d n

Giậ

dữ

làm b i tậ

Ra khỏi ch

hợp tác

Nói

n riê g

Phá rối

Gia

bài

tậ

Đặt

câ

hỏi

Làm

mẫu

Hỗ

trợ

th

ch t

Chú g a có hể chuyển san ỉ lệ bằng c ch ấy số ần quan sát hành vi x ất hiện chia cho hời gian quan sát Ví dụ rong 10 phúttrẻ hực hiện 5 ần ự do ra k ỏichỗ,n ư vậy ỉlệ xuấthiện hành vilà 50%

9 Thời gia chờ ph n ứng

Ghi chép số giây/ph t giờ giữa kích hích iền hàn vi (b sá h h c vần ra ng ài)

và sự xuấthiện hành vi (trẻ b sá h ra và đặt lên bàn)

VD:Mất1 p útSáu mớibắtđầu hực hiện bài ập oán vào phiếu bàitập

- Hành vi c n hạn chế gắn iền với kích hích cụ hể- rẻ kh ng vâng ời k i cô hướng dẫn h ặ khi“Bìn ,n ừn nóingay” mà Bình vẫn nói t ếp

- Chú g a c n biết số ần xảy ra một kích hích, VD cô giáo đã yêu c u Bình ngừng nóibao nhiêu ần rồi?

- Hành vicó hạn chế và hành vi kh ng hạn chế

+ Một hàn vi khô g hạn chế có hể xảy ra vào bất cứ hời điểm nào như “Bình chửimộtbạn rong ớp hoặ Hiền gọiầm ên rong giờ kh a h c

1) Ta p ảixá định và ghichép hành vicủa GV (Cô giáo yêu c u rẻ rả ờic u hỏi) 2) Hành vicủa rẻ- c c bạn ro g ớ h iBìn mộtc u hỏivà Bìn chửic c bạn

Số ượng phản ứn của rẻ gắn ền v ikích hích iền hành vi(hàn vicủa GV và HS)

Vídụ (xá định hành vicó giớihạn hay khôn ):

- Đánh nhau vớibạn

- Chạy ra khỏi lớp

- Buộtmiệng rả ờic u hỏi của cô giáo

- Thu hập số iệu

- Thu hập số iệu về kích hích iền đề

- Thu hập số iệu về phản ứng

- Đồ hịhóa số iệu của c haiđể đánh giá phốihợp giữa c c biến

* Quan sáthành vi có giớihạn

- Số ần rả ời đ ng

- Thờilượn bài h c

- Thờigian ch phản ứng của rẻ

- Quan hệ giữa àm mẫu và rả ờiđún

* Đánh giá định ín

- Mức n ẹ,vừa,nặn

- Thang ỉlệ hứ bậ (1 - 5)

- Báo c o,tườn huật lại

Câu hỏi, bài tập

1 Trình bày cách ghi chép tần số và nêu ý nghĩa của phương pháp này

2 Khi nào thì sử dụng bảng quan sát ABC?

3 So sánh phương pháp ghi chép khoảng thời gian và ghi chép một phần trong khoảng thời gian

4 Trình bày cách sử dụng bảng phân bố và ghi chép thời gian chờ phản ứng

5 Thực hành các cách ghi chép hành vi trên

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Robert A.Gable và William Hevans (2009) Quản lí hành vi Tài liệu tập huấn Khoa

Giáo dục đặc biệt, ĐHSP Hà Nội

2 Alberto, P A., & Troutman, A C (1995) Applied behavior analysis for

teachers (4th ed.) Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall

3 Mary Margaret Kerr, C.Michael Nelson (2002) Strategies for addressing behavior

problems in classroom Merrill Prentice Hall, Ohio