Đời Sống và Stress ppt

Đời Sống và Stress BS Nguyễn Ý Ðức , Kiều bào Mỹ Quê người há chẳng phường xanh mắt Cảnh nghịch ai không chóng bạc đầu Trần Danh Án Nếu các ông Nghị của Denver đồng ý thì nơi đây sẽ l

Đời Sống và Stress

BS Nguyễn Ý Ðức , Kiều bào Mỹ

Đời Sống và Stress

BS Nguyễn Ý Ðức , Kiều bào Mỹ

Quê người há chẳng phường xanh mắt

Cảnh nghịch ai không chóng bạc đầu

( Trần Danh Án )

Nếu các ông Nghị của Denver đồng ý thì nơi đây sẽ là một thành phố đầu tiên trên thế giới mà dân chúng được bảo vệ khỏi những khổn lực, căng thẳng

Đó là nhờ ở nhà hoạt động Jeff Peckman với đề nghị “Initiative for Safety Through Peace” Một sáng kiến an toàn trong hòa bình mà anh ta chuyển sang Hội Đồng Thành Phố để yêu cầu thảo luận, biểu quyết

Jeff là thành viên của Đảng Luật Thiên Nhiên (Natural Law Party) Anh ta yêu cầu thành phố phải bảo đảm sự an bình của dân chúng bằng cách chấp nhận và cổ võ cho việc giảm căng thẳng của mọi người Chẳng hạn đặt âm nhạc thư giãn nơi công cộng, cải biến phần ăn trưa của học sinh, tổ chức nhiều cơ hội để dân chúng cắm trại, vui đùa, sau những ngày làm việc

vất vả

Theo Jeff, “căng thẳng (stress) là một loại rác rưởi mà thành phố phải hốt bỏ”

Nghe thấy vậy, cụ Ba Phải Giao Chỉ phán rằng: “Anh chàng này trẻ người non dạ vậy mà ‘ nói năng cũng có lý’ Ngoại cảnh rối loạn, tâm thân bất ổn thì đời sống làm sao mà an bình cho được.”

Denver là thành phố trên năm trăm ngàn dân cư, với nhiều điều tốt: tội ác rất thấp, không khí trong lành, một năm có 300 ngày nắng ấm, 60% dân chúng ham học, có thẻ mượn sách ở thư viện

Phản ứng của các quan ông quan bà Nghị viên về đề nghị của Jeff đều có

vẻ rất “găng” Một ông Nghị nói, “Dân chúng bầu chúng tôi lên đâu có phải

để bàn cãi, giải quyết cái đề nghị kỳ quặc, phù phiếm như vậy” Một bà Nghị khác than phiền, “Chúng tôi đang rất căng thẳng (stressed out) vì cái

đề nghị điên khùng của anh ta”

Vậy thì stress là cái gì mà cần phải một điều luật để giải quyết Và nguy hại của nó ra sao ?

Stress trong đời sống không phải là điều mới lạ Tổ tiên ta xưa kia cũng có những căng thẳng: sợ thú rừng ăn thịt; sợ nước lũ cuốn trôi; sợ thần linh trừng phạt Nhất là sợ về nhà bị vợ cằn nhằn vì đi săn không bắt được mồi, lại phải ôm Trăng ngủ ghế đá ngoài trời Và còn nhiều thứ sợ khác nữa Rồi tới thời đại văn minh tiến bộ thì cũng có cả trăm thứ căng thẳng Có người đã ví stress là hậu quả của nếp sống tiến bộ Cuộc sống của ta ngày một như chạy đua với nhiều đòi hỏi Đa số những căng thẳng có liên hệ tới công việc làm ăn Theo thống kê, con người hôm nay làm việc cả trăm giờ nhiều hơn vào vài chục năm về trước Biết bao nhiêu nhu cầu cho gia đình, cho sức khỏe, cho an toàn cá nhân, tài chánh Chúng ta có nhiều vấn đề cả ngàn lần nhiều hơn tổ tiên ta mà thời gian để giải quyết thì cũng chỉ có vậy

Cô thư ký mới bị sếp lớn khiển trách, dọa cho nghỉ việc Tim cô đập nhanh, khô cổ Tối về than phiền với chồng: “Em đang bị stress đây”

Một ông chủ bút bù đầu kiếm bài cho số báo cuối tuần, hít khói thuốc liên hồi, nhức đầu, mặt nhăn như bị rách cũng kêu đang bị stress

Một bà chủ tiệm phở đông khách, đếm tiền không kịp, thở dài, nói: “Chán quá! em muốn sang tiệm vì công việc nhiều stress quá”! Nhưng chẳng bao giờ thấy bà sang tiệm mà chỉ thấy mỗi buổi chiều mang tiền tươi đi gửi ngân hàng đều đều

Thực là trăm khó khăn đổ lên đầu stress

Stress đã là đề tài cho nhiều nghiên cứu khoa học từ cả thế kỷ nay Năm

1920, nhà sinh học uy tín Hoa Kỳ Walter Cannon đã tả căng thẳng như là một đáp ứng “chống trả hay chạy để bảo toàn sinh mệnh” - tả hay tẩu - (Fight or Flight) Bình thường thì phản ứng này giúp ta vượt qua khó khăn bằng sự gia tăng vài hóa chất trong cơ thể Nhưng nếu liên tục, hóa chất cao

sẽ đưa tới tác dụng không tốt

Nhưng phải đợi tới năm 1956, danh từ Stress mới được Y sĩ Gia Nã Đại gốc Áo Hans H Selye phổ biến trong quần chúng Theo Selye, “stress là một phản ứng không đặc biệt của cơ thể trước một đòi hỏi nào đó Nó là một phần của đời sống con người”

Nhà tâm lý học Mc Grath lại coi “stress như một sự mất thăng bằng giữa đòi hỏi và khả năng đáp ứng Khi đáp ứng không thỏa đáng sẽ có hậu quả không tốt”

Một tác giả khác, Richard Lazarus cho “stress là một diễn tả chủ quan từ tâm trí, nên nó xuất hiện tùy theo cách nhìn của con người với sự việc”

Nói một cách giản dị thì stress là đáp ứng của ta trước một khó khăn xẩy đến với ta

Vì thế, trước cùng một biến cố mà người này cho là căng thẳng thì người khác lại cho là bình thường Chẳng khác gì miếng “filet mignon” tốt với người thiếu hồng cầu thì lại không tốt với người dị ứng với thịt bò Hoặc việc tranh luận với bà vợ về bát canh cua quá mặn không có gì là stress Nhưng sự tức giận, đập bàn đập ghế mới là stress

Vào một thời điểm nào đó, chúng ta ai cũng có stress Cũng như ai cũng có thể bị cảm lạnh, nhức đầu Cảm lạnh, nhức đầu không ở lại lâu Nhưng stress có thể làm phiền ta cả tuần, cả tháng Có khi lâu hơn và có thể hủy hoại ta

Nhóm nghiên cứu bên Nga đã thử nghiệm khả năng chịu đựng ghen tuông của một chú chuột Họ chia cách một cặp vợ chồng chuột vào hai cái lồng Cho một chuột đực lạ vào lồng có chuột cái Anh chồng tức điên lên mỗi khi thấy vợ mình âu yếm với tình lang mới mà không làm gì được để cứu

bồ Mấy tháng sau chú ta chết vì bệnh tim mạch, mặc dù vẫn được ăn uống đầy đủ

Rõ là:

“ Giết nhau chẳng cái dao cầu

Giết nhau bằng cái u sầu, độc chưa” - Cung Oán Ngâm Khúc

Nhưng không phải stress bao giờ cũng không tốt

Vừa phải, stress là những khích lệ, thử thách mà khi vượt qua ta thấy phấn khởi Horace đã từng phát biểu: “Khó khăn làm phát lộ thiên tài; sự thịnh vượng làm chìm đắm nó”

Cho nên ít quá thì buồn chán mà nhiều quá thì khó khăn Trung dung là tốt Một nhà tâm lý học đã ví: kiếm cái trung dung trong căng thẳng chẳng khác khi lên dây đàn Quá chùng không ra tiếng mà quá căng lại đứt dây

Có những dấu hiệu báo trước sự xuất hiện của stress :

- Một cảm giác buồn buồn;

- Một bồn chồn, lo âu, bất an;

- Trong người thấy như khó chịu, nhậy cảm, dễ gây gổ, tức giận;

- Rã rời mệt mỏi, kém tập trung, kém suy nghĩ , không quyết định

Rồi:

- Lơ là, trễ nải trong công việc;

- Tự cô lập với bạn bè, sinh hoạt xã hội;

- Ám ảnh với những ý nghĩ tiêu cực;

- Mất ăn mất ngủ; chóng mặt nhức đầu; hay đau vặt; huyết áp lên cao, nhịp tim nhanh chậm bất thường,

- Lạm dụng rượu, thuốc để giải tỏa khó khăn,

Khi có những dấu hiệu này thì chẳng nên chờ đợi tự chúng tan đi Mà cần kiếm thầy kiếm thuốc

Cố vấn tâm lý Cán bộ xã hội Thầy thuốc tâm thần Thuốc tây, dược thảo Lại còn kinh nghiệm cha ông, vợ-chồng đóng cửa chỉ dẫn cho nhau Thiếu

gì cách hiệu nghiệm Nhưng chớ mượn rượu tiêu sầu, lấy việc chích hồng phiến, bạch phiến làm vui

Ngoài ra, mỗi người có cách riêng để giải quyết stress vì ảnh hưởng của nó tùy theo trường hợp Đẹp người xấu ta Vui buồn tùy cảm nhận Việc nặng nhẹ tùy khả năng chuyên môn

Nhưng stress trở thành có vấn đề khi ta để nó lôi cuốn ta đi

“Lòng người thì có hạn, ước muốn thì vô cùng

Lấy cái có hạn mà theo cái vô cùng: nguy hại thay!”

Rồi bất mãn, trầm cảm, buông xuôi

Sao ta không tự lượng sức mình Chẳng nên cố quá để rồi thành quá cố!!!

Stress & Nghề Nghiệp

Con người đang sống vào một thời đại với nhiều quay cuồng thay đổi, nên luôn luôn gặp những khổn lực, căng thẳng Nào là e ngại về suy sụp ki nh

tế, đảo lộn đạo đức xã hội, tình hình bất ổn trên thế giới, nạn thất nghiệp cao, cho đến bất hòa tôn giáo, kỳ thị chủng tộc Tất cả đều gây ra căng thẳng Cho nên một cảnh huống nào đó xẩy ra cho đúng người, đúng lúc thì hầu như sự việc nào cũng trở thành căng thẳng

Ngay tổ tiên ăn lông ở lỗ ta xưa kia cũng có nhiều stress: stress vì sợ thú dữ

ăn thịt, sợ nước lũ trôi cuốn, sợ thần linh trừng phạt Ngày nay thì vui cũng stress, mà buồn cũng stress Cô thư ký mới bị sếp lớn khiển trách, than phiền:” Tôi đang stress đây” Một ông chủ báo bù đầu kiếm đủ bài cho số báo cuối tuần cũng kêu đang stress Một bà chủ tiệm phở đông khách, đếm tiền không kịp cũng nói:” chán quá! em muốn sang tiệm vì stress nhiều quá”!

Stress trong việc làm là vấn đề mà hầu hết mọi công nhân đều vướng mắc không nhiều thì ít Thống kê của hãng bảo hiểm Northwestern National Life cho thấy tới 40% công nhân than phiền bị stress trong công việc Kết quả theo dõi của đại học Yale cho hay 29 % công nhân bị stress khá nặng vì công việc

Mặc dù đã được giới y khoa, luật pháp, bảo hiểm phần nào diễn tả, công nhận, nhưng Stress trong công việc vẫn còn có nhiều khúc mắc cần được tìm hiểu thêm

Định nghĩa

Hans Hugo Bruno Selye, một y sĩ người Gia Nã Đại gốc Áo là người đã phổ biến từ stress trong quần chúng khi ông phát hành cuốn “The Stress of Life” vào năm 1956 Selye đã tiếp tục nghiên cứu sự liên hệ giữa những tác nhân kích thích thần kinh ( nervous stimuli, stressors) như nhiệt độ cao, thương tích hóa chất mạnh với thay đổi sinh hóa học ở con người Theo Selye, stress là một phản ứng không có gì đặc biệt của cơ thể trước một đòi hỏi nào đó và là một phần trong đời sống con người” Ông đề nghị từ Stress Adaptation Syndrome (General Adaptation Syndrome) vào năm 1949

Thực ra, ảnh hưởng sinh học của sự sợ hãi được Luis Juan Vives tả từ

nhiều thế kỷ trước và vào năm 1911, Walter Bradford, một sinh học gia Hoa Kỳ đã nhận thấy kích thích tố nang thượng thận gia tăng khi cơ thể bị xúc động mạnh Còn nhà tâm lý học Mc Grath lại coi stress như một sự mất

thăng bằng giữa đòi hỏi và khả năng đáp ứng, trong những điều kiện mà một sự thất bại đáp ứng sẽ đưa tới hậu quả quan trọng

Richard Lazarus cho stress là một diễn tả chủ quan, từ trong tâm trí, nên nó xuất hiện tùy theo cách nhìn của con người với sự việc.Vì thế, cùng một sự việc mà người này cho là căng thẳng, mà người khác cho là bình thường Chẳng khác gì thịt bò đối với một người là chất bổ thì lại là chất độc đối với người kia Trong đáp ứng, sự nhận thức nội tâm đôi khi mạnh hơn cả vật kích thích

Có một sự khác biệt giữa stress và thách thức (challenge) trong một công việc gay go, kích thích Khi gặp một việc khó khăn thì người ta sẽ cố gắng, học hỏi để khắc phục Khi vượt qua được khó khăn thì họ thấy nhẹ nhõm

và thỏa mãn Những thách thức như vậy tăng thêm sinh động cho cuộc đời Trong phạm vi lao động, Stress được hiểu như là những phản ứng không thuận lợi về tâm thần hay thể xác của công nhân khi những đòi hỏi trong công việc không tương xứng với khả năng và nhu cầu của người đó Hậu quả của đáp ứng này là sự rối loạn cấp kỳ trong cách ứng phó của mỗi công nhân với điều kiện của việc làm

Bên Hoa Kỳ, nghiên cứu về khổn lực trong việc làm đã khởi đầu từ khi quốc hội ban hành luật Occupational Safety and Health Act of 1970

(OSHA) và thành lập National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH)

Những Nguy cơ gây ra stress:

Kết quả một quan sát tại Hoa Kỳ vào năm 1997 cho thấy nhân viên bàn giấy bị stress nhiều hơn dân lao động chân tay Theo thứ tự nghề nghiệp thì stress cao nhất ở người cung cấp dịch vụ ( chiêu đãi viên nhà hàng, ) rồi đến các ngành sản xuất, bán lẻ, liên quan tới tiền nong, tài chính, vận

chuyển, bán buôn

Sau đây là một số nguy cơ đưa tới stress:

a- Do bố trí thời biểu của công việc:

Làm nhiều giờ hoặc thêm giờ phụ trội.

Thời gian làm việc kéo dài, ít nghỉ giải lao

Làm theo ca thay đổi và thời khóa biểu khác nhau

Công việc tái tục nhàm chán năm này qua năm khác ( như lắp ráp điện tử, quấn thuốc lá )

Làm theo dây truyền với các cử động nhắc đi nhắc lại, cùng tốc độ

Làm khoán lãnh lương theo số lượng của sản phẩm chứ không làm theo giờ cho nên có áp lực cố làm cho có nhiều hàng

b-Trong phương diện quản trị:

Không có đối thoại giữa công nhân và chủ nhân tại sở làm,

Công nhân không được góp ý trong việc xếp đặt công việc

Có mâu thuẫn giữa các công nhân với nhau

Công nhân cảm thấy như không được sự hỗ trợ của chủ, của cấp trên trực tiếp hoặc kém khả năng của cấp trên

Công việc đòi hỏi nhiều trách nhiệm hoặc phải kiêm nhiệm nhiều việc một lúc

c-Liên quan tới vị thế công việc:

Không an toàn vì thay đổi chính sách, chủ nhân, trụ sở

Không được thăng thưởng, hết cơ hội tiến thân thêm,

Thuyên chuyển, giáng cấp hoặc thăng chức

Công việc thay đổi quá nhanh, nhân viên không đáp ứng kịp thời

d- Điều kiện làm việc không thuận lợi:

Cơ quan ồn ào, đông người, không khí ô nhiễm, không đủ ánh sáng, chỗ làm chật hẹp, không vệ sinh, nhiệt độ nóng quá hoặc lạnh quá

Có hóa chất hoặc vật thể rủi ro trong cơ sở

Việc làm có nguy cơ gây rủi ro như máy móc, xe cộ

e-Trong tổ chức cơ sở:

Không xác định được trách nhiệm, cấp bậc của mình trong tổ chức cơ sở; Trách nhiệm nhiều, quyền hạn ít, nói chẳng ai nghe;

Không có cơ hội nói ra những khó khăn, trở ngại;

Kỳ thị tôn giáo, tuổi tác, phái tính, chủng tộc;

Cấu trúc của cơ sởkhông rõ ràng;

Làm công việc không phải phần vụ, việc không thích hợp;

Người khác bắt mình làm việc của họ;

Công nhân không kiểm soát được việc làm, không hiểu rõ, thông thạo với việc;

Không tận dụng hết tài nghệ của công nhân;

f-Stress từ ngoài cơ quan:

Phương tiện di chuyển khó khăn, xa xôi, tốn nhiều thời gian; phương diện

di chuyển công cộng không có; đi đêm về hôm của công nhân;

Căng thẳng gây ra do sự giao tiếp với người ngoài, cơ quan bạn;

Các vấn đề khó khăn cá nhân, chuyện gia đình, cộng đồng cũng ảnh hưởng

tới khả năng làm việc của công nhân;

Cá tính công nhân: người loại hành vi A thì lúc nào cũng muốn hoàn hảo, cạnh tranh, khẩn cấp, dư ý chí lại hay có bệnh tim Trái lại, người dầy dạn luôn luôn lạc quan, ứng phó tài tình thì ít bệnh hoạn;

Khả năng ứng phó của công nhân: có kiến thức và kinh nghiệm với công việc;

Tình trạng sức khỏe, thói hư tật xấu như ghiền rượu, thuốc, đam mê bài bạc;

g- Kinh tế toàn cầu

Kết quả nghiên cứu của cơ quan Lao Động Thế Giới cho thấy các công nhân cũng chịu nhiều căng thẳng do hậu quả sự tiến bộ về sản xuất cũng như giao thương quốc tế Có một sự cạnh tranh việc làm giữa quốc gia kỹ nghệ và quốc gia đang mở mang: công việc dồn về các quốc gia này vì lao động, chi phí quản trị cũng như cơ sở ít tốn tiền

Tiến bộ cơ khí cũng giảm lực lượng lao động: một người điều khiển một dàn máy, một hệ thống máy vi tính có thể thay thế cho nhiều công nhân

Do các nguyên nhân trên mà việc làm của công nhân trở nên bấp bênh, không bảo đảm đưa tới căng thẳng

Triệu chứng khi bị stress:

Stress tạo ra nhiều triệu chứng khác nhau về thể xác và tâm thần Stress có thể tích cực hoặc tiêu cực Tích cực nó sẽ khích lệ con người sáng tạo hơn

để đối phó Khi tiêu cực thì nó đưa tới rối loạn, bệnh chứng

Những dấu hiệu báo trước có thể là một sự kém tập trung, dễ quên, kém tiêu hóa, ăn ngủ rối loạn Nếu căng thẳng kéo dài, thì triệu chứng có thể chung chung mơ hồ như chóng mặt, nhức đầu, hồi hộp, tim đập mau, huyết

áp lên cao, hay bị đau yếu, cảm thấy buồn rầu, lo âu vẩn vơ, không còn nhiệt tình, dễ giận, cau có với người khác, kém tập trung, không quyết định, thường bị ám ảnh với một ý nghĩ nào đó,, đôi khi rất tiêu cực, để trở nên sợ

hãi, đêm ngủ không yên giấc, hay có ác mộng, xa lánh bạn bè, mà khi ở một mình thì bồn chồn trong lòng Lơ là với công việc, bỏ sở, đi trễ về sớm, hay xin nghỉ nại cớ không khỏe Rồi đi đến giai đoạn dùng rượu dùng thuốc với hy vọng giảm căng thẳng

a-Rối loạn thể xác:

Trước những tình huống hiểm nghèo thì trong cơ thể có một phản ứng sinh hóa học mà Walter Cannon (1929) gọi là “Chống cự hoặc bỏ chạy” ( fight

or flight) Phản ứng này được Walter Cannon diễn tả từ thập niên 1920 Trong phản ứng, não bộ sẽ được động viên, tiết ra các kích thích tố

epinephrine, cathecholamine, làm tăng nhịp tim đập, tăng huyết áp, hơi thở xâu hơn, máu dồn nhiều lên não, và cơ bắp, trí tuệ sáng suốt để tự bảo vệ Đây là một phản ứng đã được sắp đặt trước và diễn ra ở mọi người Nhưng khi có kích thích liên tục, phản ứng kéo dài lâu hơn thì cơ thể sẽ thường trực ở trong tình trạng báo động, trở nên mỏi mệt, bệnh hoạn, thương tích

Nhiều nghiên cứu cho hay, vì áp lực làm nhiều giấy tờ đóng thuế theo đúng hạn kỳ cho thân chủ mà cholesterol trong máu của nhân viên kế toán lên rất cao

Người làm việc theo ca khác nhau nhất là ca đêm đều than phiền bị nhức đầu, viêm bao tử, huyết áp lên cao, bệnh tim, suyễn, đau nhức khớp xương

ở lung và thượng chi Nguyên nhân là có sự xáo trộn về sắp đặt sinh học trong cơ thể gây ra do giờ giấc làm việc bất thường, trái với thiên nhiên

Hậu quả trầm trọng nhất vẫn là về hệ thống tim mạch Làm việc nhiều giờ, làm trên hai việc một lúc đã được coi như tăng nguy cơ bệnh động mạch tim, các thứ bệnh hoạn khác và tử vong Đối với bệnh tim mạch, không kiểm soát được việc làm đôi khi có hậu quả xấu hơn là khi làm nhiều việc, nhiều giờ Tăng nhịp tim và cao huyết áp cũng xẩy ra khi công nhân không nắm vững vai trò của mình cũng như khi có mâu thuẫn với đồng nghiệp Có nhiều kết quả nghiên cứu cho rằng căng thẳng việc làm là nguy cơ đưa tới 30% các trường hợp bệnh tim

b-Rối loạn tâm lý: Lo âu, trầm cảm, bất mãn với công việc là các dấu hiệu của Stress vì công việc Nạn nhân sẽ có các thay đổi về hành xử như uống rượu, dùng thuốc cấm, hút nhiều thuốc lá, vắng mặt tại sở làm, không thích