185 căn bệnh thường gặp trong đời sống và cách phòng, cách sử lí và cách chữa ít ai ngờ tới

Người biết bảo vệ sức khoẻ của chính mìnhĐể trở thành người biết bảo vệ sức khoẻ của chính mình, cần có ba nguyên tắc cơ bản:- Hợp tác với y bác sĩ của bạn.- Tham gia trong mọi quyết định về điều trị.- Trở thành người hiểu biết về y tế.Chất lượng và phí tổn chăm sóc y tế tuỳ thuộc nhiều vào bác sĩ của bạn. Tuy nhiên, nếu tuân thủ 3 nguyên tắc trên, bạn sẽ kiểm soát được chất lượng và phí tổn về chăm sóc sức khoẻ của mình.Hợp tác với y bác sĩ. Tự chăm sóc chính mình chu đáo. •Nhận biết dấu hiệu đầu tiên về một vấn đề sức khoẻ. Tự chăm sóc sức khoẻ tại nhà. •Đóng vai trò tích cực ở phòng khám..v..v.... Là một trong rất nhiều nội dung của tài liệu:"185 căn bệnh thường gặp trong đời sống và cách phòng, cách sử lí và cách chữa ít ai ngờ tới" Trân trong giới thiệu cùng quý vị!

Để trở thành người biết bảo vệ sức khoẻ của chính mình,cần có ba nguyên tắc cơ bản:

- Hợp tác với y bác sĩ của bạn

- Tham gia trong mọi quyết định về điều trị

- Trở thành người hiểu biết về y tế

Chất lượng và phí tổn chăm sóc y tế tuỳ thuộc nhiều vàobác sĩ của bạn Tuy nhiên, nếu tuân thủ 3 nguyên tắc trên,bạn sẽ kiểm soát được chất lượng và phí tổn về chăm sóc sứckhoẻ của mình

Hợp tác với y bác sĩ

Các mối quan hệ tốt dựa trên mục đích chung, cùng nỗ lực

và cảm thông với nhau Nếu bạn và bác sĩ có thể thực hiệnđược những điều này, bạn sẽ chăm sóc sức khoẻ tốt hơn vàbác sĩ sẽ chăm sóc cho bạn hiệu quả hơn

Có 5 cách để trở thành một người hợp tác tốt:

Cả bạn và bác sĩ đều không muốn bạn mắc lại chính cănbệnh đã bị trước đây Và nếu chẳng may mắc bệnh thì cả haiđều muốn bạn hồi phục sức khoẻ càng sớm càng tốt

Nhận biết dấu hiệu đầu tiên về một vấn đề sức khoẻ

Hãy để ý và ghi lại các triệu chứng Những ghi chú của bạn

về các triệu chứng sẽ giúp bạn và bác sĩ chẩn đoán chính xác.Việc ghi lại các triệu chứng càng sớm càng giúp bác sĩ củabạn chữa trị tốt và nhanh chóng hơn

- Mỗi triệu chứng nên ghi rõ thời gian xuất hiện, mức độbiểu hiện

- Ghi lại bất kỳ điều gì khác thường có thể liên quan đếnvấn đề sức khoẻ đó

- Theo dõi và ghi lại những dấu hiệu quan trọng

- Cập nhật những diễn tiến tình trạng sức khoẻ của bạn Cócác triệu chứng nào thuyên giảm hoặc xấu hơn không?

Là người hợp tác có ý thức, bạn có thể chăm sóc nhiều vấn

đề sức khoẻ thông thường cho chính mình trước Nên thamkhảo sách báo, nhờ sự giúp đỡ của người khác và kinhnghiệm của chính mình để đặt ra một kế hoạch tự chăm sóc

- Tìm hiểu một cách tích cực về bệnh tình xảy ra

- Ghi lại kế hoạch tự chăm sóc và những gì bạn thực hiện

- Lưu ý cách chữa trị tại nhà.

- Sắp xếp thời gian đi bác sĩ nếu bệnh tiếp tục không thuyêngiảm

thuốc, cũng nên nói rõ Nếu bạn định thay đổi cách điều trị,chẳng hạn như châm cứu hoặc bấm huyệt, hãy cho bác sĩbiết Là người hợp tác tốt, bác sĩ của bạn cần biết những gì sẽtiếp tục xảy ra.

- Nếu bác sĩ của bạn kê đơn thuốc, yêu cầu xét nghiệmhoặc điều trị, vị bác sĩ ấy sẽ cần thêm thông tin

- Cần hỏi kỹ bác sĩ những điều bạn chưa rõ về chẩn đoán,điều trị và những điều bạn sẽ thực hiện ở nhà để bác sĩ biếtchắc bạn áp dụng đúng

Khi đến bác sĩ lần đầu, bạn hãy cho vị bác sĩ ấy biết bạnmuốn tham gia về quyết định trị liệu Hãy chú ý xem bạncảm thấy lần đi bác sĩ ấy như thế nào:

- Vị bác sĩ ấy có chịu lắng nghe bạn không?

- Bạn có nghĩ mình có thể tạo được mối quan hệ hợp tác tốtvới vị bác sĩ đó không?

- Nếu câu trả lời “ không”, bạn cần tìm một bác sĩ khác.Không phải mọi người đều muốn là người hợp tác với bác

sĩ của mình Có lẽ bạn không muốn hỏi bác sĩ nhiều và khôngmuốn tham gia bất kỳ quyết định nào Bạn có muốn để bác sĩcho bạn biết những gì tốt nhất giúp bạn không? Nếu muốnnhững điều đó, hãy cho bác sĩ biết Phần lớn các bác sĩ có

nhiều bệnh nhân và không có nhiều thời gian Hãy cho bác sĩbiết bạn mong muốn gì.

Lúc nào cần thay đổi bác sĩ?

Nếu bạn không bằng lòng với cách điều trị của bác sĩ, cóthể đó là lúc bạn cần thay đổi bác sĩ Trước khi tìm một vịbác sĩ mới, bạn hãy cho vị bác sĩ hiện thời biết bạn cảm thấyviệc điều trị như thế nào Có lẽ vị bác sĩ ấy sẽ bằng lòng hợptác với bạn nếu họ biết bạn muốn gì ở họ

Tham gia mọi quyết định điều trị

Ngoại trừ trong trường hợp khẩn cấp, bác sĩ không thể điềutrị hoặc khám bệnh mà không có sự bằng lòng của bạn Bạnphải được thông báo về những nguy cơ và bằng lòng với cáchđiều trị ấy Tuy nhiên, với vai trò hợp tác, bày tỏ sự bằnglòng chưa đủ Mục đích chính là bạn phải tham gia và thamgia tích cực vào mọi quyết định điều trị

Tại sao bạn phải cùng tham gia các quyết định với bác sĩcủa mình? Sự lựa chọn không phải luôn luôn là trắng hayđen Chẳng hạn, đứa con ba tuổi của bạn bị nhức đầu và cảmsốt Bác sĩ nói chẳng có gì phải lo lắng, còn bạn thì lại linh

cảm con mình có thể bị viêm màng não Khi này, chỉ có xétnghiệm mới cho kết quả chính xác.

Trong mọi trường hợp, quyết định điều trị mà bạn chọn lựa

sẽ có ảnh hưởng đến chính cuộc đời bạn Do đó, việc điều trịtốt nhất phải được kết hợp giữa giới chuyên môn và thái độcủa chính cá nhân bạn

Tám cách tham gia vào các quyết định điều trị

1 Cho bác sĩ của bạn biết bạn muốn gì.

Cần cho bác sĩ biết bạn muốn cùng quyết định về nhữngđiều được thực hiện để giải quyết vấn đề sức khoẻ của bạn

2 Tự nghiên cứu bệnh của bạn.

Trong một số trường hợp, bạn cần phải tìm hiểu điều đó để

có thể hiểu rõ về những gì bác sĩ cho biết

3 Hỏi “tại sao”.

Phải luôn hỏi tại sao trước khi đồng ý với bất kỳ việc trịliệu nào Việc đặt câu hỏi này có thể giúp bạn khám phá ra sựchọn lựa khác có thể đáp ứng được nhu cầu của bạn

4.Hỏi về các lựa chọn.

Tìm hiểu các lựa chọn mà bác sĩ cho là có thể thực hiệnđược

5 Lưu ý thời gian chờ điều trị.

Hỏi bác sĩ xem có rủi ro hoặc phí tổn gì khi phải mất thờigian chờ điều trị không

6 Trình bày mối quan tâm của bạn.

Hãy cho bác sĩ biết nếu bạn muốn chọn một cách điều trịkhác

7 Trình bày yêu cầu.

Cho bác sĩ biết bạn muốn gì về việc điều trị đó, nếu xétthấy thực tế Nếu thích hợp, thảo luận về các tác dụng phụ,đau nhức, thời gian phục hồi, thời gian phải điều trị, v.v

8 Nhận trách nhiệm.

Khi bạn cùng bác sĩ đi đến các quyết định, cả hai phải nhậntrách nhiệm về hậu quả của các quyết định đó

Tích cực về các quyết định xét nghiệm.

Các xét nghiệm y khoa là những công cụ quan trọng Một

số người cho rằng việc xét nghiệm nhiều lần sẽ gây tốn kém,nhưng điều đó là cần thiết Hãy giúp bác sĩ có sự chọn lựa tốt

về các xét nghiệm cho bạn

Tìm hiểu những điều cơ bản

- Tên của xét nghiệm là gì và tại sao bạn cần phải xétnghiệm?

- Nếu xét nghiệm là dương tính, bác sĩ có thực hiện điều gìkhác không?

- Những gì sẽ xảy ra nếu bạn không chịu xét nghiệm?

Xét các rủi ro và lợi ích

- Xét nghiệm chính xác tới mức độ nào? Nó có bị sai lệchkhông? Kết quả có thể dương tính khi bạn không có bệnhhoặc ngược lại không?

- Xét nghiệm có gây đau đớn nhiều không? Có ảnh hưởngxấu gì không?

- Sau xét nghiệm bạn sẽ cảm thấy thế nào?

- Có sự chọn lựa nào ít rủi ro hơn không?

Hỏi về phí tổn

- Chi phí cho xét nghiệm đó là bao nhiêu?

- Có xét nghiệm nào ít tốn kém hơn mà vẫn cho thông tintương đương không?

Hãy cho bác sĩ biết

- Mối quan tâm của bạn về xét nghiệm đó

- Bạn muốn xét nghiệm đó sẽ giúp bạn điều gì

- Tình trạng sức khoẻ hiện nay (chẳng hạn bạn đang cóthai)

- Bạn quyết định chấp nhận xét nghiệm ấy

Nếu xét nghiệm quá tốn kém, có nguy cơ rủi ro và khôngthể thay đổi được đề nghị điều trị ấy, hãy hỏi bác sĩ xem bạn

có thể không phải xét nghiệm không Nên chấp nhận quyếtđịnh tốt nhất mà bác sĩ đưa ra, vì không có xét nghiệm nào cóthể thực hiện nếu bạn không đồng ý

Khi đồng ý xét nghiệm, hãy hỏi xem bạn phải làm gì đểgiảm bớt nguy cơ bị sai sót Hãy hỏi về thực phẩm, việc tậpthể dục, rượu hoặc các điều trị cần tránh trước khi xétnghiệm Sau khi xét nghiệm, cần tìm hiểu các kết quả Nếucác kết quả nằm ngoài ý muốn và mức sai sót cao, cần xétnghiệm lại trước khi điều trị theo kết quả đó

Tham gia những quyết định về các phương pháp điều trị

Nguyên tắc đầu tiên trong điều trị là phải biết tại sao bạncần sử dụng thuốc trước khi uống thuốc Tương tự như vớicác xét nghiệm y khoa, có một số điều về trị liệu mà bạn luônluôn cần biết

Tìm hiểu những điều cơ bản

- Tên thuốc là gì và tại sao bạn cần sử dụng?

- Thuốc có tác dụng bao lâu?

- Bạn cần phải sử dụng trong bao lâu?

- Sử dụng thuốc đó như thế nào?

- Có thuốc nào thay thế không?

Xét các rủi ro và lợi ích

- Thuốc này có công hiệu như thế nào?

- Thuốc này có tác dụng phụ hoặc những rủi ro kháckhông?

- Thuốc này có phản ứng với các thuốc khác mà bạn đang

sử dụng không?

Hỏi về phí tổn

- Chi phí cho thuốc là bao nhiêu?

- Có thuốc nào công hiệu tương tự mà ít tốn kém hơnkhông?

- Có thể bắt đầu dùng đơn thuốc trong ít ngày để biết chắcđáp ứng không?

Hãy cho bác sĩ biết

- Mối quan tâm của bạn về loại thuốc ấy

- Bạn mong muốn điều gì ở nó

- Tất cả những phương pháp điều trị khác bạn đang được trịliệu.

Tham gia những quyết định về giải phẫu

Mọi cuộc giải phẫu đều có rủi ro Bạn chỉ có thể quyết địnhnếu cuộc giải phẫu ấy thực sự đem lại lợi ích cho mình Sốngvới bệnh tật hay chấp nhận giải phẫu? Sự chọn lựa tuỳ thuộcvào bạn

Tìm hiểu những điều cơ bản

- Cuộc giải phẫu ấy tên là gì?

- Tại sao bác sĩ lại nghĩ là bạn cần được giải phẫu?

- Giải phẫu có phải là giải pháp tốt nhất cho vấn đề sứckhoẻ của bạn không? Bạn có những chọn lựa nào kháckhông?

- Có cách xét nghiệm nào khác trước khi giải phẫu không(chẳng hạn như nội soi)?

Xét các rủi ro và lợi ích

- Vị bác sĩ giải phẫu đã có nhiều kinh nghiệm chưa?

- Mức độ thành công? Sự thành công có ý nghĩa gì?

- Có thể xảy ra những sai sót gì? Điều này có thường xảy rakhông?

- Sau giải phẫu bạn sẽ cảm thấy thế nào? Bao lâu sau bạn sẽhồi phục hoàn toàn?

- Bạn có thể làm gì trong giai đoạn tiền phẫu và hồi sức?

- Phương pháp gây tê nào tốt nhất (tổng quát, cục bộ, ởxương sống)?

Hỏi về phí tổn

- Chi phí cho cuộc giải phẫu là bao nhiêu?

- Có thể điều trị ngoại trú không và cách đó có đỡ tốn kémkhông?

Hãy cho bác sĩ biết:

- Vấn đề gây phiền toái cho bạn đến mức độ nào?

- Các mối quan tâm của bạn về cuộc giải phẫu ấy

- Thời gian bạn muốn được giải phẫu

Ngoài ra, hãy cho bác sĩ biết nếu bạn muốn thẩm định thêm

và đề nghị được giới thiệu một bác sĩ chuyên môn Những ýkiến thẩm định thêm rất cần thiết nếu bạn còn nghi ngờ vềcuộc giải phẫu mà bác sĩ đề nghị Khi đã biết rõ phí tổn, rủi

ro và lợi ích của cuộc giải phẫu, quyết định sẽ tuỳ thuộc vàochính bạn

8 cách để giảm chi phí y tế (mà không giảm chất lượng)

1 Duy trì sức khoẻ.

Phòng bệnh là cách tốt nhất để giảm chi phí y tế

2 Tự chăm sóc khi cần.

Mỗi lần giải quyết thành công vấn đề sức khoẻ ở nhà là bạn

đã giảm được chi phí y tế cho mình và gia đình

3 Giảm chi phí xét nghiệm.

Không nên đồng ý ngay về các xét nghiệm quá tốn kém chotới khi bạn hiểu rõ chúng sẽ có tác dụng tích cực cho mình

Có những xét nghiệm không cần thiết được thực hiện do

"thông lệ" hoặc để bác sĩ tránh sơ suất trong điều trị Không

có xét nghiệm nào được thực hiện nếu không có sự đồng ýcủa bạn

4 Giảm chi phí thuốc men.

Hãy hỏi bác sĩ của bạn về mọi cách điều trị được đề ra, vềnhững gì xảy ra nếu bạn không muốn sử dụng cách điều trị

đó Không phải mọi đơn thuốc đều trị được bệnh Đôi khi, sự

tự chăm sóc hoặc cách chữa trị không dùng thuốc rất tốt đốivới bạn

5 Cần sự giúp đỡ của bác sĩ chuyên môn về các chứng bệnh đặc biệt.

Các bác sĩ chuyên khoa được đào tạo sâu và có nhiều kinhnghiệm về một lĩnh vực riêng biệt của y khoa Ví dụ, bác sĩchuyên khoa tim được đào tạo đặc biệt về các bệnh tim trongnhiều năm Đi bác sĩ chuyên khoa thường tốn nhiều chi phíhơn bác sĩ gia đình, bạn phải chi phí nhiều hơn cho các xétnghiệm và điều trị Đương nhiên, họ sẽ cung cấp cho bạnnhững thông tin cần thiết để quyết định về một vấn đề sứckhoẻ quan trọng.

Khi bác sĩ của bạn đề nghị đi bác sĩ chuyên môn, bạn nên

có một chút chuẩn bị và thông tin để đỡ tốn kém hơn Trướckhi đến bác sĩ chuyên khoa, bạn cần:

- Hiểu biết về chẩn đoán có thể xảy ra

- Tìm hiểu về các chọn lựa điều trị

- Hiểu biết về đề nghị của bác sĩ gia đình với bác sĩ chuyênmôn (về chẩn đoán, các xét nghiệm, các chọn lựa phẫuthuật )

- Lưu giữ các kết quả xét nghiệm hoặc hồ sơ bệnh án vềtrường hợp của bạn cho bác sĩ chuyên khoa

6 Sử dụng các dịch vụ cấp cứu một cách khôn ngoan.

Trong trường hợp nguy cấp, các dịch vụ cấp cứu hiện đạirất có giá trị Tuy nhiên, chi phí cho các phòng cấp cứu lớn

gấp nhiều lần so với các dịch vụ y tế bình thường Hơn nữa,

do không có sẵn hồ sơ bệnh án cũ của bạn, các bác sĩ cấp cứukhông có được những thông tin về diễn biến tình trạng sứckhoẻ của bạn trước đây

Phòng cấp cứu của bệnh viện được thiết lập để giải quyếtcác trường hợp chấn thương và nguy cấp đến tínhmạng, không phải để điều trị các bệnh thông thường.Trong lúc bận rộn, các trường hợp không nguy cấp có thểphải chờ hàng giờ Bạn có thể sử dụng dịch vụ của bác sĩ đakhoa để điều trị an toàn tại nhà, nhưng trong những trườnghợp nguy cấp, bạn phải được đưa đến phòng cấp cứu càngsớm càng tốt

Chuẩn bị trước khi đến phòng cấp cứu

- Nếu có thể, gọi điện thoại tới trước để cho biết bạn sẽ đến

- Nếu có thể, gọi cho bác sĩ trước để họ có thể đón bạn ởphòng cấp cứu, hoặc để họ có được những thông tin quantrọng

- Nếu còn thời gian, bạn có thể sử dụng các bảng sau:

+ Sử dụng bảng kiểm định để xác định các câu hỏi bác sĩ + Xem xét lại bảng kiểm định về những xét nghiệm ykhoa

+ Sử dụng các hồ sơ y khoa có thể cung cấp kết quả xétnghiệm, thông tin về dị ứng, điều trị và các trường hợp nguykịch.

- Đến phòng cấp cứu càng sớm càng tốt để cho nhân viênphòng cấp cứu biết tại sao bạn nghĩ trường hợp đó là nguycấp

7 Chỉ đến bệnh viện khi thật cần thiết.

Nếu bạn phải điều trị ở bệnh viện, nên cố gắng để ra việncàng sớm càng tốt để đỡ phí tổn và tránh rủi ro lây nhiễm

8 Hỏi xem bạn có thể điều trị ngoại trú không?

Nếu bạn có thể tuân thủ được những điều trị cần thiết, bác

sĩ thường cho bạn điều trị ngoại trú Cố tránh phải nằm lại để

y tá chăm sóc hồi sức khi bạn có thể rút ngắn thời gian nằm

để xin xuất viện, vì bệnh viện không phải là chọn lựa chongười đã lành bệnh

Nếu phải nằm viện, cần hiểu biết để được chăm sóc tốt hơn.Nếu bị bệnh nặng, hãy yêu cầu người thân giúp theo dõi đểbạn được quan tâm tốt nhất

Hãy luôn hỏi “tại sao” Không nên đồng ý bất kỳ điều gìnếu bạn không được nghe lý do chính đáng; chỉ nên đồng ývới những thủ tục bạn biết rõ Cần theo dõi cẩn thận mức độ

điều trị, xét nghiệm, thuốc tiêm và các điều trị khác, xemchúng có cải thiện được tình trạng sức khoẻ của bạn hiện thờikhông Sự quan tâm của bạn có thể cải thiện được chất lượngchăm sóc sức khoẻ của mình.

Sử dụng dịch vụ cứu thương

Hãy gọi điện tới cơ quan y tế hoặc phòng cấp cứu gần nhất

để sử dụng xe cứu thương, nếu:

- Có những triệu chứng của cơn đau tim: đau ngực kịch liệt,toát mồ hôi, thở dốc

- Bị chảy máu quá nhiều hoặc mất máu

- Bị bất tỉnh hoặc rất khó thở

- Ngất hơn năm phút

- Nghi chấn thương cột sống hoặc cổ

Không gọi xe cứu thương nếu bệnh nhân không bị bất tỉnh,thở không khó và tình trạng gần như không thay đổi nhanhchóng Trong trường hợp này, nếu sử dụng dịch vụ cấp cứu

sẽ rất tốn kém

CHƯƠNG 2: PHÒNG TRÁNH VÀ PHÁT HIỆN SỚM BỆNH TẬT

Mười cách để bảo vệ sức khoẻ

1 Tiêm phòng: Đây là cách ít tốn kém nhất để bảo vệ sứckhoẻ Khi tiêm phòng, bạn tránh được bệnh tật cho chínhmình và tránh lây lan bệnh trong gia đình, cộng đồng.

2 Luyện tập thể lực để giữ thể hình khoẻ mạnh

3 Ăn uống điều độ và đủ dinh dưỡng để bảo vệ sinh lực, cókhả năng đề kháng với nhiều bệnh tật

4 Kiểm soát stress, tập lối sống lành mạnh

Tiêm phòng

Việc tiêm phòng được tổ chức y tế dự phòng cung cấp đểnhanh chóng tấn công các bệnh dịch trước khi chúng có thểlây lan Có thể tiêm phòng một hoặc nhiều lần vào các giaiđoạn khác nhau, tuỳ từng bệnh.

Mục đích của việc tiêm phòng

- Phòng bệnh

- Tiết kiệm chi phí điều trị bệnh

- An toàn và có hiệu quả

- Giảm nguy cơ khi có dịch bệnh

Bạch hầu, uốn ván và ho gà

Bạch hầu và uốn ván là những tác nhân gây tử vong khủngkhiếp trước khi vacxin DPT được phát triển DPaT là phiênbản mới của vacxin này Nó có thể gây ra phản ứng mạnh đốivới cơ thể của người được tiêm chủng

Các vacxin này cũng phòng được bệnh uốn ván (vi khuẩngây bệnh khi vết thương bị nhiễm trùng, xâm nhập cơ thể quavết thương và chỉ phát triển trong môi trường hiếm oxy) Khiđược phòng ngừa thích hợp, các bệnh này hiếm khi xảy ra.Cần phòng ngừa các bệnh tật này cho trẻ bằng các đợt tiêmchủng bắt đầu từ 2 tháng tuổi Lần tiêm chủng bổ sung đượcthực hiện trong khoảng giữa 11-16 tuổi Sau đó, để tăng hiệu

quả miễn dịch, cứ mười năm lại tiêm chủng Td (uốn ván vàbạch hầu) bổ sung.

Cần phải theo dõi lịch tiêm chủng Td vì bệnh uốn ván rấtnguy hiểm Trong 5 năm kể từ lần tiêm chủng cuối cùng, nếubạn bị thương (nhất là vết thương do giẫm đinh), dễ nhiễmtrùng hoặc nghi bị nhiễm trùng, bạn cần tiêm phòng Td lại

Bệnh bại liệt

Đây là một bệnh do vi rút gây ra, dẫn đến mất khả năng đilại hoặc bị liệt Nên tiêm phòng bại liệt lần đầu vào lúc 2tháng tuổi Các lần tiêm chủng tiếp sau giúp miễn dịch vĩnhviễn Người lớn không cần tiêm chủng bại liệt, trừ khi họ cónguy cơ bị bệnh bại liệt cao

Bệnh sởi, quai bị và sởi Đức

MMR là vacxin cho các bệnh này Cần tiêm phòng hai lần(vào lúc 12-15 tháng tuổi, 4-6 tuổi hoặc 12 tuổi), không cầntiêm phòng MMR thêm về sau

Nếu con bạn được 6-11 tháng tuổi, lại ở trong vùng bị bộtphát bệnh sởi, hãy gọi điện cho bác sĩ hoặc cơ quan y tế đểsớm biết thông tin về tiêm chủng MMR Liều lượng vacxin

ấy cần được lặp lại vào lúc 15 tháng tuổi

Nếu bạn không có phiếu tiêm chủng cho biết đã đượctiêm hai liều MMR, con của bạn không bị các bệnh này khicòn bé, bạn cần hỏi ý kiến của y bác sĩ về tiêm chủng.

Bệnh thuỷ đậu

Vacxin thuỷ đậu hiện có sẵn Có thể tiêm phòng cho trẻ emvào lúc 12 tháng tuổi và dưới 10 tuổi Miễn dịch kéo dài ítnhất 10 năm, nhưng chưa biết rõ có cần thiết phải tiêm phòng

bổ sung không Nếu con bạn bị thuỷ đậu khi còn nhỏ thì nó

sẽ được miễn dịch vĩnh viễn Bệnh thuỷ đậu nguy hiểm hơnđối với độ tuổi thiếu niên và người lớn Vì vậy, nếu cho tới

11 tuổi, con bạn chưa bị bệnh thuỷ đậu thì việc tiêm vacxinnày là rất quan trọng Với người lớn, cần thử máu để xem đã

bị bệnh thuỷ đậu chưa, nếu chưa thì cần phải tiêm phòng.Người lớn cần được tiêm 2 lần

Viêm gan B

Virus viêm gan B gây ra bệnh gan trầm trọng và đôi khigây tử vong Vacxin HBV phòng lây nhiễm và các biếnchứng của bệnh

Tất cả trẻ em cần được tiêm phòng HBV 3 lần để miễn dịchvĩnh viễn Đối tượng cần được tiêm phòng:

- Thanh niên chưa được tiêm phòng, nhất là có nguy cơmắc bệnh cao.

- Y bác sĩ

- Người dự định đi qua Trung Quốc, Đông Nam Á và cácvùng khác có mức lây nhiễm viêm gan B cao

Viêm màng não B (HiB)

Bệnh viêm màng não trầm trọng và có thể dẫn đến bại nãohoặc tử vong Phần lớn bệnh nhân là trẻ em khoảng từ sáutháng tới một tuổi Mọi trẻ em từ từ hai tháng tới năm tuổiphải được tiêm chủng để chống bệnh HiB Trẻ trên 5 tuổi vàngười lớn chỉ cần tiêm chủng nếu bị bệnh thiếu máu tế bàolưỡi liềm hoặc các vấn đề về lá lách

Những phản ứng đối với trẻ em được tiêm phòng

Trẻ thường có những phản ứng nhẹ và nhất thời khi đượctiêm phòng Sau khi tiêm DPT, các em bé thường sốt cao vàchỗ tiêm có thể bị cứng Triệu chứng nổi mẩn đỏ hoặc sốt cóthể xảy ra trong 10-14 ngày sau khi tiêm MMR Vết mẩn đỏ

sẽ hết mà không cần chữa trị Vacxin viêm gan B gây ra nônmửa, hơi sốt, nổi mẩn và đau nhức khớp ở một số người lớntuổi Cách xử lý"

- Một số bác sĩ đề nghị sử dụng acetaminophen trước khitiêm Thuốc này có thể làm giảm sốt và giúp dễ chịu.

- Ghi lại những phản ứng xảy ra đối với con bạn

- Cho y bác sĩ biết nếu bạn nghĩ là các phản ứng sẽ tăngcao

Tiêm chủng sau 65 tuổi

Vacxin cúm được đề nghị tiêm hằng năm đối vớinhững người ở độ tuổi 65 hoặc lớn hơn Hầu hết các vacxin

có tác dụng tốt vào mùa thu

Việc tiêm phòng viêm phổi một lần được đề nghị chonhững người 65 tuổi Những người mắc các bệnh mãn tính,nhất là các bệnh thuộc đường hô hấp cũng nên được tiêmvacxin này và một hoặc hai lần mỗi năm

Các tiêm chủng khác

Nếu bạn thường tiếp xúc với người bị bệnh truyền nhiễmhoặc người ở vùng có bệnh truyền nhiễm (sốt rét, thươnghàn, sốt vàng da), bạn cần được cơ quan y tế tiêm phòng

có kết quả xét nghiệm lao trên da dương tính, xét nghiệm ấy

sẽ không được lặp lại Những xét nghiệm tiếp theo luôn luôndương tính và có thể gây ra nhiều phản ứng nguy hiểm

Theo dõi và phát hiện bệnh sớm

Để bảo vệ sức khoẻ, bạn cần phát hiện bệnh sớm, khi nócòn dễ điều trị Có thể thực hiện điều này bằng hai cách: đikhám bệnh định kỳ và theo dõi tất cả các triệu chứng trên cơthể mình

Khám bệnh định kỳ

Nhiều bác sĩ khuyên mọi người nên khám tổng quát mỗinăm Tuy nhiên, hiện nay, hầu hết các bác sĩ đề nghị khámbệnh dựa trên tuổi, giới tính và các yếu tố gây rủi ro.Cách khám bệnh này có hiệu quả hơn trong việc phát hiệnsớm các bệnh tật

Nội soi

Nội soi là xét nghiệm bằng màn hình để chuẩn đoán khối u

ở giai đoạn tiền ung thư và ung thư ở trực tràng và ruột kết.Các bác sĩ đưa một dụng cụ có camera qua miệng hoặc trựctràng bệnh nhân để ghi quan sát và chẩn đoán bệnh Tất cảchỉ diễn ra trong 10-15 phút, rất an toàn; bệnh nhân chỉ cảmthấy hơi khó chịu

Từ 50 tuổi, bạn nên khám nội soi 10 năm một lần để giảmnguy cơ tử vong do ung thư ruột Đôi khi các bác sĩcòn khám phần ruột kết để kiểm tra nguyên nhân gây chảymáu trực tràng, tiêu chảy hoặc táo bón.

- Bác sĩ chuyên khoa không xác định chắc chắn hiệu quả vềxét nghiệm thông thường ở nhóm tuổi này

- Bác sĩ chuyên khoa không xác định chắc chắn đối vớingười có người thân mang các bệnh đặc biệt và với người cónguy cơ mắc bệnh cao Nếu có người trong gia đình bị mắcbệnh ung thư hoặc bệnh tim, bạn cần được bác sĩ tư vấn

cơ mắc bệnh được xét nghiệm vào thời gian này

Trẻ em từ 2 đến 5 tuổi cần có sự tư vấn thường xuyên củagiới y tế Việc kiểm tra thị lực được đề nghị vào lúc 3- 4 tuổi.Một số tiêm chủng cũng cần được thực hiện vào giai đoạnnày Sau 3 tuổi, trẻ có thể được kiểm tra huyết áp khi đến bác

sĩ vì các nguyên nhân khác

Những trẻ 6-18 tuổi cần được giới y tế tư vấn thường xuyênViệc tiêm phòng uốn ván được đề nghị vào tuổi 15 Trẻ cũngcần được kiểm tra huyết áp hằng năm Những em gái 18 tuổinên thử Pap; nếu đã quan hệ tình dục thì cần thử sớm hơn.

- Phụ nữ mang thai.

Đối tượng này cần được bác sĩ khám và tư vấn thườngxuyên Khi khám tiền sản lần đầu, cần làm xét nghiệm máu,phân tích nước tiểu, huyết áp và xét nghiệm viêm gan Cácxét nghiệm khác cũng cần thiết khi mang thai

Xét nghiệm để phát hiện bệnh sớmXét nghiệm 20-39 40-49 50-64 65+ Ghi chúHuyết áp

Chất

Cholesterol

1-2 lần5+

1-2 lần5+

1-2 lần5

1-2 lần5

Nhiều hơnnếu cần Bắtđầu từ 35 tuổiđối với đànông và 45tuổi đối vớiphụ nữ.Nhiều hơnnếu cần

Hàngtháng

Hàngtháng

Mới bắt đầu

tự khám cầntham khảobác sĩXét nghiệm

Pap

1-3 1-3 1-3 1-3+ Có thể gián

đoạn nếu lầnkhám trướcbình thườngKhám vú ở

bị ung thư vú

Các dấu hiệu nguy hiểm đến tính mạng

Với một ít dụng cụ y khoa và đôi mắt, bạn có thể phát hiện

và giám sát các vấn đề sức khoẻ trong gia đình mình Mọingười cần biết cách đo thân nhiệt, đếm mạch, nhịp thở và đo

huyết áp Bạn có thể dùng ống nghe để khám một cách đơngiản Các dụng cụ này không quá đắt và thường có hướngdẫn sử dụng.

 Đo thân nhiệt

Thân nhiệt bình thường ở mức từ 36,4 đến 37,6 độ C Thânnhiệt thay đổi theo các thời điểm trong ngày và các yếu tốkhác Vì vậy, bạn đừng lo ngại khi có các thay đổi nhỏ vềthân nhiệt

Nếu bạn chạm vào một người mà cảm thấy nóng hoặclạnh, người cần được đo thân nhiệt Khi phải gọi bác sĩ,việc biết chính xác thân nhiệt bệnh nhân sẽ rất hữu ích Cóbốn nơi để đo thân nhiệt, đó là miệng, hậu môn, nách vàmiệng hoặc tai Nếu đo ở nách hoặc tai, chỉ được dùng nhiệt

kế điện tử Thân nhiệt được đo ở hậu môn là chính xác nhất

- Đo nhiệt độ ở miệng: Được áp dụng cho người lớn và trẻ

em trên 6 tuổi Cách làm:

+ Rửa sạch nhiệt kế bằng xà phòng hoặc bằng cồn

+ Cầm chắc đầu nhiệt kế (phần không có bầu thuỷ ngân)

và lắc cho thuỷ ngân xuống 35 độ C hoặc dưới

+ Không ngâm nhiệt kế vào nước nóng hoặc lạnh trướckhi sử dụng

+ Đặt gốc nhiệt kế (có bầu thuỷ ngân) xuống dưới lưỡi vàngậm môi giữ nó Không được dùng răng để cắn giữ Thởbằng mũi và không nói chuyện.

+ Chờ từ 3 tới 5 phút

- Đo thân nhiệt ở hậu môn: Được áp dụng cho các trẻ em

dưới 6 tuổi hoặc bất cứ ai không thể giữ nhiệt kế bằngmiệng

+ Rửa sạch nhiệt kế và lắc để hạ cột thuỷ ngân xuống + Bôi vazơlin hoặc chất bôi trơn khác (được sử dụngtrong y khoa) ở phần gốc của nhiệt kế

+ Để mông em bé ngang với vạt áo của bạn Cầm nhiệt

kế cách bầu thuỷ ngân khoảng 2 cm và nhét nhẹ nhàng vàohậu môn (không sâu hơn 2,5 cm) Đừng bỏ đi, hãy giữ nhiệt

kế ở vị trí thích hợp và không để nó trượt xa hơn

+ Chờ khoảng 3 phút

- Đo nhiệt độ ở nách: Ít chính xác hơn nhưng an toàn hơnđối với những em nhỏ không giữ nhiệt kế được yên

+ Lắc để hạ cột thuỷ ngân xuống

+ Đặt nhiệt kế vào nách, khép tay em bé vào ngang ngực

và giữ phần cánh tay trên

+ Chờ 5 phút

Bắt mạch

Mạch là mức độ của nhịp tim Tim bơm máu tới khắp cơthể nên bạn có thể cảm thấy mạch chuyển động mỗi khi chạmvào sát da Có thể bắt mạch ở cổ tay, cổ hoặc cánh tay trên.Phần lớn các bệnh có thể làm tăng mạch, vì vậy việc biếtđược mạch như thế nào khi khoẻ mạnh là rất hữu ích Khi bịsốt, mạch tăng khoảng 10 nhịp/phút

- Đếm số mạch sau khi ngồi nghỉ ở nơi yên tĩnh trong 5-10phút

- Đặt hai ngón tay đè nhẹ lên cổ tay

- Nếu khó cảm thấy mạch ở cổ tay, hãy định vị động mạchcảnh ở cổ, ngay cạnh khí quản, ấn nhẹ

- Đếm số nhịp trong 30 giây, sau đó nhân đôi kết quả để có

7 tuổi trở lên: 12-24 nhịpthở/phút

Đếm nhịp thở

Mức độ hô hấp là số nhịp thở trong một phút Nó tăng khi

bị sốt và bị chứng bệnh nào đó Thời điểm tốt nhất để đếmnhịp thở là vào lúc nghỉ ngơi, có lẽ sau khi bắt mạch, lúc cácngón tay bạn còn trên cổ tay Nhịp thở của con người thayđổi nếu biết mình đang đếm

Huyết áp của hầu hết mọi người có thể nghe được bằng ốngnghe khi sử dụng máy đo Máy đo huyết áp điện tử không đòihỏi phải sử dụng ống nghe hoặc có thính giác tốt

- Hỏi dược sĩ về bộ đo huyết áp và đề nghị chỉ cho bạn cách

sử dụng

- Thường xuyên đo huyết áp ở nhà để theo dõi bất kỳ ngườinào bị bệnh tim hoặc huyết áp cao.

Những dấu hiệu cảnh báo

Một số triệu chứng được coi là dấu hiệu cảnh báo một bệnhtrầm trọng đang phát triển Nếu biết những dấu hiệu này và

để ý chúng, bạn có thể phát hiện bệnh trước khi nó trở nên đedoạ đến tính mạng Một số bệnh như ung thư thường có thểchữa trị nếu được phát hiện sớm Với các bệnh không thểchữa khỏi như tiểu đường, việc phát hiện và điều trị sớm cóthể làm giảm thương tổn

Sau đây là một số dấu hiệu cảnh báo về bốn chứng bệnh mànếu phát hiện sớm, ta có thể ngăn chặn hoặc kiềm chế được:

 Ung thư

Hội ung thư Mỹ liệt kê bảy dấu hiệu cảnh báo sau đối vớibệnh ung thư Hãy cho bác sĩ biết ngay nếu bạn thấy nhữngdấu hiệu này

- Thay đổi thói quen về đường ruột và bàng quang Phầnlớn người ta đều có lúc bị táo bón, tiêu chảy hoặc thay đổi vềthói quen đại tiện trong thời gian ngắn Điều này có thể docác cơn cúm, sốc, các thay đổi về ăn uống gây nên Nếu sự

thay đổi thói quen về đường ruột hoặc bàng quang kéo dàihai tuần, bạn cần phải đi khám bác sĩ.

- Sưng mà không đau: Có thể là dấu hiệu ung thư da

- Chảy máu hoặc mủ bất thường, hoặc ra máu, nôn ra máu,tiểu ra máu nhiều Nếu có ít máu khi đại tiện thì có thể dobệnh trĩ Trong trường hợp này cũng cần phải đi bác sĩ nếutrong vài ngày không hết

- Nổi cộm, có cục ở vú hoặc nơi khác: Hầu hết các cục, u ở

vú không phải là ung thư, tuy nhiên không được bỏ qua

- Khó nuốt hoặc khó tiêu kéo dài hơn một tháng, đôi khigây khó chịu

- Thay đổi hình dạng và kích thước của mụn cóc hoặc nốtruồi

- Ho dai dẳng hoặc ho khan: Thường do bị cảm lạnh Tuynhiên, nếu ho kéo dài một vài tuần, cần phải đi bác sĩ

Bệnh tiểu đường

Những dấu hiệu cảnh báo về bệnh tiểu đường thườngkhông rõ ràng và không làm cho bạn nghĩ mình cần phải đếnbác sĩ Tuy nhiên, nếu xuất hiện những triệu chứng sau màkhông có nguyên nhân rõ ràng khác (như mệt mỏi do làm

việc quá sức, đi tiểu nhiều do uống nhiều chất lỏng), bạn cầnđược bác sĩ tư vấn:

- Ù tai hoặc tê tay chân ngày càng tăng

Cơn đau tim

Hãy lập tức gọi điện thoại cho cơ quan y tế gần nhất hoặccác dịch vụ cấp cứu khác nếu bạn hoặc người nào đó mà bạnthấy có những dấu hiệu cảnh báo về cơn đau tim (đau ngựclàm cho ngã quỵ, co quắp, cơn đau ngày càng gia tăng) hoặc:

- Toát mồ hôi

- Thở dốc

- Đau ngực lan rộng ra cánh tay, cổ hoặc hàm

- Buồn nôn, nôn mửa.

- Suy nhược, tê hoặc liệt vùng mặt, cánh tay hoặc chân,nhất là một bên của cơ thể Triệu chứng này kéo dài hơn vàiphút

- Thị giác giảm, nhìn không rõ một hoặc hai, hay bị hoamắt

- Ú ớ, nghe không hiểu

- Nhức đầu kịch liệt, bất ngờ và không có nguyên nhân rõràng

- Choáng váng, lảo đảo, mất thăng băng, nhất là có dấuhiệu cảnh báo khác xuất hiện cùng lúc

Nếu triệu chứng rõ ràng và trong ít phút không hết, cần gọibác sĩ ngay Nếu các triệu chứng chấm dứt trong ít phút sau,

có thể đó là biểu hiện của chứng thiếu máu cục bộ nhất thời(có nguy cơ gây ra đột quỵ sớm).

CHƯƠNG 3: SƠ CỨU VÀ CẤP CỨU

Chương này vừa đề cập đến những cấp cứu nghiêm trọng

và những trường hợp sơ cứu, giúp bạn biết cách xử trí khi đốidiện với một trường hợp cấp cứu hoặc cứu thương Sự hiểubiết của bạn về các trường hợp sơ cứu và cấp cứu sẽ giúp giảiquyết được cho người bị nạn

Những cấp cứu y khoa được đề cập trong chương này gồm:

- Bảo vệ và đưa người bị thương ra khỏi hỏa hoạn, các vụ

nổ hoặc các rủi ro khác Nếu nghi ngờ nạn nhân bị thương ởcột sống, bạn đừng di chuyển nạn nhân vì điều này sẽ cànggây nguy hiểm

- Nếu một người bất tỉnh hoặc ngất xỉu, hãy để nơi thoángmát, hô hấp nhân tạo, xoa bóp Nếu một người ngừng thở,hãy cấp cứu bằng hô hấp nhân tạo

- Nhận dạng và chữa trị vết thương nghiêm trọng nhất.Những tổn thương đe dọa đến tính mạng (chảy máu, sốc) cầnđược cấp cứu đầu tiên

- Kiểm tra xem có bị gãy xương hoặc có các vết thươngkhác không Nếu cần phải đưa đi cấp cứu, hãy gọi cho cơquan y tế gần nhất

Luật cứu người

Nếu gặp một trường hợp cần cấp cứu, bạn hãy làm những

gì có thể để cứu người ấy Hầu hết các nước đều có luật cứungười để bảo vệ những người ra tay cấp cứu, giúp họ không

bị kiện cáo khi đã sơ cứu người bị nạn nhưng vô tình gây ra

sơ suất

Gãy răng

- Gọi nha sĩ ngay trong trường hợp cấp cứu Nếu đượctrồng răng trong vòng 30 phút, cơ may thành công sẽ cao.Nếu để sau hai giờ thì khó có thể thành công.

- Lau sạch răng gãy và đưa nó trở lại chân răng hoặc giữalợi và má (cẩn thận để không nuốt nó vào bụng), hoặc để nótrong một hộp sữa nhỏ Không đưa đi rửa bằng vòi nước

- Nếu răng của em bé bị gãy, có thể nán lại trong hai tuần

để xác định khoảng cách răng cần thiết cho tới khi nhữngchiếc răng vĩnh viễn nhú ra

Bị súc vật hoặc người cắn

Khi bị súc vật cắn, mọi người đều muốn biết họ có cần tiêmphòng bệnh dại không Các thú hoang hay mang bệnh dại làgấu trúc Mỹ, chồn hôi, cáo và dơi Mèo và chó nuôi trongnhà nếu đã được tiêm phòng ngừa hiếm khi mang bệnh dại.Tuy nhiên, nhiều thú vật đi hoang lại chưa được tiêm Bệnhdại rất nguy hiểm nếu không được chữa trị Vết cắn trên da,nhất là vết mèo và người cắn thường dễ bị nhiễm trùng, cóthể dẫn đến uốn ván nếu bạn tiêm chủng đã lâu

 Phòng tránh

- Tiêm phòng tất cả thú nuôi để tránh bệnh dại Không nuôithú hoang trong nhà

- Không trêu đùa thú khi chúng đang ăn, ngay cả với thúnuôi trong nhà.

- Không để trẻ em đến gần hoặc trêu đùa chó, mèo hoang

- Không đụng chạm thú hoang hoặc trêu chọc chúng.Không tự điều trị cho thú bị bệnh hoặc bị thương

- Nếu bị thú nuôi khỏe mạnh cắn, phải xác định chắc chắn

và theo dõi thú trong mười ngày để xem nó có triệu chứng gìcủa bệnh dại không Nếu chủ của con thú không thể biết rõ là

nó đã được phòng dại chưa, cần phải nhờ y bác sĩ xác định vàtheo dõi con vật đó

- Nếu bạn bị thú hoang cắn, hãy liên hệ với cơ quan y tế

Họ có thể cho bạn biết con thú ấy có bị bệnh dại không và có

sự điều trị cần thiết

 Cần đếny bác sĩ khi

- Vết cắn do thú hoang gây ra