d Câu hỏi về mối quan hệ giữa cá thể với môi trường: - Nếu tiêu diệt hết bướm thì có thể gây ra những ảnh hưởng gì đối với môi trường?e Câu hỏi về quá trình tiến hóa của sinh vật: - Cơ q
Trang 1Giải Sinh 10 Bài 1: Giới thiệu khái quát chương trình môn
Sinh học CTST
Mở đầu trang 5 SGK Sinh 10 CTST
Một trong những thành tựu của ngành Sinh học là tạo ra các loài sinh vật biến đổigene (Genetically Modified Organism– GMO), nhà đó, mang lại cho con ngườinhững loại thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, thời gian bảo quản lâu hơn, giáthành rẻ hơn, đặc biệt, thành tựu này còn góp phần giải quyết vấn đề nạn đói trênthế giới Ngoài việc đảm bảo nguồn thực phẩm, ngành Sinh học còn có những vaitrò gì đối với đời sống con người?
Lời giải
Vai trò của ngành Sinh học đối với cuộc sống con người:
Trang 2- Góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội, làm thay đổi mạnh mẽ nền côngnghiệp, nông nghiệp, y học, ; tăng chất lượng, hiệu quả, an toàn và thân thiện vớimôi trường.
- Giúp con người giảm bệnh tật, đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng, nâng cao điều kiệnchăm sóc sức khoẻ và điều trị bệnh, gia tăng tuổi thọ
I Đối tượng, lĩnh vực nghiên cứu và mục tiêu môn Sinh học
Câu 1 trang 5 SGK Sinh 10 CTST: Hãy đặt ra các câu hỏi liên quan đến hiện
tượng trong Hình 1.2
Lời giải
Một số câu hỏi liên quan đến hiện tượng trong Hình 1.2:
- Mô tả cấu tạo của hoa
- Đặc điểm nào của hoa thu hút bướm đến hút mật?
- Hiện tượng bướm hút mật ở hoa có ý nghĩa gì đối với hoa và đối với loài bướm
- Bướm đã sử dụng bộ phận nào để hút mật hoa?
- Hoạt động này diễn ra trong giai đoạn phát triển nào của cây?
- Hãy đưa ra các phương thức phát tán ở thực vật có hoa
- Nếu diệt hết các loại sâu bướm trên Trái đất, điều gì sẽ xảy ra?
Câu hỏi 2 trang 5 SGK Sinh 10 CTST: Hãy sắp xếp các câu hỏi đã đặt ra vào
những nội dung sau:
Trang 3a) Hình thái và cấu tạo cơ thể.
b) Hoạt động chức năng của cơ thể
c) Mối quan hệ giữa các cá thể với nhau
d) Mối quan hệ giữa cả thể với môi trường
e) Quá trình tiến hoá của sinh vật
Lời giải
Sắp xếp các câu hỏi:
a) Câu hỏi về hình thái và cấu tạo cơ thể:
- Bộ phận dùng để hút mật hoa của bướm là gì?
- Những đặc điểm nào của hoa giúp thu hút bướm đến hút mật?
b) Câu hỏi về hoạt động chức năng của cơ thể:
- Hoạt động hút mật của bướm có vai trò như thế nào?
c) Câu hỏi về mối quan hệ giữa các cá thể với nhau:
- Hoa và bướm có mối quan hệ như thế nào?
d) Câu hỏi về mối quan hệ giữa cá thể với môi trường:
- Nếu tiêu diệt hết bướm thì có thể gây ra những ảnh hưởng gì đối với môi trường?e) Câu hỏi về quá trình tiến hóa của sinh vật:
- Cơ quan hút mật hoa của bướm đã tiến hóa như thế nào để phù hợp với loài hoa
mà chúng lấy mật?
- Hoa đã có cấu tạo thích nghi như thế nào để bướm có thể dễ dàng hút mật và giántiếp giúp cho quá trình thụ phấn xảy ra?
Câu 3 trang 6 SGK Sinh 10 CTST: Hãy kể tên một số lĩnh vực của ngành Sinh
học Nhiệm vụ chính của mỗi lĩnh vực đó là gì?
Lời giải
Một số lĩnh vực của nghành Sinh học và nhiệm vụ chính của mỗi lĩnh vực đó là:
- Di truyền học: Nghiên cứu về tính di truyền và biến dị ở các loài sinh vật
Trang 4- Sinh học phân tử: Nghiên cứu về cơ sở phân tử của các cơ chế di truyền như nhânđôi DNA, phiên mã, dịch mã, cũng như các hoạt động của tế bào.
- Sinh học tế bào: Nghiên cứu về cấu tạo và các hoạt động sống của tế bào Từ đó,giúp tạo ra nhiều giống vật nuôi, cây trồng bằng các phương pháp khác nhau nhưgây đột biến, lai tế bào sinh dưỡng, chuyển gene,…
- Vi sinh vật học: Nghiên cứu các đặc điểm hình thái, cấu tạo, phân bố, các quá trìnhsinh học cũng như vai trò, tác hại của các loài vi sinh vật đối với tự nhiên và conngười
- Giải phẫu học: Nghiên cứu về hình thái và cấu tạo bên trong cơ thể sinh vật
- Sinh lí học: Nghiên cứu các quá trình diễn ra bên trong cơ thể sinh vật sống thôngqua hoạt động của các cơ quan và hệ cơ quan
- Động vật học: Nghiên cứu về hình thái, giải phẫu, sinh lí, phân loại và hành vi củađộng vật cũng như vai trò và tác hại của chúng đối với tự nhiên và con người
- Thực vật học: Nghiên cứu về hình thái, giải phẫu, sinh lí, phân loại thực vật; vaitrò tác hại của thực vật đối với tự nhiên và đối với con người
- Sinh thái học và môi trường: Nghiên cứu mối quan hệ tương tác qua lại giữa các
cá thể sinh vật với nhau và với môi trường sống của chúng, sự thay đổi của các yếu
tố môi trường và những vấn đề liên quan đến môi trường
- Công nghệ sinh học: Sử dụng tế bào sống và các quá trình sinh học để tạo ra sảnphẩm sinh học cần thiết cho con người
Câu 4 trang 6 SGK Sinh 10 CTST: Để trả lời các câu hỏi đã đặt ra theo yêu cầu ở
Câu 1, ta cần tìm hiểu lĩnh vực nào của ngành Sinh học?
Lời giải
Để trả lời các câu hỏi đã đặt ra theo yêu cầu ở Câu 1, ta cần tìm hiểu lĩnh vực củangành Sinh học là: Giải phẫu học, động vật học, thực vật học, sinh thái học và môitrường
Luyện tập trang 6 SGK Sinh 10 CTST: Nếu yêu thích môn Sinh học, em sẽ chọn
lĩnh vực nào của ngành Sinh học? Tại sao?
Lời giải
Một số gợi ý tham khảo:
Trang 5- Chọn di truyền học Vì muốn tìm hiểu về sự di truyền và biến dị ở các loài sinh vật.
Từ đó, tìm ra mối liên hệ giữa các loài, tìm ra nguyên nhân di truyền gây bệnh tật ởngười,…
- Chọn sinh học phân tử Vì muốn hiểu về vật chất di truyền ở cấp độ vật tử: DNA,RNA, protein để trả lời các câu hỏi “Tại sao những vật chất di truyền có kích thướcnhỏ nhưng lại có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự sống”?
- Chọn vi sinh vật học Vì khi nhắc đến vi sinh vật chúng ta thường nghĩ là chúng cóhại Nhưng khi nghiên cứu sâu hơn chúng ta sẽ thấy được vi sinh vật có rất nhiềuứng dụng rất hữu ích: lên men rượu, làm phân bón sinh học, xử lí rác thải, làm sạchmôi trường nước Tuy nhiên, hiện nay các nghiên cứu và ứng dụng về vi sinh vậtvẫn còn nhiều hạn chế, do đó lựa chọn đề tài này để có thể nghiên cứu thêm nhiềulợi ích của vi sinh vật phục vụ cho con người
- Chọn thực vật học Vì thực vật có vai trò vô cùng quan trọng đối với đời sống conngười Hiểu thêm về thực vật để đưa ra biện pháp bảo vệ phù hợp trước hiện trạngdiện tích cây xanh đang giảm đồng thời nghiên cứu một số loài thực vật mang lại lợiích kinh tế cao cho con người,…
Câu 5 trang 6 SGK Sinh 10 CTST: Học tập môn Sinh học mang lại cho chúng ta
những lợi ích gì?
Lời giải
Những lợi ích khi học tập môn Sinh học:
- Giúp hiểu rõ hơn sự hình thành và phát triển của thế giới sống, các quy luật của tựnhiên để từ đó giữ gìn và bảo vệ sức khỏe; biết yêu và tự hào về thiên nhiên, quêhương, đất nước; có thái độ tôn trọng, giữ gìn và bảo vệ thiên nhiên; ứng xử vớithiên nhiên phù hợp với sự phát triển bền vững
- Giúp hình thành và phát triển năng lực sinh học, gồm các thành phần năng lực như:nhận thức sinh học; tìm hiểu thế giới sống; vận dụng kiến thức; kĩ năng đã học vàothực tiễn
- Rèn luyện thế giới quan khoa học, tinh thần trách nhiệm, trung thực và nhiều nănglực cần thiết
Vận dụng trang 6 SGK Sinh 10 CTST: Em thể hiện tình yêu thiên nhiên, quê
hương, đất nước bằng những hành động cụ thể nào?
Trang 6Lời giải
Một số hành động thể hiện tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước:
- Bảo vệ môi trường sống, vứt rác đúng nơi quy định
- Tích cực tham gia các hoạt động vì lợi ích cộng đồng như: trồng cây xanh, nhặtrác ở bãi biển,…
- Ra sức học tập, nâng cao trình độ bản thân, tham gia nghiên cứu khoa học để đề racác giải pháp, các sản phẩm có ích cho môi trường và xã hội
- Tuyên truyền cho bạn bè, người thân trong gia đình cùng nâng cao ý thức bảo vệmôi, nâng cao tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước
- “Tắt khi không sử dụng”, tránh gây lãng phí nguồn điện và nước khi không sửdụng
II Vai trò của sinh học
Câu 6 trang 7 SGK Sinh 10 CTST: Hãy nêu một vài thành tựu cụ thể chứng minh
vai trò của ngành Sinh học đối với sự phát triển kinh tế - xã hội
Lời giải
Một vài thành tựu cụ thể chứng minh vai trò của ngành Sinh học đối với sự pháttriển kinh tế - xã hội:
- Tạo ra các sinh vật mang gene người để sản xuất hormone, protein…
- Cấy ghép tế bào gốc: cấy ghép tế bào gốc cho bệnh nhân suy tim nặng do nhồimáu cơ tim cấp
- Tạo các giống cây trồng sạch bệnh, cho năng suất và chất lượng cao, đem lại hiệuquả kinh tế lớn
- Phân tích các Protein/Proteome huyết thanh người mở ra hướng chẩn đoán trong ydược học góp phần trong công cuộc chăm sóc sức khoẻ cộng đồng
- Tạo đường chức năng có giá trị dinh dưỡng và phòng bệnh cho các đối tượng mắcbệnh tiểu đường, béo phì, rối loạn tiêu hoá,…
Câu 7 trang 7 SGK Sinh 10 CTST: Những hiểu biết về bộ não đã mang lại lợi ích
gì cho con người?
Lời giải
Trang 7Những hiểu biết về bộ não đã mang lại lợi ích là: Chủ động đưa ra phương pháp cảithiện trí nhớ, tư vấn và chữa trị các vấn đề về tâm lí cũng như hành vi của con người,góp phần làm cho Tâm lí học và Khoa học xã hội trở nên sâu sắc hơn.
Luyện tập trang 7 SGK Sinh 10 CTST: Ngành Sinh học đã có những đóng góp gì
trong bảo vệ và phát triển bền vững môi trường sống?
Lời giải
- Đối với môi trường sống, việc xây dựng các mô hình sinh thái giúp đánh giá cácvấn đề xã hội như sự nóng lên toàn cầu, mức độ ô nhiễm môi trường, sự thủng tầngozone, suy kiệt các nguồn tài nguyên thiên nhiên,… từ đó đưa ra các biện pháp hợp
lí hướng đến sự phát triển bền vững
- Ví dụ:
+ Ở Việt Nam hiện nay các nhà khoa học bước đầu đã và đang nghiên cứu một sốnhóm sinh vật chỉ thị cho ô nhiễm môi trường nước như: Artemia salina, giáp xácrâu ngành Daphnia spp, trùng bánh xe Brachionus spp, nhiều loài trong họ muỗi lắcChironomidae; nhóm động vật đáy cỡ lớn Macrobenthos, một số loài cá; một số vitảo, vi khuẩn;…
+ Tuyển chọn được các chủng vi sinh vật, thực vật có khả năng phân hủy các chất ônhiễm, phát triển các chế phẩm phân bón hữu cơ đa năng để kiểm soát và bảo vệcân bằng hệ sinh thái
+ Xây dựng các khu du lịch sinh thái giúp mọi người được gần gũi và thấy đượcthiên nhiên có vai trò vô cùng quan trọng đối với đời sống của con người, đồng thờithấy được con người chính là nguyên nhân lớn nhất ảnh hưởng đến môi trường xungquanh
III Sinh học trong tương lai
Câu 8 trang 8 SGK Sinh 10 CTST: Con người có thể giải quyết những vấn đề môi
trường như thế nào?
Trang 8Câu 9 trang 8 SGK Sinh 10 CTST: Sự kết hợp giữa sinh học và tin học mang lại
những triển vọng gì trong tương lai?
Lời giải
Sinh học có thể kết hợp với tin học để nghiên cứu sinh học trên các phần mềmchuyên dụng, các mô hình mô phỏng nhằm hạn chế việc sử dụng sinh vật làm thínghiệm; kết hợp với khoa học Trái Đất, khoa học vũ trụ để nghiên cứu về khả năngtồn tại của sự sống ở các hành tinh khác ngoài Trái Đất
Luyện tập trang 8 SGK Sinh 10 CTST: Tại sao việc ứng dụng các thành tựu của
sinh học được xem là giải pháp quan trọng để giải quyết nhiều vấn đề như môitrường, sức khỏe của con người?
Lời giải
Việc ứng dụng các thành tựu của sinh học được xem là giải pháp quan trọng để giảiquyết nhiều vấn đề như môi trường, sức khỏe của con người là vì: Sinh học là mônkhoa học về sự sống Các nhà nghiên cứu luôn đặt ra câu hỏi về các vấn đề xungquanh thế giới sống và tìm kiếm các câu trả lời phù hợp dựa trên cơ sơ khoa học.Kết quả của các nghiên cứu là những thành tựu mang tính phù hợp và tính giảiquyết cao đối các vấn đề môi trường, sức khỏe của con người Trong đó:
- Đối với môi trường: Nhờ những nghiên cứu về sinh học, con người chủ động dùng
vi sinh vật để xử lí nước thải, xử lí dầu tràn trên biển, phân hủy rác thải để tạo phânbón,…, tạo ra xăng sinh học,…
- Đối với sức khỏe con người: Sinh học đóng góp vai trò quan trọng trong nghiêncứu y học như liệu pháp gene nhằm chữa trị các bệnh liên quan đến sai hỏng vậtchất di truyền, trị liệu bằng tế bào gốc, điều trị ung thư,…, tìm ra nguyên nhân cũngnhư cách điều trị nhiều bệnh nguy hiểm đối với con người,…
IV Các ngành nghề liên quan đến sinh học và ứng dụng sinh học
Câu hỏi 10 trang 9 SGK Sinh 10 CTST: Hãy kể tên một số ngành nghề liên quan
đến sinh học và ứng dụng sinh học Cho biết vai trò của các ngành nghề đó đối vớiđời sống con người
Lời giải
Một số ngành nghề liên quan đến sinh học, ứng dụng sinh học và vai trò của cácngành nghề đó đối với đời sống con người:
Trang 9- Y học: phát triển các kĩ thuật cấy ghép nội tạng, kĩ thuật hỗ trợ sinh sản, liệu phápgene, liệu pháp tế bào gốc, các dịch vụ chăm sóc sức khỏe con người,…
- Dược học: sản xuất nhiều loại vaccine, enzyme, kháng thể, thuốc,… nhằm phòng
và chữa nhiều bệnh ở người
- Pháp y: xét nghiệm DNA hoặc dấu vân tay để xác định mối quan hệ huyết thống,xác định tình trạng sức khỏe hoặc tình trạng tổn thương trong các vụ tai nạn giaothông, tai nạn lao động,… để giải quyết các vụ án dân sự; hoặc khám nghiệm tử thi;xét nghiệm DNA từ mẫu máu, tóc, da,… được thu nhận từ hiện trường vụ án trongđiều tra các vụ án hình sự
- Công nghệ thực phẩm: tạo ra các sản phẩm mới phục vụ cho nhiều lĩnh vực nhưthực phẩm, y học, chăn nuôi,… góp phần nâng cao sức khỏe con người
- Khoa học môi trường: đưa ra các biện pháp xử lí kịp thời đồng thời chế tạo và sảnxuất nhiều vật liệu, dụng cụ, thiết bị phục vụ cho việc bảo vệ môi trường Nhiềubiện pháp sinh học (sử dụng tảo, vi sinh vật) cũng đã được ứng dụng rất hiệu quả
- Nông nghiệp: áp dụng các kĩ thuật hiện đại góp phần tăng năng suất, chất lượngcác sản phẩm (gạo, trái cây, thủy sản,…) và giảm chi phí sản xuất, đảm bảo nguồncung cấp lương thực trong nước và xuất khẩu
- Lâm nghiệp: phối hợp chặt chẽ giữa việc trồng, bảo vệ và khai thác rừng một cáchhợp lí; ban hành nhiều chính sách nhằm hỗ trợ cho việc quản lí và bảo vệ rừng Nhờ
đó, diện tích rừng được khôi phục đáng kể
- Thủy sản: giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu các ngành kinh tế nông nghiệp và kinh
tế biển; đảm bảo quốc phòng, an ninh, giữ vững độc lập, chủ quyền biển đảo của Tổquốc
Câu hỏi 11 trang 9 SGK Sinh 10 CTST: Tại sao sự phát triển của ngành Lâm
nghiệp có ảnh hưởng to lớn đến việc bảo vệ đa dạng sinh học?
Trang 10- Mà rừng có vai trò quan trọng như cung cấp thức ăn, nơi ở, dưỡng khí; bảo vệ điềukiện khí hậu và môi trường;… cho các sinh vật sinh sống → bảo vệ đa dạng sinhhọc.
→ Như vậy, sự phát triển của ngành Lâm nghiệp có ảnh hưởng to lớn đến việc bảo
vệ đa dạng sinh học
Luyện tập trang 9 SGK Sinh 10 CTST: Trong số các ngành nghề kể trên, hãy
chọn một nghề mà em yêu thích, tìm hiểu và trình bày về: mục tiêu, yêu cầu, cơ hộiviệc làm, thành tựu, triển vọng trong tương lai của nghề đó
Y học
Đào tạo nhữngthế hệ y, bácsĩ… có đầy đủ
tố chất: lòngthương người,kiên trì, chuyênmôn và kĩ nănggiỏi…
Tốtnghiệptrường ykhoa vàhoànthành tốtnghiệp sauđại học
- Cần cóthời gianthực hành
18 tháng
nhiều vị tríkhác nhau:
bệnh viện,văn phòngnha khoa,phòngkhám ykhoa tưnhân hoặcbất kì cơ sởnào có cungcấp dịch vụchăm sócsức khỏe
Kĩ thuật chẩnđoán và canthiệp bệnhđạt trình độcác nước tiêntiến trên thếgiới
- Phát triểncác kĩ thuậtnội soi và viphẫu thuậtnội soi trongchuyên khoathần kinh sọnão, tai - mũi
- họng,…
Chấtlượngcuộcsốngngàycàng caokéo theo
đó là nhucầu vềchăm sócsức khỏe
và tiêuthụ cácloại dượcphẩmcũng tănglên.Thêmvào đó,môitrườngsống bị ô
Trang 11nhiễm,hằngngày conngườiphải tiếpxúc vớinhiều hóachất độchại từ cácthựcphẩm,hàng tiêudùng,…
là nhữngnguyênnhân chủyếu làmgia tăngnhu cầuphòng vàkhámchữabệnh củangườidân
Dược
học
Trang bị kiếnthức và kỹ năngthực hành nghềnghiệp tronglĩnh vực củangành dược như
tư vấn sử dụngthuốc hợp lý, antoàn, hiệu quả;
kiến thứcchuyên môn
Nhữngngười làmtrongngànhDược cần
có phẩmchất đạođức tốt,kiến thứcvững chắc
về các
NgànhDược đanggiữ vai tròquan trọng,
là một mắtxích khôngthể thiếutrong hệthống khámchữa bệnh
Tuy nhiên,
Ngày17/12/2020
đã trở thànhthời khắc lịch
sử của ngành
y tế ViệtNam khi liềuvaccine ngừaCOVID-19đầu tiên docác nhà khoa
NgànhDượcViệt Namhiện nayđang pháttriển vớitốc độnhanh với
sự dịchchuyểnlớn về số