giai sinh 10 bai 10 trao doi chat qua mang te bao kntt

Lời giải Quá trình trao đổi chất diễn ra như sau: các chất được vận chuyển qua màng tế bào bằng nhiều hình thức khác nhau: + Vận chuyển thụ động là sự khuếch tán của các phân tử từ nơi c

Giải Sinh 10 Bài 10: Trao đổi chất qua màng tế bào KNTT

Mở đầu trang 64 SGK Sinh 10 KNTT

Hình bên là ảnh chụp một tế bào u sắc tố chứa protein phát huỳnh quang màu xanh đang ẩm bào thuốc nhuộm màu hồng Rất nhiều bệnh ở người liên quan đến rối loạn

cơ chế vận chuyển các chất qua màng tế bào Quá trình trao đổi chất qua màng tế bào diễn ra như thế nào?

Lời giải

Quá trình trao đổi chất diễn ra như sau: các chất được vận chuyển qua màng tế bào bằng nhiều hình thức khác nhau:

+ Vận chuyển thụ động là sự khuếch tán của các phân tử từ nơi có nồng độ chất tan cao tới nơi có nồng độ chất tan thấp mà không tiêu tốn năng lượng

+ Khuếch tán đơn giản là quá trình khuếch tán của các phân tử nhỏ, không phân cực qua màng tế bào

+ Khuếch tán tăng cường là sự khuếch tán của các phân tử nhỏ tích điện, phân cực qua các kênh protein của màng tế bào

+ Thẩm thấu là sự khuếch tán của các phân tử nước từ nơi có nồng độ chất tan thấp đến nơi có nồng độ chất tan cao

+ Vận chuyển chủ động là kiểu vận chuyển các chất từ nơi có nồng độ chất tan thấp đến nơi có nồng độ chất tan cao và cần có năng lượng

+ Các phân tử hay vật thể có kích thước lớn được vận chuyển qua màng bằng cách

ẩm bào, thực bào và xuất bào nhờ sự biến dạng của màng tế bào và cần sử dụng năng lượng

Dừng lại và suy ngẫm trang 67 SGK Sinh 10 KNTT

Câu 1: Trao đổi chất ở tế bào là gì? Những loại chất nào có thể đi qua được lớp kép

phospholipid, chất nào không? Giải thích

Lời giải

Trao đổi chất ở tế bào là quá trình vận chuyển các chất ra, vào tế bào qua màng tế bào

Những loại chất có thể đi qua được lớp kép phospholipid là các chất tan trong lipid, các chất có kích thước nhỏ, không phân cực

Những loại chất không thể đi qua lớp kép phospholipid là các chất không tan trong lipid, các chất tan trong nước, phân cực

Vì lớp phospholipid ở màng sinh chất sắp xếp thành lớp kép, đầu ưa nước quay ra ngoài, đuôi kị nước quay vào nhau, chúng có tính lưỡng cực do đó chỉ cho những phân tử nhỏ tan trong lipid đi qua, các chất phân cực và tích điện đều phải đi qua những kênh protein thích hợp mới ra vào được tế bào

Câu 2: Nêu đặc điểm của vận chuyển thụ động Phân biệt khuếch tán đơn giản và

khuếch tán tăng cường bằng cách hoàn thành bảng theo mẫu sau:

Lời giải

• Đặc điểm của vận chuyển thụ động:

- Vận chuyển thụ động là kiểu khuếch tán các chất từ nơi có nồng độ chất tan cao đến nơi có nồng độ chất thấp – xuôi chiều gradient nồng độ

- Không tiêu tốn năng lượng

- Các chất có thể khuếch tán qua lớp kép phospholipid hoặc qua các protein xuyên màng

• Phân biệt khuếch tán đơn giản và khuếch tán tăng cường:

Thành phần (màng tế bào) tham gia khuếch tán

Đặc điểm chất khuếch tán Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ khuếch tán

tán đơn

giản

Lớp kép phospholipid Không phân cực

và có kích thước nhỏ

Phụ thuộc vào bản chất khuếch tán, sự chênh lệch nồng độ các chất bên trong và bên ngoài cũng như thành phần hóa học của lớp phospholipid kép

Khuếch

tán

tăng

cường

Kênh protein chuyên biệt – protein xuyên màng

Các chất không thể khuếch tán qua

phospholipid của màng tế bào như các ion, các chất phân cực, các amino acid,…

Không chỉ phụ thuộc vào tốc độ khuếch tán

mà còn phụ thuộc vào

số lượng kênh protein đóng mở trên màng Ngoài ra, sự khuếch tán của các ion qua các kênh protein còn phụ thuộc vào sự chênh lệch

về điện thế giữa hai phía của màng

Câu 3: Vì sao tế bào rễ cây có thể hút được nước từ đất?

Lời giải

Do tế bào rễ cây có không bào trung tâm lớn, chứa nhiều chất tan nên có áp suất thẩm thấu cao hơn so với môi trường đất mà nước có xu hướng đi từ nơi có nồng độ chất tan thấp đến nơi có nồng độ chất tan cao nên tế bào rễ cây có thể hút được nước

từ đất

Câu 4: Thẩm thấu là gì? Điều gì sẽ xảy ra nếu tế bào thực vật và động vật được đưa

vào dung dịch nhược trương? Giải thích

Lời giải

Thẩm thấu là sự khuếch tán của các phân tử nước qua màng tế bào

Nếu tế bào thực vật và động vật được đưa vào dung dịch nhược trương thì nước từ bên ngoài tế bào sẽ đi vào trong tế bào tạo nên một áp lực lên màng tế bào (tế bào động vật có thể vỡ), tế bào thực vật nhờ có thành tế bào tạo nên lực cản chống lại sự

khuếch tán của các phân tử nước vào tế bào (nước chỉ đi vào một mức độ nhất định làm trương tế bào)

Dừng lại và suy ngẫm trang 68 SGK Sinh 10 KNTT

Câu 1: Thế nào là vận chuyển chủ động?

Lời giải

Vận chuyển chủ động là kiểu vận chuyển các chất qua màng từ nơi có nồng độ chất tan thấp tới nơi có nồng độ chất tan cao (ngược chiều gradien nồng độ) và cần tiêu tốn năng lượng

Câu 2: Phân biệt vận chuyển thụ động và vận chuyển chủ động

Lời giải

Chiều vận

chuyển

Từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp

Từ nơi có nồng độ thấp đến nơi có nồng độ cao

Nguyên lí Theo nguyên lí khuếch tán Không tuân theo nguyên lí

khuếch tán

Con đường Qua kênh protein đặc hiệu

Trực tiếp qua màng

Qua kênh protein đặc hiệu

Năng lượng Không tiêu tốn năng lượng Tiêu tốn năng lượng ATP

Dừng lại và suy ngẫm trang 69 SGK Sinh 10 KNTT

Câu 1: Phân biệt thực bào, ẩm bào và xuất bào.

Lời giải

Thực bào

– Khái niệm: thực bào là phương thức của tế bào động vật dùng để “ăn” các tế bào

vi khuẩn, các mảnh vỡ tế bào cũng như các hợp chất có kích thước lớn

– Cơ chế hoạt động:

+ Màng tế bào lõm vào để bao bọc lấy đối tượng

+ Nuốt hẳn đối tượng vào bên trong tế bào

+ Đối tượng được bao bọc bởi một lớp màng riêng thì liên kết với lizoxom và bị enzim phân hủy

Ẩm bào

– Khái niệm: là quá trình vận chuyển các giọt nhỏ dịch ngoại bào vào trong tế bào – Quá trình ẩm bào: màng sinh chất lõm vào bao bọc lấy giọt dịch rồi đưa vào tế bào

Xuất bào:

– Khái niệm: là hình thức vận chuyển các chất có kích thước lớn ra khỏi tế bào – Quá trình ẩm bào:

+ Các chất có kích thước lớn cần đưa ra khỏi tế bào được bao bọc trong túi vận chuyển

+ Túi này liên kết với màng tế bào đẩy các chất thải ra bên ngoài

Câu 2: Làm thế nào tế bào có thể vận chuyển được những phân tử protein có kích

thước lớn ra khỏi tế bào? Giải thích

Lời giải

Tế bào có thể vận chuyển được những phân tử protein có kích thước lớn ra khỏi tế bào nhờ quá trình xuất bào:

+ Các chất có kích thước lớn cần đưa ra khỏi tế bào được bao bọc trong túi vận chuyển

+ Túi này liên kết với màng tế bào đẩy các chất thải ra bên ngoài

Câu 3: Để đưa một loại thuốc vào trong một tế bào nhất định của cơ thể, ví dụ tế

bào ung thư, người ta thường bao gói thuốc trong các túi tiết Hãy mô tả cách tế bào lấy thuốc vào bên trong tế bào

Lời giải

Bao gói thuốc vào trong cơ thể sau đó túi tiết dung hợp với màng tế bào, các phân tử

đi vào trong tế bào bằng phương thức thực bào:

+ Màng tế bào lõm vào để bao bọc lấy các phân tử thuốc

+ Nuốt hẳn đối tượng vào bên trong tế bào

Luyện tập và vận dụng trang 70 SGK Sinh 10 KNTT

Câu 1: Phân biệt các hình thức vận chuyển thụ động, vận chuyển chủ động, thực

bào và xuất bào bằng cách hoàn thành bảng theo mẫu sau:

Lời giải:

(màng tế bào) tham gia vận chuyển

Đặc điểm chất được vận

chuyển

Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ vận chuyển

Vận

chuyển

thụ

động

- Là kiểu khuếch tán từ nơi có nồng độ chất tan cao đến nơi có nồng độ chất thấp (xuôi chiều gradient nồng độ), không tiêu tốn

- Lớp kép phospholipid

- Kênh protein xuyên màng

- Có nồng

độ cao hơn trong tế bào

- Phụ thuộc vào bản chất khuếch tán, sự chênh lệch nồng độ các chất bên trong và bên ngoài cũng như thành phần hóa học của lớp phospholipid kép

- Khuếch tán tăng

năng lượng cường còn phụ

thuộc vào số lượng kênh protein trên màng, sự chênh lệch về điện thế giữa hai phía của màng

Vận

chuyển

chủ

động

- Là kiểu vận chuyển các chất qua màng

từ nơi có nồng

độ chất tan thấp tới nơi có nồng

độ chất tan cao (ngược chiều gradient nồng độ) và cần tiêu tốn năng lượng

- Kênh protein xuyên màng

- Có nồng

độ thấp hơn trong

tế bào

- Muốn bơm hoạt động, tế bào phải tiêu tốn năng lượng ATP

Thực

bào và

xuất

bào

- Thực bào là hình thức tế bào lấy các phân tử có kích thước lớn, thậm chí là cả một tế bào, nhờ sự biến dạng màng tế bào

- Xuất bào là hình thức vận chuyển các chất có kích thước lớn ra

- Màng tế bào

- Protein thụ thể

- Các phân

tử có kích thước lớn

- Cần có sự biến dạng của màng tế bào và cần sử dụng năng lượng

khỏi tế bào.

Câu 2: Em hãy giải thích tại sao trong thực tế, người ta sử dụng việc ướp muối để

bảo quản thực phẩm?

Lời giải

Trong thực tế, người ta sử dụng việc ướp muối để bảo quản thực phẩm vì khi ướp muối, nồng độ chất tan bên ngoài môi trường sẽ cao hơn nồng độ chất tan trong tế bào thực phẩm nên nước sẽ đi từ trong ra Khi nước đi ra ngoài bớt thực phẩm khó

bị thối, hỏng hơn

Câu 3: Tại sao khi chẻ cuống rau muống ngâm vào nước thì các sợi rau lại cuộn

tròn lại?

Lời giải

Khi chẻ cuống rau muống ngâm vào nước thì các sợi rau lại cuộn tròn lại vì :

– Do môi trường bên ngoài tế bào là môi trường nhược trương, nước sẽ đi vào bên trong tế bào làm tế bào trương lên

– Tuy nhiên, ở rau muống, thành tế bào bên trong và bên ngoài không đều nhau, các

tế bào bên ngoài có thành dày hơn các tế bào bên trong nên nước hút vào không đều nhau, vách tế bào bên trong mỏng hơn, căng lên làm rau muống chẻ cong ra bên ngoài

Câu 4: Hiện tượng xâm nhập mặn có thể gây hậu quả nghiêm trọng khiến hàng loạt

các cây trồng bị chết và không còn tiếp tục gieo trồng được những loại cây đó trên vùng đất này nữa Em hãy giải thích hiện tượng trên

Lời giải

Hiện tượng xâm nhập mặn có thể gây hậu quả nghiêm trọng khiến hàng loạt các cây trồng bị chết và không còn tiếp tục gieo trồng được những loại cây đó trên vùng đất này nữa

Vì khi bị xâm nhập mặn, nồng độ chất tan ngoài môi trường cao hơn bên trong tế bào (môi trường ưu trương) nên nước từ bên trong tế bào của cây trồng sẽ đi ra ngoài khiến cho cây bị thiếu nước