AI đã đặt tên CHO DÒNG SÔNG

AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG Hoàng Phủ Ngọc Tường I Tiểu dẫn 1 Tác giả (1937) Quê sinh ở Thừa Thiên – Huế, gốc Quảng Trị Huế là chiếc nôi văn hóa và CM, thiên nhiên hữu tình sản sinh rất nhiều văn nh. đề văn aai đã đặt tên cho dòng sông đáng xem

AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG

Hoàng Phủ Ngọc Tường

I/ Tiểu dẫn:

1/ Tác giả: (1937)

- Quê :sinh ở Thừa Thiên – Huế, gốc Quảng Trị Huế

là chiếc nôi văn hóa và CM, thiên nhiên hữu tình sản sinh rất nhiều văn nhân thi sĩ

- Học ở Huế, Sài Gòn và 1964 tham gia CM

*Đặc điểm sáng tác:

“Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu”; “Rất nhiều ánh lửa”

“Hoa trái quanh tôi”…

- Là nhà văn chuyên về bút kí So sánh để thấy điểm

độc đáo trong phong cách của hai nhà văn:

Nguyễn Tuân Hoàng Phủ Ngọc Tường-Nguyễn Tuân luôn tìm

kiếm khám phá cái mới

lạ-> Xê dich và đi đó đi đây

tìm đề tài sáng tác

-Khả năng liên tưởng

phóng túng táo bạo, câu

văn góc cạnh, thường tìm

kiếm miêu tả cái mãnh liệt

dữ dội “ cái bình thường là

cái chết của NT”

- Đi nhiều biết rộng, nhưng

cả cuộc đời chỉ viết về Huếnhư là tình yêu thủy chung duy nhất

- HPNT lại tìm về vẻ đẹp thơ mộng trong thiên nhiên

-Uyên bác, tài hoa, độc đáo

-Kết hợp chất trí tuệ và tínhtrữ tình, Nghị luận sắc bén

và suy tư đa chiều Lối hành văn hướng nội súc tích mê đắm tài hoa.

Hành văn hướng nội: Miêu tả sự vật hiện tượng quen

thuộc gần gũi nhưng lại lí giải mọi biểu hiện bằng chiều

sâu nội tâm VD tả sông Hương nhưng lại khiến người ta nhận ra vẻ đẹp tâm hồn Huế mãnh liệt, dịu dàng, say đắm

đa tình mà chung tình

*Có quan niệm văn chương rất tích cực: “Nhà văn viết

bút kí, trước khi viết cần tự vấn lòng mình câu hỏi: điều

anh sắp viết ra, trước khi chảy qua ngòi bút, đã chảy qua trái tim như một dòng máu hay chưa?”

=> Quan niệm chỉ viết về những gì mình thấu hiểu gắn

bó, say mê, tâm huyết-> Thứ văn “tri âm tri kỉ” Điều này

lí giải tại sao chỉ viết bút kí nhưng HPNT là một tên tuổi

không thể thiếu trong nền văn học VN đương đại

+ phần 1: Vẻ đẹp dòng chảy(vẻ đẹp tự nhiên)

• Sông Hương ở thượng nguồn

• SH đoạn chảy ở ngoại ô trước khi vào Huế

• SH chảy qua Huế

đa chiều, nhiều lĩnh vực khác nhau.)

1.1/ SH đoạn chảy ở thượng nguồn:

- Câu mở đầu “Trong những dòng sông đẹp…chỉ con

SH là thuộc về một thành phố duy nhất.”-> Lời giới

thiệu trìu mến tự hào về dòng sông quê hương Đó làmột trong các dòng sông đẹp được biết tiếng trên thế

giới “tôi thường nghe nói tới” Không có chỉ có vẻ

duyên dáng xinh đẹp, tác giả còn khẳng định nét riêng

biệt độc đáo của SH “chỉ con SH là thuộc về một thành phố duy nhất” Đây cũng chính là đặc điểm sông ngòi

miền Trung, khác với sông ở miền Bắc, Nam chảy dàiqua nhiều tỉnh thành, sông miền Trung bắt nguồn từ dãyTrường Sơn chảy qua dải đồng bằng ngắn, hẹp đổ rabiển nên sông không dài và chỉ chảy qua thành phốHuế.-> Nhưng qua cách nói của HPNT, con sông hiện

ra như một người con gái xinh đẹp mà rất chung tình

TG nói về sông Hương với một niềm thiết tha yêuthương thấu hiểu

- Tiếp đó, tg ngược về miền núi cao Trường Sơn để tìmhiểu phần tâm hồn bí mật, sâu thẳm của SH mà dòngsông hình như không muốn bộc lộ, đã đóng kín nơi cửarừng và ném chìa khóa trong những hang đá dưới chânnúi Kim Phụng:

+ Trước khi về đến vùng châu thổ êm đềm, nó đã là mộtbản trường ca của rừng già với những tiết tấu vừa sôi

nổi mãnh liệt, dữ dội phóng khoáng “rầm rộ…, mãnh liệt …, cuộn xoáy như những cơn lốc…”-> TG đã sử

dụng một chuỗi những động từ, tính từ diễn tả sức sốngtrào dâng sôi nổi, trẻ trung cuồng nhiệt Vừa dịu dàng

mềm mại đầy nữ tính “ có lúc nó trở nên dịu dàng và say đắm…hoa đỗ quyên rừng”-> Con sông tựa như cô

gái trẻ vừa phóng khoáng sôi nổi vừa dịu dàng say đắmđầy sức quyến rũ Phần tính cách và tâm hồn ấy đượchình thành từ chính không gian hùng vĩ hoang sơ, diễm

lệ của đại ngàn TS với các hình ảnh “…giữa bóng cây đại ngàn…những ghềnh thác…những đáy vực sâu bí ẩn…những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”

+ Để làm rõ hơn vẻ đẹp đầy cá tính của SH, tg đã so

sánh, nhân hóa SH “đã sống nửa đời mình như một cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại” – liên tưởng đẹp

mang đến cho người đọc một sắc màu văn hóa châu Âuhiện đại, mới lạ Đó là những cô gái Di-gan sống dumục nổi tiếng với vũ điệu cuồng nhiệt, lối sống tự dophóng khoáng Lối so sánh liên tưởng khiến con sônghiện ra như người con gái đẹp có cá tính mạnh mẽ tâmhồn nồng nhiệt mà tác giả ngợi ca “bản lĩnh gan dạ, tâmhồn tự do, phóng khoáng.”

 Cách hành văn này làm nổi bật đặc điểm văn phong

hướng nội của HPNT, tức là luôn cảm nhận dòng

chảy sông Hương như những cung bậc cảm xúc tinh

tế sôi nổi của tâm hồn người con gái trẻ trung, xinh

đẹp bản lĩnh và cá tính Hơn thế nữa, trong xúc cảm

mê đắm, với ngôn ngữ trang trọng, giàu hình ảnh,

SH không chỉ có diện mạo kiều diễm của “khuônmặt kinh thành” mà còn có tâm hồn bí ẩn thẳmsâu=> Điều đó khiến người con gái SH càng thêmquyến rũ, làm say đắm lòng người

1.2/ SH đoạn chảy ở ngoại ô Kim Long trước khi vào Huế:

- Chuyển ý: Dõi theo mạch chảy của dòng sông, tg

đã đưa chúng ta từ bất ngờ này đến bất ngờ khác:đang từ con sông chảy dữ dội ở thượng nguồn nhưngười con gái bản lĩnh cá tính, thì về đến cánh đồngChâu Hóa (tên gọi cổ xưa của vùng đất Huế) consông lại mang dáng vẻ êm đềm, lững lờ mà tác giả vínhư “người gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa cánhđồng Châu Hóa đầy hoa dại” (NT cũng khám phá hainét tính cách hung bạo và trữ tình của sông Đà) Câuvăn vừa có hình ảnh thi vị lãng mạn của thiên nhiênlại gợi đến một sắc màu văn hóa của một thiên cổtích bay bổng nên rất giàu chất thơ HPNT dườngnhư đang viết những áng thơ trữ tình bằng văn xuôi.-> Điều này làm nên nét độc đáo trong văn củaHPNT như nhà thơ cùng thời với ông- Nguyễn TrọngTạo:

“ Thèm gặp lại một chút gì xưa lắm, Thèm đọc một giọng văn của HPNT

Có ai đó rót chiều vào chén ngọc, Huế dịu dàng xây bằng khói và sương”

- Trước hết, tg miêu tả dòng chảy chuyển dòng liêntục, quanh co uốn lượn trên cánh đồng ngoại ô xứHuế

Điều thú vị, tác giả đã tạo lên cặp hình ảnh so sánhrất thơ mộng:

+ Huế như một chàng trai đánh thức người gái đẹp

SH, cũng chính là người tình mong đợi của người congái trẻ trung chủ động đi tìm tình yêu

+ SH chảy uốn lượn như một cuộc tìm kiếm có ýthức, thành phố tương lai của nó

 TG đã miêu tả dòng chảy SH như lịch sử TY đã trởthành huyền thoại

“ Phải nhiều TK qua đi…” – Bằng lời văn nhẹ nhàng

sâu lắng trữ tình HPNT đã tái hiện LS vùng đất ChâuHóa và SH đã có từ xa xưa Nhưng phải đến TK 17thì triều Nguyễn mới định đô ở Huế và xây dựngthành phố Huế Như vậy, TG liên tưởng, Huế như làngười tình mong đợi đến đánh thức người con gái

SH đang ngủ mơ màng

+ tác giả miêu tả dòng chảy của sông Hương quanh

co uốn lượn: chuyển dòng liên tục, uốn mình theonhững đường cong thật mềm…theo hướng Nam Bắcqua điện Hòn Chén… vòng qua…đột ngột vẽ hìnhcung thật tròn…-> Trước hết bằng tư duy khoa học

chính xác, cụ thể tỉ mỉ, HPNT đã vẽ lại lược đồ vềdòng chảy của con sông uốn lượn ở vùng đồng bằngchâu thổ ngoại ô thành phố Huế.

Bằng liên tưởng giàu chất thơ- tg so sánh thủy trìnhmềm mại duyên dáng của SH như “cuộc tìm kiếm có

ý thức thành phố tương lai của nó”- liên tưởng bấtngờ thú vị này đã nhân cách hóa SH thành người congái trẻ nồng nhiệt, chủ động tìm kiếm tình yêu, hạnhphúc Dòng chảy sông Hương bỗng hóa thành hànhtrình tìm gặp để tới nơi hò hẹn, tự tình -> Mỗi trạngthái biến đổi của dòng chảy được tg ví như một cungbậc tâm hồn của cô gái đang yêu vì thế câu văn mượt

mà êm dịu ngọt ngào như một khúc tình ca

+ Tg miêu tả sắc màu biến ảo đa dạng của SH donhững địa hình phong phú thơ mộng của thành phốtạo nên: vượt qua lòng vực sâu dưới chân núi NgọcTrản sắc nước trở nên xanh thẳm… mềm như tấmlụa khi chảy qua những dãy đồi sừng sững với nhữngđịa danh đậm chất Huế thơ như Vọng Cảnh, TamThai, Lựu Bảo… chuyển màu theo quy luật riêng bởinhững phản quang trên bầu trời thành phố “sớmxanh, trưa vàng, chiều tím” Có thể nói HPNT đãquan sát dòng sông ở rất vị trí , địa hình, rất nhiềuthời điểm để diễn tả vẻ đẹp phong phú , biến ảo đachiều và thơ mộng của SH

+ Nhắc đến cố đô Huế, ta cũng không thế khôngnhắc đến kiến trúc cổ kính độc đáo của những lăngtẩm đền đài của 13 đời vua chúa nhà Nguyễn nằmdọc hai bên bờ SH Đó là vẻ đẹp trầm mặc nhất củaHuế Đoạn văn sử dụng rất nhiều từ Hán Việt tạo lên

âm hưởng trang trọng cổ kính: đám quần sơn lô xô,giấc ngủ nghìn năm được phong kín…rừng thông utịch… Từ khung cảnh đến không gian văn hóa ở đâyđều trầm mặc, lặng lẽ nhuốm màu thời gian và baotrùm bởi sự uy nghi vương giả vẫn còn hiển hiện quacác lăng tẩm rêu phong Không gian huyền ảo tịchmịch thấm đượm sắc màu cố đô ở lời thơ vang vọngtrong tâm trí người đọc:

“Bốn bề núi phủ mây phong

Mảnh trăng thiên cổ, bóng tùng Vạn Niên”

Bên cạnh những tính từ gợi tả hình ảnh, tác giả cònmiêu tả những âm thanh từ xa vọng lại: tiếng chuôngchùa Thiên Mụ ngân nga tận bờ bên kia… tiếng gàvọng về từ bát ngát miền trung du Những âm thanhngân vang vọng lại không hề làm động không gian

mà đó chính là thủ pháp lấy động tả tĩnh làm tăngthêm sự sâu lắng, trầm mặc nơi đây Thời gian nghìnnăm như ngưng đọng vĩnh viễn trong giấc ngủ nghìnnăm của vua chúa …mà tg ví như triết lí, như cổ thi

=> ngôn từ tinh tế giàu sức gợi cảm kết hợp với vănphong hướng nội đã diễn tả sâu sắc niềm tự hào, yêuthương, gắn bó thấu hiểu con sông ở cả phần sôi nổimãnh liệt nhất đến quãng trầm mặc cổ thi nhất của

nó HPNT xứng đáng được mệnh danh là “Nhà hiềntriết cũ còn sót lại của xứ Huế”

1.3/ SH chảy qua thành phố Huế

*Niềm vui khi gặp mặt:

- Đó là đoạn chảy thẳng từ ngoại ô Kim Long theo

hướng TB- ĐN mà tg nhìn ra đó là tâm trạng “vui tươi hẳn lên” “kéo một nét thẳng thực yên tâm”.

Dòng chảy quãng này thay đổi hẳn không còn vẻtrầm mặc cổ kính mà đặc biệt sôi nổi trẻ trung náonức hồi hộp trước cuộc gặp mong đợi nhất của đờingười

- Khung cảnh gặp gỡ được miêu tả bằng văn phonglãng mạn, ngọt ngào: đó là dòng chảy mềm mại uốn

hình cánh cung – “như một tiếng vâng không nói ra của tình yêu” Có thể nói HPNT đã dùng ngôn từ đẹp

đẽ, trang trọng, liên tưởng giàu hình ảnh và chất thơ,chất lãng mạn để miêu tả SH khi gặp Huế - tựa nhưđoạn ngọt ngào say đắm nhất của khúc tình ca – SHgiống như người con gái trẻ trong vòng tay chàngtrai là thành phố Huế Một lần nữa HPNT khẳngđịnh sự gắn bó giữa Huế với SH là vô cùng độc đáo,

đó là quần thể kiến trúc thơ mộng giữ nguyên dạng

cổ kính khác xa với sông Xen của Pari, sông Đanuýp của Budapet đã hiện đại và thay đổi rất nhiềutheo thời gian -> Hiểu Huế, yêu Huế - HPNT đã viết

về Huế và SH như một mối tình tri âm tri kỉ

- TG tự hào ngợi ca vẻ đẹp cổ kính độc đáo của SHkhi chảy trong lòng Huế:

+ Nằm giữa lòng thành phố còn nguyên dạng đô thị

cổ, con sông làm nên nét đẹp huyền ảo, sâu lắngtrong tổng thể kiến trúc thành phố với những cây đa,

cây cừa cổ thụ tỏa vầng lá u sầm… những ánh lửa lập lòe những đêm sương từ những xóm thuyền xúm xít của một linh hồn mô tê xưa cũ – Đó chính là tâm

hồn Huế trong chiều sâu văn hóa thấm đượm tronnhững trang văn mê đắm tài hoa của HPNT

+ Nhịp văn đoạn này là câu văn dài, mềm mại uyểnchuyển vừa gợi nhịp chảy rất chậm, lững lờ của SH

“chậm thực chậm, cơ hồ chỉ còn là một mặt hồ yêntĩnh” dịu dàng sâu lắng như nhịp điệu tự tình củadòng sông với mối tình định mệnh là thành phố Huế

*HPNT sử dụng những liên tưởng đa chiều mangmàu sắc văn hóa để ngợi ca điệu chảy trầm tư sâu

lắng mà ông gọi là điệu Slow tình cảm của SH

giành cho Huế:

Liên tưởng 1: Sông Nê va chảy qua cố đô của nướcNga cổ kính ở Leningrat- trước cửa cung điệnPetecbua vào mùa xuân khi băng tan Tg đã mượn

hình ảnh những chú chim hải âu đứng co một chântrên những tảng băng vùn vụt trôi ra biển hình ảnh

đó đã thức dậy trong tâm hồn tg những giấc mơ tuổidại , đánh thức nỗi nhớ về SH xinh đẹp ở cố đô Huế.Bằng giọng văn sôi nổi tha thiết, HPNT đã so sánh

và thấy không như Nê va trôi quá nhanh khiến tgcuống quýt không kịp nói một lời tâm tình, SH thậtđộc đáo với điệu chảy chậm thực chậm

Liên tưởng 2 mang màu sắc triết học – câu nói củanhà triết học Hi lạp Hê ra clit “ Không ai có thể tắmhai lần trên một dòng sông.” HPNT đã so sánh đểthấy những dòng chảy quá nhanh không thể lưu giữnổi tâm tình của con người Chỉ riêng SH chảy tronglòng Huế có điệu Slow thật tình tứ, sâu lắng chậm rãinhư say đắm vấn vương

+ Tg còn miêu tả dòng chảy trữ tình ấy qua trăm nghìn ánh hoa đăng bồng bềnh trước cửa điện Hòn Chén những đêm rằm tháng Bảy Hình ảnh ấy không

chỉ làm sống dậy nghi lễ đậm màu sắc văn hóatruyền thống xứ Huế huyền ảo thấm đẫm chất thơ,chất trữ tình Tg còn nhìn SH khi ấy như một tâm

trạng vấn vương, cứ ngập ngừng như muốn đi muốn

ở Có thể nói SH đặc biệt duyên dáng, gợi cảm

không chỉ ở vẻ ngoài vóc dáng mà đặc biệt ở cáccung bậc tình cảm lưu luyến vấn vương khiến con

sông thực sự như người con gái say đắm đa tình màrất chung tình trong vòng tay yêu thương của Huế.

 Đây chính là lối văn hướng nội mê đắm tài hoa củaHPNT, vừa miêu tả chính xác chân thực dòng chảyđịa lí vừa liên tưởng đến các cung bậc tình cảmphong phú sâu sắc của tâm hồn Huế dịu dàng mànồng nàn, lắng sâu ngọt ngào mà thiết tha say đắm

*Mở rộng: điệu slow tình cảm ấy đã đi vào thơ vào nhạc trong rất nhiều tác phẩm có nhà thơ đã viết “ Con sông dùng dằng con sông không chảy/ Sông chảy vào lòng nên Huế rất thơ.” Hay “ Con sông nửa thực nửa mơ/ Nửa mong Lí Bạch, nửa chờ

Khuất Nguyên.” Từ một đặc điểm riêng biệt của tự

nhiên, dòng chảy ấy đã hóa thành thơ thành nhạc, mang đến cho chúng ta một dòng văn chương nghệ thuật độc đáo và thi vị gắn liền với SH, xứ Huế Nhờ tài năng của các tác giả như Nguyễn

Trọng Tạo , Trịnh Công Sơn , nhà bút kí HPNT…

* SH trở thành người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya:

- Dòng chảy chậm của SH đặc biệt huyền ảo, sâulắng làm say đắm lòng người vào lúc đêm khuya

HPNT gọi đó là khoảng “ chùng lại của sông nước”.

Ông nhân cách hóa vẻ đẹp của dòng sông lúc ấy như

“người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya” Liên tưởng

độc đáo nó tạo sự gắn bó hòa hợp của quần thể : giữa

thiên nhiên thơ mộng hữu tình, với sắc màu văn hóađặc trưng của Huế, và con người xứ Huế rất đỗi tàihoa, tài tử Điều này được diễn tả bằng lối văn vănphong của một nhà hiền triết vừa say mê cảnh thơmộng của thiên nhiên vừa có kiến thức uyên bác ,vừa rung cảm với bề sâu tâm hồn con người xứ Huế.

- Tg khoảnh khắc chùng lại ấy , khoang thuyền củangười tài nữ sông Hương là nơi sinh thành nhữngbản nhạc cổ điển Huế được lưu giữ cho đến bây giờ.Thậm chí ông còn cho rằng, Nguyễn Du khi viếttruyện Kiều, để miêu tả Kiều đánh đàn ông đã phảilênh đênh trên mặt nước sông này với một phiếntrăng sầu để từ đó bản đàn đi suốt đời Kiều

-> Văn của HPNT là vậy kết hợp giữa miêu tả và suy

tư hướng nội, chất trí tuệ và tính trữ tình tạo nênnhững câu văn giàu nhịp điệu cảm xúc TP tựa nhưbài thơ bằng văn xuôi

1.4/ SH ra biển:

- Tg miêu tả SH đang chảy ra biển, bỗng ngoặt vòngtrở lại để gặp lại thành phố lần cuối.- đặc điểm dòngchảy tự nhiên : từ chính Bắc rẽ ngoặt theo hướngĐông Tây

- Liên tưởng đẹp, lãng mạn giàu chất thơ của HPNT: + Cảnh chia tay đầy lưu luyến trong văn học cổ “chỗchia tay dõi xa ngoai mười dặm trường đình.”