Nghiên cứu về áp lực đồng trang lứa

PHỤ LỤC NGHIÊN CỨU 1 HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG CƠ SỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN II BÁO CÁO CUỐI KỲ HỌC PHẦN PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐỀ TÀI ĐÁNH GIÁ TÁC Đ.

KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN II

Giảng viên hướng dẫn: Th.S Đỗ Văn Việt Em

TP HCM, 10/2022

KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN II

Giảng viên hướng dẫn: Th.S Đỗ Văn Việt Em

TP HCM, 10/2022

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, em xin chân thành cảm ơn đến Th.S Đỗ Văn Việt Em Trong quá trìnhhọc môn Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, nhờ nhận được sự hướng dẫn và giúp đỡ tậntình của thầy, em đã có thể nghiên cứu một đề tài khoa học hoàn thiện Đồng thời, em cũng đãtích lũy được những kiến thức và kỹ năng cần thiết để hỗ trợ cho việc xây dựng các đề tàinghiên cứu khác giúp ích cho công việc nghiên cứu sau này

Bên cạnh đó, chúng em cũng xin cảm ơn Ban lãnh đạo và các giảng viên tại Học ViệnCông Nghệ Bưu Chính Viễn Thông đã tạo điều kiện, cơ sở vật chất để chúng em có cơ hội vàmôi trường học tập và rèn luyện

Ngoài ra, em xin cảm ơn các bạn sinh viên tại các trường Học Viện Công Nghệ BưuChính Viễn Thông – Cơ sở Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Kinh Tế Thành Phố Hồ ChíMinh, Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh đã tham gia thực hiện bài khảo sát giúp

em có thể hoàn thiện đề tài nghiên cứu

Tuy nhiên, với sự thiếu sót về kiến thức và kinh nghiệm cũng như thời gian có hạn nênkhó tránh những hạn chế, sai sót, em mong nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy để em cóthể học hỏi thêm được những kiến thức và kinh nghiệm để có thể hoàn thiện đề tài một cáchtốt nhất

Em xin trân trọng cảm ơn!

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2022

Sinh viên thực hiện Cao Văn Lâm

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BẢNG BIỂU iv

Phần 1 TỔNG QUAN ĐỀ TÀI 1

1.1 Lý do chọn đề tài: 1

1.2 Lịch sử nghiên cứu: 1

1.3 Mục tiêu nghiên cứu: 4

1.4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu: 4

1.5 Mẫu khảo sát: 4

1.6 Vấn đề khoa học: 4

1.7 Luận điểm khoa học: 4

1.8 Phương pháp chứng minh: 5

Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN 6

2.1 Một số vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu: 6

2.1.1 Khái niệm sinh viên và những vấn đề liên quan đến đời sống của sinh viên: 6

2.1.2 Khái niệm đồng trang lứa: 6

2.1.3 Khái niệm áp lực đồng trang lứa và phân loại: 7

2.2 Nguyên nhân gây ra hiện tượng áp lực đồng trang lứa: 7

2.2.1 Nguyên nhân bên trong: 8

2.2.2 Các nguyên nhân bên ngoài: 9

2.3 Thực trạng sinh viên gặp phải hiện tượng áp lực đồng trang lứa hiện nay: 9

2.4 Những tác động của hiện tượng áp lực đồng trang lứa đến đời sống của sinh viên: 10

2.4.1 Tác động tích cực: 10

2.4.2 Tác động tiêu cực: 11

2.5 Giải pháp để giảm tác động tiêu cực của hiện tượng áp lực đồng trang lứa: 12

2.5.1 Giải pháp hướng đến sinh viên: 12

2.5.2 Giải pháp hướng đến nhà trường: 14

2.5.3 Giải pháp hướng đến gia đình và người thân: 14

2.5.4 Giải pháp hướng đến bạn bè: 15

PHẦN 3 LUẬN CỨ THỰC TẾ 16

3.1 Tổng quan về kết quả khảo sát: 16

3.2 Thực trạng gặp phải áp lực đồng trang lứa của sinh viên tại TP HCM: 16 3.3 Thực trạng về tác động của hiện tượng áp lực đồng trang lứa đến đời sống của sinh

trang lứa đến đời sống của sinh viên tại TP HCM: 21

PHẦN 4 KẾT LUẬN 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

PHỤ LỤC NGHIÊN CỨU 26

DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BẢNG BI Hình 2.1 Hệ thống phân cấp nhu cầu 8

YBiểu đồ 3.1 Biểu đồ thể hiện độ tuổi của các đối tượng tham gia khảo sát 16

Biểu đồ 3.2 Biểu đồ thể hiện giới tính của các đối tượng tham gia khảo sát 16 Biểu đồ 3.3 Biểu đồ thể hiện tần suất sinh viên cố gắng thay đổi bản thân để phù hợp với tiêu

chuẩn của bạn bè dù thật lòng không thích 17

Biểu đồ 3.4 Biểu đồ thể hiện tần suất bị ảnh hưởng bởi những lời nhận xét, bàn luận về bản

thân sinh viên với những người đồng trang lứa của sinh viên 17

Biểu đồ 3.5 Biểu đồ thể hiện tần suất bị ảnh hưởng chính bản thân sinh viên khi sinh viên tự

so sánh bản thân với người khác 18

Biểu đồ 3.6 Biểu đồ thể hiện các yếu tố khiến sinh viên cảm thấy áp lực 18 Biểu đồ 3.7 Biểu đồ thể hiện cảm xúc của sinh viên khi biết được thông tin thành công của

Phần 1 TỔNG QUAN ĐỀ TÀI 1.1 Lý do chọn đề tài:

Có thể khẳng định rằng, chưa bao giờ cơ hội để con người phát triển và hoàn thiệnnhững giá trị cá nhân dễ dàng như bây giờ khi sự phát triển như vũ bão của công nghệ giúpchúng ta có thể tiếp cận những tri thức một cách vô cùng thuận tiện và nhanh chóng Hệ quảtất yếu là số lượng người đạt được thành công trong công việc và cuộc sống đã tăng lên nhanhchóng và vô số câu chuyện thành công của họ đã trở thành chủ đề được bàn luận khắp mọinơi, từ công sở đến gia đình Bên cạnh niềm vui, sự ngưỡng mộ dành cho những người thànhđạt này thì chính những thành công này lại vô tình khiến người nhận được thông tin khó tránhkhỏi tâm lý so sánh bản thân với họ, nhất là khi những người thành công ấy lại ở trong cùng

độ tuổi, nghề nghiệp hay có xuất phát điểm tương đồng, v.v Chính từ những suy nghĩ này đãsinh ra khái niệm “áp lực đồng trang lứa”

Tại Việt Nam trong một vài năm gần đây, áp lực đồng trang lứa đang trở thành vấn đềđáng được lưu tâm bởi hiện tượng này ảnh hưởng đến hầu hết mọi người ở nhiều lứa tuổikhác nhau, tuy nhiên đối tượng thanh thiếu niên dường như phải chịu đựng nhiều áp lực nhấtkhi những người trẻ vẫn chưa phát triển hoàn thiện về thể chất lẫn tinh thần nên rất dễ bị daođộng về nội tâm Bên cạnh đó, những người trẻ như học sinh, sinh viên là đối tượng dễ dàngtiếp cận với những thông tin về thành công của người khác một cách nhanh chóng khi mạng

xã hội dần trở thành công cụ không thể thiếu trong cuộc sống của họ, việc chỉ cần mở mạng

xã hội là lại thấy câu chuyện thành công của những người bạn đồng trang lứa của mình là điềudường như đã diễn ra hàng ngày Điều này lại càng nghiêm trọng hơn trong bối cảnh đại dịchCovid-19, khi mà việc học tập, công việc của rất nhiều người bị ngưng trệ thì lại có rất nhiềungười trẻ khác tận dụng được khoảng thời gian khó khăn này để vươn lên và đạt được thànhcông lớn trong lĩnh vực họ theo đuổi Dù vậy, phần lớn thanh thiếu niên vẫn không có cái nhìn

rõ ràng về hiện tượng này và không có những ứng phó kịp thời đã gây ra nhiều tác động tiêucực đến công việc học tập, đời sống và sức khỏe của thanh thiếu niên, như sa sút học hành,trầm cảm, hay thậm chí là tự tử

Với mục đích đánh giá những tác động của hiện tượng này đến đời sống của sinh viên,

từ đó đề xuất những giải pháp cụ thể để giảm thiểu mặt tiêu cực và phát huy những tác độngtích cực giúp sinh viên có thể phát triển và hoàn thiện những năng lực của bản thân, tác giả đã

lựa chọn đề tài “Đánh giá tác động của hiện tượng áp lực đồng trang lứa đến đời sống của

sinh viên tại TP HCM”.

1.2 Lịch sử nghiên cứu:

Trên thế giới, trong những năm gần đây đã có nhiều nghiên cứu về hiện tượng áp lực

đồng trang lứa được công bố Trong đó, tiêu biểu phải kể đến đề tài “Khảo sát về nguyên

nhân và ảnh hưởng của áp lực đồng trang lứa ở sinh viên đại học” (2022) của Tiến sĩ tâm

lý học Yuqi Liu Đề tài đã chỉ ra rằng hiện tượng áp lực đồng trang lứa là một loại áp lực phổbiến ở sinh viên và có ảnh hưởng to lớn đến việc học tập và đời sống của sinh viên Do đó,việc nhận thức đúng và có các giải pháp phù hợp ứng phó với hiện tượng này sẽ có những tácđộng to lớn Thông qua nghiên cứu tài liệu, nghiên cứu đã trình bày các biểu hiện chính, ảnh

hưởng và những nguyên nhân sâu xa của áp lực đồng trang lứa ở sinh viên, từ đó giúp sinhviên có hiểu biết rõ ràng hơn và có những giải pháp để đối phó với hiện tượng này Thêm vào

đó, thông qua phỏng vấn và câu hỏi khảo sát của học sinh, tác giả đã nhận thấy một số lượnglớn sinh viên gặp phải áp lực về học tập, áp lực về việc làm và áp lực về cảm xúc Cuối cùng,nghiên cứu đã đề xuất những giải pháp cho sinh viên để cảm thiện tự ti, thiết lập lối suy nghĩđộc lập, biến stress thành động lực nhằm cải thiện những tác động tiêu cực của áp lực đồngtrang lứa

Trong đề tài “Nghiên cứu về mức độ áp lực đồng trang lứa ở thanh thiếu niên” của

tác giả Kiran Babu Nc (2020) đã đánh giá mức độ áp lực đồng trang lứa ở thanh thiếu niêngiữa hai giới cùng với các nhân tố khác như nhóm tuổi, thứ tự sinh, trình độ học vấn, thu nhậpcủa gia đình và nghề nghiệp của bố mẹ Trong số 123 học sinh bao gồm 67 nam và 56 nữthuộc độ tuổi từ 16 đến 21 sống ở khu vực thành thị Bảng câu hỏi sử dụng để thu thập dữ liệu

là “Mức độ áp lực đồng trang lứa” được thiết kế bởi Sandeep Singh & Sunil Saini (2010).Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có sự tương đồng về mức độ áp lực đồng trang lứa ở tất cả cácnhóm tuổi thanh thiếu niên Về mối liên quan giữa thứ tự sinh và mức độ áp lực đồng tranglứa thì những thanh thiếu niên được sinh ra thứ tư trong gia đình thường có mức độ áp lựcđồng trang lứa cao hơn so với các anh, chị của mình Về thu nhập của gia đình, mức độ áp lựcđồng trang lứa đều giống nhau trong các nhóm thu nhập Về mối liên hệ giữa áp lực đồngtrang lứa với nghề nghiệp của bố mẹ, thanh thiếu niên có người mẹ đi làm thì có mức độ áplực cao hơn so với thanh thiếu niên có mẹ ở nhà nội trợ Và mức độ áp lực giữa giới tính chothấy nam giới có mức độ áp lực đồng trang lứa cao hơn so với nữ giới Cuối cùng, mục đíchcủa nghiên cứu giúp thanh thiếu niên có thể hiểu được những mặt lợi và hại của áp lực đồngtrang lứa và cách nó ảnh hưởng đến sự lựa chọn và ra quyết định và thậm chí, cuộc sống.Đồng thời, thanh thiếu niên có thể dạy để đương đầu với hiện tượng này để có một cuộc sốngtốt hơn

Nhóm tác giả Ling Gao, Jiedi Liu, Jiping Yang, Xingchao Wang (2021) trong bài

nghiên cứu “Mối quan hệ giữa bạo lực mạng, áp lực đồng trang lứa và triệu chứng trầm

cảm ở thanh thiếu niên” đã đề cập áp lực đồng trang lứa là một trong những nguyên nhân

chính dẫn đến việc thanh thiếu niên tham gia vào các hành vi nguy hiểm, nhưng cơ chế gâynên áp lực đồng trang lứa và tình trạng bạo lực mạng vẫn chưa rõ ràng Nghiên cứu đã tìmhiểu mối quan hệ giữa áp lực đồng trang lứa và tình trạng bạo lực mạng ở thanh thiếu niêntrong 3 năm, xem xét đến các yếu tố là sự xuống cấp về đạo đức, tình trạng gia đình và giớitính Mẫu gồm 2407 thanh thiếu niên đã thực hiện tính toán mức độ áp lực đồng trang lứa,bạo lực mạng, các hành vi trái đạo đức và tình trạng kinh tế của gia đình tại 3 thời điểm trongnăm Kết quả cho thấy áp lực đồng trang lứa trực tiếp dẫn đến hiện tượng bạo lực mạng Sựxuống cấp về đạo đức giữ vai trò trung gian giữa áp lực đồng trang lứa và bạo lực mạng Mốiquan hệ giữa áp lực đồng trang lứa và sự xuống cấp về đạo đức trở nên mạnh hơn với nhữngthanh thiếu niên ở những gia đình có tình trạng kinh tế thấp Những kết quả của nghiên cứucung cấp những tri thức mới để giải quyết vấn đề bạo lực mạng diễn ra ở thanh thiếu niên

Thạc sĩ tâm lý học Silvi Saxena tại Đại học Pennsylvania (2020) trong bài nghiên cứu

“Áp lực đồng trang lứa: phân loại, ví dụ và cách đối mặt” đã nêu ra định nghĩa tổng quát về

hiện tượng áp lực đồng trang lứa, phân loại hiện tượng này thành 4 loại là áp lực đồng tranglứa trực tiếp, áp lực đồng trang lứa gián tiếp, áp lực đồng trang lứa bằng hình thức ngôn ngữ

và áp lực đồng trang lứa bằng hình thức phi ngôn ngữ, từ đó nêu ra các ví dụ cho từng loại áplực đồng trang lứa Tác giả đề xuất một vài cách để kiểm soát áp lực đồng trang lứa là mỗi cánhân phải nhận thức được rõ về tình trạng và môi trường sống để phát triển những giá trị củabản thân, đồng thời chia sẻ về cảm nhận với những người thân thiết cũng như lựa chọn bạn bèphù hợp

Tiến sĩ tâm lý học ứng dụng Shirly S Wang (2011) đến từ đại học Yale trong bài báo

nghiên cứu “Có phải áp lực đồng trang lứa luôn tiêu cực?” đã chỉ ra rằng hiện tượng áp lực

đồng trang lứa có thể mang đến nhiều tác động tiêu cực đến đời sống của người gặp phải nhưlàm tự ti và trạng thái tâm lý căng thẳng, tăng áp lực học tập và công việc, đồng thời có khảnăng dẫn đến các hành vi nguy hiểm như sử dụng mạng xã hội không an toàn, hút thuốc, uốngrượu bia, quan hệ tình dục không an toàn hay thậm chí là phạm pháp Tuy nhiên, áp lực đồngtrang lứa cũng có thể mang đến nhiều điều tích cực giúp cho con người có động lực vươn lên,tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong để đạt được thành công trong cuộc sống

Tại Việt Nam, hiện tượng áp lực đồng trang lứa vẫn được nghiên cứu chuyên sâu mà

chỉ đề cập đến một cách khái quát Nổi bật nhất là đề tài “Áp lực đồng trang lứa: Nguyên

nhân, tác hại và cách vượt qua” (2021) của thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thủy Nghiên cứu này chỉ

ra rằng áp lực đồng trang lứa là một hiện tượng tâm lý rất phổ biến hiện nay, có nhiều nguyênnhân gây ra áp lực đồng trang lứa bao gồm các yếu tố nội tâm bên trong lẫn thế giới bênngoài Đề tài đồng thời cũng trình bày các tác động tích cực như giúp người ta có ý chí vươnlên, nỗ lực nhiều hơn; các tác động tiêu cực như tự ti, dễ thất bại hơn, suy giảm sức khỏe Cácgiải pháp hữu hiệu nhất bao gồm cần thay đổi cách suy nghĩ, biến áp lực thành động lực, tintưởng vào chính bản thân mình chính là cách để chúng ta vượt qua áp lực đồng trang lứa Mặtkhác chia sẻ với gia đình, bạn bè hoặc có thể tìm đến sự đồng hành, hỗ trợ chuyên nghiệp củacác chuyên gia tâm lý trị liệu

Nhìn chung, các kết quả nghiên cứu đã làm rõ một số nội dung lớn sau:

Thứ nhất, về nguyên nhân gây ra hiện tượng áp lực đồng trang lứa, có nhiều nguyênnhân gây ra hiện tượng này tuy nhiên chủ yếu đến từ chính thái độ so sánh bản thân họ vớingười khác Việc so sánh này trực tiếp đến từ người gặp phải hiện tượng này hay đến từ ngườithân, bạn bè, thầy cô giáo

Thứ hai, áp lực đồng trang lứa có cả mặt tích cực lẫn tiêu cực, tuy nhiên phần lớnngười mắc đều phải chịu đựng nhiều tác động tiêu cực, gây ảnh hưởng đến đời sống và côngviệc cũng như sức khỏe thể chất và tinh thần

Thứ ba, các giải pháp được đề cập bao gồm tập trung và phát triển những giá trị củabản thân, học cách yêu bản thân đúng cách, đồng thời có thể tìm kiếm sự hỗ trợ đến từ nhữngngười tin tưởng

Cũng từ tổng quan tình hình nghiên cứu trên, tác giả nhận thấy dù đã có nhiều đề tài,công bố khoa học về hiện tượng áp lực đồng trang lứa trên thế giới, tuy vậy ở Việt Nam hiệntượng này vẫn chưa được chú trọng nghiên cứu và chưa có đề tài nào đề cập trực tiếp đến đối

tượng sinh viên, cũng như phân tích chuyên sâu về những tác động của hiện tượng này lên đốitượng sinh viên, do đó cần được tiếp tục làm rõ Xác định được khoảng trống nghiên cứu này

là tiền đề quan trọng để triển khai những nội dung tiếp theo của đề tài

1.3 Mục tiêu nghiên cứu:

- Khảo sát thực trạng sinh viên gặp phải hiện tượng áp lực đồng trang lứa tại TP HCM

- Đánh giá những tác động của hiện tượng áp lực đồng trang lứa đến đời sống của sinhviên

- Đề xuất những giải pháp cụ thể giúp sinh viên phát huy mặt tích cực và hạn chế nhữngtác động tiêu cực do hiện tượng áp lực đồng trang lứa gây ra

1.4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: Tác động của hiện tượng áp lực đồng trang lứa

- Khách thể nghiên cứu: Đời sống của sinh viên

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Không gian: một số trường đại học tại TP HCM

+ Thời gian: từ năm 2019 đến năm 2022

1.5 Mẫu khảo sát:

- Số lượng mẫu khảo sát: 150

- Đối tượng khảo sát: sinh viên đại học trong độ tuổi 18 – 24 tại ba trường đại học ở khuvực thành phố Hồ Chí Minh (Học Viện Công Nghệ Bưu Chính Viễn Thông – Cơ sở TPHCM, Đại Học Kinh Tế TP HCM, Đại Học Ngân Hàng TP.HCM)

- Mục tiêu khảo sát: tìm hiểu về thực trạng gặp phải áp lực đồng trang lứa ở sinh viên tại

TP HCM, bao gồm các dấu hiệu gặp phải cũng như tác động tích cực, tiêu cực của hiệntượng này đến đời sống của sinh viên

- Hình thức khảo sát: google form

1.6 Vấn đề khoa học:

- Hiện tượng áp lực đồng trang lứa là gì?

- Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng áp lực đồng trang lứa là gì?

- Thực trạng sinh viên gặp phải hiện tượng áp lực đồng trang lứa như thế nào?

- Những tác động tích cực của hiện tượng áp lực đồng trang lứa đến đời sống sinh viên làgì?

- Những tác động tiêu cực của hiện tượng áp lực đồng trang lứa đến đời sống của sinhviên là gì?

- Có các giải pháp nào để giảm thiểu mặt tiêu cực của hiện tượng áp lực đồng trang lứađến đời sống của sinh viên?

1.7 Luận điểm khoa học:

- Thực trạng sinh viên tại TP HCM gặp phải hiện tượng áp lực đồng trang lứa ngày càngphổ biến và để lại nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của sinh viên, tuy nhiên nhiềusinh viên vẫn chưa có những giải pháp hữu hiệu để hạn chế những tác động tiêu cực củahiện tượng này

- Dựa trên ba tiêu chí là cảm xúc, hành vi và cơ thể, hiện tượng áp lực đồng trang lứangoài mang đến nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và tinh thần củasinh viên, làm giảm khả năng học tập cũng như gây ra nhiều hành vi tiêu cực thì vẫn cónhững tác động tích cực như giúp sinh viên cố gắng, chăm chỉ hơn, trở thành động lực

để sinh viên phát triển những giá trị của bản thân

- Để giảm thiểu những ảnh hưởng tiêu cực của hiện tượng áp lực đồng trang lứa gây rađến đời sống của sinh viên, các giải pháp được đưa ra bao gồm sinh viên cần ngừng sosánh bản thân mình với người khác, học cách yêu thương bản thân và tập trung phát triểnnhững giá trị của bản thân, bên cạnh đó có thể chia sẻ, tâm sự với những người thânthiết, hoặc trị liệu tâm lý

1.8 Phương pháp chứng minh:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: thu thập, tổng hợp và phân tích và hệ thống hoá vàkhái quát hoá những lý thuyết, những công trình nghiên cứu thực tiễn của các tác giả ởtrong và ngoài nước trên cơ sở những công trình đã được công bố trên các sách báo vàtạp chí khoa học trong nước và quốc tế về những vấn đề liên quan đến hiện tượng áp lựcđồng trang lứa ở sinh viên

- Phương pháp khảo sát thực tế: thực hiện khảo sát sinh viên tại TP HCM thông quagoogle form về hiện tượng áp lực đồng trang lứa để thu thập các thông tin về thực trạnghiện tượng áp lực đồng trang lứa nhằm phục vụ cho đề tài nghiên cứu

- Phương pháp xử lý, phân tích số liệu: dựa vào kết quả khảo sát để xử lý số liệu và hệthống hóa số liệu nhằm phân tích rõ tình trạng gặp phải hiện tượng áp lực đồng trang lứa

ở sinh viên từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp

Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN 2.1 Một số vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu:

2.1.1.Khái niệm sinh viên và những vấn đề liên quan đến đời sống của sinh viên:

Sinh viên là một bộ phận đặc thù trong cộng đồng thanh niên của xã hội Có thể hiểungắn gọn, sinh viên là những người đang theo học bậc đại học một cách chính thức tại các cơ

sở giáo dục đại học, nghĩa là “những cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, thực

hiện chức năng đào tạo các trình độ của giáo dục đại học, hoạt động khoa học và công nghệ, phục vụ cộng đồng” [1].

Đời sống của một cá nhân có thể hiểu là bao gồm tổng thể những gì diễn ra trong cuộcsống của họ [2] Hiện nay, đời sống của sinh viên rất phong phú và đa dạng Một số phươngdiện chính trong đời sống của sinh viên có thể được xác định như sau: quan hệ xã hội, trọngtâm là quan hệ gia đình và quan hệ bạn bè; học tập; hoạt động ngoại khóa; việc làm

Nhìn chung, học tập là quá trình nâng cao hiểu biết của cá nhân [1] Hoạt động học tậpcủa sinh viên là hoạt động nâng cao hiểu biết của sinh viên về các lĩnh vực chuyên môn màsinh viên theo học tại cơ sở giáo dục đại học

Hoạt động ngoại khóa là các hoạt động nằm ngoài chương trình học chính khóa.Những hoạt động này thường mang tính chất tự nguyện theo nhu cầu, khả năng của bản thân,không phải bắt buộc Hoạt động ngoại khóa của sinh viên bao gồm tất cả các hoạt động liênquan đến văn hóa – thể thao – giải trí – xã hội ngoài giờ học trên lớp [1]

Việc làm là các hoạt động lao động, tạo ra, đem lại lợi ích, thu nhập và việc làm làdạng hoạt động của mỗi cá nhân nhưng lại luôn gắn liền với xã hội và được xã hội công nhận[2] Đối với sinh viên, việc làm là một vấn đề luôn được quan tâm, bao gồm công việc làmthêm và công việc làm sau khi tốt nghiệp

Quan hệ xã hội là những quan hệ giữa người với người xuất hiện trong quá trình conngười hoạt động trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đó là quá trình sản xuất và phânphối của cải vật chất, trong việc thỏa mãn các nhu cầu văn hóa, tinh thần cũng như trong việcbảo vệ lợi ích của xã hội [4] Đối với sinh viên, quan hệ xã hội gồm các mối quan hệ với giađình, người thân, quan hệ với bạn bè, quan hệ tình cảm đôi lứa Đây là yếu tố không thểthiếu trong đời sống của sinh viên

2.1.2.Khái niệm đồng trang lứa:

Đồng trang lứa thông thường được hiểu là những người cùng tuổi hoặc bạn bè xungquanh mình Tuy nhiên, để định nghĩa đầy đủ hơn, đồng trang lứa có thể hiểu là bất kỳ ai cótuổi tác và địa vị tương tự trong xã hội Đó có thể là bạn học, bạn cùng tuổi, đồng nghiệp cùngcông ty, hoặc người có kinh nghiệm làm việc tương đương trong cùng một lĩnh vực hoặcnhững người có cùng địa vị xã hội

Đối với sinh viên, bạn đồng trang lứa rất đa dạng, từ bạn cùng lớp, những người chạctuổi xung quanh đến bạn đồng nghiệp tại cơ quan làm việc, hay cả những thành viên trong giađình đều có thể là bạn đồng trang lứa của sinh viên

2.1.3 Khái niệm áp lực đồng trang lứa và phân loại:

Áp lực đồng trang lứa là một khái niệm được sử dụng phổ biến trong tâm lý học và

giáo dục Theo từ điển tâm lý thuộc hiệp hội tâm lý học Mỹ, “Áp lực đồng trang lứa” là khi

cá nhân chịu ảnh hưởng của những người thuộc cùng một nhóm xã hội và phải theo đuổi thái

độ, giá trị và hành vi để phù hợp với các chuẩn mực của nhóm Từ đó làm nảy sinh những áp lực và cảm xúc buồn bã không đáng có [4].

Tiến sĩ tâm lý Yuqi Liu [5] định nghĩa áp lực đồng trang lứa như là trạng thái áp lựctâm lý được sinh ra bởi những người có sự tương đồng trong độ tuổi và trạng thái so sánh vớingười khác, đồng thời làm gia tăng sự thay đổi trong suy nghĩ và hành động của cá nhân chịutác động

Theo thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thủy [6], áp lực đồng trang lứa là hiện tượng tâm lý xuấthiện ở một cá nhân chịu tác động, ảnh hưởng từ những người đồng lứa tuổi hoặc cùng mộtnhóm xã hội nhưng được cho là thành công hơn, hạnh phúc hơn Các tác động này có thể xuấtphát từ bên trong của cá nhân đó hoặc do các yếu tố xung quanh thúc đẩy và hình thành áplực

Như vậy, từ các khái niệm trên thì có thể hiểu đơn giản, áp lực đồng trang lứa chính làcảm giác tự ti của bản thân khi không đạt được những điều giống với những người đồng tranglứa xung quanh mình Hiện tượng này sẽ tác động đến chúng ta và khiến chúng ta thay đổihành vi của mình theo hướng tích cực hoặc tiêu cực để phù hợp với các nhóm

Áp lực đồng trang lứa có muôn hình vạn trạng mà mỗi cá nhân đều có thể gặp qua Vì

áp lực đồng trang lứa liên quan tới việc truyền đạt thông điệp nên cách thức thể hiện thôngđiệp ra bên ngoài cũng khác nhau Có nhiều kiểu áp lực đồng trang lứa, được phân loại nhưsau [7]:

- Áp lực đồng trang lứa bằng hình thức ngôn từ (Spoken Peer Pressure): loại hình áp lựcđồng trang lứa này bao gồm một cá nhân hoặc một nhóm đối tượng yêu cầu cá nhânkhác làm một số việc Trong một nhóm, sức mạnh của số đông sẽ khiến cho mức độ áplực tăng lên gấp nhiều lần

- Áp lực đồng trang lứa bằng hình thức phi ngôn từ (Unspoken Peer Pressure): kiểu áp lựcnày liên quan tới một cá nhân phải tiếp xúc với những hành vi, xu hướng hay lựa chọncủa những người khác và bản thân họ cảm thấy áp lực khi phải nghe theo những điều đó

- Áp lực đồng trang lứa trực tiếp (Direct Peer Pressure): loại áp lực đồng trang lứa trựctiếp này dựa trên sự nghe lời khi làm việc và có thể diễn ra dưới dạng ngôn từ hoặc phingôn từ Áp lực đồng trang lứa trực tiếp thường đẩy cảm xúc tiêu cực lên cao bởi conngười luôn thấy không thoải mái khi liên tục phải đối mặt và chịu đựng áp lực từ môitrường xung quanh

- Áp lực đồng trang lứa gián tiếp (Indirect Peer Pressure): áp lực đồng trang lứa gián tiếp

ít ảnh hưởng tới nội tâm của con người, nó có thể thúc đẩy một hành vi hoặc một hoạtđộng con người muốn thử làm nhưng lại chưa dám làm trước đó Tuy là dạng áp lực phingôn từ nhưng nó cũng có thể tác động tới cảm nhận của bản thân

2.2 Nguyên nhân gây ra hiện tượng áp lực đồng trang lứa:

Có nhiều lý do gây ra hiện tượng áp lực đồng trang lứa, xuất phát từ nội tâm bên tronglẫn thế giới bên ngoài của sinh viên [5]

2.2.1 Nguyên nhân bên trong:

Nguyên nhân đầu tiên dẫn đến hiện tượng áp lực đồng trang lứa là chưa hoàn thiệntrong phát triển thể chất và nhân cách của sinh viên Việc thiếu các kinh nghiệm sống, thiếu sựthấu hiểu bản thân và mục đích sống khiến các sinh viên dễ dẫn đến tình trạng gặp phải áp lựcđồng trang lứa [5] Đặc biệt hơn, hiện tượng này dễ nhận thấy ở sinh viên năm nhất khi họvừa trải qua thời gian ôn luyện và thi đại học nên vẫn còn tâm lý so sánh năng lực học tập của

họ với những sinh viên khác [8] Khi những sinh viên mà tâm lý chưa phát triển vững vàng sẽ

có xu hướng mong muốn thể hiện bản thân nhiều hơn với những người xung quanh, bởi lẽ họ

sợ rằng những người khác sẽ nhìn thấy được những điểm yếu của họ Bên cạnh đó, nhữngsinh viên này cũng rất quan tâm đến suy nghĩ của người khác về bản thân mình Do đó, đây lànhững sinh viên dễ gặp phải áp lực đồng trang lứa nhất

Nguyên nhân thứ hai dẫn đến hiện tượng áp lực đồng trang lứa đó là mong muốn hòanhập với những người bạn bè của mình [9] Trong một số trường hợp, khi một cá nhân bị mộtnhóm bạn hoặc những người khác từ chối, họ sẽ rất dễ bị tổn thương và nảy sinh lòng nghingờ bản thân Bản năng muốn trở thành một phần của cộng đồng sẽ giúp các cá nhân này điềuchỉnh suy nghĩ, thái độ và hành vi của họ cho phù hợp với nhóm mà họ muốn tham gia

Một lý do khác là sự gia tăng nhu cầu [7] Theo tâm lý học, trong hệ thống phân cấpnhư cầu của Maslow [7], thế hệ người trẻ hiện nay đã đáp ứng được ba nhu cầu cơ bản nhất lànhu cầu sinh lý (hơi thở, thức ăn nước uống, quần áo, nơi ở…), nhu cầu đảm bảo an toàn (antoàn về sức khỏe, an toàn về tài chính, an toàn tính mạng, không gây thương tích ) và nhucầu xã hội (tình bạn, sự thân mật, muốn có một gia đình hạnh phúc ) Khi nhu cầu đã dầnđược nâng cao hơn, con người sẽ nảy sinh nhu cầu được tôn trọng và khẳng định bản thân

Hình 2.1 Hệ thống phân cấp nhu cầu

Các cá nhân mong muốn có cảm giác được tôn trọng và tin tưởng, muốn sáng tạo,được thể hiện tài năng, thể hiện bản thân, và mong rằng thành quả của mình sẽ được ngườikhác công nhận, tôn trọng và ngưỡng mộ Chính những điều này đã dẫn đến hiện tượng áp lựcđồng trang lứa bởi có những người khác làm được những điều mà bản thân họ không làmđược, khó tránh khỏi tâm lý so sánh và nghi ngờ bản thân

2.2.2 Các nguyên nhân bên ngoài:

Xét đến các yếu tố bên ngoài, nguyên nhân gây ra hiện tượng này có thể đến từ nhữngngười xung quanh, như những câu so sánh của bố mẹ, người thân, bạn bè, hoặc thầy, cô giáo[5] [6] [7] Ngay từ khi đến trường, phụ huynh thường so sánh với các “con nhà người ta”,một số thầy, cô giáo thường có khuynh hướng khen ngợi các học sinh khác, đồng thời chỉtrích những học sinh không “ngoan”, so sánh giữa các học sinh, luôn cho rằng bạn này, bạnkia học giỏi và không công nhận thực lực của những học sinh khác Chính những điều này vôhình trung đã khiến những cá nhân này ngay từ nhỏ cảm thấy bản thân mình kém cỏi, vôdụng Từ đó, họ dần hình thành quan niệm rằng mình phải vượt trội hơn người khác, dẫn đếncăng thẳng, ghen tị, thậm chí rối loạn nhân cách để có thể vượt mặt người khác hoặc khiếnngười khác thua kém mình Và khi lên đến đại học, tâm lý này lại càng dễ xảy ra hơn vì môitrường có nhiều sinh viên có thể vừa học, vừa làm nhưng đạt được nhiều thành tích đáng nể,nhiều giải thưởng trong nhiều lĩnh vực khác nhau Điều này sẽ ảnh hưởng đến những sinhviên có thái độ so sánh nhiều hơn

Kế đến, một yếu tố bên ngoài khác được xét đến yếu tố văn hóa, định kiến và cácchuẩn mực xã hội [6] Người châu Á thường coi trọng chủ nghĩa tập thể hơn văn hóa Châu

Âu Những người sống và lớn lên trong nền văn hóa phương Đông dễ có xu hướng hình thành

sự so sánh xã hội Điều này dễ hiểu khi họ muốn xác định bản thân hoặc đánh giá vị trí củamột người về một mặt nào đó trong mối quan hệ Chủ nghĩa tập thể thường nhấn mạnh đếnđiểm số, chức vụ, vị trí vô tình khiến cho các cá nhân bị áp lực đồng trang lứa Khi so sánhmình với bạn bè, người thân, hay chỉ là người quen ở đâu đó, bản thân họ sẽ càng cảm thấy áplực Ngoài ra, những định kiến hay các chuẩn mực xã hội ngầm đã tồn tại trong xã hội nhưphải học đại học thì mới có tương lai tốt, ra trường phải có việc làm lương cao, con gái khôngđược kết hôn quá trễ cũng là nguyên nhân tạo ra các áp lực đồng trang lứa cho nhiều bạn trẻcho rằng những người xung quanh mình đã có thể làm được những điều này, điều kia trongkhi bản thân vẫn đang loay hoay, chật vật với cuộc sống

Cuối cùng, không thể không kể đến do dự bùng nổ của mạng xã hội [6] Mạng xã hộichính là “con dao hai lưỡi” khi vừa góp phần cung cấp thông tin, nhưng cũng khuếch đại áplực đồng trang lứa Con người có thể dễ dàng bắt gặp những hình ảnh nhìn đâu đâu cũng thấyngười đẹp hơn, giỏi hơn hay giàu hơn trên khắp các trang mạng và thông tin cuộc sống của họđược liên tục cập nhật Từ đó người dùng mạng xã hội không thể tránh được việc mang bảnthân ra so sánh và cảm thấy áp lực Đây được xem là một trong những nguyên nhân ảnhhưởng cực kì lớn đến hiện tượng áp lực đồng trang lứa trong giai đoạn công nghệ phát triểnnhư hiện nay

2.3 Thực trạng sinh viên gặp phải hiện tượng áp lực đồng trang lứa hiện nay:

Áp lực đồng trang lứa là một hiện tượng tâm lý đã vô cùng phổ biến hiện nay Hiệntượng áp lực đồng trang lứa xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhất là khi các tiêu chuẩn đánh giá của xãhội vẫn là một thước đo chuẩn mực, đã vô tình tác động trực tiếp lên tâm lý của cá nhân mỗicon người Tuy nhiên, áp lực đồng trang lứa xảy ra phổ biến nhất ở đối tượng thanh thiếuniên (học sinh, sinh viên) bởi sự thiếu hụt kinh nghiệm sống cũng như những thay đổi vềmặt tâm sinh lý cũng như môi trường khiến họ gặp khó khăn trong việc đối diện với hiệntượng này [5] [8]

Theo nghiên cứu của Tiến sĩ tâm lý học Yuqi Liu [5], hiện nay một số lượng lớn sinhviên gặp phải áp lực đồng trang lứa, trong đó các mặt học tập, việc làm và cảm xúc là nhiềuhơn cả Theo đó, 67% sinh viên tham gia khảo sát cảm thấy kết quả học tập là nguyên nhângây lo lắng và so sánh với bạn bè, dẫn đến tâm lý tự ti và lo âu; 80% phản hồi rằng cơ hội việclàm bị thu hẹp bởi những người có học vấn cao hoặc xuất phát điểm tốt hơn; và 60% trả lờirằng những áp lực cảm xúc đến từ những thiếu thốn trong những mối quan hệ như tình yêuhay bạn bè, 60% sinh viên cảm thấy áp lực khi thấy thành công của bạn bè trên mạng xã hội

Trong 2 năm, nhóm các nhà nghiên cứu [10] đã theo dõi quá trình sử dụng mạng xãhội Facebook ở 5.208 sinh viên và thấy rằng việc sử dung Facebook đã làm giảm đáng kể sứckhỏe thể chất cũng như tinh thần của những người tham gia khảo sát Trong đó, nguyên nhânchính đến từ việc tiếp xúc với các hình ảnh và thông tin thành công của người dùng khác sẽdẫn đến việc người dùng có những sự tự so sánh tiêu cực

2.4 Những tác động của hiện tượng áp lực đồng trang lứa đến đời sống của sinh viên:

Tác động của hiện tượng áp lực đồng trang lứa được đánh giá thông qua ba mặt chính

là cảm xúc, hành vi và cơ thể Ba mặt này được liên kết với nhau chặt chẽ bởi chính từ nhữngcảm xúc khi người gặp phải hiện tượng áp lực đồng trang lứa sẽ được biểu hiện thông qua cáchành vi với thế giới nội tâm bên trong và thế giới bên ngoài, đồng thời chúng cũng được biểuhiện ra cơ thể của người trải qua áp lực đồng trang lứa Áp lực đồng trang lứa có cả mặt tíchcực và tiêu cực phụ thuộc vào cách đánh giá của bản thân về những phản hồi lại tác động đó

2.4.1 Tác động tích cực:

Khi các cá nhân so sánh bản thân với người khác như một cách để đo lường sự pháttriển cá nhân của họ hoặc để thúc đẩy bản thân cải thiện và trong quá trình này, phát triển hìnhảnh bản thân tích cực hơn, thì áp lực đồng trang lứa khi đó có thể có lợi Áp lực này có thể sẽtạo động lực cũng như sự cạnh tranh tích cực, đồng thời là gương tích cực để phát triển bảnthân [8] [9] Việc những người xung quanh phát huy năng lực của bản thân sẽ kích thích mongmuốn này ở những người bị áp lực đồng trang lứa Họ cũng đạt được thành công như bạn bè,chính điều này khiến họ xác định mục tiêu, lập kế hoạch và hành động chăm chỉ hơn để đạtđược mục tiêu của riêng mình

Kết quả nghiên cứu của nhóm tác giả Võ Văn Việt, Đặng Thị Thu Phương [11] đã chỉ

ra hiện tượng áp lực đồng trang lứa là một trong 7 nguyên nhân chính ảnh hưởng trực tiếp đếnkết quả học tập của sinh viên Khi một sinh viên ở trong một nhóm bạn gồm những người