may dien thay vuong 5 3361

Cấu tạo máy đ iện một chiều Hình 5.1: Mặt cắt dọc trục và mặt cắt ngang trục máy điện một chiều Máy điện một chiều MĐMC có hai phần chính là stato phần cảm và roto phần ứng.. Stato còn

1

Nội dung Chương 1 Máy biến áp

Chương 3 Máy điện không đồng bộ

Chương 4 Máy điện đồng bộ

Chương 5 Máy điện một chiều

Chương 2 Những vấn đề chung về MĐ quay

Nội dung

2

II Quan hệ điện từ trong MĐMC

III Từ trường trong MĐMC

IV Đổi chiều trong MĐMC

V Máy phát và ĐCĐMC

I   Tổng quan về MĐMC

Nội dung

3

II Quan hệ điện từ trong MĐMC

III Từ trường trong MĐMC

IV Đổi chiều trong MĐMC

V Máy phát và ĐCĐMC

I   Tổng quan về MĐMC

1 Cấu tạo máy đ iện một chiều

Hình 5.1: Mặt cắt dọc trục và mặt cắt ngang trục máy điện một chiều

Máy điện một chiều (MĐMC) có hai phần chính là stato (phần cảm) và roto (phần ứng) Hình 5.1 vẽ mặt cắt dọc trục và mặt cắt ngang trục MĐMC hai đôi cực

1 Cấu tạo máy đ iện một chiều (tiếp)

!  Stato còn gọi là phần cảm gồm gông từ làm bằng thép đúc, vừa để dẫn

từ vừa làm vỏ máy (hình 5.2b); các cực từ chính gồm cực từ và dây quấn kích từ; các cực từ phụ gồm cực từ và dây quấn kích từ mạch các bộ phận chính sau:

Hình 5.2:a) Cực từ chính b)Stato và roto

a Cực từ chính

!  Là bộ phận sinh ra từ trường gồm có lõi sắt cực từ và dây quấn kích từ lồng ngoài lõi sắt cực từ Lõi sắt cực từ làm bằng thép lá kỹ thuật điện hay thép các bon dày 0,5 đến 1mm ghép lại bằng đinh tán

!  Vành cung mỏm cực từ (hình 5.2a) thường bằng 2/3 τ và có khe hở sao cho phân bố từ trường dọc khe hở gần hình sin Trên lõi cực có dây quấn kích từ Các cực từ được gắn chặt vào thân máy nhờ những bu lông

Hình 5.2

b Cực từ phụ

Được đặt giữa các cực từ chính dùng để cải thiện đổi chiều, triệt tia lửa trên chổi than Lõi thép của cực từ phụ cũng có thể làm bằng thép khối, trên thân

có đặt dây quấn kích từ

Cực từ chính Dây quấn cực từ phụ

Dây quấn cực từ chính

Cực từ phụ

1.1 Phần stator (phần cảm) (tiếp)

Cực từ phụ Cực từ chính

c Vỏ máy (gông từ)

Vỏ máy làm nhiệm vụ kết cấu đồng thời dùng làm mạch từ Trong MĐ nhỏ

và vừa thường dùng thép tấm để uốn và hàn lại Máy có công suất lớn dùng thép đúc

- Nắp máy: Để bảo vệ máy khỏi bị những vật ngoài rơi vào làm hư hỏng dây quấn Trong máy điện nhỏ và vừa nắp máy có tác dụng làm giá đỡ ổ bi

d Các bộ phận khác

- Chổi than: Để đưa điện từ phần quay ra ngoài hoặc ngược lại Chổi than làm bằng than hay graphit, đôi khi chộn thêm bột đồng để tăng tính dẫn điện

1.1 Phần stator (phần cảm) (tiếp)

Rãnh dây quấn

Lỗ thông gió dọc

trục Lỗ nắp trục máy

a Lõi sắt phần ứng

!  Lõi sắt thường dùng thép lá kỹ thuật điện dày 0,5 mm có sơn cách điện hai mặt rồi ép chặt lại để giảm tổn hao do dòng điện xoáy gây nên

!  Trên các lá thép có dập các rãnh để đặt dây quấn Rãnh có thể hình thang, hình quả lê hoặc hình chữ nhật

!  Roto còn được gọi là phần ứng, gồm lõi sắt phần ứng, dây quấn phần ứng, vành góp Dây quấn phần ứng nối với mạch ngoài qua vành góp và

hệ thống chổi than

Nêm

Cách điện rãnh

Dây quấn

Lâi sắt

b Dây quấn phần ứng

!  Dây quấn thường làm bằng đồng có bọc cách điện, với loại

máy điện nhỏ thì dây hình tròn, với loại máy điện vừa và lớn

dây hình chữ nhật

Dây quấn phần ứng MĐMC thực chất là dây quấn phần ứng MĐKĐB (hoặc ĐB) gồm các phần tử nối tiếp nhau qua vành đổi chiều để chỉnh lưu sđđ xoay chiều thành một chiều

!  Để tránh bị văng ra do sức ly tâm, miệng rãnh

thường có nêm hoặc đai chặt dây quấn Nêm

có thể bằng tre hoặc nhựa bakelit

Dây quấn có hai kiểu quấn là quấn sóng và quấn

xếp (xem lại chương 2)

lớp trên lớp dưới

phiến góp

2

chổi than

phần tử 1 phần tử 2

y2

y1

y

phiến góp

1 2

S

N

b Dây quấn phần ứng

Dùng để đổi chiều dòng điện xoay chiều thành một chiều

-  Cổ góp gồm nhiều phiến đồng hình đuôi nhạn, cách điện với nhau bằng Mica, hợp thành hình trụ tròn

Phiến góp đồng

Vòng chặn

Bu lông xiết

Tấm ốp kim loại

Trục máy Cách điện Mica

Cổ góp

c Cổ góp và chổi than

c Cổ góp và chổi than

!  Chổi than (chổi điện) làm bằng than graphit Các chổi tỳ chặt lên cổ góp nhờ lò xo, giá chổi điện gắn trên nắp máy Số chổi than bằng số cực từ

!  Các chổi than dương được nối chung thành cực dương của máy, đồng thời các chổi than âm cũng được nối chung tạo thành cực âm của máy

d Các bộ phận khác

!  Cánh quạt dùng để quạt gió làm nguội máy

!  Trục máy, trên đó có đặt lõi thép phần ứng, cổ góp, cánh quạt Trục máy thường được làm bằng thép các bon

!  Ổ bi

a Máy phát điện

!  Hình vẽ cấu tạo một MFMC đơn giản, stato là nam châm điện một đôi cực từ (N - S); roto gồm dây quấn phần ứng chỉ có một phần tử (có hai cạnh tác dụng ab và cd) nối với hai phiến đổi chiều; hai chổi than A và

B nối với tải là bóng đèn

!  Khi dùng ĐC sơ cấp quay phần ứng,

các thanh dẫn ab và cd cắt dường

sức từ trường của cực từ, cảm ứng

sđđ Chiều sđđ xác định theo quy

tắc bàn tay phải

a Động cơ điện

!  Khi đặt điện áp một chiều U vào AB, trong

dây quấn có dòng điện phần ứng Iư qua

các thanh dẫn ab và cd Các thanh dẫn có

dòng điện, đặt trong từ trường, chịu lực tác

dụng, chiều lực tác dụng xác định theo quy

tắc bàn tay trái

1.4 Các đại lượng định mức của MĐMC

Chế độ làm việc định mức của các máy điện là chế độ làm việc trong những điều kiện mà nhà chế tạo đã qui định Chế độ định mức được đặc trưng bởi những đại lượng định mức được ghi trên nhãn máy hoặc trong lý lịch máy Các đại lượng định mức bao gồm:

!  Công suất định mức: Pđm (W, kW) là công suất đầu ra, đối với MF là công suất điện, đối với ĐC là công suất cơ trên trục của máy điện

!  Điện áp định mức: Uđm (V, kV): Là điện áp ra ở hai đầu cực ở chế độ định mức

!  Dòng điện định mức Iđm (A, kA): Là dòng điện qua hai cực MĐ ở chế

độ định mức

!  Tốc độ định mức: nđm (vòng / phút)

!  Hiệu suất định mức: ηđm

!  Dây quấn kích từ nối song song với phần ứng Để điều chỉnh dòng kích

từ người ta sử dụng Rđc Công suất mạch kích từ vào khoảng 1 ÷ 5% công suất máy tiêu thụ

!  Dây quấn kích từ và nguồn kích từ độc lập với phần ứng Để điều chỉnh dòng kích từ người ta sử dụng Rđc Công suất mạch kích từ vào khoảng 1 ÷ 5% công suất máy tiêu thụ

!  Dây quấn kích từ nối tiếp với phần ứng (hình 5.23c) Công suất mạch kích từ vào khoảng 5 ÷ 10% công suất máy tiêu thụ

!  Dây quấn kích từ gồm hai phần: Dây quấn kích từ song song và dây quấn kích từ nối tiếp Thường thì dây quấn kích từ song song là phần chính Để điều chỉnh dòng kích từ người ta sử dụng Rđc Công suất mạch kích từ vào khoảng 5 ÷ 10% công suất máy tiêu thụ

Nội dung

20

II Quan hệ điện từ trong MĐMC

III Từ trường trong MĐMC

IV Đổi chiều trong MĐMC

V Máy phát và ĐCĐMC

I Tổng quan về MĐMC