BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH BÀI THU HOẠCH KHÓA BỒI DƯỠNG THEO TIÊU CHUẨN CHỨC DANH NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN THCS HẠNG II Chủ đề “ Thiết kế một kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển n[.]
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
BÀI THU HOẠCH
KHÓA BỒI DƯỠNG THEO TIÊU CHUẨN
CHỨC DANH NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN THCS HẠNG II
Chủ đề : “ Thiết kế một kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học môn học anh/chị đang dạy học tại trường THCS”
Họ và tên học viên: .
Ngày sinh:
Cơ quan công tác: Trường TH & THCS Mậu Đông
SĐT:
Yên Bái – Năm 2021
Trang 2MỞ ĐẦU
I Lý do tham gia khóa học:
Xuất phát từ đặc trưng của nhà trường hiện đại, các chuyên gia giáo dục cho rằng, việc phát triển năng lực nghề nghiệp cho giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp tiếp cận chuẩn trong khu vực và quốc tế là hướng đi phù hợp xu thế, hướng tới đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục ở Việt Nam hiện nay Người giáo viên hiện nay không chỉ là người dạy học trên lớp, và làm nhiệm vụ cung cấp thông tin và truyền thụ kiến thức, mà người giáo viên phải trở thành người tổ chức, hướng dẫn quá trình học tập của người học Từ những thay đổi về vai trò, vị trí của người học và người dạy trong những hoàn cảnh biến đổi nhanh, phức tạp đòi hỏi người giáo viên phải được trang bị những kiến thức chuyên môn và năng lực sư phạm, khả năng đáp ứng linh hoạt và hiệu quả trước những yêu cầu mới Theo đó, việc đào tạo giáo viên cần dựa trên phát triển năng lực nghề nghiệp và nhấn mạnh đến những kiến thức chuyên ngành, năng lực sư phạm mà người giáo viên cần phải được đào tạo, bồi dưỡng, để
có thể thực hiện các hoạt động giáo dục một cách hiệu quả nhất trong môi trường công tác thực tế, nâng cao chất lượng dạy và học Xuất phát từ đặc trưng của nhà trường hiện đại, yêu cầu về phẩm chất và năng lực của người giáo viên, là chuyển mục tiêu và nội dung đào tạo từ chủ yếu cung cấp tri thức sang đào tạo năng lực, chuyển phương thức tổ chức đào tạo theo định hướng tức là hình thành và phát triển kiến thức, kỹ năng và năng lực sư phạm, phẩm chất, nhân cách nghề của người giáo viên theo nguyên lý hoạt động, thông qua việc nghiên cứu và giải quyết các tình huống sư phạm, phát triển năng lực nghề nghiệp của giáo viên theo chu trình: đào tạo - bồi dưỡng thường xuyên
Căn cứ thông tư số: 22/2015/TTLT-BGDĐT-BNV, thông tư liên tịch quy định mã số, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên trung học cơ sở công lập quy định tại điều 5, mục 2, khoản d: Ngoài các yêu cầu về trình độ chuyên môn, chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm, trình độ ngoại ngữ, tin học phải có chứng chỉ bồi dưỡng giáo viên trung học cơ sở hạng II
Ngoài những yêu cầu trên, việc tham gia lớp bồi dưỡng này cũng góp phần cung cấp, cập nhật kiến thức và các kỹ năng nghề nghiệp, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, phát triển năng lực nghề nghiệp nhằm đáp ứng tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viên THCS hạng II
Có hiểu biết đầy đủ kiến thức lý luận về hành chính nhà nước; Nắm vững và vận dụng tốt đường lối, chính sách, pháp luật của nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục nói chung và giáo dục cấp THCS nói riêng vào thực tiễn công tác dạy học
và giáo dục học sinh
Thực hiện nhiệm vụ có tính chuyên nghiệp (quán xuyến, thành thạo và chuẩn mực) theo vị trí chức danh nghề nghiệp giáo viên THCS hạng II làm nòng cốt cho việc nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục trong các trường THCS
Là một giáo viên của nhà trường hiện đại, tôi thấy cần bồi dưỡng phương pháp giảng dạy cho giáo viên bằng những việc làm thiết thực, cụ thể Theo đó, bồi dưỡng thực hành các phương pháp mới phát huy được năng lực học sinh Bồi dưỡng phương pháp giảng dạy tích hợp, phân hóa, phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập với nhiều hình thức đa dạng, hạn chế việc cung cấp lý thuyết, coi trọng thực hành Bồi dưỡng phương pháp tiếp cận thông tin, khai thác thông tin, xử lý thông
Trang 3tin, ứng dụng thông tin vào thực tế giảng dạy Giáo dục phát triển năng lực người học đòi hỏi người giáo viên phải hướng dẫn người học cách học, đưa học sinh vào thế giới hiện thực thông qua các hoạt động học tập Vì vậy tôi đã đăng ký khóa bồi dưỡng chức danh nghề nghiệp giáo viên THCS hạng II tại Nghệ An do trường ĐH Vinh Tổ chức
1.1 Những băn khoăn, vướng mắc, mâu thuẫn trong quá trình dạy học và giáo dục
mà bản thân đang gặp phải và mong muốn giải quyết: Mặc dù đang được nhà nước quan tâm đầu tư nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu của giáo viên, tình trạng quá tải chưa đáp ứng được chất lượng giáo dục, vấn đề đời sống cán bộ giáo viên cần được quan tâm, các giáo viên đang làm việc vất vả trong khi đồng lương ít không đáp ứng được cuộc sống, sự thay đổi thường xuyên trong ngành giáo dục quá lớn Chính vì điều đó mà bản thân luôn học hỏi nhiều điều mới lạ để thay đổi trong quá trình giảng dạy để tạo sự niềm tin yêu trong mắt phụ huynh và giúp HS phát triển hoàn thiện hơn
1.2 Những mục tiêu cần đạt sau khóa bồi dưỡng cho cá nhân, cho tổ chức các hoạt động giáo dục trong nhà trường:
Khái quát tổng quan về thực trạng giáo dục Việt Nam so với sự phát triển giáo dục thế giới
Chiến lược phát triển giáo dục trong thời gian tới
Một số phương pháp giảng dạy mới do giáo viên cập nhật
Cá nhân lập kế hoạch mục tiêu cho giáo dục THCS
Một số biện pháp hay trong công tác giáo dục
II Đối tượng nghiên cứu:
Hiện nay giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học – từ chỗ quan tâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh học được cái gì qua việc học Để thực hiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượng của hoạt động dạy học và giáo dục
Từ thực tế giảng dạy, tôi thấy rằng sự sáng tạo trong việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự học của học sinh chưa nhiều Dạy học vẫn nặng
về truyền thụ kiến thức Việc rèn luyện kỹ năng chưa được quan tâm Hoạt động kiểm tra, đánh giá chưa thực sự khách quan, chính xác (chủ yếu tái hiện kiến thức), chú trọng đánh giá cuối kì chưa chú trọng đánh giá quá trình Tất cả những điều đó dẫn tới học sinh học còn thụ động, lúng túng khi giải quyết các tình huống trong
thực tiễn Vì những lí do trên, tôi chọn chuyên đề: “ Thiết kế một kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học môn học anh/chị đang dạy học tại trường THCS” làm đề tài cho bài thu hoạch cuối khóa nhằm đánh giá chính xác thực trạng dạy học phát huy năng lực của HS trường THCS Nghĩa Xuân để đưa ra những giải pháp, nội dung cần thiết cho hoạt động dạy học phát huy năng lực của HS trong trường tôi đang công tác
Trang 4III Nhiệm vụ của bài thu hoạch:
Nhằm thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, những năm gần đây các Trường phổ thông đã chú ý đến việc đổi mới soạn giảng ở giáo viên và tổ chức học tập ở học sinh, trong đó coi trọng vị trí và vai trò của học sinh.Như vậy dạy học phát triển năng lực để nhằm hướng tới mục đích sau: Học đi đôi với hành, chú trọng năng lực hoạt động của học sinh Khuyến khích người học học một cách toàn diện hơn.Người học tích cực, chủ động, sáng tạo, độc lập hơn
Dạy học lấy học sinh làm trung tâm được xem là phương pháp đáp ứng yêu cầu
cơ bản của mục tiêu giáo dục, đòi hỏi người học là chủ thể của hoạt động học, họ phải tự học, tự nghiên cứu để tìm ra kiến thức bằng hành động của chính mình, người học không chỉ được đặt trước những kiến thức có sẵn ở trong bài giảng của giáo viên mà phải tự đặt mình vào tình huống có vấn đề của thực tiễn, từ đó tự mình tìm ra cái chưa biết, cái cần khám phá, học để hành, hành để học, tức là tìm kiếm kiến thức cho bản thân Còn người dạy chỉ là người tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập, đạo diễn cho người học tự tìm kiếm kiến thức và phương thức tìm kiếm kiến thức bằng hoạt động của chính mình Trong quá trình tìm kiếm kiến thức của người học có thể chưa chính xác, chưa khoa học, người học có thể căn cứ vào kết luận của nguời dạy để tự kiểm tra, đánh giá rút kinh nghiệm về cách học của mình Đánh giá thực trạng dạy học phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh THCS Nghĩa Xuân, Huyện Quỳ Hợp, Nghệ An Đưa ra một số giải pháp cơ bản nhằm thực hiện tốt công tác dạy học phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh THCS Đánh giá khả năng đáp ứng của giáo viên với dạy học phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh tại đơn vị Rút ra một số bài học cho bản thân
IV Dự kiến nội dung: 10 nội dung đã học qua khóa bồi dưỡng tiêu chuẩn chức
danh nghề nghiệp giáo viên THCS
NỘI DUNG
PHẦN 1 KẾT QUẢ THU HOẠCH ĐƯỢC SAU KHI THAM GIA KHÓA BỒI DƯỠNG
1.1 Giới thiệu tổng quan về các chuyên đề học tập
Chuyên đề 1 Lý luận về nhà nước và hành chính nhà nước
1 Hành chính nhà nước
- Quản lí nhà nước và hành chính nhà nước;
- Các nguyên tắc hành chính nhà nước;
- Các chức năng cơn bản của hành chính nhà nước
2 Chính sách công:
- Tổng quan về Chính sách công;
- Hoạch định Chính sách công;
- Tổ chức thực hiện Chính sách công
- Đánh giá Chính sách công
3 Kết hợp quản lí nhà nước theo ngành và lãnh thổ:
- Quan niệm về kết hợp quản lí nhà nước theo ngành và lãnh thổ
- Nguyên tắc kết hợp quản lí nhà nước theo ngành và lãnh thổ
- Nội dung kết hợp quản lí nhà nước theo ngành và lãnh thổ
Trang 5Chuyên đề 2 Chiến lược và chính sách phát triển giáo dục và đào tạo
1 Xu thế phát triển giáo dục trong bối cảnh toàn cầu hóa
- Bối cảnh tác động;
- Xu thế phát triển của giáo dục trong khu vực và thế giới
2 Đường lối và các quan điểm chỉ đạo phát triển giáo dục và giáo dục phổ thông trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa
- Quan điểm chỉ đạo phát triển giáo dục, đào tạo và phát triển giáo dục phổ thông trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện;
- Chiến lược phát triển giáo dục, đào tạo và phát triển giáo dục phổ thông giai đoạn 2011 – 2020
3 Chính sách và giải pháp phát triển giáo dục phổ thông
Chuyên đề 3 Quản lý giáo dục và chính sách phát triển giáo dục trong cơ chế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa.
1 Quản lý Nhà nước về giáo dục trong cơ chế thị trường
a) Quản lý Nhà nước về GDĐT;
b) Quản lý Nhà nước về GDĐT trong cơ chế thị trường định hướng XHCN
c) Mô hình quản lý công mới và áp dụng đối với GDĐT
d) Cải cách hành chính Nhà nước trong GDĐT
2 Chính sách phát triển giáo dục
a) Chính sách phổ cập giáo dục, xóa mù chữ;
b) Chính sách tạo bình đẳng về cơ hội cho các đối tượng hưởng thụ giáo dục và các vùng miền;
c) Chính sách chất lượng;
d) Chính sách xã hội hóa và huy động các lực lượng xã hội tham gia vào quá trình giáo dục;
đ) Chính sách đầu tư cho phát triển giáo dục
Chuyên đề 4: Giáo viên với công tác tư vấn học sinh trong trường THCS
1 Vị trí và đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh THCS
a) Đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh THCS;
b) Sự phát triển tâm lý lứa tuổi học sinh THCS;
c) Giao tiếp và quan hệ xã hội ở lứa tuổi học sinh THCS
2 Hoạt động học tập và sự phát triển trí tuệ của lứa tuổi học sinh THCS
a) Hoạt động học tập trong trường THCS;
b) Phát triển trí tuệ của học sinh THCS;
c) Giao tiếp với trẻ lứa tuổi học sinh THCS
3 Tư vấn học đường cho học sinh THCS
a) Vai trò của tư vấn học đường;
b) Mục tiêu tư vấn học đường;
c) Nội dung tư vấn học đường;
d) Phương pháp tư vấn học đường;
đ) Một số nội dung cơ bản của tư vấn học đường ở trường THCS, liên hệ thực tiễn
4 Tư vấn định hướng phân luồng và hướng nghiệp ở trường THCS
a) Phân luồng và hướng nghiệp đối với học sinh THCS;
b) Các kĩ năng tư vấn hướng nghiệp học sinh THCS
Trang 6Chuyên đề 5 Tổ chức hoạt động dạy học, xây dựng và phát triển kế hoạch giáo dục ở trường THCS
1 Tổ chức hoạt động dạy học, xây dựng và phát triển kế hoạch giáo dục ở trường THCS:
a) Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường;
b) Đổi mới phương pháp dạy học;
c) Đánh giá kết quả học tập của học sinh
d) Nội dung và biện pháp quản lí hoạt động học của học sinh ở trường THCS;
2 Một số quan điểm, cách tiếp cận, xu thế quốc tế trong phát triển chương trình giáo dục phổ thông, nguyên tắc, qui trình phát triển kế hoạch giáo dục
a) Một số quan điểm, cách tiếp cận, xu thế quốc tế trong phát triển chương trình giáo dục;
b) Nguyên tắc, qui trình phát triển kế hoạch giáo dục;
Chuyên đề 6 Phát triển năng lực nghề nghiệp giáo viên THCS - hạng II
1 Yêu cầu năng lực giáo viên ở thế kỉ 21
a) Những vấn đề cốt lõi của giáo viên THCS thế kỉ XXI;
b) Đạo đức nghề nghiệp giáo viên THCS hạng II;
c) Tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp GV THCS hạng II;
2 Phát triển năng lực nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên giáo viên cốt cán ở trường THCS
a) Đội ngũ giáo viên cốt cán cấp THCS;
b) Vai trò của giáo viên cốt cán ở trường THCS;
c) Phát triển đội ngũ giáo viên cốt cán trong trường THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông;
Chuyên đề 7 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở
1 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực
a) Khái niệm năng lực người học;
b) Phân biệt dạy học theo định hu71ng phát triển năng lực với dạy học theo tiếp cận trang bị kiến thức;
c) Nội dung và phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực;
d) Vai trò của người giáo viên, nhà quản lí trong hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực;
e) Đánh giá năng lực người học trong quá trình dạy học
2 Một số phương pháp dạy học hiệu quả
a) Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề;
b) Hướng dẫn học tập thông qua hoạt động trải nghiệm (Experiential Learning); c) Phương pháp học tập kiến tạo (Constructivist Learning);
d) Tận dụng sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và truyền thông
3 Dạy học tích hợp theo chủ đề liên môn
a) Khái niệm dạy học tích hợp liên môn;
b) Ưu điểm của việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn;
c) Bố trí giáo viên giảng dạy;
d) Xây dựng các chủ đề dạy học tích hợp liên môn;
e) Tồ chức dạy học các chủ để tích hợp liên môn
Trang 74 Báo cáo kinh nghiệm dạy học tích hợp theo chủ đề liên môn ở trường THCS
Chuyên đề 8 Thanh tra kiểm tra và một số hoạt động đảm bảo chất lượng trường THCS
1 Thanh tra kiểm tra hoạt động chuyên môn ở trường THCS
a) Thanh tra chuyên ngành các nội dung liên quan đến hoạt động dạy học và giáo dục trong nhà trường;
b) Kiểm tra nội bộ việc thực hiện nhiệm vụ dạy học và giáo dục trong nhà trường;
c) Đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra
2 Hoạt động đảm bảo chất lượng
a) Mục tiêu chất lượng ở trường THCS;
b) Các chính sách đảm bảo chất lượng của trường THCS
c) Các biện pháp kiểm soát và nâng cao chất lượng giáo dục ở trường THCS
Chuyên đề 9 Sinh hoạt tổ chuyên môn và công tác bồi dưỡng giáo viên trong trường THCS
1 Hoạt động của tổ chuyên môn
a) Sinh hoạt tổ chuyên môn là gì?;
b) Vai trò, vị trí của tổ chuyên môn ở trường THCS;
c) Chức năng nhiệm vụ của tổ chuyên môn
2 Tổ chuyên môn với hoạt động chuyên môn và bồi dưỡng giáo viên
a) Tổ chuyên môn với hoạt động tạo lập môi trường tự học, tự bồi dưỡng và hợp tác chia sẻ
b) Tổ chuyên môn với việc tổ chức thực hiện mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học và giáo dục
c) Tổ chuyên môn với công tác bồi dưỡng giáo viên tập sự và bồi dưỡng giáo viên tại trường, tập huấn giáo viên
d) Kết hợp các phương thức với sự hỗ trợ bồi dưỡng trực tuyến và khai thác mã nguồn mở
e) Giao lưu học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm giữa các cơ sở giáo dục
3 Tổ chuyên môn với việc phát triển nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng
a) Ý nghĩa của hoạt động nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng trong kế hoạch hoạt động nâng cao năng lực giáo viên và chất lượng giáo dục;
b) Quy trình tổ chuyên môn thực hiện một nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng trong trường THCS;
c) Tổ chuyên môn tổ chức xây dựng môi trường nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng tại trường THCS;
d) Đánh giá kết quả và tổ chức triển khai vận dụng kết quả nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng trong hoạt động giáo dục ở trường THCS
Chuyên đề 10 Xây dựng mối quan hệ trong và ngoài nhà trường để nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển trường THCS
1 Xã hội hóa giáo dục và xây dựng xã hội học tập
a) Xã hội hóa giáo dục, giáo dục vì xã hội và xã hội vì giáo dục;
b) Nhà trường THCS với sự nghiệp xây dựng xã hội học tập và phát triển các trung tâm học tập cộng đồng
2 Xây dựng môi trường giáo dục
a) Nhà trường là một môi trường giáo dục đạo đức, cởi mở và thân thiện;
Trang 8b) Xây dựng mối quan hệ đồng nghiệp gắn bó, hợp tác và chia sẻ.
3 Phát triển quan hệ giữa các trường THCS với các bên liên quan
a) Phát triển quan hệ với chính quyền các cấp ở địa phương để phát triển nhà trường; b) Phát triển quan hệ giữa nhà trường, giáo viên với cộng đồng để nâng cao chất lượng giáo dục THCS;
b) Quan hệ phối hợp và trách nhiệm giải trình của nhà trường với cha mẹ học sinh c) Trường THCS với việc hợp tác, giao lưu trong nước và quốc tế
4 Báo cáo kinh nghiệm hoạt động huy động các nguồn lực phát triển nhà trường THCS
1.2 Kết quả thu hoạch về lý luận/ lý thuyết chuyên đề được xác định.
Chuyên đề: “ Thiết kế một kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học môn học anh/chị đang dạy học tại trường THCS”
1.2.1 Cơ sở thực tiễn về vấn đề trong đề tài đã lựa chọn
- Căn cứ vàoluật giáo dục, việc đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp
dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”
- Căn cứ vào thực tế , một số quan điểm dạy học mới đã được đưa ra như: dạy học theo vấn đề, dạy học theo tình huống, dạy học định hướng hành động, dạy học
”Lấy người học làm trung tâm”, dạy học giải quyết vấn đề, dạy học tích hợp Một số
kĩ thuật dạy học được áp dụng như: “Các mảnh ghép”, “động não”, “tia chớp”, “khăn trải bàn” Một số hướng dạy học được vận dụng như: dạy học theo hướng tích hợp liên môn, dạy học theo chủ đề, dạy học theo hướng nghiên cứu bài học, hoạt động trải nghiệp, lồng ghép giáo dục an ninh quốc phòng, tích hợp môi trường, dạy học chủ
đề ở các trường THCS nói chung
- Những khó khăn của việc dạy học trăn trở của bản thân và đồng nghiệp.Tôi mạnh
dạn lựa chọn chủ đề: “ Thiết kế một kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh trong dạy học môn học anh/chị đang dạy học tại trường THCS”để làm bài thu hoạch cuối khóa của mình.
1.2.2 Cơ sở lí luận
* Dạy học theo định hướng phát triển năng lực:
- Năng lực là sự thành thạo, là khả năng thực hiện một công việc
- Năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của các yếu tố tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và tinh thần trách nhiệm
- Năng lực gắn liền với khả năng hành động cho nên phát triển năng lực người ta
là phát triển năng lực hành động
Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, khái niệm năng lực được sử dụng như sau:
- Năng lực liên quan đến bình diện mục tiêu của dạy học: mục tiêu dạy học được
mô tả thông qua các năng lực cần hình thành
- Trong chương trình, những nội dung học tập và hoạt động cơ bản được liên kết với nhau nhằm hình thành các năng lực
- Năng lực là sự kết nối tri thức, hiểu biết, khả năng, mong muốn
- Mục tiêu hình thành năng lực định hướng cho việc lựa chọn, đánh giá mức độ
Trang 9quan trọng và cấu trúc hóa các nội dung và hoạt động và hành động dạy học về mặt phương pháp
- Năng lực mô tả việc giải quyết những đòi hỏi về nội dung trong các tình huống
- Các năng lực chung cùng với các năng lực chuyên biệt tạo thành nền tảng chung cho công việc giáo dục và dạy học
-Mức độ phát triển năng lực có thể được xác định trong các tiêu chuẩn nghề; đến một thời điểm nhất định nào đó HS có thể/phải đạt được
Dạy học định hướng phát triển năng lực, hay còn gọi là dạy học định hướng kết quả đầu ra được bàn đến nhiều từ những năm 90 của thế kỷ 20 và ngày nay đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế
Dạy học định hướng phát triển năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp Chương trình này nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức Khác với chương trình định hướng nội dung, chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra, có thể coi là
“sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học Việc quản lý chất lượng dạy học chuyển từ việc điều khiển “đầu vào” sang điều khiển “đầu ra”, tức là kết quả học tập của người học
Có 4 năng lực thành phần: Năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể
- Năng lực chuyên môn (Professional competency): Là khả năng thực hiện
các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn Nó được tiếp nhận qua việc học nội dung - chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng nhận thức và tâm lý vận động
- Năng lực phương pháp (Methodical competency): Là khả năng đối với
những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề Năng lực phương pháp bao gồm năng lực phương pháp chung
và phương pháp chuyên môn Trung tâm của phương pháp nhận thức là những khả năng tiếp nhận, xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức Nó được tiếp nhận qua việc học phương pháp luận - giải quyết vấn đề
- Năng lực xã hội (Social competency): Là khả năng đạt được mục đích trong
những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội cũng như trong những nhiệm vụ khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác Nó được tiếp nhận qua việc học giao tiếp
- Năng lực cá thể (Induvidual competency): Là khả năng xác định, đánh giá
được những cơ hội phát triển cũng như những giới hạn của cá nhân, phát triển năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân, những quan điểm, chuẩn giá trị đạo đức và động cơ chi phối các thái độ và hành vi ứng xử Nó được tiếp nhận qua việc học cảm xúc - đạo đức và liên quan đến tư duy và hành động tự chịu trách nhiệm
Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý
tích cực hoá HS về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn
Trang 10đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ GV- HS theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học cần bổ sung các chủ đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp
Tư tưởng cốt lõi của chương trình mới là hướng đến quá trình giáo dục hình thành năng lực chung, năng lực chuyên biệt để con người có thể phát triển, thích nghi với hoàn cảnh sống, học tập, làm việc luôn biến đổi trong cả cuộc đời
Điều này sẽ làm thay đổi một cách căn bản trong toàn bộ hoạt động giáo dục phổ thông, từ nội dung, phương pháp đến cách thức đánh giá
* Về phương pháp: Quá trình giáo dục được tổ chức bằng các hoạt động của chính người học, tạo cơ hội hình thành và thể hiện kiến thức, kỹ năng, thái độ Phương pháp giáo dục mới sẽ gắn với chuẩn mới Chuẩn giáo dục phổ thông được xem xét trên ba phương diện là phẩm chất, kỹ năng học tập phổ quát và kỹ năng thuộc các lĩnh vực học tập
* Về nội dung: giáo dục tích hợp được quán triệt, kết hợp với phân hóa sâu dần để có một chương trình giảm số đầu môn học bắt buộc, tăng các môn học, chủ
đề tự chọn, giúp học sinh có vốn kiến thức rộng, gắn với thực tiễn và chuẩn bị tâm thế hướng nghiệp, hướng nghề
* Về phẩm chất: gồm các tiêu chí: Tình yêu gia đình, quê hương đất nước; nhân ái, khoan dung, quan hệ thân thiện với con người và môi trường tự nhiên; trung thực trong học tập và trong các mối quan hệ; có trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng và xã hội; tự chủ, tự tin và có tinh thần vượt khó; chấp hành pháp luật, nội quy, quy định nơi công cộng
* Năng lực chung: gồm 7 kỹ năng: năng lực học tập chung, cơ bản; năng lực
tư duy; năng lực thu thập (tìm kiếm, tổ chức, xử lý thông tin); năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề; năng lực giao tiếp; năng lực hợp tác; năng lực tự quản lý và phát triển bản thân
* Năng lực chuyên biệt: gắn với các lĩnh vực học tập như ngôn ngữ, toán học,
khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn, công nghệ, nghệ thuật, đạo đức-giáo dục công dân, đức-giáo dục thể chất
Với tiêu chuẩn mới, cách đánh giá cũng thay đổi Trong đánh giá truyền
thống, học sinh càng đạt được nhiều đơn vị kiến thức kỹ năng được coi là có kết quả
cao hơn, trong khi đánh gia năng lực thì học sinh hoàn thành được nhiệm vụ càng
khó, càng phức tạp hơn sẽ được coi là có năng lực cao hơn, tức là kết quả đánh giá phụ thuộc vào độ khó của nhiệm vụ đã hoàn thành
Cụ thể, bên cạnh việc thi cử, kiểm tra thì hệ hệ thống đánh giá mới còn có quan sát, làm báo cáo, thuyết trình, thực hành, thí nghiệm, dự án học tập Bên cạnh
đó môi trường, vai trò của người giáo viên, vai trò của nhà quản lý có tác động lớn
trong hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực
Trong hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực, giáo viên là yếu tố quyết định hàng đầu Với sự nhận thức đúng đắn, với tinh thần trách nhiệm và
sự quyết tâm cao, kỹ năng sử dụng thiết bị dạy học và tổ chức hướng dẫn học sinh học tập tốt là những phẩm chất cần thiết của người giáo viên trong nhà trường