SKKN Một số kinh nghiệm trong giáo dục học sinh cá biệt tại trường THPT Cẩm Thủy 2 MỤC LỤC 1 MỞ ĐẦU 1 1 1 Lí do chọn đề tài 1 1 2 Mục đích nghiên cứu 2 1 3 Đối tượng nghiên cứu 2 1 4 Phương pháp nghiê[.]
Trang 1MỤC LỤC
1- MỞ ĐẦU 1
1.1 Lí do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu: 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu: 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 3
2 - NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 5
2.1 Cơ sở lí luận của sánh kiến kinh nghiệm 5
2.2 Thực trạng trước khi áp dụng kỹ năng giáo dục học sinh cá biệt ở trường THPT Cẩm Thủy 2 .6
2.3 Những kỹ năng giáo dục học sinh cá biệt 7
2.4 Hiệu quả khi sử dụng kinh nghiệm giáo dục học sinh cá biệt tại trường THPT Cẩm Thủy 2 ……….……12
3 Kết luận và kiến nghị 13
Trang 21- MỞ ĐẦU 1.1- Lí do chọn đề tài
Trong xã hội, nghề giáo luôn được đề cao và quí trọng và được coi là
"nghề cao quí nhất trong những nghề cao quý", nhưng giáo dục học sinh lại là công việc không đơn giản
Học sinh THPT đang ở độ tuổi trưởng thành và rất nhạy cảm Nhiều em ngoan hiền, chăm chỉ học tập, biết vâng lời bố mẹ, thầy cô Nhưng cũng có một
số em ngang bướng, ngỗ nghịch, không chịu nghe lời, không chấp hành nội qui trường lớp, có nhiều biểu hiện tiêu cực Trong đối tượng này có một dạng gọi là học sinh cá biệt
Học sinh cá biệt hầu như ở trường nào cũng có Xã hội ngày càng phát triển, cùng với đó là sự du nhập của nhiều cái mới, trong đó có những yếu tố thiếu lành mạnh từ xã hội bên ngoài đã tác động đến các em Sự buông lỏng quản lí của gia đình, sự đua đòi bè bạn và sa đà vào những thói hư tật xấu của một bộ phận học sinh đang làm cho số lượng học sinh cá biệt có xu hướng gia tăng, làm ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động giáo dục của các nhà trường, của các giáo viên chủ nhiệm và những giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy Thậm chí, những học sinh cá biệt còn có khả năng lôi kéo thêm những học sinh khác vào nhóm của mình Điều này cũng làm ảnh hưởng không tốt đến môi trường giáo dục và chất lượng giáo dục học sinh
"Học sinh cá biệt" là cụm từ đang được nhắc đến nhiều trong các nhà trường, nhất là ở các trường THPT, nhưng trên thực tế chưa có nhiều tài liệu bàn sâu tới vấn đề này Vì thế, việc giáo dục học sinh cá biệt còn là vấn đề còn gặp nhiều khó khăn do chưa tìm ra được nhiều phương pháp, kỹ năng tiếp cận và giáo dục phù hợp
Giáo dục học sinh cá biệt nhằm, giúp các em trở thành những công dân có ích cho xã hội đang là yêu cầu và mục tiêu cấp thiết của xã hội đặt ra cho ngành giáo dục nói chung và người giáo viên nói riêng
Trang 3Là một giáo viên đang làm công tác chủ nhiệm và trực tiếp đứng lớp giảng dạy trong nhiều năm, bản thân tôi cũng gặp phải một số học sinh cá biệt Những học sinh này thường học hành chểnh mảng, bỏ giờ bỏ tiết đi chơi, la cà quán xá, cư xử thiếu lễ độ với bố mẹ, với thầy cô, với những người lớn tuổi và
có những hành vi thiếu tích cực đối với môi trường giáo dục, với bạn bè xung quanh Bằng những kinh nghiệm của bản thân, quá trình tìm tòi phương pháp giáo dục học sinh qua tài liệu, cùng với việc học hỏi các đồng nghiệp và sự đúc rút kinh nghiệm của bản thân , tôi xin được góp cùng các đồng nghiệp đề tài
"Một số kinh nghiệm trong giáo dục học sinh cá biệt tại trường THPT Cẩm Thủy 2" với mong muốn chúng ta sẽ cùng tìm ra những phương pháp tiếp cận
và giáo dục học sinh cá biệt có hiệu quả và có thể áp dụng được trong thực tế khi làm công tác giáo dục học sinh ở trường THPT
1.2- Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
1.2.1 Mục đích nghiên cứu
- Tìm ra các phương pháp, kỹ năng giáo dục học sinh cá biệt để các em trở thành người có ích cho gia đình và xã hội
- Xác định một số nguyên nhân chính dẫn đến một số em học sinh cá biệt
có hành vi không đúng, thiếu động cơ học tập, qua đó giúp các em định hướng được hành vi và có động cơ học tập, rèn luyện tốt hơn
1.2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu thực trạng vấn đề học sinh cá biệt ở trường THPT Cẩm Thuỷ 2
- Phân tích nguyên nhân, hoàn cảnh hình thành nên những hành vi tiêu cực của một số học sinh cá biệt ở trường THPT Cẩm Thuỷ 2, từ đó có phương pháp giáo dục phù hợp để các em tiến bộ và hoà nhập với môi trường giáo dục
1.3- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
1.3.1 Đối tượng nghiên cứu
- Những học sinh thuộc diện học sinh cá biệt trong lớp, có hành vi xấu, hay gây gổ đánh nhau, nói tục, chửi thề, lười học, ý thức xây dựng tập thể và ý
Trang 4thức học tập kém, cư xử thiếu lễ độ với bố mẹ, thầy cô, thiếu sự tôn trọng bạn bè
1.3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Tập trung nghiên cứu phương pháp giáo dục một số học sinh cá biệt lớp 11C3 (năm học 2012 - 2013) và lớp 12C (năm học 2015 - 2016)
- Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình và hoàn cảnh sống của từng em học sinh cá biệt Cùng gia đình theo dõi, giáo dục, nhắc nhở và uốn nắn các em Tạo điều kiện tốt nhất để các em tham gia học tập, hòa nhập với bạn bè, với môi trường giáo dục và tham gia các phong trào do nhà trường tổ chức
1.4- Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, bản thân tôi đã dùng một số phương pháp sau đây:
- Nghiên cứu hồ sơ Nghiên cứu hồ sơ và xác định nội dung cần tìm hiểu
Đây là bước tiếp cận đầu tiên để tìm hiểu những nét cơ bản nhất ở mỗi học sinh
cá biệt và tìm hiểu lí do để trả lời câu hỏi: vì sao em học sinh đó trở thành học sinh cá biệt?
- Trò chuyện trực tiếp Trò chuyện trực tiếp với học sinh cá biệt, với giáo
viên bộ môn,với giáo viên chủ nhiệm cũ (nếu có), với bạn bè các em để tìm hiểu thêm những vấn đề có liên quan
- Trao đổi Trao đổi trực tiếp với gia đình, phụ huynh, giáo viên chủ nhiệm
của em học sinh cá biệt Đề xuất những biện pháp giáo dục, tùy từng điều kiện thực tế để xây dựng các kế hoạch giáo dục cho phù hợp
- Tham khảo ý kiến Trong quá trình giáo dục học sinh cần tham khảo ý
kiến của những người có kinh nghiệm, của đồng nghiệp để nhận được những lời khuyên, những ý kiến có ích
- Quan sát Quan sát là phương pháp cần làm thường xuyên để theo dõi
khách quan những học sinh cá biệt Nên quan sát toàn diện các biểu hiện, hành
vi của học sinh đó trong học tập, trong lao động, trong các hoạt động tập thể, trong quan hệ với bạn bè và những người xung quanh
Trang 5- Ghi chép Ghi chép các sự kiện liên quan đến học sinh cá biệt Cần thu
thập thông tin đầy đủ, cụ thể và phân loại theo nội dung, yêu cầu giáo dục Chú
ý đến các dấu hiệu cơ bản và đưa ra nhận định về học sinh đó để có phương
pháp giáo dục phù hợp
Trang 62 - NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận
Cũng như nhiều ngành nghề khác, nghề dạy học phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách Một trong những khó khăn, thử thách ấy là giáo dục học sinh cá biệt
Ở mỗi một giai đoạn trưởng thành nào đó của học sinh đều có thể có những biểu hiện lệch lạc về nhân cách do những tác động tiêu cực từ xã hội bên ngoài Ở các nhà trường phổ thông không thể tránh khỏi sẽ có một bộ phận học sinh cá biệt và số học sinh này đang có xu hướng gia tăng
Học sinh cá biệt thường rất nghịch ngợm, hiếu động, không làm chủ được bản thân Chưa nhận thức được điều gì là đúng, điều gì là sai, hay bắt chước và chịu nhiều tác động tiêu cực từ xã hội bên ngoài, có những hành vi và cách ứng
xử thiếu chuẩn mực nhưng lại rất thích được người khác để ý, tán dương và khen ngợi Vì vậy, người giáo viên cần dùng những phương pháp và kỹ năng phù hợp với từng tình huống để giáo dục học sinh cá biệt Muốn làm được điều này, giáo viên cần có những hiểu biết nhất định về từng hoàn cảnh của học sinh
cá biệt, nguyên nhân làm học sinh đó trở nên cá biệt Sự am hiểu về tâm lí và khéo léo trong cách ứng xử của giáo viên với học sinh cá biệt là yếu tố rất quan trọng để có những phương pháp, kĩ năng giáo dục riêng đối với từng em
Trong quá trình giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm lớp, người giáo viên không tránh khỏi những tình huống phải ứng xử và giáo dục học sinh cá biệt Nếu không có biện pháp giáo dục hữu hiệu, các học sinh đó thường bỏ học giữa chừng, hoặc lôi kéo những học sinh khác và có những biểu hiện tiêu cực làm ảnh hưởng đến chất lượng và môi trường giáo dục Những kinh nghiệm về kỹ năng giáo dục học sinh cá biệt sẽ giúp người giáo viên sẵn sàng đón nhận bất cứ học sinh cá biệt nào để giáo dục các em trở thành người có ích cho xã hội Vì vậy, giáo viên cần hiểu rõ điều này để có những biện pháp và hình thức giáo dục học sinh cá biệt thích hợp, mang lại hiệu quả cao nhất
Trang 7Giáo dục học sinh cá biệt, đó là một nội dung công việc của giáo viên, đó cũng là yêu cầu sư phạm có tính nguyên tắc đối với người Thầy Muốn giáo dục được học sinh cá biệt thì bản thân giáo viên phải sống cuộc sống hòa nhập với các em, phải hiểu về tâm lí lứa tuổi, nắm được nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng
và xu hướng phát triển của các em để từ đó có những kỹ năng ứng xử và giáo dục phù hợp, mang lại hiệu quả Kỹ năng ứng xử và giải quyết vấn đề của giáo viên đối với học sinh cá biệt là vô cùng quan trọng
2.2 Thực trạng trước khi áp dụng kỹ năng giáo dục học sinh cá biệt ở trường THPT Cẩm Thủy 2.
Trường THPT Cẩm Thủy 2 nằm ở vùng thuần nông của một huyện miền núi phía Tây tỉnh Thanh Hóa Nhiều em học sinh là con của những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, bố mẹ đi làm ăn xa, các em phải ở nhà với ông bà, hoặc những người anh em trong gia đình Không được bố mẹ trực tiếp giáo dục, lại chịu những tác động tiêu cực từ xã xội bên ngoài nên các em dễ bị bạn bè lôi kéo và sa ngã Nhiều em không có động cơ học tập, ý thức chấp hành các nội qui của trường, của lớp không tốt Những học sinh này thường bỏ học đi chơi, tụ tập bạn bè, la cà quán xá và các tụ điểm giải trí thiếu lành mạnh, nhiều tệ nạn Đôi khi còn gây gổ đánh nhau Thậm chí có em còn vô lễ với giáo viên, phải ra Hội đồng kỉ luật của nhà trường Nếu để tình trạng này tiếp diễn kéo dài, sẽ ảnh hưởng không tốt đến các học sinh khác, đến môi trường giáo dục và chất lượng giáo dục
Trong quá trình giảng dạy và giáo dục học sinh ở trường THPT Cẩm Thủy 2, bản thân tôi cũng gặp một số học sinh cá biệt Do đó, tôi đã tìm tòi, nghiên cứu và sử dụng một số phương pháp, kỹ năng giáo dục học sinh cá biệt Sau khi sử dụng những phương pháp và kỹ năng này, bản thân tôi nhận thấy có những hiệu quả nhất định
2.3 Một số kinh nghiệm giáo dục học sinh cá biệt
- Khen ngợi trước, phê bình sau.
Trang 8Những học sinh cá biệt thường hay mắc lỗi, đôi khi có những lỗi rất nghiêm trọng Nhưng phê bình không có tác dụng gì cả, bởi nó sẽ khiến cho học sinh cá biệt tự dựng lên cho mình một rào chắn, đồng thời tìm mọi cách để tự biện hộ cho mình Phê bình ngay cũng rất không nên, vì nó sẽ làm tổn thương đến lòng tự tôn của học sinh và đôi khi có thể gây ra sự phản kháng ở các em Tôi đã từng đọc được một câu danh ngôn trên một tờ lịch: "Sự phê bình giống như một chú chim bồ câu nhà nuôi, nó sẽ luôn biết đường quay trở về nhà" Vì thế, khi phê bình, khiển trách nặng nề học sinh cá biệt mắc lỗi, các em
sẽ tự tìm cách biện hộ cho mình, thậm chí còn trách ngược lại giáo viên
Khi phải đối mặt với một học sinh cá biệt mắc lỗi, không phải người giáo viên đang ứng xử với một con người của lí trí mà là đang ứng xử với một con người bản năng Sự phê bình, trách cứ nặng nề mãi mãi không đem lại hiệu quả như mong muốn
Tuy nhiên, khi học sinh sai, nhất là học sinh cá biệt, giáo viên không thể không phê bình và uốn nắn các em Vậy nên dùng cách nào cho hiệu quả? Tôi
đã thử dùng phương pháp khen ngợi trước, phê bình sau, và nhận ra rằng sau khi nghe những lời khen ngợi, học sinh sẽ dể tiếp thu sự phê bình hơn Vậy nên trước khi giáo dục học sinh cá biệt, nên bắt đầu bằng sự khen ngợi
Thường thì học sinh cá biệt khá thông minh, có nhiều biệt tài và muốn được người khác chú ý đến mình Vấn đề là người giáo viên phải tìm ra được điều gì đó để khen ngợi Tuy là việc này không dễ, nhưng bằng sự tinh tế, nhạy cảm trong quá trình theo dõi và tiếp xúc với học sinh, ta vẫn có thể tìm ra được điểm gì đó để khen ngợi
Năm học 2012 - 2013, lớp tôi chủ nhiệm có một em học sinh cá biệt đã có hành vi ứng xử vô lễ với một giáo viên đến dạy thay trong giờ toán Khi tiếp nhận thông tin, tôi yêu cầu học sinh đó viết kiểm điểm Hôm sau em mang đến nộp Khi đọc bản kiểm điểm của học sinh, tôi nói: "Chữ em khá đẹp, trình bày sạch sẽ, văn phong cũng tiến bộ nhiều rồi đấy" Nhìn lên học sinh, tôi để ý thấy
em đang nghe rất chăm chú, gương mặt không có sự căng thẳng và sẵn sàng hợp
Trang 9tác nên đã nói thêm câu tiếp theo: "Nhưng cô thấy những khuyết điểm em viết trong bản kiểm điểm này chưa đầy đủ'' Tôi dừng lại một lát để xem phản ứng của học sinh cá biệt này Em vui vẻ nói "Thưa cô, vâng ạ!" Tôi nói tiếp: "Cô biết hành động ngày hôm qua em không cố ý, nhưng nó đã để lại hậu quả rất nghiêm trọng Đầu tiên là làm cho lớp có một giờ xếp loại yếu, em bị nghi vào
sổ đầu bài và để lại ấn tượng không tốt trong thầy về lớp chúng ta Em xem việc
ấy có nên thừa nhận trong bản kiểm điểm và em nên gặp trực tiếp thầy để xin lỗi không?" Em học sinh ấy đã cúi đầu và trả lời "Thưa cô có ạ" "Để bản kiểm điểm này có thuyết phục hơn, em về nhà viết lại, nhờ bố mẹ đọc rồi ký vào, mai mang đến cho cô xem nhé" Giờ sinh hoạt đầu buổi hôm sau, học sinh đó mang bản kiểm điểm lên, tôi xem đã thấy em làm theo những yêu cầu của mình ngày hôm qua Khi tôi bảo em mang bản kiểm điểm cho thầy giáo dạy toán xem và trực tiếp xin lỗi thầy, em đã vui vẻ làm theo Từ sự việc trên tôi đã rút ra được một kinh nghiệm: khi học sinh cá biệt mắc lỗi không nên phê bình gay gắt và trách phạt ngay mà trước khi phê bình hãy tìm ra được điểm gì đó để khen ngợi trước Bắt đầu bằng sự khen ngợi sẽ làm học sinh dễ tiếp thu sự phê bình hơn
- Chỉ ra sai lầm của học sinh cá biệt một cách gián tiếp
Học sinh cá biệt thường hay phạm lỗi Khi học sinh cá biệt phạm lỗi và mắc sai lầm, giáo viên phải là người chỉ ra sai lầm và giáo dục các em Nhưng việc ấy cũng nên tiến hành một cách khéo léo và tế nhị
Một lần, sau khi tan tiết 5 tôi nán lại ít phút để sửa bài cho một học sinh Khi xuống cầu thang bắt gặp hai học sinh đang chia nhau điếu thuốc hút dở, thấy giáo viên đến bất ngờ các em vứt vội điếu thuốc xuống bậc cầu thang và chào Tôi chào lại các em rồi cúi xuống nhặt điếu thuốc đang cháy dở lên nói nhẹ nhàng: " Cô sẽ không nói cho cô giáo chủ nhiệm của các em biết chuyện này, nhưng hút thuốc trong trường là không được Lần sau các em không nên hút thuốc lá nữa, vừa không vệ sinh, vừa không tốt cho sức khỏe, lại vi phạm quy định của nhà trường và còn bị phạt nữa." Một trong hai em học sinh ấy đã tự tay dụi điếu thuốc đang cháy dở từ tay tôi đưa và cho vào thùng rác, rồi cảm ơn và
Trang 10hứa lần sau sẽ không hút thuốc lá trong trường nữa Tôi không biết chắc chắn rằng các em có giữ lời hứa của mình khi đó không, nhưng tôi chắc một điều, ít
ra khi đó các em cũng đã tự biết là mình mắc lỗi và nói lời xin lỗi chân thành Qua sự việc này tôi nhận ra, nếu trong trường hợp ấy mình có cách cư xử khác: phê bình, quát mắng học sinh, hoặc dọa mách giáo viên chủ nhiệm chẳng hạn, thì chưa hẳn các em đã nhận ra sai lầm của mình và nhận lỗi Do đó khi bất ngờ bắt gặp học sinh cá biệt mắc lỗi, không nên phê bình trách mắng ngay, hãy nhắc nhẹ nhàng để các em hiểu Phê bình hay quát mắng ngay lúc đó sẽ làm học sinh xấu hổ, làm tổn thương đến lòng tự trọng của các em Trong những tình huống như thế, giáo viên nên nhắc nhở nhẹ nhàng, những học sinh cá biệt sẽ hiểu được thiện ý của giáo viên, không những các em sẽ vui vẻ tiếp thu mà còn cảm phục cách ứng xử như vậy, từ đó có thể thu phục được học các em Vì thế, muốn giáo dục được học sinh cá biệt có hiệu quả, giáo viên nên chỉ ra sai sót của học sinh một cách gián tiếp
- Không nên ra lệnh cho học sinh cá biệt
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh, nhất là học sinh cá biệt không thích bị ra lệnh và làm theo mệnh lệnh của giáo viên Do đó, giáo viên không nên ra lệnh cho học sinh làm một việc gì, hãy để học sinh đó tự đi làm và tự rút
ra kinh nghiệm từ những sai sót (nếu có) Đó cũng là cách để học sinh cá biệt sửa đổi được lỗi của mình và vẫn giữ được thể diện trước bạn bè Như vậy, các
em sẽ có thái độ hợp tác và không phản kháng lại giáo viên
Một mệnh lệnh không phù hợp ở giáo viên có thể gây ra sự phản kháng ngay lập tức của học sinh cá biệt Cho dù mệnh lệnh ấy có mục đích là giúp các
em sửa chữa sai lầm của mình
Một lần tan học đi ra cổng trường, có một học sinh để xe chắn cả lối đi, làm cản trở giao thông Một giáo viên đã quát hỏi ''Ai dựng xe giữa đường thế này?" Em học sinh tên tiếng trả lời, người giáo viên nghiêm giọng nói:"Dựng ngay xe ra chỗ khác, nếu không tôi cho người lôi đi bây giờ" Đúng là em học sinh đó đã sai, nhưng với cách làm ấy không nhận được sự đồng thuận của học