Về kiến thức: - Biết được một số loại hình mĩ thuật truyền thống của tỉnh Thái Nguyên như nhà ở truyền thống, tranh thờ, nghệ thuật chạm khắc gỗ đình làng qua một số công trình, hiện vậ
Trang 1Thời gian thực hiện: 04 tiết.
I Mục tiêu
1 Về kiến thức:
- Biết được một số loại hình mĩ thuật truyền thống của tỉnh Thái Nguyên như nhà ở truyền thống, tranh thờ, nghệ thuật chạm khắc gỗ đình làng qua một số công trình, hiện vật tiêu biểu
- Giới thiệu được về một số loại hình mĩ thuật truyền thống của Thái Nguyên
- Mô phỏng được nhân vật trong tranh thờ tỉnh Thái Nguyên
2 Về năng lực:
a) Năng lực chung:
- Năng lực tự chủ và tự học: Học sinh biết tìm kiếm thông tin qua (sách, báo, mạng internet, người thân ) về mĩ thuật truyền thống tại khu vực huyện Phú Bình nói riêng
và tỉnh Thái Nguyên nói chung
- Năng lực giao tiếp và hợp tác: làm việc nhóm
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Học sinh có ý tưởng trong quá trình tìm hiểu khám phá kiến thức từ mĩ thuật truyền thống của các dân tộc tỉnh Thái Nguyên hoặc các bài tập Hiểu được vị trí và ý nghĩa của những loại hình mĩ thuật truyền thống đó trong nền văn hóa ở địa phương
b) Năng lực văn học:
- Nhận biết được các đặc điểm của thơ lục bát: số tiếng, số dòng, vần nhịp
- Bước đầu nhận xét được nét độc đáo của các bài ca dao, tục ngữ thể hiện qua từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ
- Nhận biết được tình cảm, cảm xúc cuả người viết thể hiện qua ngôn ngữ văn bản
- Nêu được bài học về cách nghĩ và cách ứng xử của cá nhân do bài học gợi ra
3 Về phẩm chất:
- Yêu nước: Trân trọng, tự hào về các giá trị văn hóa truyền thống và vẻ đẹp quê hương, đất nước
- Chăm chỉ: sưu tầm, tìm hiểu thêm về các nghệ thuật truyền thống khác của các dân tộc tại địa phương
- Trung thực: Báo cáo bài tập, sản phẩm
- Trách nhiệm: Giữ gìn những hình ảnh, truyền thống tốt đẹp của quê hương; chăm chỉ, tích cực học tập
II Thiết bị dạy học và học liệu
- Máy chiếu, phiếu học tập, máy tính
- Hình ảnh về nhà truyền thống, tranh thờ và nghệ thuật chạm khắc gỗ trong các đình làng ở Thái Nguyên
- Kế hoạch dạy học
III Tiến trình dạy học
1 Hoạt động 1: Xác định vấn đề/nhiệm vụ học tập/Mở đầu
a Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS vào bài học và giúp HS có hiểu biết ban đầu về
bài học mới
Trang 2b Nội dung: HS xem hỉnh ảnh, quan sát theo yêu cầu
c Sản phẩm: HS thực hiện theo yêu cầu của GV
d Tổ chức thực hiện:
GV cho HS xem tư liệu về tranh thờ của một số dân tộc ở Thái Nguyên
Giáo viên từ đó dẫn dắt vào bài mới
2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
2.1 Một số kiểu nhà ở truyền thống của các dân tộc thiểu số tại Thái Nguyên a) Mục tiêu:
- Biết được nhà ở truyền thống của các dân tộc thiểu số tại Thái Nguyên qua một số công trình, hiện vật tiêu biểu
b) Nội dung: HS nghiên cứu thông tin sách giáo khoa, quan sát các bức tranh về nhà
truyền thống của các dân tộc để trả lời câu hỏi:
c Sản phẩm: HS đưa ra được câu trả lời phù hợp với câu hỏi GV đưa ra
d Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Sản phẩm dự kiến
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập:
GV trình chiếu cho học sinh xem tư liệu
về kiểu nhà ở truyền thống của các dân
tộc thiểu số tại Thái Nguyên
- GV cho cá nhân/nhóm tìm hiểu về kiểu
nhà ở truyền thống của các dân tộc thiểu
số tại Thái Nguyên
N1: Ngôi nhà truyền thống của người
Tày ở Thái Nguyên có kiểu dáng, thành
phần cấu tạo và vật liệu như thế nào?
N2: Ngôi nhà truyền thống của người
Nùng ở Thái Nguyên có kiểu dáng, thành
phần cấu tạo và vật liệu như thế nào?
N3: Ngôi nhà truyền thống của người Sán
Chay ở Thái Nguyên có kiểu dáng, thành
phần cấu tạo và vật liệu như thế nào?
N4: Ngôi nhà truyền thống của người
Dao ở Thái Nguyên có kiểu dáng, thành
phần cấu tạo và vật liệu như thế nào?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập: Học
sinh quan sát, lắng nghe và tìm hiểu theo
nhóm
Bước 3: Báo cáo kết quả: - HS trình bày
hiểu biết
1 Một số kiểu dáng nhà truyền thống của dân tộc ít người tại Thái Nguyên
a Nhà sàn truyền thống của người Tày
ở Thái Nguyên
- Vật liệu: gỗ, lá cọ
- Cấu tạo:
+ Các cây cột được kê trên đá tảng để giữ thăng bằng cho ngôi nhà
+ Cầu thang được đặt ngay đầu hồi + Không gian sinh hoạt trong nhà được ngăn cách bằng các vách tre, nứa Ở nhiều nhà còn trang trí thêm hoa văn hình học lên vách đan
+ Sàn trên nơi gia đình sinh sống, phía dưới giữ vật nuôi, củi hoặc để xay thóc, giã gạo, đan lát…
b Nhà sàn truyền thống của người Nùng ở Thái Nguyên
- Vật liệu: gỗ, cỏ tranh hoặc ngói âm
dương
- Cấu tạo:
+ Có 2 mái + cột kê + trong nhà chia từ 3 đến 5 gian tuỳ thuộc từng gia đình
+ Sàn nhà cao 1,6m, dưới sàn là nơi chứa các nông cụ hoặc giữ lương thực + Trong nhà thường đặt 2 bếp: bếp trong
để nấu ăn và bếp ngoài để đun nước, sưởi
Trang 3- HS tìm hiểu và trình bày sản phẩm
Bước 4: Nhận xét đánh giá: GV nhận xét
và bổ sung và nhấn mạnh các ý chính mà
các em cần ghi nhớ
- GV tổng hợp các nội dung đã tìm hiểu
và củng cố kiến thức
ấm, tiếp khách
c Nhà sàn truyền thống của người Sán Chay ở Thái Nguyên.
- Vật liệu: cỏ tranh, vật liệu tự nhiên xung quanh khu vực cư trú
- Cấu tạo:
+ Nhà ở được chia thành 3 đến 5 gian được quy định rõ ràng chức năng sinh hoạt
+ hệ thống cột, mái lợp cỏ tranh, sàn, vách đều làm bằng vật liệu tự nhiên tìm thấy xung quanh nơi cư trú
+ Cầu thang được dựng lên ở gian cuối,
là nơi bếp núc hoặc chỗ ở của phụ nữ
d Nhà sàn truyền thống của đồng bào Dao ở Thái Nguyên.
- Vật liệu: gỗ, tre, nứa
- Cấu tạo:
+ Dựng nhà theo kiểu nửa sàn nửa đất + Nền nhà có độ cao trung bình, làm bằng đất nện với đá xếp vuông vức để tăng độ vững chắc
+ Các hàng cột được chôn sâu xuống đất chống đỡ cho khung nhà
+ Mái thấp, không có cửa sổ và hàng rào bao quanh nhà
2.2 Tranh thờ của một số dân tộc ở Thái Nguyên
a) Mục tiêu:
- Biết được tranh thờ của một số dân tộc ở Thái Nguyên qua một số công trình, hiện vật tiêu biểu
- Giới thiệu được về một số loại hình mĩ thuật truyền thống của Thái Nguyên
- Mô phỏng được nhân vật trong tranh thờ tỉnh Thái Nguyên
b) Nội dung: HS nghiên cứu thông tin sách giáo khoa, quan sát các hình ảnh để trả
lời câu hỏi:
c Sản phẩm: HS đưa ra được câu trả lời phù hợp với câu hỏi GV đưa ra
d Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Sản phẩm dự kiến
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ
- GV yêu cầu HS quan sát ảnh
- GV tổ chức cho HS hoạt động cặp đôi
- Nội dung các bức tranh thờ phản ánh
điều gì?
2.Tranh thờ của một số dân tộc ở Thái Nguyên
a Nội dung các bức tranh thờ
- Nội dung tranh phong phú, phản ánh thế giới quan của người dân tộc,
mô tả vũ trụ bao la, các hiện tượng
Trang 4- Em hãy trình bày cách tạo hình các
nhân vật,màu sắc và bố cục trong các
bức tranh thờ của một số dân tộc thiểu số
ở Thái Nguyên?
- GV yêu cầu HS: Trao đổi, thảo luận để
trả lời câu hỏi
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS thảo luận và trả lời câu hỏi
- Dự kiến sản phẩm:
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- HS báo cáo kết quả hoạt động
- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung
Bước 4: Kết luận, nhận định
- GV nhận xét và chốt kiến thức
trong cuộc sống, đồng thời răn dạy con người sống hướng thiện, không được làm những điều xấu xa Bên cạnh đó là hình ảnh sinh hoạt đời thường với các hình tượng gần gũi như cỏ cây, hoa
lá, các loài động vật quen thuộc với đồng bào người dân tộc
b Cách tạo hình các nhân vật, màu sắc và bố cục trong các bức tranh thờ của một số đân tộc thiểu số ở Thái Nguyên.
- Tranh thờ của người Dao:
+Thường có hình chữ nhật, kích thước
đa dạng, thường có chiều rộng khoảng
40 đến 50 cm, khi sử dụng được treo theo chiều dọc
+ Theo quan niệm của người Dao, có
ba vị thần bảo trợ cho con người được gọi là Tam Thanh, trong đó có Ngọc Thanh là thần cai quản trên trời, Thượng Thanh là thần coi sóc trần gian
và Thái Thanh là vị thần âm phủ
+ Tạo hình trong các bức tranh theo quy ước dân gian, các nhân vật chính như vị thần quan trọng có kích thước lớn, các thần phụ hay hình ảnh con người sẽ được vẽ nhỏ hơn Tính cách của nhân vật được bộc lộ rõ qua các chi tiết như màu sắc của trang phục, đặc biệt là sắc thái biểu cảm trên gương mặt
-Tranh thờ của người Sán Dìu + Tranh thờ của người Sán Dìu luôn xuất hiện trong các nghi lễ cúng tế quan trọng, chủ đề các bức tranh phong phú tuỳ thuộc vào nội dung của buổi lễ Tương tự như tranh thờ của người Dao, tạo hình trong các bức tranh này mang tính ước lệ, không giống người thật và được sáng tạo bởi trí tưởng tượng của người vẽ cũng như các quy tắc trong tín ngưỡng
Trang 5+ Màu sắc trong tranh rực rỡ, kết hợp các yếu tố ngũ hành như kim tương ứng với màu trắng, mộc tương ứng với màu xanh, hoả tương ứng với màu đỏ,… trong đó màu vàng được coi là trung tâm của vũ trụ
+ Các nhân vật thường được xếp theo chiều dọc hoặc ngang của bức tranh với nhiều cảnh tượng diễn ra cùng một lúc, cho thấy vẻ sống động trong từng cảnh tượng
2.3 Nghệ thuật chạm khắc gỗ đình làng ở Thái Nguyên
a) Mục tiêu:
- Biết được nghệ thuật chạm khắc gỗ trong các ngôi đình làng ở tỉnh Thái Nguyên, ý nghĩa của các chi tiết trạm khắc với tổng thế công trình và các chủ đề phổ biến trên các bức trạm khắc gỗ
b) Nội dung: HS nghiên cứu thông tin sách giáo khoa, quan sát các hình ảnh để trả
lời câu hỏi:
c Sản phẩm: HS đưa ra được câu trả lời phù hợp với câu hỏi GV đưa ra
d Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Sản phẩm dự kiến
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- HS hoạt động cá nhân, trả lời câu hỏi
- Em nhận xét gì về nghệ thuật chạm
khắc gỗ trong các ngôi đình làng ở tỉnh
Thái Nguyên? Theo em, các chi tiết trang
trí này có ý nghĩa như thế nào với tổng
thể công trình?
- Em hãy kể tên những chủ đề phổ biến
trên các bức chạm khắc gỗ?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS suy nghĩ cá nhân để trả lời câu hỏi
của GV
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- HS trả lời câu hỏi của GV
- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu
trả lời của bạn
Bước 4: Kết luận, nhận định
3 Nghệ thuật chạm khắc gỗ đình làng ở Thái Nguyên.
- Nghệ thuật chạm khắc gỗ là một hình
thức trang trí phổ biến tại các công trình đình làng, đền, chùa truyền thống
ở vùng Bắc Bộ Với kĩ năng khéo léo người thợ sử dụng những kĩ thuật như đục, chạm trên bề mặt các kết cấu gỗ để tạo ra những hoạ tiết, hình tượng sinh động Hình thức trang trí này không chỉ
có giá trị về mặt thẩm mĩ mà còn phản ánh đời sống sinh hoạt cũng như tâm tư, tình cảm của con người
- Các kết cấu trong đình làng như xà ngang, xà dọc,… đều được chạm trổ hoa văn một cách công phu, tinh xảo Các đề tài phổ biến hơn cả là tứ linh bao gồm long, ly, quy, phượng cùng với hoạ tiết hoa lá, xen kẽ vân mây, tạo
ra những bố cục hoàn chỉnh
- Chủ đề chạm khắc đa dạng, phong
Trang 6- GV nhận xét và chốt kiến thức phú: hoa lá, rồng, con người Lối tạo
hình mang nhiều nét dân gian, đặc trưng cho nghệ thuật trang trí, điêu khắc truyền thống thế kỉ XVII, XVIII
- Phản ánh niềm tin và mơ ước của người dân lao động về một cuộc sống
ấm no, thuận hoà
3 Hoạt động 3: Luyện tập
a) Mục tiêu: HS củng cố kiến thức đã học, rèn kĩ năng nói và nghe , trình bày trước
tập thể cho HS
b) Nội dung: GV giao bài tập thực hành, học sinh vận dụng kiến thức để làm.
- Học sinh vẽ lại nhân vật yêu thích trong các bức tranh thờ của một dân tộc thiểu số
ở Thái Nguyên
c) Sản phẩm: Bức tranh của học sinh.
d) Tổ chức thực hiện:
- GV chuyển giao nhiệm vụ
- HS thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu HS báo cáo kết quả
- GV nhận xét, đánh giá:
4 Hoạt động 4: Vận dụng
a Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để làm bài tập.
b Nội dung: Sử dụng kiến thức đã học để hỏi và trả lời, trao đổi
Viết một đoạn văn khoảng 5-7 câu giới thiệu về nghệ thuật chạm khắc gỗ tại một công trình đình làng ở Thái Nguyên mà em ấn tượng
c Sản phẩm học tập: Câu trả lời là bài viết của HS
d Tổ chức thực hiện:
- GV chuyển giao nhiệm vụ
- HS thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu (cá nhân) HS có thể viết bài ở nhà
- GV nhận xét, đánh giá:
( GV sẽ kiểm tra vào giờ học tiếp theo hoặc thu sản phẩm chấm)