Đặc biệt, trong khổ đầu bài thơ, tác giả đã diễn tả rất tinh tế, sâu sắc cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên thơ mộng, hữu tình bằng tình yêu cuộc sống, yêu quê hương, đất nước thiết tha:
Trang 1Đề bài : Cảm nhận khổ đầu bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải.
BÀI LÀM Thơ là sự rung cảm mãnh liệt của tâm hồn thi sĩ “mở hồn ra đón lấy tất cả những vang động của cuộc đời” (Nam Cao) Thơ là những nốt nhạc ngân lên giai điệu tha thiết của tiếng lòng người cầm bút Và bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” chính là tiếng lòng của nhà thơ Thanh Hải Đó là những vần thơ hay, bộc lộ thiết tha nội cảm, lòng yêu thiên nhiên, yêu cuộc đời của tác giả Đặc biệt, trong khổ đầu bài thơ, tác giả đã diễn tả rất tinh tế, sâu sắc cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên thơ mộng, hữu tình bằng tình yêu cuộc sống, yêu quê hương, đất nước thiết tha:
Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc….
Ơi con chim chiền chiện Hót chi mà vang trời.
Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng.
Thanh Hải là nhà thơ xứ Huế đã dành trọn vẹn cuộc đời để cống hiến cho quê hương, đất nước với những vần thơtha thiết Sau ngày giải phóng, nhà thơ vẫn gắn bó với quê hương xứ Huế, sống và sáng tác ở đó cho đến khi cuối đời Thơ Thanh Hải có ngôn từ trong sáng, giàu âm điệu, cảm xúc chân thành, bình dị, hồn hậu và sâu lắng
Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” ra đời vào một hoàn cảnh vô cùng đặc biệt, tháng 11/1980, khi nhà thơ đang lâm trọng bệnh, không bao lâu trước khi ông qua đời Những năm tháng ấy, đất nước ta vừa bước ra khỏi chiến tranh, đất nước thống nhất nhưng phải đối mặt với muôn vàn thử thách, khó khăn Trong hoàn cảnh đó, niềm tha thiết yêu cuộc sống, khát vọng được dâng hiến của nhà thơ càng thêm ý nghĩa
Thanh Hải đã gửi gắm tất cả tấm lòng, tình cảm và những suy nghĩ sâu lắng của đời mình vào bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” Bài thơ như một lời tâm niệm chân thành của nhà thơ gửi lại cho đời về niềm tha thiết yêu cuộc sống, về lẽ sống cao cả, đẹp đẽ
Mạch cảm xúc của bài thơ được bắt nguồn từ những rung cảm trong trẻo trước vẻ đẹp và sức sống của mùa xuân thiên nhiên, mùa xuân đất trời Từ đó mở rộng ra hình ảnh mùa xuân của đất nước Cuối cùng mạch thơ chuyển sang suy ngẫm, ước nguyện của nhà thơ muốn làm mùa xuân nho nhỏ góp phần vào mùa xuân lớn của đất nước Bài thơ kết thúc bằng sự trở về cảm xúc tha thiết, tự hào về quê hương đất nước qua làn điệu dân ca xứ Huế
Khổ thơ đẹp như một bức tranh Tác giả mở đầu khổ thơ và cũng là mở đầu bài thơ bằng những vần thơ trong trẻo, dạt dào cảm xúc :
Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc
Bằng tấm lòng yêu thương, trân trọng cuộc sống, Thanh Hải đã cảm nhận được bức tranh thiên nhiên vào mùa xuân thật đẹp, tràn đầy sức sống và sự tươi trẻ Không phải là
Trang 2“Mùa xuân chín” đầy lãng mạn của Hàn Mặc Tử, mùa xuân rạo rực tình ái trong “Vội vàng” của Xuân Diệu, hay mùa xuân bát ngát xanh trong “Mùa xuân xanh” của Nguyễn Bính mà mùa xuân trong thơ Thanh Hải thật thân quen, gần gũi với dòng sông xanh, bông hoa tím biếc, con chim chiền chiện
Tại sao màu nước sông lại xanh, mà không là “dòng sông trong mát” (Hoài Vũ), không
là “dòng sông đỏ nặng phù xa” (Nguyễn Đình Thi)? Có phải chăng đó là màu nước của Hương Giang hay chính là tín hiệu báo mùa xuân đang về? Mùa xuân đang trải êm trôi một màu xanh mát, bỗng mọc lên ở giữa “Một bông hoa tím biếc” Cũng một gam màu lạnh, nhưng sắc tím biếc của bông hoa nổi trội, đậm đà, nồng ấm cả dòng sông xanh
Hình ảnh thơ mở ra một không gian mùa xuân thật phóng khoáng từ mênh mông sóng nước đến bầu trời trời cao rộng, trong veo Sắc xanh của dòng sông, của bầu trời dịu mát làm nền cho bông hoa tím biếc – màu tím rất đặc trưng, quen thuộc với những
ai yêu xứ Huế mộng mơ Màu tím thủy chung kết hợp với sắc xanh của dòng sông mang đến cho bức tranh xuân một vẻ đẹp nhẹ nhàng mà trẻ trung, tươi mới, sống động
“Bông hoa” ấy là có thật, hay chính là dáng hình của niềm tin, niềm hi vọng, là sắc màu quen thuộc của quê hương xứ Huế mà đôi mắt nhà thơ từng bắt gặp, ngòi bút nhà thơ từng ghi chép?
Đặc biệt, ngay ở câu đầu, việc đảo động từ “mọc” lên đầu câu gợi ấn tượng về sức sống mạnh mẽ của một bông hoa trên dòng sông xanh Nó gợi sự trỗi dậy của cảnh vật, gợi liên tưởng về một bông hoa đang từ từ vươn lên trên mặt nước tràn đầy sức xuân và sắc xuân Dường như, nhựa sống đang căng tràn trong dáng vẻ vươn lên, xòe
nở ở bông hoa tím biếc kia Đồng thời, nó vang lên như một tiếng reo vui, một sự phát hiện bất ngờ, sự ngạc nhiên thi vị của nhà thơ khi nhận ra tín hiệu báo xuân về Nghệ thuật dựng hình, pha màu, kết hợp đảo cấu trúc, tạo cho câu thơ nhịp đi mau lẹ, bất ngờ, nhịp của ngôn từ và nhịp của cảm xúc
Hình ảnh bông hoa tím biếc gợi ta nhớ câu thơ của Lê Anh Xuân:
Con sông nhỏ tuổi thơ ta tắm Vẫn còn đây nước chẳng đổi dòng Hoa lục bình tím cả bờ sông…
(Trở về quê nội)
Thiên nhiên, nhất là mùa xuân vốn hào phóng, sẵn sàng trao tặng con người mọi vẻ đẹp nếu con người biết mở rộng tấm lòng Và đây, một nét đẹp nữa của mùa xuân;
Ơi con chim chiền chiện Hót chi mà vang trời
Từ cảm nhận bằng thị giác, tác giả còn dùng thính giác để lắng nghe âm vang tiếng đời qua âm thanh tiếng chim chiền chiện Tiếng gọi “ơi” nghe sao mà thân thương, tha thiết thế! Lời gọi ấy không cất lên từ tiếng nói mà cất lên từ sâu thẳm tình yêu thiên nhiên và cuộc sống của nhà thơ Tiếng hót tươi trẻ, vang vọng của con chim chiền chiện như đang đánh thức cả mùa xuân Cảm xúc đến thật tự nhiên, bật lên trong câu hỏi tu từ :
Hót chi mà vang trời Đó là cảm giác vừa ngỡ ngàng nhưng cũng vừa thích thú Nhà thơ
ngỡ ngàng trước vẻ đẹp của mùa xuân, ngỡ ngàng trước tiếng chim chiền chiện trong trẻo và cao vút Rồi từ đó, thi nhân lắng nghe tiếng chim hót Ở trong phòng bệnh chật
Trang 3hẹp, âm thanh tiếng chim như làm vang dậy cả không gian, làm sống dậy sức sống mùa xuân căng tràn Nghe bằng tai chưa đã, nhà thơ nghe bằng cả trái tim xáo động, bằng trí tưởng tượng, liên tưởng độc đáo:
Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng.
“Giọt long lanh” là hình ảnh thơ giàu giá trị tạo hình, gợi lên những liên tưởng phong phú và đầy thú vị Nó có thể là giọt sương lấp lánh qua kẽ lá trong buổi sớm mùa xuân tươi mới, có thể là giọt nắng sớm mai chiếu rọi bên thềm, cũng có thể là giọt mưa xuân đang mơ màng phảng phất… Nhưng, nếu đặt trong mạch cảm xúc của bài thơ thì
có lẽ đây là những giọt âm thanh của tiếng chim chiền chiện đang hót vang trời Âm thanh ấy ngân vang, không tan biến trong không gian mà đọng lại, kết thành từng giọt long lang, trong vắt rơi xuống cõi lòng rộng mở, thấm vào tâm hồn đang rạo rực tình xuân của thi nhân Tiếng chim từ chỗ được cảm nhận bằng thính giác chuyển thành thị giác rồi xúc giác Nhà thơ đã vận dụng nhiều giác quan để cảm nhận vẻ đẹp của mùa xuân Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác quả thật đã đạt đến mức tinh diệu đáng khâm phục
Nói rằng tác giả khéo léo chọn được hình ảnh “giọt long lanh” đa nghĩa cũng đúng, hoặc khéo dùng phép liên tưởng so sánh cũng đúng Với cụm từ “Tôi đưa tay tôi hứng”, tiếng chim đang vang xa bỗng gần lại, rõ ràng, tròn trịa như kết thành những giọt óng ánh sắc màu, rơi, rơi, rơi mãi tưởng chừng không dứt Như một thứ quà tặng của thiên nhiên xứ Huế, thi nhân đã vội vàng đưa đôi bàn tay để hứng lấy Đó là hành động thể hiện sự nâng niu, trân trọng của nhà thơ trước vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời và trạng thái say sưa, xốn xang, rạo rực của nhà thơ Dường như, thi nhân đang giang rộng vòng tay, đang mở rộng cả tâm hồn để đón nhận, tận hưởng, chiếm lĩnh và giao hòa với mùa xuân
Bài thơ được viết vào tháng 11 năm 1980, khi ấy đang là mùa đông giá rét Như vậy, hình ảnh mùa xuân được miêu tả ở đây là mùa xuân trong tâm tưởng của nhà thơ Đối mặt với bệnh tật, thậm chí phải đối mặt với cả cái chết, vậy mà nhà thơ vẫn hướng đến mùa xuân tươi trẻ, tràn đầy sức sống, thể hiện một tâm hồn lạc quan yêu đời, một niềm khát khao cuộc sống vô bờ
Mùa xuân của thiên nhiên dù chỉ hiện lên trong tâm tưởng nhà thơ bằng một vài nét phác họa đơn sơ nhưng rất đẹp, tràn trề sức sống tươi trẻ Phải là một tâm hồn nhạy cảm, tha thiết yêu cuộc sống, yêu thương và gắn bó máu thịt với quê hương thì nhà thơ Thanh Hải mới có được những vần thơ hay và giàu cảm xúc đến thế, mới tinh tế đến thế khi nhìn ra những nét rất riêng của mùa xuân xứ Huế Nhà thơ đã đón nhận mùa xuân với tất cả sự tài hoa của ngòi bút, sự thăng hoa của tâm hồn
Đoạn thơ là dòng cảm xúc chân thành và tha thiết của nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên, mùa xuân đất nước Chỉ với vài nét vẽ, đan xen một chút chất nhạc, Thanh Hải đã phác họa được một bức tranh xuân với cái hồn của xứ Huế mộng và thơ Từ đó, bộc lộ được niềm say sưa, ngây ngất của tác giả trước thiên nhiên đất trời mùa xuân
Tác giả đã diễn tả tinh tế và sâu sắc các cung bậc cảm xúc bằng nghệ thuật thơ độc đáo Thể thơ tự do năm chữ mang âm hưởng dân ca xứ Huế và giọng điệu tâm tình
Trang 4nhẹ nhàng, tha thiết, ngôn ngữ thơ giản dị, trong sáng, giàu hình ảnh biểu tượng kết hợp với phép điệp ngữ, ẩn dụ, so sánh đầy sáng tạo … giúp ta cảm hiểu và trân trọng hơn một tâm hồn thơ đẹp, một trái tim giàu tình yêu cuộc sống Mùa đông băng giá và màu trắng của giường bệnh không làm cho nhà thơ bi quan, chán nản mà trong tâm tưởng vẫn có một mùa xuân nho nhỏ tràn trề nhựa sống đang lặng lẽ dâng hiến cho đời
“Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải gợi ta nhớ đến “Sang thu” của Hữu Thỉnh Cùng viết về thiên nhiên bằng sự dạt dào cảm xúc của trái tim người nghệ sĩ, mỗi nhà thơ đều mang đến cho người đọc những xúc cảm khó quên trước vẻ đẹp của thiên nhiên tạo vật Và ta bỗng thấy yêu hơn vẻ đẹp của quê hương, yêu hơn cuộc sống và trân trọng hơn tấm lòng tha thiết của nhà thơ trước những vang vọng cuộc đời
Đọc “Mùa xuân nho nhỏ” của nhà thơ gốc xứ Huế ấy, có lẽ nhiều người đã yêu thích và nhớ mãi mấy dòng thơ : “Mọc giữa dòng sông xanh – Một bông hoa tim biếc…”, nhất là khi những vần thơ tha thiết và cháy bỏng ấy được nhạc sĩ Trần Hoàn phổ nhạc Đáng trân trọng làm sao tình yêu cuộc sống của người thi sĩ khi chúng ta biết rằng bài thơ ấy ra đời lúc ông đang bệnh rất nặng và chỉ ít ngày sau ông qua đời Có phải chính giây phút giáp mặt với cái chết, giây phút chuyển từ mùa đông lạnh giá sang mùa xuân ấm áp, cái thời điểm kì diệu đó đã khiến tấm lòng con người bừng lên sự sống mới, khiến tâm hồn nhà thơ thăng hoa, ngòi bút cũng nở hoa Tất cả như tràn ngập cảnh xuân, cuộc đời xuân và những ước nguyện đẹp như mùa xuân
Cuộc đời sẽ mất đi một phần ý nghĩa nếu thiếu thơ ca Mùa xuân nho nhỏ là tiếng lòng tha thiết yêu mến và gắn bó với thiên nhiên, đất nước, với cuộc đời của tác giả Khổ thơ đẹp như một bức tranh đã mang đến cho ta những rung cảm tha thiết, sâu lắng của người nghệ sĩ trước vẻ đẹp của mùa xuân Đó là lời của một trái tim giàu tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước, khát khao sống đẹp Ta thấy cảm phục biết bao, trân quý biết bao tâm hồn thơ ấy và tự nhủ mình hãy sống mỗi ngày thật ý nghĩa cho bản thân và cho đất nước Gần nửa thế kỉ đã trôi qua, Thanh Hải cũng đã trở thành người thiên cổ, ta như vẫn nghe đâu đây lời thì thầm nhắn gửi của nhà thơ giữa những
âm vang cuộc sống hôm nay:
Em ơi, hãy là
Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời Nghe em