LẶNG lẽ SA PA (5)

Tập làm chủ tập làm người xây dựng...” Tố Hữu Đó là những câu thơ miêu tả nhịp sống, nhịp lao động khẩn trương của những con người lao động mới trong công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩ

ĐỀ BÀI: PHÂN TÍCH VẺ ĐẸP CON NGƯỜI LAO ĐỘNG Ở SA PA QUA TRUYỆN NGẮN “LẶNG LẼ SA PA” CỦA NGUYỄN THÀNH LONG

BÀI LÀM

“Yêu biết mấy những con đường đi tới

Yêu biết mấy những bước đi dáng đứng Của đời ta chập chững bước đầu tiên

Tập làm chủ tập làm người xây dựng ”

( Tố Hữu )

Đó là những câu thơ miêu tả nhịp sống, nhịp lao động khẩn trương của những con người lao động mới trong công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc trong những năm 60 -70 của thế kỉ XX Như một tấm gương phản chiếu, văn học trong thời kì này đã pháchọa nên những con người lặng lẽ âm thầm cống hiến tài năng, sức lực của mình để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Mỗi tác phẩm văn học ra đời đều mang một số phận riêng Có tác phẩm vừa cất tiếng chào đời đã chết yểu đáng thương Có tác phẩm gây xôn xao một thời rồi lại bị độc giả lãng quên với thời gian Nhưng lại có những tác phẩm có một sức sống lâu bền trong lòng người đọc với một sức hút kì lạ Truyện ngắn

“Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long làmột truyện đặc sắc, để lại trong mỗi

chúng ta những rung cảm đẹp Tác phẩm là kết quả của chuyến về một miền đất lặng lẽ, chỉ có cỏ gai và sương mù Nhưng qua việc tìm hiểu về cuộc sống, công

việc của những con người lao động ở nơi đây, ta có thể thấy “Sa Pa không hề lặng lẽ”.

Trong cái lặng im của Sa Pa, dưới những dinh thự cũ kĩ của Sa Pa, Sa Pa – miền đất mà chỉ nghe tên người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, thư giãn Nhưng ẩn sau cái không khí lặng lẽ mơ màng sâu lắng đó là cả một lớp người đang ngày đêm cống hiến công sức,trí tuệ cho đất nước, cho dân tộc

Thật lòng mà nói, giữa bao lo toan hối hả của cuộc sống thường ngày, có khi nào ta dành ra được những phút tĩnh lặng của cuộc đời để lắng nghe nhịp

đập bên trong của cuộc sống Đọc “Lặng lẽ Sa Pa” ta giật mình bởi những điều

ta quen nghĩ tới, quen nhìn hời hợt nông cạn theo một công thức đã có sẵn mà không chịu đi sâu, tìm tòi phát hiện bản chất bên trong của nó Mở đầu tác phẩm

là một bức tranh thiên nhiên rất đẹp, đầy chất thơ Lào Cai miền Tây Bắc của Tổ quốc không hề hoang vu mà trái lại, rất hữu tình, tráng lệ Khi xe vừa trèo lên núi thì mây hắt từng chiếc quạt trắng lên từ các thung lũng Trạm dừng là nơi có suốt có thác trắng xóa Giữa màu xanh của rừng, những cây thông rung tít trong nắng, những cây tử kinh màu hoa cà hiện lên đầy thơ mộng Lúc cảnh tượng núi rừng vô cùng tráng lệ là khi nắng đã mạ bạc cả con đèo, đốt cháy rừng cây hừng hực như một bó đuốc lớn Sa Pa với những rặng đào, với đàn bò lang cổ đeo chuông như dẫn tâm hồn du khách vào miền đất lạ kì thú Đó là cái lặng lẽ thăm thẳm muôn đời của thượng ngàn

Câu chuyện được bắt đầu từ một chuyến xe với sự xuất hiện của ba con người, ba nhân cách đẹp Chuyến xe như một cuộc hành trình tìm kiếm, phát hiện cuộc sống của một ông họa sĩ già đang trăn trở đi tìm cái đẹp trong cuộc sống, một bác lái xe suốt ba mươi năm xuôi ngược hay một cô kĩ sư trẻ đang hăm hở bước vào đời Họ đã dừng chân ở Sa Pa, đã sửng sốt, đã xúc động thực

sự trước cái lặng im không bình thường của Sa Pa toát lên từ cuộc sống của những con người lao động bình dị mà đẹp đẽ Điển hình là nhân vật anh thanh niên làm việc ở trạm khí tượng Lật từng trang văn của Nguyễn Thành Long, ta thấy anh thanh niên 27 tuổi sống và làmviệc một mình trên đỉnh núi cao 2600m, quanh năm làm bạn với mây mù và cây cỏ Anh làm công tác khí tượng kiêm vật

lí địa cầu Công việc của anh là “đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây và đo chấn động mặt đất, dự báo thời tiết hằng ngày để phục vụ sản xuất và phục vụ chiến đấu” Một công việc gian khó nhưng đòi hỏi sự chính xác, tỉ mỉ và tinh thần trách nhiệm cao “Nửa đêm dù mưa tuyết, gió lạnh, đúng giờ ốp thì cũng phải trở dậy ra ngoài trời làm việc” Hoàn cảnh sống khắc nghiệt vô cùng bởi sự heo

hút, vắngvẻ; cuộc sống và công việc có phần đơn điệu, giản đơn là thử thách

thực sự đối với tuổi trẻ vốn sung sức và khát khao trời rộng, khát khao hành động Nhưng cái gian khổ nhất đối với chàng trai trẻ ấy là phải vượt qua sự cô đơn, vắng vẻ quanh năm suốt tháng ở nơi núi cao không một bóng người Và anh thanh niên đã vượt qua để sống một cuộc sống đẹp và có ích cho đời Đó là nhờ sức mạnh tinh thần, phẩm chất của con người lao động mới trong những năm xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, và đặc biệt là nhờ đời sốngtâm hồn cao đẹp của anh

Trước hết anh có những suy nghĩ rất đẹp về công việc và hạnh phúc Đối với công việc, anh yêu nó tới mức trong khi mọi người còn ái ngại cho cuộc sống ở độ cao 2600m của anh thì anh lại ước ao được làm việc ở độ cao trên 3000m Vì anh cho như vậy mới gọi là lý tưởng Anh có những suy nghĩ thật đúng và sâu sắc về công việc đối với cuộc sống con người: “khi ta làm việc, ta với công việc là một, sao lại gọi là một mình được” và anh hiểu rằng công việc của anh còn gắn với công việc của bao anh em đồng chí dưới kia “Công việc của cháu gian khổ thật đấy chứ cất nó đi, cháu buồn đến chết mất” Quan niệm của anh về hạnh phúc thật là đơn giản nhưng cũng thật đẹp Khi biết một lần do phát hiện kịp thời một đám mây khô mà anh đã góp phần vào chiến thắng của không quân ta bắn rơi được máy bay Mỹ trên cầu Hàm Rồng, anh thấy mình

“thật hạnh phúc” Cuộc sống của anh không cô đơn buồn tủi như người khác

nghĩ Bởi anh còn biết tạo niềm vui trong công việc, đó là đọc sách Vì sách

chính là người bạn để anh “trò chuyện” Nhờ có sách mà anh chống trọi được

với sự vắng lặng quanh năm Nhờ có sách mà anh tiếp tục học hành, mở mang kiến thức

Anh còn có lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm cao với công việc Anh hiểu rằng, công việc mình làm tuy nhỏ bé nhưng liên quan đến công việc chung của đất nước, của mọi người Làm việc một mình trên đỉnh núi cao, không có ai giám sát, thúc giục anh vẫn luôn tự giác, tận tụy Suốt mấy năm ròng rã ghi và

báo “ốp” đúng giờ Phải ghi và báo về nhà trong mưa tuyết lạnh cóng, gió lớn

và đêm tối lúc 1h sáng, anh vẫn không ngần ngại Anh yêu công việc của mình, anh kể về nó một cách say sưa và tự hào.Với anh, công việc là niềm vui, là lẽ

sống Qua lời anh kể và lời bộc bạch này, ta hiểu rằng anh đã thực sự tìm thấy niềm vui và hạnh phúc trong công việc thầm lặng giữa Sa Pa và sương mù bao phủ

Tuy sống trong điều kiện thiếu thốn cả vật chất lẫn tinh thần nhưng người thanh niên vẫn có một phong cách sống thật đẹp, anh biết sắp xếp, lo toan cuộc sống riêng ngắn nắp, ổn định.Anh nuôi gà, trồng hoa, đọc sách Thỉnh thoảng anh xuống đường, tìm gặp bác lái xe cùng hành khách để trò chuyện, cho nguôi nỗi nhớ nhà, vơi bớt cô đơn

Sống trong hoàn cảnh như thế sẽ có người dần thu mình lại trong nỗi cô

đơn.Nhưng anh thanh niên này thật đáng yêu ở nỗi “ thèm người ”, có lòng hiếu

khách đến nồng nhiệt và sự quan tâm đến người khác một cách chu đáo Ngay từ những phút gặp gỡ ban đầu, lòng mến khách, nhiệt tình của anh đã gây được thiện cảm tự nhiên đối với người hoạ sĩ già và cô kỹ sư trẻ Niềm vui được đón khách dào dạt trong anh, toát lên qua nét mặt, cử chỉ:anh biếu bác lái xe củ tam thất, mừng quýnh đón quyển sách bác mua hộ, hồ hởi đón mọi người lên thăm

“nhà”, hồn nhiên kể về công việc,đồng nghiệp và cuộc sống của mình nơi Sa Pa

lặng lẽ Chúng ta khó có thể quên việc làm đầu tiên của anh khi có khách lên thăm nơi ở của mình: hái một bó hoa rực rỡ sắc màu tặng người con gái lần đầu

quen biết “Anh con trai, rất tự nhiên như với một người bạn đã quen thân, trao

bó hoa đã cắt cho người con gái, và cũng rất tự nhiên, cô đỡ lấy” Củ tam thất

gửi vợ bác lái xe, làn trứng, bó hoa tiễn người họa sĩ già, cô gái trẻ tiếp tục cuộc hành trình, đó là những kỷ niệm của một tấm lòng sốt sắng, tận tình đáng quí

Công việc vất vả ,có những đóng góp quan trọng cho đất nước nhưng người thanh niên hiếu khách và sôi nổi ấy lại rất khiêm tốn Anh cảm thấy đóng góp của mình bình thường, nhỏ bé so với bao người khác Bởi thế anh ngượng ngùng khi ông hoạ sĩ già phác thảo chân dung của mình vào cuốn sổ tay.Con người khiêm tốn ấy hào hứng giới thiệu cho ông hoạ sĩ những người khác đáng

vẽ hơn mình Đó là ông kỹ sư ở vườn rau vượt qua bao vất vả để tạo ra củ su hào to hơn, ngọt hơn cho nhân dân toàn miền Bắc, là anh cán bộ khí tượng dưới

trung tâm suốt mười một năm nay chuyên tâm nghiên cứu và thiết lậpmột bản

đồ sét Dù còn trẻ tuổi,anh thấm thía cái nghĩa,cái tình của mảnh đất Sa Pa mà mình được sinh ra, lớn lên, thấm thía sự hy sinh lặng thầm của những con người đang ngày đêm làm việc và lo nghĩ cho đất nước

Anh thanh niên chính là điển hình cho những con người lao động ở Sa Pa, con người làm chủ cuộc đời mình và đang ngày đêm đóng góp công sức xây dựng cuộc sống mới

Và đâu chỉ có mình anh thanh niên đang ngày đêm làm việc trên miền đất lặng lẽ này? Dòng đời luôn sôi động, cách mạng là ngày hội lớn Đến Sa Pa ta còn gặp biết bao con người đáng yêu, đáng kính sống lặng lẽ mà sôi nổi biết bao, cống hiến đến hết mình Đó là ông kĩ sư vườn rau Sa Pa ngày ngày cần mẫn ngồi trong vườn rình xem cách ong lấy phấn hoa rồi tự tay ông đã thụ phấn cho hàng nghìn, hàng vạn cây su hào để tìm ra phương pháp tốt nhất cho củ su hào

ngon hơn, ngọt hơn Ông cũng là một“con ong” đem mật ngọt cho đời Rồi anh

cán bộ vẽ bản đồ sét mười một năm trời không hề xa cơ quan, lúc nào cũng

trong tư thế sẵn sàng chờ sét Cảm động hơn khi “trán đồng chí cứ hói dần đi” ,

chỉ vì một cái bản đồ sét anh đã phải hi sinh cả bản thân mình cho đất nước, không hề lo cho cuộc sống cá nhân sau này của chính mình Tất cả họ đều là những con người hết sức bình dị trong cuộc sống, lặng lẽ cống hiến cho đời Chính cái khiêm nhường, giản dị ấy của họ đã làm nên chất thơ trong cuộc sống

và tạo nên vẻ đẹp riêng cho Sa Pa

Anh thanh niên, ông kĩ sư vườn rau Sa Pa, anh cán bộ nghiên cứu bản đồ sét – đó là những nhân vật, những tâm hồn trong trẻo, bình dị, đôn hậu và tràn ngập tình thương trong đời Một mảng, một nét của cuộc sống chắt ra những nhận xét nho nhỏ như nhắc khẽ người đọc mà thấm thía vô cùng vì đó là sắc màu, ý vị của cuộc sống Họ là những con người mới đã sống đẹp, giàu tình nhân ái, hết lòng phục vụ đất nước và nhân dân Sống nơi lặng lẽ non xanh nhưng họ lại chẳng lặng lẽ chút nào! Trái lại cuộc đời họ lại vô cùng sôi nổi đầy tâm huyết và giàu nhiệt tình cách mạng

Qua những hình tượng nhân vật, ta càng hiểu sâu sắc hơn tư tưởng chủ đề

được NguyễnThành Long gửi gắm vào nhan đề của truyện “Lặng lẽ Sa Pa” –

một nhan đề thật độc đáo, một không khí lặng lẽ mơ màng mà sâu lắng trong tác phẩm được bố trí ngay từ nhan đề truyện, đã làm nên một tương quan giữa khung cảnh thiên nhiên, cuộc gặp gỡ tình cờ và tâm hồn cùng phẩm chất nhân vật Đó như một ẩn dụ về sự hi sinh thầm lặng của con người trong những năm tháng xây dựng đất nước Lặng lẽ trong khung cảnh, lặng lẽ trong suy nghĩ, lặng

lẽ trong sự thay đổi của tâm hồn nhân vật, lặng lẽ trong cái bắt tay tiễn biệt, lặng

lẽ trong ánh nhìn Tất cả đều tạo nên một không khí lặng lẽ mơ màng sâu lắng

được toát lên từ nhan đề bài “Lặng lẽ Sa Pa” Nhưng thật là kì diệu, trong cái

lặng lẽ, Sa Pa vẫn vang lên âm thanh trong sáng, ánh lên sắc màu lung linh lan tỏa hơi ấm tình người và sự sống Chính điều đó đã tạo nên âm vang cho Sa Pa lặng lẽ Bởi nơi đây có những con người âm thầm, lặng lẽ cống hiến sức lực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đất nước

Bác Hồ đã từng nói “Đất nước ta là một vườn hoa đẹp Mỗi người là một bông hoa đẹp” Nhà văn Nguyễn Thành Long đã dành những lời tốt đẹp nhất

nói về những con ngườ iđang sống và cống hiến giữa Sa Pa lặng lẽ Họ là những người có tình yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, biết sống đẹp, biết tìm cho mình một

vẻ đẹp riêng góp phần tạo nên vườn hoa đẹp của dân tộc