Môn Phương pháp luận nghiên cứu Khoa Học. Slide 1 12232019 1 Trần Sơn Ninh – Bộ môn Quản lý KHCN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Phương pháp và phương pháp luận Phương pháp luận (Methodology) Phương pháp (Method) Cách thức nhận thức, nghiên cứu hiện.
Trang 1Trần Sơn Ninh – Bộ môn Quản lý KH&CN
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Phương pháp và phương pháp luận
- Phương pháp luận (Methodology)
* Phương pháp (Method): Cách thức
nhận thức, nghiên cứu hiện tượng
của tự nhiên và đời sống xã hội.
* Phương pháp luận: Học thuyết về
phương pháp nhận thức khoa học
và cải tạo thế giới.
* Methodos và Logos: Lý thuyết về phương pháp ( Methodo logy)
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• Nghiên cứu khoa học (Research) là
hoạt động của các nhà khoa học
nhằm tìm ra (search) các tri thức mới.
• Như vậy hoạt động nghiên cứu khoa
học là hoạt động nhằm làm tăng thêm
sự hiểu biết của con người về thế
giới xung quanh, các quy luật vận
động của tự nhiên, xã hội và tư duy.
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC (2)
• NCKH là tìm kiếmnhững điều khoa học chưa biết:
- Phát hiện bản chất sự vật
- Sáng tạo phương pháp/phương tiện mới
• Nguyên lý Tìm kiếm
Giả thuyết NCKH: phán đoán đúng/sai?
Khẳng định luận điểm KH hoặc bác bỏ giả thuyết
NCKH = tìm kiếm các luận cứ để chứng minh giả thuyết nghiên cứu/luận điểm khoa học
Trang 2Phân loại Nghiên cứu khoa học
Phân loại theo chức năng:
- Nghiên cứu mô tả: Hiện trạng
- Nghiên cứu giải thích: Nguyên nhân
- Nghiên cứu giải pháp: Giải pháp
- Nghiên cứu dự báo: Nhìn trước
Phân loại theo tính chất
• Nghiên cứu cơ bản: (hay là nghiên cứu nền tảng –fundamental, hoặc nghiên cứu thuần túy-pure) được thực hiện bởi sự đam mê khám phá của nhà khoa học để trả lời những câu hỏi khoa học Động lực để thôi thúc họ là
mở rộng kiến thức chứ không phải là kiếm lợi nhuận
• Nghiên cứu ứng dụng
• Phát triển sản phẩm (triển khai kết quả của nghiên cứu ứng dụng để phát triển những sản phẩm cụ thể)
Phân loại theo UNESCO
LOẠI HÌNH NGHIÊN CỨU SẢN PHẨM
R
&
Nghiên cứu cơ bản Lý thuyết
Nghiên cứu ứng dụng Vận dụng lý thuyết để mô tả, giải thích , dự
báo, đề xuất giải pháp
D Phát triển Prototype (vật mẫu), pilot và làm thử loạt đầu
(series 0)
Hoạt động KH&CN gồm:
1 Nghiên cứu và phát triển (R&D)
2 Chuyển giao tri thức, bao gồm chuyển giao công nghệ
3 Phát triển thực nghiệm (OECD)
4 Dịch vụ KH&CN
• OECD: Research and development is a term covering three activities: basic research, applied research, and experimental development
Trang 3Hoạt động KH&CN theo khái niệm của
UNESCO
STS
FR Nghiên cứu cơ bản
AR Nghiên cứu ứng dụng
D Phát triển (Technological Experimental
Development)
T Chuyển giao tri thức (bao gồm CGCN)
TD Phát triển công nghệ trong sản xuất
(Technology Development)
STS Dịch vụ khoa học và công nghệ
Sản phẩm nghiên cứu khoa học
1 Nghiên cứu cơ bản:
Khám phá quy luật & tạo ra các lý thuyết
2 Nghiên cứu ứng dụng:
Vận dụng lý thuyết để mô tả, giải thích, dự báo và đề xuất các giải pháp
3 Triển khai (Technological Experimental
Development; gọi tắt là Development):
- Chế tác Vật mẫu : Làm Prototype
- Làm Pilot: tạo CN để sản xuất với Prototype
- SX loạt nhỏ (Series 0) để khẳng định độ tin cậy
Một số thành tựu có tên gọi riêng
Phát hiện (Discovery), nhận ra cái vốn có:
• Quy luật xã hội Quy luật giá trị thặng dư
• Vật thể / trường Nguyên tố radium; Từ
trường
• Hiện tượng Trái đất quay quanh mặt trời
Phát minh (Discovery), nhận ra cái vốn có:
Quy luật tự nhiên Định luật vạn vật hấp dẫn
Sáng chế (Invention), tạo ra cái chưa từng có:
mới về nguyên lý kỹ thuật và có thể áp dụng
được Máy hơi nước; Điện thoại.*
CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU
• Tổ chức nghiên cứu là nói đến quy mô và cách thức tổ chức nghiên cứu đạt được mục tiêu nghiên cứu Do có nhiều quy mô, mục tiêu mà NCKH có thể phân loại như sau
• Căn cứ vào mục tiêu, quy mô
– Đề tài nghiên cứu khoa học – Dự án khoa học công nghệ – Đề án
– Chương trình
Trang 4CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU
• Căn cứ vào cấp quản lý
– Đề tài cấp quốc gia: là những đề tài mang tầm cỡ
quốc gia, có tầm ảnh hưởng lớn hoặc có thể áp dụng
cho mọi vùng miền, ngành Ví dụ nghiên cứu trang bị
mới mà làm thay đổi cách thức bảo vệ tổ quốc.
– Đề tài cấp bộ, ngành: có phạm vi và ảnh hưởng tới
toàn bộ Bộ và Ngành VD: Cải tiến trang bị làm thay
đổi cách đánh hoặc làm cách đánh cũ hiệu quả hơn.
– Đề tài cấp cơ sở: Có phạm vi và tầm ảnh hưởng hữu
hạn VD: Các cải tiến kỹ thuật nhỏ, các nghiên cứu
thăm dò, nghiên cứu khai thác trang bị mới.
Bản chất của NCKH
Hình thành & Chứng minh
“Luận điểm Khoa học”
Bài sau chúng ta sẽ học về quy trình nghiên cứu khoa học