BÀI TẬP TỔ CHỨC Ở DẠNG TRÒ CHƠI TRONG DẠY VÀ HỌC TOÁN CHO HỌC SINH LỚP BA Trần Thị Thanh Hương Trường Cao Đẳng Sư Phạm Trung ương TPHCM Tóm tắt Trong dạy và học toán cho học sinh lớp ba, để phát huy t.
Trang 1BÀI TẬP TỔ CHỨC Ở DẠNG TRÒ CHƠI TRONG DẠY VÀ HỌC
TOÁN CHO HỌC SINH LỚP BA
Trần Thị Thanh Hương
Trường Cao Đẳng Sư Phạm Trung ương TPHCM
Tóm tắt: Trong dạy và học toán cho học sinh lớp ba, để phát huy tính năng động,
sáng tạo và làm việc tập thể, tạo hứng thú cho cho các em tiếp thu bài tốt, giáo viên
có thể tổ chức cho học sinh làm bài tập dưới dạng trò chơi ở các nội dung như: đọc
số, chia số, tính giá trị biểu thức,
Từ khóa: Bài tập, trò chơi, Toán lớp ba, dạy và học toán lớp 3, trò chơi trong dạy và
học toán
EXERCISES FOR ORGANIZING GAMES IN TEACHING AND
LEARNING MATH FOR THIRD GRADE
Abstract : In teaching and learning math for third grade, in order to promote dynamism, creativity and teamwork, to create excitement for them to absorb the lesson well, teachers can organize for pupis
to do exercises in the form of game in content such as: reading numbers, dividing numbers, calculating expression values,
Keywords : Exercise, game, third grade math, teaching and learning third grade math, games in teaching and learning math
1 Đặt vấn đề
Định hướng của việc đổi mới phương pháp dạy học môn Toán ở bậc Tiểu học là giúp các em phát huy năng lực học Toán cũng như khả năng giải quyết vấn đề, nhạy bén trong các bài tập trên định hướng giáo viên chủ đạo, học sinh chủ động, tích cực Bên cạnh đó mục tiêu hướng đến sau cùng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, có thể đánh giá thường xuyên về học tập, năng lực, phẩm chất để có biện pháp giúp đỡ kịp
Trang 2thời Trên tinh thần học mà chơi, chơi mà học, vì vậy cần tạo điều kiện cho học sinh phát huy tính năng động, sáng tạo, làm việc tập thể, phối hợp cùng các bạn để giải quyết nhiệm vụ được giao thông qua các bài tập có thể tổ chức dưới dạng các trò chơi mang tính chất khích lệ tinh thần học tập
Qua thực tế dự giờ các tiết học môn Toán ở lớp 3, học sinh yếu, trung bình còn rất căng thẳng, sợ sệt vì đôi lúc các em tiếp nhận kiến thức một cách miễn cưỡng, chưa đáp ứng yêu cầu với kiến thức cần đạt Các em rất chóng quên kiến thức cũ khi phải tiếp nhận một lượng kiến thức mới Vì vậy những tiết học giáo viên củng cố, hệ thống kiến thức đã học các em sẽ mệt mỏi, rụt rè với những kiến thức chưa nắm chắc Học sinh khá, giỏi có lúc lại nhàm chán với kiến thức cơ bản được giáo viên nhắc lại nhiều lần
Năng lực học Toán học sinh còn hạn chế, các em nhút nhát chưa dám đưa ra ý kiến của bản thân, mặc khác gia đình ít quan tâm hoặc không nắm được phương pháp hướng dẫn học sinh học tập
Từ thực tiễn trên chúng tôi đề xuất các dạng bài tập trong dạy và học Toán lớp 3
có thể thực hiện thông qua các trò chơi, giúp học sinh tích cực, tự giác, sáng tạo và hào hứng trong học tập mà vẫn đảm bảo kiến thức, kỹ năng cần đạt
2 Nội dung
2.1 Cơ sở lý luận
Theo yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học, giáo viên không còn đóng vai trò truyền thụ kiến thức cho học sinh chủ yếu bằng phương pháp thuyết trình, giảng giải để học sinh thụ động nghe và ghi nhớ như trước đây mà trở thành người tổ chức quá trình dạy học để học sinh tích cực, chủ động, sáng tạo chiếm lĩnh tri thức Giáo viên nói ít, học sinh làm việc nhiều Trò chơi trong dạy học môn Toán được hiểu
là hình thức học Toán theo hứng thú vui chơi, dựa trên những tình huống thực tiễn hay tình huống có vấn đề trong dạy học Toán nhằm để học sinh lĩnh hội, củng cố, vận dụng kiến thức kỹ năng phương pháp Toán đã được học, những kinh nghiệm sống đã được tích luỹ vào các tình huống một cách tự giác, tích cực, độc lập, sáng tạo Trò chơi trong học Toán ở mức độ nhất định là cầu nối giữa kiến thức Toán học và thực tiễn cuộc sống, bước đầu hình thành năng lực Toán học, cụ thể hoá các tình huống
2
Trang 3thực tiễn, hướng học sinh vào hoạt động học Toán, hoạt động trí tuệ, tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh
Lâu nay chúng ta thường chú trọng kiến thức, kỹ năng học sinh cần đạt trong các tiết học nên bằng mọi cách buộc học sinh hoàn thành các bài tập trong chương trình Chúng ta đã quên mất rằng với lượng kiến thức đó nếu chúng ta tạo ra cho học sinh những trò chơi mà vẫn đảm bảo kiến thức, kỹ năng cần đạt thì việc học sinh củng cố kiến thức vừa học, kiến thức có tính chất hệ thống sẽ dễ dàng hơn, tạo được các giờ học đầy hứng thú, kích thích được sự phấn khới học tập của học sinh
2.2 Biện pháp thực hiện
Trong quá trình phối hợp hoạt động dạy và học trên lớp, sau khi hướng dẫn học sinh tiếp nhận một đơn vị kiến thức Toán hay củng cố lại kiến thức đã học, giáo viên giúp học sinh củng cố lại lượng kiến thức đó dưới dạng trò chơi: Điền kết quả vào một bảng tóm tắt, trả lời miệng, điền số thích hợp vào ô trống, nối kết quả thích hợp… Nhìn kết quả các trò chơi đó học sinh có thể diễn đạt bằng ngôn ngữ nói hoặc ngôn ngữ viết đối với kiến thức các em vừa luyện tập Có thể tiến hành tổ chức trò chơi theo từng cá nhân, từng cặp học sinh, từng nhóm hay cả lớp tuỳ thuộc vào mức độ phức tạp của nội dung trò chơi được chọn
Việc giúp các em nhớ được kiến thức vừa học và hệ thống kiến thức cũ giáo viên cần có sự chuẩn bị chu đáo trong việc đưa ra hệ thống câu hỏi, hệ thống bài tập phù hợp với từng đối tượng học sinh dưới dạng trò chơi Việc tổ chức các trò chơi trong học Toán đòi hỏi giáo viên là người có nghệ thuật tổ chức, có hứng thú với trò chơi của học sinh, biết cách điều khiển, là người trọng tài nghiêm ngặt Không chú trọng cho học sinh làm nhiều bài tập trong một thời gian quy định, cần phát huy tính tự giác, tích cực của học sinh, cần hứơng học sinh học Toán dưới hình thức học mà chơi, chơi
mà học mà vẫn đạt kết quả cao trong học Toán và đặc biệt là các em khắc sâu kiến thức một cách có hệ thống
2.3 Các dạng bài tập có thể tổ chức ở dạng trò chơi
Bài tập tổ chức ở dạng trò chơi trò chơi trong học Toán ở lớp 3 có thể áp dụng xuyên suốt trong quá trình học Toán, được thực hiện trong từng tiết học (có thể vận dụng bài tập trong chương trình Toán làm trò chơi hoặc bài tập đưa thêm vào cuối tiết
Trang 4học để củng cố), trong sinh hoạt 15 phút đầu giờ, trong giờ tăng tiết hay phụ đạo cho học sinh
Trong quá trình áp dụng cho lớp, có thể tổ chức cho học sinh các dạng bài tập dưới dạng trò chơi trong từng phần học Toán như sau:
a Đọc số
Khi dạy phần đọc, viết, so sánh số có bốn chữ số, năm chữ số, thực hiện các bài tập ở dạng trò chơi:
Ví dụ 1: Đọc (viết) số tiếp sau có bốn (năm) chữ số
Trò chơi này được thực hiện cuối tiết học hoặc xen kẽ trong tiết học, cho học sinh thi đua giữa các nhóm trong một thời gian quy định, một học sinh đọc (viết) một
số có ba chữ số bất kỳ, học sinh tiếp theo đọc (viết) số tiếp sau Trò chơi này củng cố tìm số liền sau của một số, thứ tự của dãy số
Ví dụ 2: Điền vào ô trống các số còn thiếu của dãy:
Để học sinh hiểu quy luật các dãy số, có thể cho 5 - 6 nhóm của lớp thi đua làm riêng Việc kiểm tra có thể để các nhóm đổi cho nhau để đánh giá dưới sự kiểm tra của giáo viên về tính đúng đắn hoặc sai lầm
Ví dụ 3: Đọc nhanh, đúng các số trên thẻ học tập theo thứ tự từ bé đến lớn và ngược lại
4
Trang 5482 583 374
Trò chơi được tổ chức cho từng nhóm đôi thi đua nhau trình bày trước lớp, thời gian qui định không quá 2 phút Trò chơi dạng trên phát triển khả năng quan sát tổng thể, các trường hợp riêng, khả năng chú ý và năng lực so sánh đồng thời tạo không khí sôi nổi của học sinh
b Chia số có hai (ba, bốn) chữ số cho số có một chữ số (chia hết và chia có dư)
Khi dạy đến phần chia số có hai (ba, bốn) chữ số cho số có một chữ số (chia hết
và chia có dư) nếu không có phương pháp dạy tốt thì việc thực hiện từng lần chia của học sinh sẽ gặp nhiều khó khăn Đây là một bước chuyển kiến thức tương đối khó với học sinh từ chia trong bảng sang chia ngoài bảng (đặt tính và thực hiện tính) Có thể tổ chức cho học sinh củng cố kiến thức dưới dạng trò chơi sau:
Ví dụ 1: Điền số thích hợp vào chỗ chấm trong bảng sau:
Ví dụ 2:Điền số thích hợp vào chỗ chấm trong bảng sau:
và số bé
Hiệu số lớn
và số bé
Trang 6còn thời gian) hoặc thời gian phù hợp cho các nhóm thi đua làm riêng (mỗi nhóm 4 –
5 học sinh), mỗi học sinh đều được thực hiện
Để giúp học sinh phát triển khả năng tư duy, khả năng phân tích, tổng hợp ta có các dạng bài tập ở mức độ cao hơn sau:
Ví dụ 3: Điền số thích hợp vào chỗ chấm trong bảng sau
Tổng số lớn và số bé
Hiệu số lớn
và số bé
Tích số lớn
và số bé
Thương số lớn và số bé
Trò chơi này vẫn đảm tất cả học sinh đều tham gia được (tuỳ theo khả năng học của các bạn mà nhóm phân công thích hợp)
c Gấp một số lên nhiều lần, giảm đi một số lần
Khi học phần Gấp một số lên nhiều lần, Giảm đi một số lần, giúp học sinh củng
cố kiến thức đã học, phân biệt với kiến thức đã học ở các lớp trước, ta có các bài tập tổ chức dưới dạng trò chơi :
6
Và số bé
Thương số lớn
và số bé
Trang 7Ví dụ 1: Điền số thích hợp vào chỗ chấm trong bảng sau
Ví dụ 2: Điền số thích hợp vào chỗ chấm trong bảng sau
Số
lớn Số bé
Số lớn gấp số
bé lần
Số bé bằng
số lớn
Tổng của số lớn và số bé
9
7
Ví dụ 3: Điền số thích hợp vào chỗ chấm trong bảng sau
S
ố lớn Số bé
Số lớn gấp số bé lần
Số bé bằng một phần
số lớn
Số lớn hơn số bé đơn vị
Số bé ít hơn số lớn
đơn vị
Tổng của số lớn và số bé
8
Trang 8Tất cả các dạng bài tập được tổ chức dưới dạng trò chơi trên đều được tổ chức ở cuối tiết học hoặc ở một thời gian thích hợp, cho học sinh thực hiện dưới dạng làm theo nhóm hay tổ chức làm bài tập dưới dạng trò chơi tiếp sức, đảm bảo tất cả học sinh trong lớp đều được tham gia
d Xem đồng hồ
Khi dạy phần xem đồng hồ có thể cho học sinh làm bài tập dưới dạng trò chơi sau:
Ví dụ 1: Viết theo mẫu:
Ví dụ 2: Viết theo mẫu
8
6 giờ sáng
7 giờ sáng
12 giờ trưa
1 giờ chiều
3 giờ chiều
5 giờ chiều
7 giờ chiều
10 giờ tối
11 giờ đêm
12 giờ đêm
6 giờ
…
…
13 giờ
…
…
…
…
…
…
Thời điểm Kim giờ chỉ Kim ngắn chỉ
7 giờ
5 giờ 20 phút
12 giờ 55 phút
13 giờ 30 phút
15 giờ 35 phút
20 giờ 40 phút
16 giờ 45 phút
số 7
…
…
…
…
…
…
số 12
…
…
…
…
…
…
Trang 954 + 16 -25
7 x 9 + 32
15 + 6 x 10
92 45 75 95
98 – 12 x 2
Các trò chơi này được tổ chức cho học sinh làm dưới dạng trò chơi tiếp sức giữa
2 đội, giúp học sinh củng cố kiến thức đã học, tạo không khí sôi nổi, hứng thú học tập cho học sinh
e Tính giá trị biểu thức
Giúp học sinh củng cố cách tính giá trị của biểu thức, ta có các bài tập tổ chức dưới dạng trò chơi sau:
Ví dụ : Bài tập để tổ chức “Trò chơi kết bạn”
Một nhóm học sinh sẽ ghi các giá trị biểu thức vào bảng con, nhóm còn lại sẽ ghi biểu thức Tất cả là ngẫu nhiên và do ý thích của học sinh mà sẽ có những biểu thức hay giá trị biểu thức khác nhau và cùng nhau “kết bạn” để cho phép tính đúng Sẽ có quy định về phạm vi các chữ số cần ghi và phép tính tùy thuộc vào kiến thức đã học
và mục tiêu củng cố bài học
Thông qua trò chơi sẽ giúp học sinh rèn kĩ năng tính Toán, tính nhanh giá trị biểu thức với các phép tính +, -, x, : và nhạy bén hơn trong quá trình tìm ra kết quả
Nhóm biểu thức Nhóm giá trị biểu thức
f Hình vuông, hình chữ nhật Chu vi, diện tích hình vuông, hình chữ nhật
Để củng cố nhận biết hình chữ nhật, hình vuông, tính chu vi, diện tích hình chữ nhật, hình vuông ta có các bài tập tổ chức dưới dạng trò chơi sau: tổ chức cho học sinh
Trang 10thực hiện theo nhóm đôi, việc kiểm tra kết quả được tiến hành dưới hình thức từng nhóm lần lượt đọc kết quả nối tiếp, lớp và giáo viên nhận xét, đánh giá
Ví dụ 1: Quan sát hình sau và điền vào chỗ chấm:
- Hình chữ nhật có hình
1cm - Hình vuông có … hình
- Tổng chu vi các hình vuông là …cm -Tổng chu vi các hình chữ nhật là… cm
-Tổng diện tích các hình vuông là … cm²
-Tổng diện tích các hình chữ nhật là…
cm²
Ví dụ2 : Điền dấu X vào câu trả lời đúng hay sai trong bảng sau:
g Sai
Hình có 4 góc vuông là hình vuông
Hình có 4 cạnh bằng nhau và 4 góc vuông là hình vuông
Hình có 2 cạnh dài bằng nhau và 2 cạnh ngắn bằng nhau là hình chữ nhật
Hình có 4 góc vuông, có 2 cạnh dài bằng nhau và 2 cạnh ngắn bằng nhau là hình
chữ nhật
Muốn tính cạnh hình vuông ta lấy chu vi hình vuông đó chia cho 4
Muốn tính chu vi hình vuông ta lấy số đo 1 cạnh nhân với 4
Muốn tính diện tích hình vuông ta lấy số đo 1 cạnh nhân với 4
Muốn tính diện tích hình chữ nhật ta lấy chiều dài nhân với chiều rộng (cùng
đơn vị đo)
Muốn tính chu vi hình chữ nhật ta lấy chiều dài nhân với chiều rộng (cùng đơn
vị đo)
Muốn tính chu vi hình chữ nhật ta lấy chiều dài cộng với chiều rộng (cùng đơn
10
Trang 11vị đo) rồi nhân với 2.
Muốn tính diện tích hình vuông ta lấy số đo 1 cạnh nhân với chính nó
3 Kết luận
Rèn cho học sinh kĩ năng giải Toán một cách có hệ thống là việc làm không thể thiếu ở mỗi một giáo viên Làm các bài tập được tổ chức ở dạng trò chơi trong học Toán là một trong những hình thức dạy học giúp học sinh động não, tập trung tư duy nhanh, giải quyết vấn đề ngắn gọn hiệu quả và kiến thức được củng cố một cách có hệ thống, logic Trò chơi trong học Toán là việc làm đơn giản mà tất cả giáo viên đều có thể thực hiện được, vật liệu để làm đồ dùng phục vụ trò chơi chỉ là những vật dụng thường gặp hay chính dụng cụ học tập của các em
Với học sinh, việc tiếp thu kiến thức trở nên nhẹ nhàng hơn thông qua các trò chơi được lồng ghép có khoa học vào mỗi tiết học, giúp các em dễ dàng cũng cố, nâng cao kiến thức và kỹ năng về các dạng toán trong chương trình lớp Ba Các em học trung bình cũng trở nên yêu thích môn Toán, trở nên nhanh nhẹn, hợp tác, không còn
sợ sệt khi học Toán Các em học sinh sẽ có động lực học tập khi được bạn bè khích lệ, giáo viên tuyên dương
Đối với giáo viên, thành quả gặt hái được chính là sự năng nổ, nhiệt tình của các
em qua các tiết dạy Từ việc các em yêu thích học tập môn Toán, tự tin, hứng thú với mỗi bài giảng, tạo nên chất lượng học tập tốt hơn, cuối năm học đạt được nhiều kết quả tốt đẹp
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Trần Diên Hiển (2004), Thực hành giải toán tiểu học, Nhà xuất bản Đại học sư
phạm
2 Đỗ Trung Hiệu (chủ biên), Đỗ Đình Hoan, Vũ Dương Thụy, Vũ Quốc Chung
(1995), Phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học, Nhà xuất bản Giáo dục
Trang 123 Đỗ Đình Hoan (chủ biên), Nguyễn Áng, Đỗ Tiến Đạt, Đào Thái Lai, Đỗ Trung
Hiệu, Trần Diên Hiển, Phạm Thanh Tâm, Vũ Dương Thụy (2020), Toán 3, Nhà
xuất bản Giáo dục Việt Nam
4 Đỗ Đình Hoan (chủ biên), Nguyễn Áng, Đỗ Tiến Đạt, Đào Thái Lai, Đỗ Trung
Hiệu, Vu Văn Dương, Vũ Mai Hương (2020), Bài tập thực hành Toán 3-Tập 1
& 2, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
5 Nguyễn Bá Kim (2003), Phương pháp giảng dạy Toán, Nhà xuất bản Đại học
sư phạm
6 Đỗ Đức Thái (chủ biên), Đỗ Tiến Đạt, Nguyễn Hoài Anh, Phạm Xuân Chung,
Nguyễn Sơn Hà, Phạm Sỹ Nam (2022), Hướng dẫn dạy học môn Toán Tiểu học theo chương trình giáo dục phổ thông mới, Nhà xuất bản Đại học Sư
phạm
7 Huỳnh Như Đoan Trinh (2020), Bài tập trò chơi phát triển trí tuệ Toán 3, Nhà
xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội
12