KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐẤU THẦU QUỐC TẾ
Trình bày hiểu biết về đấu thầu Quốc tế
Đấu thầu là quy trình lựa chọn nhà thầu phù hợp với yêu cầu của bên mời thầu, nhằm thực hiện gói thầu Quá trình này đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.
Vai trò đấu thầu Quốc Tế
Thực hiện công tác tổ chức đấu thầu không chỉ tăng cường tính cạnh tranh giữa các nhà thầu mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế đất nước, phù hợp với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế Đấu thầu được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trong đầu tư, mua sắm thiết bị và xây dựng công trình.
Các hình thức chọn thầu
Đấu thầu rộng rãi là hình thức đấu thầu không giới hạn số lượng nhà thầu tham gia, yêu cầu bên mời thầu phải thông báo mời thầu để các nhà thầu biết thông tin tham gia Hồ sơ mời thầu phải được cung cấp cho tất cả nhà thầu có nhu cầu mà không đặt ra điều kiện hạn chế sự tham gia, nhằm đảm bảo tính công bằng và cạnh tranh Đây là hình thức đấu thầu chủ yếu, nổi bật với tính cạnh tranh cao, giúp hạn chế tiêu cực và khuyến khích các nhà thầu nâng cao năng lực thường xuyên.
3.2 Đấu thầu hạn chế Đấu thầu hạn chế là hình thức đấu thầu mà bên mời thầu mời một số nhà thầu (tối thiểu là
5) có đủ năng lực tham dự Danh sách nhà thầu tham dự phải được người có thẩm quyền hoặc cấp có thẩm quyền chấp thuận Trường hợp thực tế có ít hơn năm nhà thầu, chủ đầu tư phải trình người có thẩm quyền xem xét, quyết định cho phép tiếp tục tổ chức đấu thầu hạn chế hoặc áp dụng hình thức lựa chọn khác Đấu thầu hạn chế được áp dụng trong các trường hợp sau đây:
- Theo yêu cầu của nhà tài trợ nước ngoài đối với nguồn vốn sử dụng cho gói thầu;
Gói thầu yêu cầu kỹ thuật cao hoặc có tính chất đặc thù, thường liên quan đến nghiên cứu và thử nghiệm, chỉ có một số nhà thầu đủ khả năng đáp ứng các tiêu chí này.
Chỉ định thầu là phương thức lựa chọn trực tiếp một nhà thầu có đủ năng lực và kinh nghiệm để đáp ứng các yêu cầu của gói thầu.
Chỉ định thầu được áp dụng trong các trường hợp sau đây:
Trong trường hợp xảy ra sự cố bất khả kháng do thiên tai, địch họa, hoặc sự cố cần khắc phục ngay, chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý công trình, tài sản sẽ được chỉ định nhà thầu thực hiện Chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý phải phối hợp với nhà thầu được chỉ định để tiến hành thủ tục chỉ định thầu theo quy định, trong thời hạn không quá mười lăm ngày kể từ ngày chỉ định thầu.
- Gói thầu do yêu cầu của nhà tài trợ nước ngoài;
Gói thầu này thuộc về một dự án bí mật quốc gia, được xác định là cấp bách vì lợi ích quốc gia và an ninh năng lượng Quyết định này được Thủ tướng Chính phủ đưa ra khi nhận thấy tính cần thiết của dự án.
Gói thầu này liên quan đến việc mua sắm vật tư và thiết bị nhằm phục hồi, duy tu và mở rộng công suất cho các thiết bị, dây chuyền công nghệ sản xuất đã được mua từ nhà thầu cung cấp trước đó Việc lựa chọn nhà thầu cung cấp mới bị hạn chế do yêu cầu đảm bảo tính tương thích của thiết bị và công nghệ.
Gói thầu dịch vụ tư vấn có giá dưới 500 triệu đồng, gói thầu mua sắm hàng hóa và xây lắp dưới 1 tỷ đồng thuộc dự án đầu tư phát triển, và gói thầu mua sắm hàng hóa dưới 100 triệu đồng thuộc dự án hoặc dự toán mua sắm thường xuyên có thể tổ chức đấu thầu nếu cần thiết.
Nhà thầu được đề nghị trúng chỉ định thầu khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau đây:
- Có đủ năng lực và kinh nghiệm theo hồ sơ yêu cầu;
- Có đề xuất về kỹ thuật được đánh giá là đáp ứng yêu cầu của hồ sơ yêu cầu căn cứ theo tiêu chuẩn đánh giá;
- Có giá đề nghị chỉ định thầu không vượt dự toán được duyệt cho gói thầu
3.4 Mua sắm trực tiếp Được áp dụng trong trường hợp bổ sung hợp đồng cũ đã thực hiện xong (dưới một năm) hoặc hợp đồng đang thực hiện với điều kiện chủ đầu tư có nhu cầu tăng thêm số lượng hàng hóa hoặc khối lượng công việc mà trước đó đã được tiến hành đấu thầu, nhưng phải đảm bảo không được vượt mức giá hoặc đơn giá trong hợp đồng đã ký trước đó Trước khi ký hợp đồng, nhà thầu phải chứng minh có đủ năng lực về kỹ thuật và tài chính để thực hiện gói thầu
3.5 Chào hàng cạnh tranh trong mua sắm hàng hóa
Chào hàng cạnh tranh được áp dụng trong trường hợp có đủ các điều kiện sau đây:
- Gói thầu có giá gói thầu dưới hai tỷ đồng;
Nội dung mua sắm bao gồm các hàng hóa thông dụng, dễ dàng tìm thấy trên thị trường, với các đặc tính kỹ thuật đã được tiêu chuẩn hóa và đồng nhất về chất lượng.
Khi thực hiện chào hàng cạnh tranh, các nhà thầu cần gửi báo giá đến bên mời thầu qua hình thức trực tiếp, fax hoặc bưu điện Mỗi gói thầu yêu cầu tối thiểu ba báo giá từ ba nhà thầu khác nhau để đảm bảo tính cạnh tranh và minh bạch trong quá trình đấu thầu.
Hình thức tự thực hiện được áp dụng khi chủ đầu tư là nhà thầu có đủ năng lực và kinh nghiệm để thực hiện gói thầu trong dự án mà họ quản lý và sử dụng.
Khi thực hiện gói thầu theo hình thức tự thực hiện, việc phê duyệt dự toán là bắt buộc và phải tuân thủ quy định hiện hành Đơn vị giám sát thực hiện gói thầu cần phải đảm bảo tính độc lập với chủ đầu tư về cả tổ chức lẫn tài chính.
3.7 Lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt
Trong trường hợp gói thầu có đặc thù riêng, không thể áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu thông thường, chủ đầu tư cần lập phương án lựa chọn nhà thầu Phương án này phải đảm bảo mục tiêu cạnh tranh và hiệu quả kinh tế, sau đó trình Thủ tướng Chính phủ để xem xét và quyết định.
Các loại Hợp đồng sử dụng trong đấu thầu
Hợp đồng trọn gói là loại hợp đồng không thay đổi trong suốt quá trình thực hiện Nếu Nhà thầu thi công thực hiện đúng theo thiết kế, Chủ đầu tư sẽ thanh toán cho Nhà thầu theo giá trị đã ký trong hợp đồng.
Giá hợp đồng trọn gói được áp dụng cho các công trình hoặc gói thầu có khối lượng, chất lượng và thời gian thực hiện rõ ràng Trong một số trường hợp, nếu khối lượng không thể xác định, Bên nhận thầu cần có đủ năng lực, kinh nghiệm và tài liệu để tính toán và xác định giá trọn gói, đồng thời chấp nhận các rủi ro liên quan đến việc này.
Nguyên tắc thanh toán cho hợp đồng trọn gói được quy định tại Điều 49 Luật Đấu thầu, trong đó giá hợp đồng không được điều chỉnh trừ trường hợp bất khả kháng theo thỏa thuận Thanh toán có thể thực hiện nhiều lần hoặc một lần khi hoàn thành hợp đồng, với tổng số tiền thanh toán đúng theo giá ghi trong hợp đồng Đối với hợp đồng có nhiều phần công việc, cần quy định phương thức thanh toán cho từng phần, ví dụ, nếu báo cáo không được phê duyệt, nhà thầu chỉ nhận thanh toán cho công việc đã hoàn thành Đối với nhà thầu được chọn không qua hình thức chỉ định thầu, thanh toán phải dựa trên giá hợp đồng và các điều khoản trong hợp đồng, không dựa vào dự toán hay đơn giá trong hóa đơn tài chính.
Hợp đồng trọn gói chỉ yêu cầu thanh toán dựa trên giá hợp đồng và các điều khoản đã thỏa thuận, không phụ thuộc vào dự toán gói thầu Thanh toán được thực hiện theo tỷ lệ phần trăm của giá hợp đồng hoặc giá trị công trình, hạng mục công trình, khối lượng công việc tương ứng với các giai đoạn thanh toán đã thỏa thuận Điều này có nghĩa là không cần xác nhận chi tiết khối lượng hoàn thành, do đó không bắt buộc phải lập đơn giá chi tiết cho từng công việc.
4.2 Hợp Đồng Chìa Khóa Trao Tay 4.2.1 Khái niệm
Hợp đồng chìa khoá trao tay là mô hình mà nhà thầu chịu trách nhiệm toàn diện cho dự án đầu tư, bao gồm từ việc lập dự án, thiết kế, tư vấn đầu tư xây dựng, cung cấp thiết bị, cho đến thi công và vận hành.
Quy trình thực hiện của Hợp đồng “Chìa khóa trao tay” gồm 6 bước chính:
- Bước 1: Lập phương án thiết kế
- Bước 2: Khảo sát địa chất công trình
- Bước 3: Thiết kế kỹ thuật thi công
- Bước 5: Giám sát kỹ thuật, nhân công và vật tư
- Bước 6: Hoàn tất và bảo hành thi công
Có 2 loại HĐ có thể xảy ra:
Hợp đồng chìa khoá trao tay từng phần
Hợp đồng chìa khoá trao tay hoàn chỉnh
4.2.3 Phân biệt hợp đồng EPC & hợp đồng chìa khóa trao tay Đối với gói thầu EPC, chỉ có một nhà thầu chịu trách nhiệm về các nội dung: tư vấn, mua sắm thiết bị, vật tư và xây lắp Nhà thầu EPC kết thúc công việc khi đã đào tạo, chuyển giao công nghệ, vận hành chạy thử và công trình được chủ đầu tư nghiệm thu Đối với hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay, ngoài các công việc của nhà thầu EPC, tổng thầu chìa khóa trao tay còn phải thực hiện công việc lập dự án đầu tư, cùng chủ đầu tư tham gia bảo vệ dự án trước người quyết định đầu tư Như vậy, theo các quy định trên thì khái niệm EPC và chìa khóa trao tay ở Việt Nam không hoàn toàn trùng khớp như cách hiểu của một vài diễn giả từng tham gia tranh luận về vấn đề EPC
4.3 Hợp đồng định giá điều chỉnh 4.3.1 Khái niệm
Theo Nghị định 48/2010/NĐ-CP, có hiệu lực từ 1/7/2010, khi giá nhiên liệu, vật tư, thiết bị có biến động bất thường do Nhà nước bình ổn giá hoặc thay đổi chính sách thuế, tiền lương ảnh hưởng đến giá hợp đồng, các bên có thể điều chỉnh đơn giá hợp đồng Việc điều chỉnh hợp đồng bao gồm điều chỉnh khối lượng, giá hợp đồng, tiến độ thực hiện và các nội dung khác đã thỏa thuận.
Khi điều chỉnh hợp đồng mà không làm thay đổi mục tiêu đầu tư hoặc không vượt quá tổng mức đầu tư đã được phê duyệt, chủ đầu tư có quyền tự quyết Tuy nhiên, nếu điều chỉnh dẫn đến thay đổi mục tiêu đầu tư hoặc vượt tổng mức đầu tư phê duyệt, thì cần có sự cho phép từ người có thẩm quyền quyết định đầu tư.
4.3.2 Đối tượng áp dụng Đối tượng áp dụng các hình thức hợp đồng thuộc loại này đó là các công việc, gói thầu khó khăn trong việc xác định chính xác khối lượng trong bước thiết kế làm căn cứ lập hồ sơ mời thầu như các gói thầu lầm đất, đá trong giao thông, thuỷ lợi hoặc các công việc đóng cọc, ép cọc, khoan cọc nhồi trong xây dựng dân dụng, công nghiệp Thực tế các dự án vay vốn ODA thuộc các ngành giao thông, thuỷ lợi các nhà tài trợ cũng có quy chế cho việc áp dụng hình thức hợp đồng theo đơn giá cố định hoặc theo giá điều chỉnh (tương đương với đơn giá trúng thầu hoặc đơn giá trúng thầu được điều chỉnh) còn khối lượng được thanh toán là khối lượng thực tế được nghiệm thu, khối lượng trong hồ sơ mời thầu hoặc trong hợp đồng chỉ là tạm tính Nếu gói thầu được xác định theo những nguyên tắc, phương pháp đổi mới được quy định trong Nghị định 99/2007 của Chính phủ và Thông tư 05/2007 của Bộ Xây dựng thì việc áp dụng hợp đồng theo đơn giá hoặc giá điều chỉnh là hoàn toàn khả thi với điều kiện thực tế hiện nay của Việt Nam
Cần thúc đẩy việc áp dụng hợp đồng theo đơn giá hoặc hợp đồng giá điều chỉnh cho các dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước, nhằm tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài chính.
Việc áp dụng nhiều hình thức hợp đồng như giá trọn gói, đơn giá cố định và giá điều chỉnh trong các gói thầu xây dựng là cần thiết và phù hợp với pháp luật hiện hành, bao gồm Luật Đấu thầu và Luật Xây dựng Đối với các dự án như cao ốc chung cư, văn phòng hay khách sạn, hợp đồng theo đơn giá cố định nên được áp dụng cho phần mềm móng, như đã thực hiện trong công tác khoan cọc nhồi tại toà nhà Diamond Plaza ở TP Hồ Chí Minh Ngoài ra, hợp đồng theo giá trọn gói cũng được khuyến nghị cho các công việc liên quan đến bê tông, xây, trát, lát, ốp, điện nước, cơ khí, thông hơi và thông gió trong các tòa nhà cao tầng.
Việc điều chỉnh đơn giá trong hợp đồng phải ghi trong hợp đồng và được điều chỉnh trong các trường hợp sau đây:
Khi ký kết hợp đồng, các bên có thể sử dụng đơn giá tạm tính cho những công việc mà chưa đủ điều kiện xác định chính xác đơn giá Điều này cho phép Bên giao thầu và Bên nhận thầu đồng ý điều chỉnh đơn giá khi có đủ thông tin cần thiết.
Khi khối lượng phát sinh vượt quá 20% khối lượng công việc theo hợp đồng, cần xem xét điều chỉnh đơn giá cho khối lượng phát sinh đó.
Các đơn giá mà chủ đầu tư và nhà thầu đã thống nhất sẽ được xem xét và điều chỉnh sau một khoảng thời gian nhất định kể từ khi hợp đồng có hiệu lực, và điều này đã được ghi rõ trong nội dung hợp đồng.
Khi giá nhiên liệu, vật tư, thiết bị trong hợp đồng biến động lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện hợp đồng, hoặc khi có sự thay đổi trong các chính sách của nhà nước liên quan, cần phải báo cáo đến người có thẩm quyền để xem xét và quyết định.
- Do các trường hợp bất khả kháng được quy định trong hợp đồng.
TÌNH HÌNH ĐẤU THẦU QUỐC TẾ TẠI VIỆT NAM
Điều kiện đấu thầu quốc tế tại Việt Nam
Theo Điều 13- Luật Đấu Thầu QT số 61/2005/QH11 thì:
- Gói thầu sử dụng vốn ODA mà nhà tài trợ chỉ định thầu QT
- Gói thầu mua sắm hàng hóa (hàng hóa này trong nước chưa thể sản xuất được)
Trong trường hợp gói thầu mà các nhà thầu trong nước không đáp ứng được hồ sơ mời thầu hoặc không đáp ứng yêu cầu của gói thầu, hoặc đã tổ chức đấu thầu nhưng không chọn được nhà thầu trúng thầu, cần xem xét các biện pháp để đảm bảo quy trình đấu thầu hiệu quả và minh bạch.
Những yếu tố ảnh hưởng tới sức cạnh tranh trong đấu thầu quốc tế
Yếu tố quyết định loại bỏ Hồ sơ sơ tuyển trong các dự án đấu thầu xây lắp là kinh nghiệm của nhà thầu Mục đích của sơ tuyển là lựa chọn những nhà thầu có đủ kinh nghiệm và giá thầu cạnh tranh Điều này phản ánh yêu cầu chính đáng của chủ đầu tư, vì công trình xây dựng là sản phẩm quan trọng và không thể thay đổi thường xuyên.
Một nhà thầu mới tham gia thị trường có thể có vốn đầu tư dồi dào, nhưng nếu thiếu kinh nghiệm, họ sẽ gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với những doanh nghiệp đã có lợi thế về kinh nghiệm và tài chính tương đương.
Kinh nghiệm thực tế của nhà thầu được đánh giá qua số năm hoạt động, lĩnh vực kinh doanh và các dự án đã thực hiện Một nhà thầu có chuyên môn vững vàng sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn trong ngành xây dựng Để nâng cao khả năng cạnh tranh trong đấu thầu, nhà thầu cần xây dựng hồ sơ kinh nghiệm ấn tượng, thuyết phục các nhà đầu tư ngay từ đầu, từ đó có thể tham gia vào cuộc cạnh tranh với các doanh nghiệp khác một cách hiệu quả.
Sau khi vượt qua vòng loại hồ sơ sơ tuyển, các nhà thầu bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt khi hồ sơ dự thầu được đánh giá chi tiết Trong giai đoạn này, năng lực tài chính trở thành yếu tố hàng đầu, quyết định sự khác biệt giữa các nhà thầu Mặc dù năng lực kỹ thuật của hầu hết các nhà thầu đều đạt yêu cầu, nhưng yếu tố tài chính lại có ảnh hưởng trực tiếp và mạnh mẽ đến kết quả cạnh tranh.
Các công trình xây dựng thường yêu cầu một số vốn lớn, trong đó chủ thầu phải chi tiêu phần lớn cho thi công và chỉ nhận thanh toán từ nhà đầu tư khi hoàn thành khoảng 80% công việc Do đó, chủ thầu cần đảm bảo các điều kiện tài chính như vốn tự có, vốn vay, lợi nhuận ba năm liên tiếp và thu nhập bình quân của lao động Việc đáp ứng các yêu cầu này không chỉ tạo niềm tin với nhà đầu tư mà còn đảm bảo tiến độ, chất lượng và chi phí hoàn thành công trình Nếu nhà thầu không đáp ứng đủ điều kiện trong hồ sơ mời thầu, họ sẽ không đủ tư cách tham gia Điều này là rõ ràng, vì năng lực tài chính là tiêu chí cơ bản cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, nhà đầu tư cần hợp tác với những doanh nghiệp ổn định, tránh xa những doanh nghiệp có nguy cơ phá sản.
Đầu tư là quá trình bỏ vốn với mục tiêu sinh lợi nhuận, trong đó nhà đầu tư luôn mong muốn có vốn ít nhưng lợi nhuận cao và an toàn Việc “chọn mặt gửi vàng” khiến nhà đầu tư phải chú ý đến yếu tố tài chính của nhà thầu, từ đó năng lực tài chính trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng giữa các nhà thầu xây dựng.
Trong lĩnh vực đấu thầu xây dựng, mối quan hệ giữa nhà đầu tư và nhà thầu luôn xoay quanh việc tối ưu hóa giá cả Nhà đầu tư thường tìm kiếm giá thấp nhất, trong khi nhà thầu lại mong muốn bán với giá cao nhất Do đó, giá dự thầu trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng nhất Mặc dù nhiều nhà thầu có kinh nghiệm, tài chính và năng lực kỹ thuật tương đồng, nhưng nhà thầu chiến thắng thường là người đưa ra mức giá thấp nhất và hợp lý Pháp luật quy định rằng mức giá bỏ thầu không được chênh lệch quá 15% so với giá mà chủ đầu tư đưa ra, nhằm ngăn chặn tình trạng móc ngoặc Điều này yêu cầu các nhà thầu phải thực hiện tính toán chi tiết để đưa ra mức giá cạnh tranh.
Trang 8 và cặn kẽ các loại chi phí phát sinh, để có thể có được mức giá dự thầu tốt nhất và chúng ta thì sẽ được chứng kiến một cuộc chơi công bằng hơn
2.4 Mức độ đáp ứng các mục tiêu của chủ đầu tư
Chủ đầu tư yêu cầu các nhà thầu tuân thủ nghiêm ngặt các nội dung và thứ tự trong hồ sơ mời thầu Điều này đặc biệt quan trọng vì bên mời thầu rất chú trọng đến mục tiêu hiệu quả trong quá trình đấu thầu.
Mục tiêu chính của chủ đầu tư là đảm bảo chi phí hợp lý và thời gian hoàn thành công việc Nhà thầu cần tham gia đấu thầu một cách minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, không có sự thiên vị hay khuất tất Tóm lại, bốn yếu tố quan trọng mà cả bên mời thầu và nhà thầu đều quan tâm là hiệu quả, cạnh tranh, công bằng và minh bạch.
Khách hàng có quyền mua sản phẩm theo ý muốn, do đó nhà thầu phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu từ bên mời thầu Nếu không, họ có thể bị loại khỏi dự thầu Ngoài việc xem xét giá cả, kinh nghiệm và tình hình tài chính, việc đặt ra các mục tiêu bắt buộc cho nhà thầu cũng rất quan trọng, giúp tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh và nâng cao sức cạnh tranh trong các cuộc đấu thầu.
2.5 Các hình thức, quy trình đầu thầu chủ yếu tại Việt Nam Đấu thầu xây dựng Đấu thầu tuyển chọn tư vấn Đấu thầu mua sắm
Quá trình sơ tuyển nhà thầu bao gồm việc lập hồ sơ mời thầu và thông báo đăng ký dự thầu Sau khi hoàn tất, sẽ gửi thư mời thầu và xác định danh sách ngắn các nhà thầu đủ điều kiện.
B4: Nhận và quản lý hồ sơ dự thầu xây lắp, mời thầu và hồ sơ dự thầu mua sắm B5: Mở thầu, nhận và quản lý hồ sơ mời thầu Tiêu chuẩn đánh giá hồ sơ dự thầu bao gồm năng lực kỹ thuật, kinh nghiệm và tài chính.
B6: Đánh giá kỹ thuật hồ sơ dự thầu B6: Đánh giá và xếp hạng nhà thầu
+ Tiêu chuẩn để xác định giá gốc (theo mặt bằng) B7: Mở túi hồ sơ đề xuất tài chính B7: Trình duyệt kế quả và công bố trúng thầu.
+ Đánh giá hồ sơ dự thầu (Đánh giá về mặt tài chính, kỹ thuật, thương mại…) B8: Đánh giá tổng hợp
B7: Công bố kết quả đấu thầu và ký hợp đồng, thực hiện hợp đồng xây lắp.
B9: Trình duyệt dách sách và xếp hạng
B11: Trình duyệt kết quả đấu thầu.
B12: Công bố kết quả trúng thầu và ký hợp đồng thầu.
Bảng 2.1: So sánh các hình thức & các bước đấu thầu tại Việt Nam
2.6 Một số văn bản pháp luật thực thi về quy chế, chế độ quản lý của dự án đấu thầu tại Việt Nam.
Số văn bản và ngày phát hành Cơ quan ban hành Nội dung văn bản
Quyết định số 183/TTg ngày 16/04/1994
Thành lập Hội đồng Xét thầu Quốc gia nhằm tư vấn cho Thủ tướng Chính phủ trong việc quyết định kết quả đấu thầu đối với các dự án đầu tư có giá trị từ 100 tỷ đồng (tương đương 10 triệu USD) trở lên.
16/07/1996 Chính Phủ Quy Chế đấu thầu
Thông tư liên Bộ số 02/TTLB này 25/02/1997
XD - Bộ TM Hướng dẫn thực hiện Quy chế Đấu thầu
Thông tư số 07 BKH/VPXT ngày 29/04/1997
Hướng dẫn bổ sung một số nội dung thực hiện Quy chế đấu thầu đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Sửa đổi Bổ sung một số Điều của Quy chế Đấu thầu ban hành kèm theo Nghị định 43/CP ngày 16/07/1996.
CP ngày 01/09/1999 Chính phủ Quy Chế đấu thầu
Sửa đổi bổ sung môt số Điều của Quy chế Đấu thầu ban hành kèm theo Nghị định 88/1999/NĐ-CP ngày 01/09/1999
Thông tư số 04/2000/TT-BKH ngày 26/05/2000
Bộ KH&ĐT Hướng dẫn thực hiện Quy chế Đấu thầu
Quyết định số 1037/2000/QĐ- BLĐTBXH ngày 09/10/2000
Quy định tiền lương của chuyên gia và lao động Việt Nam làm việc theo hợp đồng với các nhà thầu nước ngoài trúng thầu tại VN.
Thông tu số 121/TT- BTC ngày 29/12/2000 và Thông tư số 94/2001/TT-BTC ngày 22/11/2001(bổ sung).
Hướng dẫn quy trình đấu thầu mua sắm đồ dùng, vật tư, trang thiết bị và phương tiện làm việc cho các cơ quan Nhà nước, lực lượng vũ trang, đoàn thể và doanh nghiệp Nhà nước sử dụng ngân sách Nhà nước.
Thông tư số 17/2001/BTC ngày 21/03/2001.
BTC Hướng dẫn chế độ quản lý và sử dụng lệ phí thẩm định kết quả đấu thầu.
Nghị định số 66/2003/NĐ-CP ngày 12/06/2003
Sửa đổi, bổ sung một số Điều của Quy chế Đấu thầu ban hành kèm theo Nghị định số 88/1999/NĐ ngày 01/09/1999 và số 14/2000/NĐ-CP ngày 05/05/2000.
Luật Đấu Thầu số 61/2005/QH11 (Khóa XI, kỳ họ thứ 8 từ ngày 18 tháng 10 đến
Quốc hội nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa VN
Sửa đổi, bổ sung Nghị định số 51/2001/QH10 ngày 25/12/2001 của Quốc hội khóa X, kỳ họp thứ 10.
Luật quy định về đấu thầu (Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An đã ký)
Ngoài ra, trong năm 2010, Bộ KH&ĐT đã phát hành thêm 16 Thông tư, Văn bản hướng dẫn về Xây Dựng chính sách Đầu Thầu tại VN, như sau:
(1) Thông tư số 01/2010/TT-BKH ngày 06/1/2010 quy định chi tiết lập Hồ sơ mời thầu xây lắp (gồm 84 trang).
(2) Thông tư số 02/2010/TT-BKH ngày 19/01/2010 quy định chi tiết lập Hồ sơ mời thầu gói thầu xây lắp quy mô nhỏ (gồm 65 trang).
(3) Thông tư số 03/2010/TT-BKH ngày 27/01/2010 quy định chi tiết lập Hồ sơ mời sơ tuyển xây lắp (gồm 29 trang).
(4) Thông tư 04/2010/TT-BKH ngày 01/02/2010 quy định chi tiết lập Hồ sơ yêu cầu chỉ định thầu xây lắp (gồm 53 trang).
(5) Thông tư số 05/2010/TT-BKH ngày 10/02/2010 quy định chi tiết lập Hồ sơ mời thầu mua sắm hàng hoá (gồm 79 trang).
(6) Thông tư số 06/2010/TT-BKH ngày 09/3/2010 quy định chi tiết lập Hồ sơ mời thầu dịch vụ tư vấn (gồm 76 trang).
(7) Thông tư số 08/2010/TT-BKH ngày 21/4/2010 quy định chi tiết lập báo cáo thẩm định kết quả đấu thầu (gồm 11 trang).
Quy trình tổ chức, xét duyệt thầu
+ Chuẩn bị mở thầu + Trình tự
+ Sử phương pháp chấm điểm (đối với thầu tư vấn, lựa chọn đối tác)
+ Sử phương pháp chấm điểm đánh giá về mặt kỹ thuật đối với các gói thầu mua sắm hàng hóa hoặc xây lắp
+ Đối với gói thầu mua sắm, xây lắp cần đánh giá về mặt kỹ thuật theo yêu cầu tiêu chuẩn và xác định giá các hồ sơ dự thầu
Tiêu chuẩn đánh giá hồ sơ dự thầu
1 Đối với gói thầu dịch vụ tư vấn, kể cả dịch vụ tư vấn xây dựng theo quy định của Luật Xây dựng, không yêu cầu kỹ thuật cao: a) Tiêu chuẩn đánh giá về mặt kỹ thuật: sử dụng thang điểm (100, 1 000, .) để xây dựng tiêu chuẩn đánh giá, bao gồm các nội dung sau đây:
- Kinh nghiệm và năng lực của nhà thầu Tỷ lệ điểm đối với nội dung này quy định từ 10% - 20% tổng số điểm;
- Giải pháp và phương pháp luận đối với yêu cầu của gói thầu Tỷ lệ điểm đối với nội dung này quy định từ 30% - 40% tổng số điểm;
- Nhân sự của nhà thầu để thực hiện gói thầu Tỷ lệ điểm đối với nội dung này quy định từ 50% - 60% tổng số điểm
Cần xác định mức điểm tối thiểu về mặt kỹ thuật không được thấp hơn 70% tổng số điểm Hồ sơ dự thầu đạt yêu cầu kỹ thuật nếu điểm số không dưới mức tối thiểu này Tiêu chuẩn đánh giá về mặt tài chính cũng cần được xem xét.
Sử dụng thang điểm (100, 1 000, .) thống nhất với thang điểm về mặt kỹ thuật. Điểm tài chính đối với từng hồ sơ dự thầu được xác định như sau:
P thấp nhất x (100, 1 000, .) Điểm tài chính (của hồ sơ dự thầu đang xét) P đang xét Trong đó:
- P thấp nhất: giá dự thầu thấp nhất sau sửa lỗi và hiệu chỉnh sai lệch trong số các nhà thầu đã vượt qua đánh giá về mặt kỹ thuật;
- P đang xét: giá dự thầu sau sửa lỗi và hiệu chỉnh sai lệch của hồ sơ dự thầu đang xét c) Tiêu chuẩn đánh giá tổng hợp:
Tiêu chuẩn đánh giá tổng hợp được xây dựng dựa trên các tiêu chí kỹ thuật và tài chính, trong đó tỷ trọng điểm kỹ thuật chiếm tối thiểu 70% tổng số điểm, trong khi tỷ trọng điểm tài chính không vượt quá 30% tổng số điểm.
- Điểm tổng hợp đối với một hồ sơ dự thầu được xác định theo công thức sau: Điểm tổng hợp = Đkỹ thuật x (K%) + Đtài chính x (G%) Trong đó:
+ K%: tỷ trọng điểm về mặt kỹ thuật (quy định trong thang điểm tổng hợp);
+ G%: tỷ trọng điểm về mặt tài chính (quy định trong thang điểm tổng hợp);
+ Đkỹ thuật : là số điểm của hồ sơ dự thầu được xác định tại bước đánh giá về mặt kỹ thuật theo quy định tại điểm a khoản này;
+ Đtài chính : là số điểm của hồ sơ dự thầu được xác định tại bước đánh giá về mặt tài chính theo quy định tại điểm b khoản này
2 Đối với gói thầu dịch vụ tư vấn, kể cả dịch vụ tư vấn xây dựng theo quy định của Luật Xây dựng, có yêu cầu kỹ thuật cao:
Tiêu chuẩn đánh giá về mặt kỹ thuật được xây dựng theo quy định tại điểm a khoản
1 Điều này, trong đó mức điểm yêu cầu tối thiểu về mặt kỹ thuật không được quy định thấp hơn 80% tổng số điểm về mặt kỹ thuật
3.3 Trình duyệt, công bố kết quả đấu thầu
Trình duyệt, thẩm định và phê duyệt kết quả đấu thầu được thực hiện theo quy định tại Điều 38 và Điều 39 của Luật Đấu thầu, cùng với các khoản 2, 3 của Điều 20 và Điều 71.
Thẩm định và đánh giá năng lực kỹ thuật, tài chính và kinh nghiệm thực hiện dự án là những yếu tố quan trọng trong quá trình đầu tư và thi công công trình Việc này giúp đảm bảo rằng dự án sẽ được thực hiện hiệu quả và đạt được các mục tiêu đề ra.
Thang điểm: 20-30% cho năng lực về kỹ thuật, 30-40% cho năng lực tài chính và còn lại là kinh nghiệm.
Ví dụ: Đấu thầu quốc tế dự án Điện kế điện tử một pha 220V
Tên dự án: Điện kế điện tử một pha 220V
Bên nhà thầu: Công ty thiết bị điện EMIC (trụ sở tại Hà Nội), Cty sản xuất Thương mại
5 Hình thức chọn thầu: Đấu thầu quốc tế rộng rãi
6 Loại hợp đồng sử dụng trong đấu thầu: HĐ trọn gói
7 Quy trình tổ chức, xét duyệt thầu:
Vào ngày 10/12/2003, Công ty Điện lực TPHCM đã chính thức mở gói thầu cho dự án, với sự tham gia của ba nhà thầu: Công ty thiết bị đo điện Hà Nội (EMIC) chào giá 593,750 USD, Công ty sản xuất Thương mại Vinh Thuận với giá 685,860 USD, và Công ty Linkton - Singapore của Wong Justin Kaleung với mức giá 383,000 USD.
Công ty Vinh Thuận chỉ tham gia thầu với vai trò “chân gỗ”, khi mà Wong Justin Kaleung, Tổng Giám Đốc Linkton Vina, đã giao cho họ nhập thiết bị trị giá hàng tỷ đồng Với sự chênh lệch lớn trong giá chào thầu, Công ty Linkton từ Singapore đã dễ dàng vượt qua EMIC.
Theo đánh giá của tổ chuyên gia xét thầu do ông Lê Văn Hoành, phó giám đốc CTĐL TP, dẫn đầu, phương án của EMIC không đạt yêu cầu do nhiều đặc tính và thông số kỹ thuật không phù hợp với hồ sơ mời thầu.
Tổ đề nghị đánh giá phương án của Linkton là “đạt” nếu nhà thầu cam kết điều chỉnh phạm vi hiệu chỉnh sai số Cụ thể, phạm vi hiệu chỉnh của điện kế mẫu Linkton hiện tại là từ -25% đến +10%, trong khi sai số cho phép theo tiêu chuẩn quốc tế chỉ là ±1%.
Theo một chuyên gia trong ngành điện, hồ sơ chào thầu có điện kế mẫu với mức sai số lớn như của Linkton sẽ bị loại ngay từ đầu.
Vào ngày 6 tháng 1 năm 2004, gói thầu ĐKĐT một pha mới đã bước vào giai đoạn đánh giá chờ xét duyệt Tuy nhiên, trước đó, từ tháng 4 năm 2003, CTĐL TP đã tiến hành lắp thử nghiệm chính ĐKĐT Linkton tại khu vực Điện lực Phú Thọ.
Vào ngày 12 tháng 9 năm 2003, Công ty Linkton Vina được thành lập, là liên doanh giữa Công ty TNHH SXTM Quang Trung tại Gò Vấp và Công ty Linkton Singapore Công ty bắt đầu hoạt động kinh doanh với khách hàng duy nhất là CTĐL.
Theo Cục Hải quan TP HCM, từ năm 2004 đến nay, không có ĐKĐT một pha nguyên chiếc mang thương hiệu Linkton nào được nhập khẩu vào Việt Nam Điều này cho thấy Linkton Singapore đã trúng thầu và ký hợp đồng cung cấp ĐKĐT sản xuất tại Singapore.
CTĐL TP, nhưng Linkton Vina mới chính là nhà cung cấp toàn bộ các ĐKĐT lắp ráp tại VN và xuất hóa đơn bán hàng cho CTĐL TP
Theo các số liệu, đến nay đã có 260.000 ĐKĐT được lắp đặt chỉ từ một nguồn duy nhất là Linkton Vina, tọa lạc tại 43E-F Hồ Văn Huê, Phú Nhuận, thuộc sở hữu của ông Lê Văn Hoành Trong một bản fax gửi ông Lê Minh Hoàng, giám đốc CTĐL TP, Linkton Vina đã xác nhận rằng họ đã tiến hành thử nghiệm và lắp ráp tại Hồ Văn Huê trong thời gian xây dựng nhà máy.
Theo hồ sơ thầu của Linkton Singapore, sản phẩm tham gia đấu thầu khác với sản phẩm đang sử dụng trên lưới hiện nay Cụ thể, hằng số trong biên bản thử nghiệm là 800 imp/kWh, trong khi đó, thiết bị hiện tại đang gắn là 1.600 imp/kWh.
Theo yêu cầu từ hồ sơ dự thầu của CTĐL TP, các đơn vị dự thầu cần phải trình bày hàng mẫu trong vòng một tháng; nếu không, sẽ không đủ điều kiện tham gia Tuy nhiên, việc cung cấp hàng mẫu không phải là điều dễ dàng, bởi vì CTĐL TP đã mua sẵn hộp nhựa để buộc phần đế, do đó các điều kiện đầu tư của nhà thầu cần phải được điều chỉnh cho phù hợp.
Hộp nhựa có ba điểm gắn vít cố định, yêu cầu kích thước điện kế phải chính xác để lắp đặt Điều này khiến nhiều nhà thầu e ngại, vì nếu không trúng thầu, họ sẽ mất khoản đầu tư lớn cho hàng mẫu Tuy nhiên, Hãng S đã chấp nhận điều kiện này và đầu tư 100.000 USD để thiết kế mới, bao gồm khung sườn, bo mạch, đế hộp, nắp hộp và nắp chụp, nhằm đáp ứng yêu cầu của CTĐL TP.
Trong hồ sơ dự thầu, CTĐL TP yêu cầu nhà thầu cung cấp giấy chứng nhận từ người tiêu dùng cuối cùng, xác nhận rằng họ đã sử dụng và đánh giá sản phẩm của nhà thầu một cách xuất sắc Đồng thời, nhà thầu phải chứng minh rằng ít nhất 50% sản phẩm dự thầu có chứng nhận chất lượng từ các CTĐL và đã được các công ty này sử dụng trong ít nhất sáu tháng trước thời hạn nộp hồ sơ.
CTĐL TP yêu cầu giao hàng trong vòng chín tuần tại cảng Sài Gòn từ khi ký hợp đồng, tuy nhiên theo quy định đấu thầu quốc tế, thời gian giao hàng thường kéo dài từ 12-16 tuần Điều này là do nhà thầu cần thời gian để lập kế hoạch sản xuất, sắp xếp mua linh kiện, thực hiện lắp ráp, sản xuất, cũng như trải qua quy trình kiểm tra thử nghiệm và đóng gói.
Đối với mặt hàng ĐKĐT, việc kiểm tra thử tải chịu mức xung tối đa sau khi hoàn tất là rất quan trọng Điều này đảm bảo rằng điện kế không bị ảnh hưởng bởi các tác động bên ngoài khi được đưa vào sử dụng.
Những kết qua đạt được trong đấu thầu tại VN
4.1 Hệ thống văn bản pháp quy về đấu thầu về cơ bản được hoàn thiện, thống nhất theo hướng tăng cường phân cấp
Hệ thống văn bản pháp luật về đấu thầu đã được hoàn thiện và thống nhất, nhằm tăng cường phân cấp và cải thiện quy trình thực hiện dự án Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã ban hành các hướng dẫn chi tiết để đảm bảo quy định về đấu thầu được thực hiện một cách thông suốt và thuận tiện, khắc phục khó khăn trong quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành đã chuẩn hóa thủ tục và thời gian trong hoạt động đấu thầu, quy định rõ ràng về lập, thẩm định và phê duyệt kế hoạch đấu thầu, hồ sơ mời thầu, cũng như đánh giá hồ sơ dự thầu Điều này nâng cao quyền và trách nhiệm của chủ đầu tư, giúp tiết kiệm thời gian trong quá trình đấu thầu và đảm bảo tiến độ chung của toàn bộ dự án đầu tư.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật liên quan đến đầu tư xây dựng cơ bản đã nâng cao vai trò của chủ đầu tư trong quản lý và quyết định các nội dung dự án Việc phân cấp cho chủ đầu tư giúp tăng cường tính chủ động và linh hoạt, đồng thời rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu bằng cách thu hẹp cấp trình duyệt.
Ngay sau khi Nghị định 85/CP có hiệu lực thi hành (01/12/2009), trong năm 2010 Bộ
Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã ban hành 16 thông tư quy định các mẫu tài liệu trong đấu thầu, nhằm đảm bảo việc thực hiện các quy định của Luật Đấu thầu và Luật sửa đổi Những thông tư này góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quy trình đấu thầu.
Nghị định 85/CP được thông suốt, thống nhất và thuận tiện cho quá trình thực hiện các dự án.
Việc tăng cường phân cấp cho Chủ đầu tư theo Luật sửa đổi và Nghị định 85/CP đã giúp thu hẹp cấp trình duyệt trong quá trình lựa chọn nhà thầu Nhờ đó, thời gian trình, duyệt và thẩm định được rút ngắn, dẫn đến việc lựa chọn nhà thầu diễn ra nhanh chóng hơn.
4.2 Đấu thầu rộng rãi tăng, chỉ định thầu giảm so với các năm trước Năm 2010, hình thức đấu thầu rộng rãi vẫn là hình thức được lựa chọn nhiều Theo số liệu tổng hợp, đối với các dự án sử dụng vốn nhà nước nói chung thì tổng giá gói thầu đối với các gói thầu áp dụng đấu thầu rộng rãi năm 2010 tăng 16.083 tỷ, cụ thể năm 2009 tổng giá gói thầu là 184.640 tỷ đồng thì đến năm 2010 đã tăng lên là 200.724 tỷ đồng Đối với hình thức chỉ định thầu thì tổng giá gói thầu áp dụng chỉ định thầu năm 2009 là 196.892 tỷ đồng, đến năm 2010 giảm xuống 77.592 tỷ đồng là 119.299 tỷ đồng Ngoài ra tỷ lệ tiết kiệm đối với hình thức chỉ định thầu năm 2010 cao hơn năm 2009 (năm 2009 từ 2,07% tăng lên 4,74%).
4.3 Tiết kiệm cho nguồn vốn của Nhà nước
Mặc dù giá cả biến động trong năm qua, công tác đấu thầu vẫn đạt hiệu quả đáng kể Thực hiện Luật Đấu thầu và Nghị định 85/CP giúp chủ đầu tư lựa chọn nhà thầu có năng lực, tiết kiệm cho nhà nước 23.172,078 tỷ đồng, tương đương 1,1 tỷ USD, chiếm 1% GDP Tiết kiệm chủ yếu đến từ các hình thức đấu thầu cạnh tranh như đấu thầu rộng rãi và hạn chế Việc quy định bắt buộc áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi đã tăng số lượng gói thầu và mang lại giá trị tiết kiệm đáng kể.
4.4 Hoạt động thanh tra, kiểm tra về đấu thầu đã được chú trọng và triển khai trên diện rộng, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu thầu
Kiểm tra và thanh tra đấu thầu đã đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa các hành vi sai phạm và đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật về đấu thầu Tại nhiều địa phương, các hoạt động kiểm tra đã kịp thời phát hiện và ngăn chặn sai phạm, như nhà thầu vi phạm trong hồ sơ dự thầu tại Thái Nguyên, cung cấp thông tin không trung thực tại Yên Bái và Ninh Bình, hay đánh giá hồ sơ dự thầu không đúng yêu cầu tại Vĩnh Long Những biện pháp xử lý đã được thực hiện ngay lập tức để duy trì tính minh bạch và công bằng trong quá trình đấu thầu.
4.5 Công khai hoá các thông tin về đấu thầu được tăng cường đáng kể
Việc công khai thông tin đấu thầu đã được cải thiện đáng kể nhờ vào nhu cầu tăng cao về việc đăng tải thông tin Năm 2010, số lượng phát hành của Báo Đấu thầu đã gia tăng, cùng với tần suất xuất bản đáp ứng kịp thời và rộng rãi cho những ai quan tâm đến lĩnh vực này Ngoài trụ sở chính tại Hà Nội, Báo Đấu thầu còn có 6 đại lý tại TP Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, giúp các nhà thầu dễ dàng tiếp cận thông tin đấu thầu trên toàn quốc, đặc biệt là thông tin từ hai thành phố lớn nhất với số lượng gói thầu cao nhất.
Năm 2010, số lượng Báo phát hành đã tăng gần 80.000 tờ, tương ứng với mức tăng 6% so với năm 2009, và số trang phát hành đạt 80 trang Nhờ đó, Báo Đấu thầu đã trở thành một công cụ quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về đấu thầu trên toàn quốc.
Trang thông tin điện tử về đấu thầu - Hệ thống đấu thầu qua mạng tại địa chỉ http://muasamcong.mpi.gov.vn được Báo Đấu thầu cập nhật hàng ngày, giúp các tổ chức và cá nhân dễ dàng tải, truy cập và tìm kiếm thông tin đấu thầu mọi lúc, mọi nơi Đây cũng là kênh thông tin hữu ích cho cơ quan quản lý nhà nước để tiếp thu ý kiến góp ý về các văn bản quy phạm pháp luật trước khi ban hành.
Chuyên mục đường dây nóng, ra mắt từ tháng 6/2008 và thu hút sự quan tâm lớn từ tháng 8/2008, tiếp nhận thông tin phản ánh về các hành vi vi phạm quy định và gây khó khăn cho nhà thầu trên toàn quốc Thông qua các bài viết trong chuyên mục, cơ quan chức năng đã yêu cầu các đơn vị bị phản ánh thực hiện nghiêm túc Luật Đấu thầu.
Dựa trên các báo cáo từ các Bộ, ngành và địa phương về danh sách tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật trong lĩnh vực đấu thầu cũng như danh sách nhà thầu nước ngoài trúng thầu tại Việt Nam, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã tiến hành theo dõi và tổng hợp các danh sách này.
Trang 32 đăng tải trên trang web muasamcong.mpi.gov.vn để các chủ đầu tư và bên mời thầu được biết.
4.6 Việc giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo
Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã tiếp nhận gần 30 đơn kiến nghị từ các nhà thầu Mặc dù những kiến nghị này không thuộc thẩm quyền giải quyết của Bộ, nhưng Bộ đã kịp thời chuyển tiếp cho các cơ quan có thẩm quyền theo quy định Đồng thời, Bộ yêu cầu các cơ quan này thực hiện giải quyết kiến nghị theo đúng pháp luật về đấu thầu và báo cáo phản hồi để theo dõi tiến trình.
Những tồn tại trong đấu thầu quốc tế tại Việt Nam
5.1 Cơ chế chính sách liên quan đến đấu thầu của một số cơ quan Chính phủ chưa được ban hành kịp thời và việc triển khai thực hiện còn hạn chế
Năm 2010 đánh dấu sự khởi đầu của việc thực thi Luật sửa đổi và Nghị định 85/CP, sau những thay đổi nhanh chóng trong chính sách pháp luật về đấu thầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã ban hành nhiều mẫu tài liệu và thông tư hướng dẫn liên quan Tuy nhiên, một số cơ quan như Bộ Tài chính và Bộ Công thương, được Chính phủ giao nhiệm vụ hướng dẫn, vẫn chưa thực hiện việc sửa đổi và bổ sung các văn bản đã ban hành cho phù hợp với quy định mới Sự chậm trễ này đã gây ra lúng túng và thiếu cơ sở pháp lý trong quá trình thực hiện, dẫn đến kéo dài thời gian triển khai dự án.
Nhiều địa phương đã ban hành quy định đấu thầu riêng sau khi Luật Đấu thầu và Nghị định 85/CP có hiệu lực, nhưng những quy định này chưa phù hợp với pháp luật hiện hành Điều này dẫn đến việc vẫn áp dụng quy chế cũ, gây ra nhiều quy định không còn phù hợp hoặc trái với luật, như trường hợp tỉnh Hà Nam Hệ quả là tăng thêm thủ tục hành chính, kéo dài thời gian đấu thầu và không đạt được các mục tiêu trong công tác đấu thầu.
5.2 Tính chuyên môn, chuyên nghiệp về đấu thầu chưa đồng đều và còn hạn chế ở một số địa phương
Việc phân cấp mạnh cho chủ đầu tư đã thúc đẩy nhanh chóng tiến độ xây dựng cơ bản, nhưng một số chủ đầu tư vẫn còn hạn chế về năng lực, không đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ Họ thường gặp khó khăn trong việc lập kế hoạch đấu thầu, thẩm định hồ sơ và kết quả đấu thầu Nhiều chủ đầu tư còn thiếu chủ động, phụ thuộc vào các tổ chức tư vấn mà không kiểm tra kỹ lưỡng hồ sơ và thủ tục trước khi phê duyệt Hơn nữa, toàn bộ quá trình đấu thầu chủ yếu do chủ đầu tư quyết định, thiếu sự giám sát và thẩm tra từ các cơ quan chức năng.
Các cơ quan quản lý đấu thầu như Sở Kế hoạch đầu tư thường chỉ phát hiện vi phạm sau khi kết thúc quá trình đấu thầu hoặc thanh kiểm tra, trừ khi có kiến nghị Năng lực chuyên môn của nhiều chủ đầu tư và bên mời thầu, đặc biệt ở cấp huyện, xã và các khu vực khó khăn, còn hạn chế do thiếu kinh nghiệm Nhiều chủ đầu tư như Giám đốc bệnh viện hay Hiệu trưởng trường học thường ngại phê duyệt kết quả đấu thầu vì thiếu kiến thức về quản lý đấu thầu và lo ngại về chất lượng tư vấn Do đó, họ thường phải dựa vào sự hỗ trợ của các cơ quan Nhà nước Hơn nữa, chất lượng của một số đơn vị tư vấn tại địa phương cũng không cao, dẫn đến hồ sơ không đạt yêu cầu và kéo dài thời gian thẩm định, ảnh hưởng đến tiến độ dự án.
5.3 Chất lượng của một số công việc chuẩn bị cho đấu thầu vẫn còn bất cập
Công tác lập, trình và phê duyệt kế hoạch đấu thầu chưa được thực hiện đúng quy định, dẫn đến nhiều địa phương chỉ phê duyệt kế hoạch cho từng gói thầu mà không có kế hoạch tổng thể Việc không bao gồm các gói thầu tư vấn và xây lắp áp dụng hình thức chỉ định thầu, cùng với việc kế hoạch đấu thầu không được chia thành 3 phần công việc rõ ràng, đã khiến nhiều dự án vượt tổng mức đầu tư mà không được điều chỉnh phê duyệt Điều này dẫn đến chậm trễ trong hoàn thành công trình do thiếu vốn và gây ra nợ đọng trong xây dựng cơ bản Bên cạnh đó, chất lượng hồ sơ mời thầu vẫn còn nhiều hạn chế.
Trang 34 trường hợp chỉ vì một vài chi tiết trong hồ sơ mời thầu do tư vấn lập không chuẩn xác mà có thể dẫn đến phức tạp trong đánh giá hồ sơ dự thầu, phải xử lý tình huống gây chậm trễ Trong một số trường hợp khác còn phải hủy đấu thầu làm ảnh hưởng đến tiến độ dự án và lãng phí tiền của nhà nước.
5.4 Hình thức lựa chọn nhà thầu được áp dụng chưa đáp ứng tinh thần tiết kiệm và đảm bảo hiệu quả kinh tế
Mặc dù chỉ định thầu không mang lại hiệu quả kinh tế cao, với tỷ lệ tiết kiệm chỉ đạt
Đấu thầu rộng rãi và đấu thầu hạn chế cho thấy tỷ lệ tiết kiệm cao hơn so với chỉ định thầu, với mức tiết kiệm lần lượt là 7,56% và 6,29% Mặc dù số gói thầu áp dụng đấu thầu rộng rãi chỉ bằng 1/5 số gói thầu chỉ định, nhưng giá trị tiết kiệm từ hình thức này lại cao gần 1,5 lần so với chỉ định thầu Đấu thầu hạn chế, dù được xem là kém cạnh tranh, vẫn mang lại giá trị tiết kiệm vượt trội hơn so với chỉ định thầu, với số gói thầu áp dụng chỉ bằng 1,86% tổng số gói thầu chỉ định Các hình thức lựa chọn nhà thầu khác như mua sắm trực tiếp hay tự thực hiện có hơn 4000 gói thầu, nhưng tỷ lệ tiết kiệm cao nhất chỉ đạt 9%.
5.5 Xu hướng đề nghị được áp dụng hình thức chỉ định thầu vẫn còn nhiều, không thực hiện đúng theo tinh thần đã phân cấp
Bộ Kế hoạch và Đầu tư nhận thấy một số bất cập trong việc thực hiện chỉ định thầu từ khi Nghị định 85/2009/NĐ-CP có hiệu lực Cụ thể, trách nhiệm quyết định áp dụng hình thức chỉ định thầu cho nhiều gói thầu thuộc về người có thẩm quyền như Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, hay Chủ tịch UBND tỉnh Tuy nhiên, một số trường hợp, các cơ quan này vẫn gửi văn bản xin Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chỉ định thầu, như ở Nghệ An, Quảng Bình, Quảng Nam, dẫn đến kéo dài thời gian đấu thầu và tăng thủ tục hành chính do thiếu nghiên cứu kỹ quy định pháp luật hoặc né tránh trách nhiệm, gây lãng phí thời gian của Chính phủ.
Nhiều gói thầu không thuộc trường hợp áp dụng chỉ định thầu theo Luật Đấu thầu, Luật Xây dựng và Nghị định 85/CP, nên cần tổ chức đấu thầu rộng rãi hoặc áp dụng các hình thức lựa chọn khác phù hợp Tuy nhiên, một số Bộ ngành và địa phương vẫn gửi văn bản đến Thủ tướng Chính phủ để xin chấp thuận áp dụng chỉ định thầu theo điểm k khoản 2 Điều 40 Nghị định 85/CP, dẫn đến kéo dài thời gian triển khai dự án và không đạt được mục tiêu của công tác đấu thầu.
Lạm dụng việc chỉ định thầu xuất phát từ việc chưa nắm vững các quy định pháp luật đấu thầu và thiếu các tiêu chí cụ thể cho việc chỉ định thầu trong các trường hợp đặc biệt theo điểm k khoản 2 Điều 40 Nghị định 85/2009/NĐ-CP.
5.6 Vấn đề quản lý sau đấu thầu chưa được thực hiện thường xuyên và chưa được quan tâm đúng mức
Sản phẩm cuối cùng của quá trình đấu thầu là hợp đồng giữa chủ đầu tư và nhà thầu trúng thầu Hiệu quả đấu thầu phụ thuộc vào việc thực hiện nghĩa vụ và ràng buộc trong hợp đồng Tuy nhiên, báo cáo từ các địa phương cho thấy việc quản lý thực hiện hợp đồng chưa được chú trọng, đặc biệt trong bối cảnh giá cả leo thang.
Trong các gói thầu xây lắp, một số nhà thầu thường có tâm lý thực hiện hợp đồng cầm chừng để chờ điều chỉnh giá trị hợp đồng khi có thay đổi về chính sách nhà nước liên quan đến tiền lương và giá ca máy Đồng thời, một số nhà thầu gặp khó khăn về năng lực tài chính, dẫn đến việc triển khai dự án bị chậm trễ Hơn nữa, nhiều chủ đầu tư chưa chú trọng đến công tác giám sát thi công và đôn đốc các nhà thầu, làm ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án.
5.7 Hoạt động kiểm tra đấu thầu chưa được thực hiện đồng đều ở các Bộ, ngành và địa phương, theo báo cáo của Bộ, ngành, địa phương
Nội dung kiểm tra đấu thầu hiện tại chỉ được tích hợp trong hoạt động giám sát và thanh tra tổng thể, thiếu sự kiểm tra chuyên sâu về nghiệp vụ Kết quả kiểm tra vì vậy còn hạn chế, không phản ánh đầy đủ tình hình thực hiện đấu thầu của các Bộ ngành và địa phương, dẫn đến việc chậm trễ trong việc chấn chỉnh công tác đấu thầu.
5.8 Công tác báo cáo tình hình xử lý vi phạm chưa đầy đủ
GIẢI PHÁP NÂNG CAO SỨC CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU QUỐC TẾ TẠI VIỆT NAM
Hoàn chỉnh hệ thống văn bản pháp luật về đấu thầu
Nghiên cứu và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp quy về đấu thầu là ưu tiên hàng đầu trong công tác quản lý nhà nước Kể từ khi Nghị định 85/CP được ban hành, Bộ đã tích cực triển khai các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả và minh bạch trong hoạt động đấu thầu.
Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang khẩn trương rà soát và sửa đổi các văn bản hướng dẫn để phù hợp với Nghị định mới Đồng thời, Bộ cũng đang trình Chính phủ về việc bổ sung sửa đổi Luật Đấu thầu, đưa vào chương trình xây dựng Luật và Pháp lệnh của Quốc hội năm 2012-2013 Các Bộ liên quan như Bộ Tài chính và Bộ Công Thương cần nhanh chóng cập nhật các văn bản hướng dẫn đã ban hành và thực hiện nhiệm vụ được Chính phủ giao, nhằm đảm bảo đầy đủ cơ sở pháp lý và tạo thuận lợi cho quá trình thực hiện.
Tổ chức phổ biến quán triệt thực thi pháp luật về đấu thầu và nâng cao chất lượng cán bộ làm công tác đấu thầu
Việc phân cấp trong đấu thầu đã được triển khai rộng rãi đến cấp xã, phường, trong đó cả hiệu trưởng trường học cũng có quyền phê duyệt quyết định đầu tư Tuy nhiên, năng lực của các chủ đầu tư ở cấp huyện, xã, cũng như một số đơn vị tư vấn và bên mời thầu còn hạn chế Do đó, việc tổ chức đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác đấu thầu là rất cần thiết nhằm đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành.
Dựa trên quy định của Luật Đấu thầu, mạng lưới các đơn vị tổ chức đào tạo về đấu thầu đã được hình thành, tuy nhiên, chất lượng đào tạo giữa các cơ sở vẫn chưa đồng đều Do đó, cần thiết phải có quy định cụ thể về quản lý chất lượng đào tạo và chương trình khung đào tạo Điều này sẽ giúp phát triển một mạng lưới đào tạo chất lượng, góp phần triển khai hiệu quả các hoạt động bồi dưỡng, từ đó đảm bảo việc thực thi Luật Đấu thầu được thống nhất và đúng quy định.
Xây dựng và hoàn chỉnh các công cụ đăng tải thông tin
Báo Đấu thầu là công cụ quan trọng cho cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng trong việc giám sát công khai và minh bạch thông tin đấu thầu Việc thống nhất thông tin tại một đầu mối giúp dễ dàng tiếp cận, tìm kiếm và quản lý thông tin, đồng thời giảm chi phí cho các bên liên quan Nâng cấp cơ chế đăng tải và nội dung sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị và nhà thầu trong việc tiếp cận thông tin đấu thầu Trong thời gian tới, việc mở rộng và nâng cấp nội dung trên trang thông tin điện tử là cần thiết để cải thiện công cụ đăng tải, đảm bảo tính nhanh chóng và hữu dụng Đồng thời, việc khai thác hình thức đấu thầu qua mạng sẽ trở thành công cụ hiệu quả của Nhà nước trong việc công khai, minh bạch thông tin, nâng cao hiệu quả và tiết kiệm trong quá trình đấu thầu.
Trang 38 hoạt động mua sắm chính phủ Việc triển khai thực hiện Dự án Ứng dụng thương mại điện tử trong mua sắm chính phủ (đã được phê duyệt) là hết sức cần thiết nhằm tiếp tục nâng cấp, mở rộng trang thông tin điện tử về đấu thầu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cả về chức năng, nội dung và giao diện.
Tăng cường phân cấp đi đôi với tiến hành kiểm tra, thanh tra thường xuyên công tác đấu thầu
Để nâng cao hiệu quả đấu thầu, bên cạnh việc phân cấp và ủy quyền cho chủ đầu tư, các cơ quan có thẩm quyền cần thường xuyên kiểm tra và thanh tra hoạt động đấu thầu Điều này nhằm đảm bảo rằng chủ đầu tư tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành, đạt được mục tiêu dự án, đồng thời phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm, góp phần chuẩn hóa hoạt động đấu thầu tại các bộ ngành và địa phương.
Khắc phục tình trạng đề nghị chỉ định thầu tràn lan, không thực hiện theo tinh thần đã phân cấp
Trong thời gian tới, các Bộ, ngành và địa phương cần nghiêm túc thực hiện quy định về chỉ định thầu, đặc biệt lưu ý các tỉnh như Nghệ An, Quảng Bình, và Quảng Nam Chỉ định thầu chỉ được áp dụng trong các trường hợp đã được quy định trong Luật Đấu thầu và Nghị định 85/CP Người có thẩm quyền phải xem xét và quyết định áp dụng chỉ định thầu cho các gói thầu đủ điều kiện và trong những trường hợp thật sự cần thiết, trừ những trường hợp đặc biệt phải trình Thủ tướng Chính phủ theo quy định.
Các gói thầu đủ điều kiện áp dụng chỉ định thầu nhưng vẫn có thể tổ chức đấu thầu rộng rãi Việc này không chỉ khuyến khích các đơn vị lựa chọn nhà thầu có năng lực và kinh nghiệm phù hợp, mà còn góp phần mang lại tỷ lệ tiết kiệm cao cho nền kinh tế.
Để nâng cao hiệu quả công tác đấu thầu năm 2010, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã đề xuất Thủ tướng Chính phủ sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu và Luật số 38/2009/QH12, nhằm ban hành Luật Đấu thầu mới và đưa việc sửa đổi vào chương trình xây dựng Luật của Quốc hội năm 2012-2013 Bộ yêu cầu các Bộ ngành, địa phương thực hiện nghiêm các quy định pháp luật về đấu thầu, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm Ngoài ra, Bộ Tài chính và Bộ Công Thương cần khẩn trương rà soát, sửa đổi các văn bản hướng dẫn về đấu thầu và ban hành hướng dẫn mới theo yêu cầu của Chính phủ Cuối cùng, các Bộ ngành, địa phương cần tập trung bố trí vốn và thực hiện dứt điểm các gói thầu/dự án được Thủ tướng cho phép chỉ định thầu, đảm bảo hoàn thành trước cuối năm 2011.
Trong trường hợp không đủ vốn để hoàn thành trong năm 2011, các Bộ ngành và địa phương cần chuyển sang hình thức đấu thầu hoặc các hình thức lựa chọn nhà thầu khác theo quy định hiện hành Việc áp dụng chỉ định thầu cần được hạn chế và chỉ xem xét trong những trường hợp thực sự cần thiết Đối với các gói thầu đủ điều kiện áp dụng chỉ định thầu nhưng vẫn có thể tổ chức đấu thầu, cần ưu tiên thực hiện đấu thầu để đảm bảo tính minh bạch và cạnh tranh.
