BÁOCÁO THỤC TE hà TIÊN

Hà Tiên, miền đất hẹp cuối trời Tây Nam tổ quốc Việt Nam, được hình thành và phát triển gần 300 năm nay, hiện thời là một huyện thuộc tỉnh Kiên Giang. Hà Tiên xưa kia thuộc vùng đất Mang Khảm do Mạc Cửu, người Quảng Đông, Trung Quốc khai khẩn lập nên. Năm ất mão (1735), khai trấn Mạc Cửu từ trần, con là Mạc Thiên Tích thế tập. Mạc Cửu giỏi tài dụng binh, Mạc Thiên Tích giỏi văn chương thi phú. Và Mạc Thiên Tích chính là người đã sáng lập nên tao đàn Chiêu Anh Các(1736).

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

MỞ ĐẦU 2

Sơ lược về Hà Tiên 4

Lịch sử 5

1 Lăng Mạc Cửu 6

1.1 Đôi nét về Mạc Cửu: 6

Lập quốc tại Hà Tiên 7

1.2 Lăng Mạc Cửu: 7

2 Chùa Tam Bảo 12

3 Núi đá Dựng 16

4 Thạch Động 19

5 Mũi Nai 23

Hoang sơ biển vắng, một sự thư giãn tuyệt vời 24

Những kỷ niệm đẹp mang về trong lòng du khách 25

LỜI KẾT 27

MỞ ĐẦU

Hà Tiên, miền đất hẹp cuối trời Tây Nam tổ quốc Việt Nam, được hìnhthành và phát triển gần 300 năm nay, hiện thời là một huyện thuộc tỉnh KiênGiang Hà Tiên xưa kia thuộc vùng đất Mang Khảm do Mạc Cửu, người QuảngĐông, Trung Quốc khai khẩn lập nên Năm ất mão (1735), khai trấn Mạc Cửu từtrần, con là Mạc Thiên Tích thế tập Mạc Cửu giỏi tài dụng binh, Mạc Thiên Tíchgiỏi văn chương thi phú Và Mạc Thiên Tích chính là người đã sáng lập nên taođàn Chiêu Anh Các(1736)

Vốn nổi tiếng từ lâu đời, gắn liền với tên tuổi Mạc Cửu, Mạc Thiên Tích,

Hà Tiên có nhiều danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử Hà Tiên không phải làmột đô thị sầm uất với nhiều nhà cao tầng, ồn ào, náo nhiệt Hà Tiên chỉ là mộtthị xã nhỏ thuộc tỉnh Kiên Giang, nơi cuối miền Tây Nam Tổ quốc Tươngtruyền vì nơi đây có nhiều cảnh đẹp, non nước hữu tình nên thuở xa xưa thường

có tiên xuất hiện Từ đó có tên gọi là Hà Tiên

Đến Hà Tiên bạn có thể đi theo hai hướng:

1 Rạch Giá - Hà Tiên

2 Châu Đốc - Hà Tiên.

Hà tiên từ xưa vốn là vùng đất có 10 cảnh đẹp mà đến ngày nay người tavẫn còn truyền tụng là “Hà Tiên thập cảnh” Trong văn học Hà Tiên, cố thi sĩĐông Hồ đã có những nhận định rất tinh tế về Hà Tiên như sau:

“Ở đó, kỳ thú thay, như gồm hầu đủ hết

Có một ít hang sâu động hiểm của Lạng Sơn Có một ít ngọn đá chơi vơi giữa biển của Hạ Long, có một ít núi vôi của Ninh Bình, một ít thạch thất sơn môn của Hương Tích Có một ít Tây Hồ, một ít Hương Giang Một ít chùa chiền của Bắc Ninh, lăng tẩm của Thuận Hoá Có một ít Đồ Sơn, Cửa Tùng, có một ít Nha Trang, Long Hải.

Ở đây không có một cảnh nào to lớn đầy đủ; ở đây chỉ nhỏ nhắn xinh xinh

Sơ lược về Hà Tiên

Hà Tiên là thị xã nhỏ nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Kiên Giang Bắc giápCampuchia, đường biên giới dài 13,7 km, Đông và Nam giáp huyện KiênLương, Tây giáp vịnh Thái Lan với đường bờ biển dài 22 km

Về hành chính, thị xã bao gồm 5 phường là: Thuận Yên, Tô Châu, PháoĐài, Đông Hồ, Bình San; 2 xã là Mỹ Đức và Tiên Hải Riêng xã đảo Tiên Hảibao gồm các đảo trong quần đảo Hà Tiên (quần đảo Hải Tặc) như: Hòn Đốc,Hòn Long, Hòn Đước

Thị xã Hà Tiên là một dải đất hẹp nằm ven biển, với đầy đủ các dạng địahình: vũng, vịnh, đồng bằng,, núi, sông, hang động, hải đảo, tạo nên nhiều cảnhquan đẹp

Sông Giang Thành bắt nguồn từ Campuchia, chảy vào khu vực Hà Tiên,dài khoảng 23 km Sông đổ vào vũng Đông Hồ với chiều rộng cửa sông trên 200

m Sông Giang Thành nối liền với kênh Vĩnh Tế tạo nên tuyến đường thủy quantrọng từ thị xã Châu Đốc đến thị xã Hà Tiên Ngoài ra còn có sông Tô Châu vàkênh Hà Tiên - Rạch Giá

Các ngọn núi trên địa bàn thị xã hầu hết đều là những thắng cảnh như: núi

Tô Châu, núi Đá Dựng, núi Bình San, núi Thạch Động, Ven biển Hà Tiên cónhiều bãi biển đẹp như: bãi biển Lộc Trĩ (bãi biển Mũi Nai) Ngoài khơi có quầnđảo Hải Tặc với nhiều đảo đẹp, có tiềm năng du lịch

Hà Tiên với nhiều cảnh đẹp (Hà Tiên thập vịnh) đã là đề tài xướng họa củaTao đàn Chiêu Anh Các dưới thời Đô đốc Mạc Thiên Tứ cai quản xứ sở này

Lịch sử

Hà Tiên là tên gọi đã có từ xa xưa, qua từng thời kỳ, địa giới thay đổi từvùng thành trấn, chuyển sang tỉnh, đổi thành quận, huyện và bây giờ là thị xã.Giữa thế kỷ 17, khi Mạc Cửu đến đây khai phá thì vùng đất này vẫn còn hoang

sơ, vắng vẻ Cuối thế kỷ trên, thì Hà Tiên đã trở thành một thương cảng sầm uất

Năm 1714, khi Mạc Cửu dâng đất lên cho chúa Nguyễn, chúa Nguyễndùng hai chữ Hà Tiên để đặt tên cho cả vùng đất bao gồm toàn bộ tỉnh KiênGiang và một số vùng lân cận ngày nay

Khi Gia Long lên ngôi, Hà Tiên được đặt thành trấn của Nam Kỳ, trongtrấn có huyện Hà Tiên Năm 1825, để không trùng tên với trấn, vua Minh Mạngđổi huyện Hà Tiên thành huyện Hà Châu Năm 1832, vua Minh Mạng lại đổi trấn

15 ấp tất cả Dân số năm 1965 khoảng 11.599 người

Sau năm 1975, Hà Tiên là huyện của tỉnh Kiên Giang, bao gồm thị trấn HàTiên, thị trấn Kiên Lương và 9 xã là: Vĩnh Điều, Tân Khánh Hoà, Phú Mỹ, MỹTức, Tiên Hải, Thuận Yên, Hoà Điền, Dương Hoà, Bình An

Ngày 08 thàng 07 năm 1998, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định47/1998/NĐ - CP, về việc thành lập thị xã Hà Tiên và các phường thuộc thị xã

Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, các xã thuộcthị xã Hà Tiên cụ thể như sau:

Xã Mỹ Đức có 1.632 ha diện tích tự nhiên và 3.302 nhân khẩu Địa giớihành chính xã Mỹ Đức: Đông giáp phường Đông Hồ; Tây giáp biển; Nam giáp

phường Bình San và phường Pháo Đài; Bắc giáp biên giới Việt Nam Campuchia

-Xã Thuận Yên có 3.042 ha diện tích tự nhiên và 5.346 nhân khẩu Địa giớihành chính xã Thuận Yên: Đông giáp huyện Hà Tiên; Tây giáp phường Tô Châu;Nam giáp biển; Bắc giáp phường Đông Hồ và huyện Hà Tiên

Xã Tiên Hải (xã đảo) có 1.100 ha diện tích tự nhiên và 1.055 nhân khẩu Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, huyện Hà Tiên có 89.548,5 ha diệntích tự nhiên và 62.162 nhân khẩu, gồm 6 xã và 1 thị trấn Xã Phú Mỹ thuộchuyện Hà Tiên có 15.037,5 ha diện tích tự nhiên và 4.584 nhân khẩu

1 Lăng Mạc Cửu

1.1 Đôi nét về Mạc Cửu:

Tượng Tổng trấn Mạc Cửu

Mạc Cửu (hay Mạc Kính Cửu: 1655 - 1735), là một thương gia người Hoa

có công khai phá, hình thành vùng đất Hà Tiên (Kiên Giang) vào khoảng đầu thế

kỷ 18 ở Việt Nam

Chống Mãn Thanh và lưu vong

Nói về Mạc Cửu, sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đứcchép:

Hà Tiên vốn là đất cũ của Chân Lạp , tục gọi là Mường Khảm, tiếng Tàu gọi là Phương Thành.

Ban đầu có người tên là Mạc Cửu gốc xã Lê Quách, huyện Hải Khang, phủ Lôi Châu, tỉnh Quảng Đông , vào thời Đại Thanh , niên hiệu Khang Hy thứ

19 (1680), nhà Minh mất hẳn (nhưng mãi đến năm Khang Hy thứ 19, vùng Quảng Đông mới bình định xong) Mạc Cửu không khuất phục chính sách buổi

đầu của nhà Đại Thanh, mới chừa tóc rồi chạy qua phương Nam, trú tại phủ Nam Vang nước Cao Miên Ông thấy ở phủ Sài Mạt của nước ấy, người Việt , người Trung Hoa , Cao Miên, Đồ Bà (Chà Và) các nước tụ tập mở trường đánh bạc để lấy xâu, gọi là thuế hoa chi, bèn thầu mua thuế ấy, lại còn đào được một hầm bạc nên bỗng trở thành giàu có Từ đó ông chiêu mộ dân Việt Nam lưu tán

ở các xứ Phú Quốc , Lũng Kỳ (hay Trũng Kè, Lũng Cả -réam), Cần Bột (Cần Vọt

- Kampôt), Hương Úc (Vũng Thơm - Kompong Som), Giá Khê ( Rạch Giá ), Cà Mau lập thành bảy xã thôn.[3]Tương truyền ở đây thường có tiên xuất hiện trên sông, do đó mới đặt tên là Hà Tiên (tiên trên sông).

Lập quốc tại Hà Tiên

Cũng theo sách vừa dẫn trên, thì:

Vốn có óc tổ chức, Mạc Cửu chiêu tập dân xiêu tán người Hoa, Việt mở phố xá, xây thành lũy, đẩy mạnh khai hoang lập ra bảy thôn trải dài ven biển từ Kompongsom (Chân Lạp) về tận Cà Mau

Với chủ trương để cho dân khai hoang tự do, không thu tô thuế, chỉ đứng

ra tổ chức mua sản phẩm để bán lại cho khách buôn Chính điều này đã quy tụ dân cư đến Mang Khảm ngày càng đông Ghe thuyền các nơi, kể cả nước ngoài đến mua bán tấp nập Sự thịnh vượng khiến cho đất này gặp tai họa

Trong khoảng thời 1687 - 1688, quân Xiêm vào cướp phá Mương Khảm, bắt Mạc Cửu đưa về Xiêm ở Vạn Tuế Sơn (tác giả sách Nghiên cứu Hà Tiên có ý kiến khác, xem bên dưới) Sau đó, ông trốn về Lũng Kỳ (Lũng Cả), dân xiêu tán

tụ về với ông ngày một đông, nhưng do địa thế chật hẹp, khoảng năm 1700, ông trở về Phương Thành (Hà Tiên).

1.2 Lăng Mạc Cửu:

Từ mé Kim Dữ đi về hướng tây vài km là đến núi Lăng tức Bình San HọMạc đặt tên là “Bình san điệp thuý” Trên núi Lăng có lăng mộ họ Mạc, hiện nay

còn khoảng hơn 40 ngôi, có bia đá Ngôi mộ Mạc Cửu quy mô hơn cả, chiếm địathế cao nhất Trước lăng có tượng Mạc Cửu mặc nhung phục, tay cầm kiếm đứngtrên một bệ cao oai phong lẫm liệt Dưới chân núi Lăng có đền thờ họ Mạc, lúcnào cũng mở cửa để khách thập phương đến chiêm bái.

Lăng và đền thờ Mạc Cửu được xây dựng từ năm 1735 đến năm 1739.Mặt tiền đền quay về hướng Đông, nơi có núi Tô Châu với dòng lưu thủy Đông

Hồ, lưng tựa vào vách núi hình vòng cung vững chãi được coi là danh thắngđẹp nhất đất Hà Tiên (Kiên Giang)

Đền thờ họ Mạc còn gọi là Trung Nghĩa từ (người địa phương gọi là miễuÔng Lịnh) tọa lạc trên đường Mạc Cửu, dưới chân núi Bình San, thuộc thị xã HàTiên, tỉnh Kiên Giang Đền được khởi đầu từ Tổng trấn Mạc Cửu, người có côngkhai phá và xây dựng vùng đất Hà Tiên hơn 300 năm trước

Mặt tiền lăng Mạc Cửu

Khu di tích thắng cảnh núi Bình San, còn gọi là núi Lăng, vì trên núi cólăng mộ Mạc Cửu, các vị phu nhân, con cháu và tướng lĩnh họ Mạc Từ chân núi

đi lên, du khách sẽ gặp cổng đền thờ có hai câu đối do nhà Nguyễn ban tặng:

“Nhất môn trung nghĩa gia thinh trọng, Thất diệp phiên hàn quốc lũng vinh”

(Một nhà trung nghĩa danh thơm cả họ, Bảy lá giậu che, cả nước mến yêBêntrong cổng là một khoảng sân rộng, tạo cho không gian lăng mộ lúc nào cũngyên tĩnh và trầm mặc

Đối diện cổng là đền thờ Mạc Cửu, cột vuông, có hoành phi và liễn đối.Tại chánh điện có một biển thờ đề bốn chữ “Khai trấn trụ quốc”, là lời tuyên

dương của nhà Nguyễn trước công đức mở mang bờ cõi ở phía Nam của dòng họMạc Trên vách đền có ghi lại những bài thơ trong Hà Tiên thập vịnh của MạcThiên Tích

Lăng và đền thờ Mạc Cửu do Mạc Thiên Tích thiết kế, xây dựng từ năm

1735 đến năm 1739 Mặt tiền đền quay về hướng Đông, nơi có núi Tô Châu vớidòng lưu thủy Đông Hồ, lưng tựa vào vách núi hình vòng cung vững chãi, bêntrái là núi Bát Giác; bên phải là Đại Kim Dự Phần lăng mộ Mạc Cửu nằm giữanhững bức tường kiên cố, các bậc thềm đều cẩn đá xanh, có tảng dài đến 3m, docác nhà buôn Trung Hoa thời bấy giờ chở từ Quảng Tây sang tặng Ngôi mộ lớnnhất của Mạc Cửu có hình bán nguyệt khoét sâu vào núi, mộ có hình dáng nhưmột con trâu nằm (thế tọa ngưu)

Lần theo các lối mòn và những bậc thềm rêu phong là đến mộ phần củagia đình và tướng tá dòng họ Mạc Phía dưới lăng Mạc Cửu là mộ bà NguyễnThị Hiếu Túc, vợ Mạc Thiên Tích (trái) và mộ Mạc Tử Hoàng (phải) rồi đến mộSân trong đền

thờ họ Mạc

Mạc Thiên Tích (cũng giống như mộ cha, nhưng bài trí khiêm nhường hơn) Đivòng theo chân núi chừng 3 km, du khách sẽ bắt gặp một ngôi chùa do MạcThiên Tích xây cho thứ thiếp là Phù Cừ tu hành Đó là chùa Phù Dung.

Lăng Mạc Cửu là một trong những cảnh đẹp của Hà Tiên Du khách đếnviếng thăm Lăng sẽ được nghe những câu chuyện về dòng họ Mạc, một dòng họ

có nhiều công lao trong việc khai thác và trấn giữ đất Hà Tiên Ngày 21/1/1989,núi Bình San được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là thắng cảnh quốc gia Và

để ghi nhận công lao của Mạc Cửu trong việc khai phá vùng đất Hà Tiên, cũngnhư kỷ niệm 300 năm vùng đất này được thành lập, UBND tỉnh Kiên Giang đã

tổ chức lễ khánh thành tượng đài danh nhân Mạc Cửu cao 10 m, vào ngày7/9/2008 tại quảng trường cạnh cầu Tô Châu - thị xã Hà Tiên

Đền thờ nhà họ Mạc

Phần mộ Mạc Cửu

2 Chùa Tam Bảo

Theo sách Mạc Thị Gia Phả, sau khi triều đình nhà Thanh được thành lập tại Trung Hoa, một vị quan trung thành với nhà Minh là Mạc Cửu đã rời bỏ quê hương trôi dạt xuống vùng Đông Nam Á Năm 1695, ông thần Phục vua Chân Lạp và xin được đến làm ăn tại Mang Khảm Đến năm 1714, Mạc Cửu xin sát nhập Mang Khảm vào xứ Đàng Trong Chúa Hiển tông Nguyễn Phúc Chu đồng ý phong cho Mạc Cửu chức Tổng binh, sau phong Cửu Lộc hầu Vùng Mang Khảm được đổi thành trấn Hà Tiên

ﾧ

Một thời gian sau, thân mẫu của Ngài Mạc Cửu là Thái Thái phu nhân cũng được đưa đến đây Để có nơi chốn cho mẹ tu hành trong những năm cuối đời, Khai trấn Cửu Lộc Hầu Mạc Cửu đã cho xây dựng chùa Tam Bảo sau khi Thái Thái phu nhân quy y với Hòa thượng Ấn Hạ thuộc dòng Lâm Tế đời thứ 35 Tu hành được một thời gian, Thái Thái phu nhân tọa hóa trước Phật Đài Mạc Cửu cho đúc kim thân của mẹ để thờ, đúc một Đại hồng chung để cúng và nghe tiếng chuông mà tưởng niệm mẹ hiền Năm 1735, Mạc Cửu qua đời, con ông là Mạc Thiên Tứ (hay Mạc Thiên Tích) thay cha làm Đô đốc Tổng binh Nổi tiếng là một người có tài làm thơ Mạc Thiên Tích sáng tác 10 bài thơ Nôm lấy tựa chung là “Hà Tiên thập cảnh ngâm khúc” là mười bài vịnh 10 cảnh đẹp Hà Tiên, trong đó có bài “Tiêu tự thần chung” (Tiếng chuông sáng sớm ngân vang

ở cảnh chùa tịch mịch) :

Rừng thiền xít xát án ngoài tào Chuông gióng chùa Tiêu tiếng tiếng cao Chà thỏ bạt vang muôn khóm sóng Oai kình tan tác mấy cung sao Não phiền kẻ nấu sôi như vạc Trí huệ người mài sắc tựa đao

Mở mịt gẫm dường say mới tỉnh Phù sanh trong một giấc chiêm bao

Đời trụ trì đầu tiên của chùa Tam Bảo là Hòa thượng Ấn Hạ cũng là vị Hòa thượng khai nguyên cho Phật giáo xứ Hà Tiên Đến nay, chùa Tam Bảo đã trải qua 19 đời trụ trì là những vị chân tăng như Hòa thượng Hòa Quang, Thiền sư Nhất Đới, Thiền sư Trí Tàng, Thiền sư Hoằng Ân, Thiền sư Hải Huệ, Thiền sư Giác Ngạn, Thiền

sư Như Đức, Thiền sư Như Khả, Thiền sư Phước Chơn, Hòa thượng Thuần Hạnh, Yết

ma Phước Thành, Hòa thượng Phước Ân (1920 - 1946), Hòa thượng Phước Quang, Hòa thượng Quảng Đức, Hòa thượng Vĩnh Đạt, Hòa thượng Chánh Định, Thượng tọa Thiện Giác (1960 - 1974) và từ năm 1974 đến nay là Ni sư Thích Nữ Như Hải (thế danh Huỳnh Thị Phước).

Sinh năm 1944 tại xã Hòa Ân, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh, mẹ mất sớm, cha

đi làm ăn xa, thủa nhỏ sống trong tình thương của ngoại và dì , năm 15 tuổi, Ni sư xuất gia tại Quan Âm tu viện vừa tu học vừa dạy trẻ từ lớp 1 đến lớp 5 Năm 1962,

Ni sư được Bổn sư đưa đến Diệu Ấn ni tự tại thị xã Phan Rang tu học và sau đó, tiếp tục học thế pháp tại trường Bồ Đề Phan Rang Đến năm 1963, Ni sư lại được đưa về

tu học tại chùa Dược Sư suốt trong 11 năm vừa học thế pháp, vừa học Phật học Năm

1974, Ni sư được Hòa thượng Thích Huyền Vi và Hòa thượng Thích Thanh Từ cử về trụ trì chùa Sắc Tứ Tam Bảo Hà Tiên cho đến nay Hiện nay, Ni sư Như Hải là Phó trưởng ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Kiên Giang, Đại biểu HĐND, Ủy viên Chữ Thập Đỏ và Ủy viên MTTQ của thị xã Hà Tiên.

ﾧ Từ ngày thành lập đến nay, chùa Tam Bảo

đã được nhiều lần trùng tu lớn và nhỏ Hai lần trùng tu được xem

là lớn nhất

là trong thời gian trụ trì của Hòa

thượng Phước Ân (1920 - 1946) và trong thời gian trụ trì của Ni sư Như Hải từ 1974 Trong lần trùng tu lớn thứ 1, Hòa thượng Hồng Ân đã cho xây dựng lại chùa Tam Bảo với dáng vẻ khang trang uy nghiêm như ngày nay và cho trồng một số cây sao đến nay đã trở thành cổ thụ Lần thứ 2, sau khi được cử về trụ trì chùa Tam Bảo, Ni sư Như Hải đã bắt đầu cho kiến tạo và trùng tu một số công trình như An vị Đức Quán Thế Âm Bồ Tát lộ thiên cao 5

m, nặng 7 tấn (1974), Lợp lại mái ngói Chánh điện và Nhà Tổ (1979), An vị tôn tượng Thiên Thủ Thiên Nhản (1987), An vị Đức Bổn sư Thích Ca ngồi dưới cội Bồ đề (1983), xây dựng cổng Tam quan, phục chế bức tường đã sụp đổ và chỉnh trang cảnh quan xung quanh chùa (1992).

Vốn xuất thân từ một Đoàn sinh Gia đình Phật tử nên Ni sư rất quan tâm đến tổ chức này Năm 1985, Gia đình Phật tử chùa Tam Bảo được thành lập đã hướng dẫn thanh thiếu niên tu học tốt, thực hành Bi Trí Dũng trong đời sống Ngoài ra, chùa Tam Bảo còn tổ chức thọ Bát Quan Trai mỗi tháng, được đặt tên là Đạo tràng Tuệ Giải, không những hướng dẫn Phật tử tu học còn thực hành hạnh từ bi thường tham gia công tác từ thiện xã hội kết hợp với Chữ Thập Đỏ thị xã Hà Tiên để luôn luôn thực hiện phương châm “tốt đạo, đẹp đời”.

3 Núi đá Dựng

Trong thập cảnh Hà Tiên, núi Đá Dựng có tên gọi là Châu Nham Lạc Lộ

có nghĩa là “cò về núi Ngọc” Gọi là Châu Nham (núi Ngọc) vì trong núi có các