Hướng dẫn lối tư duy trong Vật Lý

Hướng dẫn cách tư duy, hướng tư duy, cách suy luận để học tốt môn vật lý

Các em thân m n! Sau khi nh n đ c các câu h i, th c m c c a các b n h c sinh trên toàn qu c g i v ,

th y đã đ c và biên t p l i K t h p v i kinh nghi m coi thi, luy n thi H nhi u n m cùng v i vi c tìm hi u

tâm lý h c sinh Th y vi t bài này v i mong mu n ch ra nh ng khó kh n th ng g p làm gi m k t qu

h c và thi môn V t lí kèm theo cách kh c ph c nh ng khó kh n đó Th y hy v ng các em s thu đ c nhi u

đi u b ích t bài vi t này Sau đây là nh ng v n đ đ c nhi u b n quan tâm nh t:

1 Nh công th c

Quên công th c là m t v n đ khó kh n mà nhi u b n g p ph i Các b n chia s v i th y r ng môn

V t lí có quá nhi u công th c, đang h c ch ng nào thì nh công th c ch ng đó, nh ng đ n khi h c sang

ch ng khác r i làm đ thì l i quên khá nhi u V y làm th nào đ kh c ph c đ c khó kh n này? D a vào các quy lu t c a trí nh th y cho r ng các em có th th c hi n m t s bi n pháp d i đây đ c i thi n trí nh

* Nh c l i thông tin: Thông tin s đ c ghi nh trên não t t h n n u đ c nh c đi nh c l i Vì th cách

h c c a chúng ta là: V i m i ch ng các em nên làm m t b ng tóm t t các công th c, lý thuy t quan

tr ng, có th làm ra gi y kh l n ( A 3 ) Khi h c h c sang ch ng m i, th nh tho ng ta dành th i gian

đ c l i b ng tóm t t c a ch ng c Có b n thì làm th này: vi t công th c ra gi y sticky note r i dán

lên t ng, c a phòng…th m chí c cánh c a t l nh Th y th y đó c ng là m t ý t ng h u ích và thú v

* Liên k t thông tin: M t thông tin s đ c l u trên não m t cách b n v ng h n n u nó đ c liên k t v i thông tin khác Do đó khi h c m t công th c chúng ta không nên ch h c thu c lòng mà hãy tìm cách

ch ng minh nh ng công th c đó T i sao th y khuyên các em làm đi u này? Vì khi ch ng minh công

th c c n nh các em c ng s nh đ c các công th c liên quan, th c ch t thì các công th c có liên k t v i nhau qua các phép bi n đ i và th c hi n thao tác này s giúp các em nh t t h n

* C ngăđ tín hi u m nh (hay c m xúc m nh): Chúng ta nh t t nh ng thông tin gây cho mình c m

xúc, n t ng m nh V y khi h c công th c, nh lý thuy t thì c m xúc đây là gì? Các em hãy làm nhi u bài t p và tr i nghi m c m xúc “t s ng” khi mình có th làm nhanh bài t p (do mình nh công th c)

Hãy nh r ng thi V t lí, đ có t i 50 câu nh ng ch có 90 phút đ làm bài (t c là trung bình 108 giây/1câu),

vì th mà ti t ki m đ c vài ch c giây m i câu là vô cùng quý giá H c lý thuy t, công th c ph i g n li n

v i làm bài t p, làm đ c đi u này các em v a nh t t h n, v a c i thi n k n ng làm bài

NH NGăKHÓăKH NăTRONGăQUỄăTRÌNHă

H C, THI MÔN V T LÍ VÀ CÁCH KH C PH C

(Ch đ : Trí nh và t duy)

Giáo viên: NGUY N MINH NAM

ây là tài li u “Nh ng khó kh n trong quá trình h c, thi môn V t lí và cách kh c ph c”

thu c khóa h c Luy n thi i h c c p t c môn V t lí - th y Nguy n Minh Nam có th

n m v ng nhanh toàn b ki n th c ph c v cho vi c ôn thi môn V t lí, B n nên tham gia

khóa h c Luy n thi i h c c p t c môn V t lí – Th y Nguy n Minh Nam t i Hocmai.vn

* S tham gia c a nhi u giác quan: Các thông tin đòi h i s tham gia c a nhi u giác quan s đ c ghi

nh d dàng h n thông tin thu đ c ch t m t giác quan T quy lu t này c a trí nh th y khuyên các em cách h c đây là: Hãy đ nhi u giác quan tham gia vào quá trình ghi nh (đ c bi t là th giác) Khi h c công th c hãy vi t ra gi y, đóng khung b ng nh ng hình hay màu s c n t ng Các em c ng có th h c

theo ki u “đ i luy n”, t c là ng i này h i – ng i kia đ c công th c, lúc này thính giác c ng đ c tham gia vào quá trình ghi nh , làm vi c này l i còn có tác d ng “m t ng i đ c, hai ng i nghe”

* Nguyên t c: h c- ngh - nh : Th c s là khi chúng ta đ c sách li n trong ti ng hàng đ ng h , sau đó

m i quay l i ghi nh nh ng đi u đã đ c thì qu là m t sai l m V i cách h c v y l ng thông tin chúng ta

ti p nh n thì nhi u nh ng l ng ghi nh l i đ c thì ít Th y khuyên các em hãy chia th i gian h c ra làm các kho ng ch ng 20- 40 phút, gi a các kho ng đó ta dành th i gian nh l i nh ng gì đã đ c

* Hãy s d ng Mindmap: S đ t duy là m t công c b tr t t cho trí nh (và cho c t duy n a)

Các em hãy h c cách làm ch công c h tr t duy này nhé

2 Nh công th cămàăkhôngălàmăđ c bài ho căcóălàmăđ cănh ngăr t ch m

ây là v n đ mà th y nh n đ c yêu c u tr giúp t nhi u h c sinh nh t các m Qu th c n u ai trong chúng ta c ng đang m c ph i v n đ này thì đây là đi u mà các em ph i đ c bi t chú ý và kh c ph c

đ c càng s m càng t t Các em th y đ y! Sau m t th i gian kiên trì h c, cu i cùng c ng thu c c m t

đ ng công th c, th mà khi đ c đ bài t p chúng l i vô d ng, đ r i khi th y ch a bài hay b n gi ng cho thì

m i than “tr i! Có th mà mình không ngh ra” C ng có ng i quy t tâm chinh ph c r t cao, không ch u

đ u hàng và cu i cùng c ng làm đ c bài t p….trong 10 phút, mà lâu th thì không tri tr c nghi m đ c

V y đâu là nguyên nhân c a hi n t ng này và cách kh c ph c? Các em cùng phân tích v i th y và xem

gi i pháp là gì

* Sai l m trong cách h c là g c r c a v năđ ắthu c công th cămàăkhôngălàmăđ căbài” các em Có

nhi u b n cho r ng ch c n thu c công th c và thu c d ng m u là đi thi s làm đ c bài i u này có l đúng v i đ thi c a nh ng n m 2009 tr v tr c, thu c công th c, thu c d ng m u là có th làm đ c

70-0 % đ thi r i Còn t n m 270-0170-0 tr đi và càng nh ng n m g n đây (270-011/270-012) đ thi đ c đ i m i theo

h ng phân lo i đ c thí sinh M t kì thi i h c ph i ch n ra đ c đ c ng i ch m ch , ng i thông minh, sáng t o Vì th mà các em c n thay đ i quan ni m c k đó và thay b ng quan ni m m i phù h p

h n

* T ăduyăc a m iăng i m i t o nên s khác bi t Các em th ngh xem, n u đ thi mà bài t p ch yêu

c u thu c d ng m u, thu c công th c là làm đ c thì ch phân bi t đ c ng i ch m h c và ng i l i h c

ch không th tìm ra ng i có đ u óc thông minh, sáng t o V y nên đ thi đ c thay đ i cho phù h p, đ

có đ c m t đáp án đúng thì công th c là:

(T duy đ c hi u đ n gi n là: t nh ng hi u bi t, tri th c đã có ta s d ng các thao tác trí tu nh : phân

tích, t ng h p, so sánh, suy lu n logic… đ tìm ra tri th c m i, hi u bi t m i)

Nhìn vào s đ trên các em c n nh n th c đ c r ng: không có nguyên li u thì ta ch ng làm đ c gì

c Vì v y đi u đ u tiên chúng ta v n ph i làm đó là thu c công th c và d ng m u, sau đó b c ti p theo là rèn luy n t duy

Có nh ng ng i cho r ng t duy t t hay kém là do b m sinh đ gi i thích cho vi c t i sao hai ng i cùng thu c công th c mà ng i này làm ch m còn ng i kia làm nhanh Th c ra các em c n bi t là t ch t

b m sinh ch đóng góp m t ph n, t duy t t c ng là do rèn luy n mà có đ y các em à Vi c làm đ c

nhanh bài t p v t lí trong đ thi H đòi h i h c sinh ph i có t duy sáng t o.Sau đây th y s gi i thi u 2

k thu t t duy có th áp d ng t t cho vi c làm bài t p v t lí

a ng não hay T p kích não (ti ng Anh: brainstorming) là m t ph ng pháp đ c s c dùng đ

phát tri n nhi u gi i đáp sáng t o cho m t v n đ Ph ng pháp này ho t đ ng b ng cách nêu các ý

t ng t p trung trên v n đ , t đó, rút ra r t nhi u đáp án c n b n cho nó

Các ý ni m/hình nh v v n đ tr c h t đ c nêu ra m t cách r t phóng khoáng và ng u nhiên theo dòng suy ngh càng nhi u, càng đ càng t t Các ý ki n có th r t r ng và sâu c ng nh không gi i h n b i các

khía c nh nh nh t nh t c a v n đ mà nh ng ng i tham gia ngh t i

Trong đ ng não thì v n đ đ c đào b i t nhi u khía c nh và nhi u cách (nhìn) khác nhau Sau cùng các

ý ki n s đ c phân nhóm và đánh giá

Bây gi các em hãy cùng th y ngh th t nhanh các công d ng c a bút chì nhé (nh r ng ngh

càng nhanh càng t t, ý t ng càng nhi u càng t t)

Công th c, d ng m u

(ch là nguyên li u c a t duy)

Sau đây chúng ta s đóng vai “ng i ra đ ” và vi t câu h i, v i cùng m t đích đ n là biên đ dao

đ ng A trong D H, các em hãy dùng brainstorming đ sáng t o các ý t ng ra đ

Còn r t nhi u ý t ng khác, các

em ti p t c t duy nào !

0

A x t kh i VTCB m n x r i th v i 0 v0 0

m n x r i th v i 0 v0 0

max

v

A do vmax A

A=

4

S

n S ng v c trong n chu kì

max min

A=

tron u dài qu o, l max và l min là chi u dài c i, c c ti u c a lò xo

2

A

max 2

a

A do amax 2.A

A L L ng l n nh t v c trong kho ng th i gian

6 T

t

Nh v y các em th y r ng v i m t đích đ n là tìm biên đ dao đ ng A, ng i ra đ có th cho chúng

ta r t nhi u ki u gi thi t khác nhau, m t khác đ n m sau không th gi ng đ n m tr c nên đ thi s luôn

m i m n u c ngh r ng đ thi ph i gi ng v i d ng m u thì đó là quan ni m sai l m V i ph ng pháp

brainstorming các em hãy làm t ng t v i các đ i l ng khác và s thu đ c k t qu b t ng Khi th c

hi n đi u này s có nhi u tác d ng đ ng th i v i các em: th nh t là h th ng đ c công th c, th 2 là tìm

đ c m i liên h , ý t ng liên k t gi a các công th c và tác d ng th 3 r t quan tr ng đó là chúng ta s không b đ ng tr c các ý t ng m i m c a ng i ra đ

b Tròăch iăghépăhìnhăvàăt ăduyăsángăt o

Chúng ta s ch i trò ch i này thông qua m t bài t p đ c trích trong đ thi TS H

M t ch t đi m dao đ ng đi u hòa v i chu kì T G i vTB là t c đ trung bình c a ch t đi m trong m t

chu kì, v là t c đ t c th i c a ch t đi m Trong m t chu kì, kho ng th i gian mà

4 TB

v v là:

A

6

T

3

T

C

3

T

D

2 T

(Th y đ ngh các em t làm câu này và tính th i gian tr c khi xem h ng d n trang bên)

H ng d n: c k đ bài chúng ta ch có các d ki n: vTB, T và v trong khi đ l i h i kho ng th i

gian t Ta có s đ t duy d a trên các t khóa là gi thi t đ cho nh sau:

Và cu i cùng nhìn vào hình v chúng ta th y v vTB

4 khi v t chuy n đ ng trong đo n t M đ n M’ T đó ta d dàng tính đ c t=2T

3

Bài h c Các em thân m n! Qua ví d trên th y mu n nói v i các em r ng T duy sáng t o là vô cùng c n thi t Suy xét cho k thì gi thi t c a các thí sinh là nh nhau, nhi u b n c ng thu c nh ng công th c gi ng nhau V y đi u gì làm nên s khác bi t? ó chính là t duy c a mõi ng i có t duy t t các em c n rèn luy n th ng xuyên, n u tích c c, kho ng 1 tháng sau các em s th y s ti n b c a mình

TB

4A

v =

T

max

=

T

max

2 A

T

4A A

v = v = =

max 0

v =

2 v

2 max 2

0

t

V i các b n g p ph i v n đ “thu c công th c mà không làm đ c bài ho c làm ch m” Các em

đ ng quá lo l ng, hãy làm nh sau: Tr c h t hãy coi vi c rèn luy n t duy sáng t o nh trò ch i ghép hình

mà các mi ng ghép đây là:

+ Mi ng ghép lo i 1: Các công th c liên quan đ n các đ i l ng đ cho (trên s đ th y minh h a b ng các

ô màu đ ) Các em đ c đ , vi t các công th c liên quan đ n đ i l ng đó, các công th c theo đ nh l ng đ cho ra gi y

+ Mi ng ghép lo i 2: Là nh ng công th c có liên quan đ n đ i l ng trong đ nh ng do t mình ngh ra (trên s đ th y bi u di n b ng các ô màu xanh) Các em vi t trên cùng m t m t gi y và g n các mi ng ghép lo i 1

* có nhi u mi ng ghép (t c là các công th c) các em nên dùng ph ng pháp brainstorming

Khi có các mi ng ghép (công th c) hãy nhìn vào chúng và tìm ra m i liên h b ng các phép bi n đ i

Các em c n t p luy n theo cách t duy này đ kh c ph c hi n t ng không tìm đ c liên h gi a các đ i l ng, công th c Thành qu rèn luy n b c cao c n đ t đ n là: không c n v ra gi y các công

th c n a mà “v nhanh trong đ u” đ t duy, làm bài mà không ph i nháp

Và l i cu i bài vi t này th y chúc các em luôn m nh kh e, giàu ngh l c, ti n b và thành công!

Giáo viên: Nguy n Minh Nam Ngu n: Hocmai.vn