Miễn dịch học cơ bản potx

ĐẠI CƯƠNG Cytokin là các protein do các tế bào tiết ra, tác động lên nhiều tế bào khác nhau qua các thụ thể tương ứng có trên tế bào đích.. Cytokin là protein tín hiệu do tế bào tiết

PGS.TS TRẦN THỊ MINH DIỄM

MIỄN DỊCH HỌC CƠ BẢN

ĐẠI CƯƠNG

 Cytokin là các protein do các tế bào tiết ra, tác động lên nhiều

tế bào khác nhau qua các thụ thể tương ứng có trên tế bào đích.

Cytokin là protein tín hiệu do tế bào tiết ra (tế bào glial và các loại tế bào của hệ thống miễn dịch), có tính đa hướng và đa năng

 Có nhiều cách gọi tên cytokin:

 Theo tế bào đích: interleukin (chất tác động gi ữ a các bạch cầu)….

 Theo tế bào tiết ra: lymphokin, monokin…

Theo chức năng sinh học: chemokin

 Theo tên riêng hay tác dụng : Interferon (IFN), TNF (Yếu

tố hoại tử u: Tumor necrosis factor)…

ĐẶC TÍNH CHUNG CỦA CYTOKIN

1 CYTOKIN DO NHIỀU LOẠI TẾ BÀO TIẾT RA SAU KHI HOẠT HÓA

2 MỘT CYTOKIN CÓ THỂ DO NHIỀU LOẠI TẾ BÀO TIẾT RA VÀ MỘT LOẠI TẾ BÀO CÓ THỂ TIẾT

RA NHIỀU LOẠI CYTOKIN

 IFN DO CÁC TẾ BÀO: LYMPHO T, NK… TIẾT RA

 TH (TCD4) TIẾT RA 22 LOẠI CYTOKIN: IL-2, IL-4, IFN…

3 CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG

 AUTOCRIN: TÁC ĐỘNG TRỞ LẠI TẾ BÀO TIÊT

 PARACRIN: TÁC ĐỘNG LÊN CÁC TẾ BÀO LÂN CẬN

 TELECRIN (ENDOCRIN): VÀO MÁU, TÁC ĐỘNG LÊN TẾ BÀO ĐÍCH Ở XA

ĐẶC TÍNH CHUNG CỦA CYTOKIN

5 TÁC ĐỘNG ĐA HƯỚNG (PLEIOTROPE, REDUNDANCEY)

 MỘT CYTOKIN CÓ THỂ TÁC ĐỘNG LÊN NHIỀU TẾ BÀO

VÀ GÂY NHIỀU TÁC ĐỘNG KHÁC NHAU IL-2 CÓ TÁC DỤNG TĂNG SINH LYMPHO B, HOẠT HÓA NK, ĐẠI THỰC BÀO, TC…

 NHIỀU CYTOKIN KHÁC NHAU CÓ THỂ GÂY NÊN CÙNG MỘT TÁC ĐỘNG IL-2, IL-4, IL-5 CÙNG CÓ TÁC DỤNG TĂNG SINH LYMPHO B

6 NỒNG ĐỘ CYTOKIN

 RẤT THẤP (10-15M) VÀ CHỈ TỒN TẠI TRONG THỜI GIAN NGẮN

ĐẶC TÍNH CHUNG CỦA CYTOKIN

CHỨC NĂNG SINH HỌC CHUNG

Chức năng sinh học chung nhất của các cytokin

là trung gian trao đổi thông tin giữa các tế bào, nhằm mục đích:

 Kích thích phân triển các dòng tế bào khác nhau.

 Hoạt hóa tế bào: kích thích sự trưởng thành, biểu lộ các thụ thể trên bề mặt tế bào.

 Gây độc làm tổn thương, ức chế tế bào

PHÂN LOẠI CYTOKIN

1 Phân loại theo thụ thể của cytokin

Dựa vào sự đồng dạng cấu trúc các domain phần ngoại bào gắn cytokin của các thụ thể, chia ra thành 5 nhóm:

(seven-* Chức năng của cytokin

 1 Điều hoà miễn dịch không đặc hiệu

 Ví dụ các cytokin do ĐTB sản xuất khi có LPS vi

khuẩn, virus RNA (IL-1) Tác động của các cytokin trên tế bào nội mạc và bạch cầu.

 2 Điều hoà miễn dịch đặc hiệu : chủ yếu do tế bào

lympho (T) sản xuất, tác động lên sự trưởng thành và biệt hoá của các tế bào khác nhau

 3 Chất kích thích tạo máu, yếu tố tăng trưởng: EPO, M-CSF, GM-CSF, G-CSF, IL-3, IL-7…

THỤ THỂ CỦA CYTOKIN

2.Phân loại theo chức năng

Cytokin viêm

 IL-1: do hệ thống đơn nhân/ĐTB sản xuất gồm 2 loại α và β (máu ) Thụ thể thuộc typ 1 và typ 2 thuộc họ Ig

 Đặc điểm sinh học : tăng biểu lộ phân tử dính, gây sốt, kích thích gan sản xuất P viêm, hội chứng suy mòn.Chất ức chế IL-1 đối kháng với thụ thể IL-1 (IL-1ra)

 TNF-α: chủ yếu trong viêm cấp Do hệ thống đơn nhân/ĐTB và một số tế bào khác sản xuất (LPS), ngoài ra còn do vi khuẩn Gr(-) sản xuất Có hai loại thụ thể có mặt hầu hết ở các loại TB

 IL-6: do ĐTB, tế bào T, tế bào nội mạc tiết ra

gan sản xuất protein viêm

 lL-8: do bạch cầun hạt trung tính sản xuất

có hoạt tính mạnh lên các tế bào tăng bộc lộ yếu tố dính

Cytokin hóa hướng động

Chemokin: hoá hướng động BC, có khoảng 50 loại chia nhiều họ dựa trên số lượng phân tử cystein ở đầu

N Ví dụ CXC tác dụng trên BCTT, họ CC trên mono,

ái toan, lympho, họ C hoặc họ CX3C (cách 3 axit amin) Có 11 loại thụ thể dành cho CC đặt tên CCR1 đến CCR11; 6 thụ thể/CXC (CXC1-6).v.v Tất cả các thụ thể có chung cấu trúc gồm những domain 7 vòng xoắn α xuyên màng

Chức năng : tập trung TB, tăng ái lực gắn dính, định hướng di chuyển, điều hoà lưu thông TB, chọn lọc

TB

Cytokin điều hòa miễn dịch tự nhiên

TÁC ĐỘNG SINH HỌC CỦA TNF-alpha

TÁC ĐỘNG SINH HỌC IFN-ALPHA

Cytokin điều hòa đáp ứng miễn dịch đặc hiệu

TÁC ĐỘNG SINH HỌC CỦA IL-2

TÁC ĐỘNG SINH HỌC CỦA IL-4

TÁC ĐỘNG SINH HỌC CỦA IFN-GAMMA

CYTOKIN ĐIỀU HŨA TẠO MỎU

Cytokin điều hòa tạo máu