Hai bệnh này có bản chất bệnh là một, nhưng nếu biểu hiện viêm chỉ có ở hệ cơ, thì gọi là bệnh viêm đa cơ, nếu cả hệ da cũng có biểu hiện viêm, thì gọi là bệnh viêm cơ – da.. Ngoài ra, c
Trang 1Tìm hiểu về bệnh viêm
đa cơ
Trang 2Có nhiều loại bệnh viêm đa cơ, nhưng thường gặp nhất là bệnh viêm đa cơ (polymyositis) do tự miễn dịch Ở đây chúng tôi không trình bày các bệnh
viêm cơ do virus, nấm, ký sinh trùng…
Bệnh viêm đa cơ có liên quan mật thiết với bệnh viêm cơ – da
(dermatomyositis – còn dịch là viêm cơ – bì) Hai bệnh này có bản chất bệnh
là một, nhưng nếu biểu hiện viêm chỉ có ở hệ cơ, thì gọi là bệnh viêm đa cơ, nếu cả hệ da cũng có biểu hiện viêm, thì gọi là bệnh viêm cơ – da Ngoài ra, còn có viêm đa cơ phối hợp với bệnh lupus ban đỏ, vơi bệnh viêm đa khớp dạng thấp…
Biểu hiện
Bệnh viêm đa cơ: gây yếu các cơ bắp ở mông đùi và vai – cánh tay, và các
cơ ngực hay lưng, yếu cơ cả hai bên Bệnh có ở mọi lứa tuổi và mọi giới,
nhưng nữ giới bị nhiều hơn Bệnh khởi phát âm thầm và thường tiến triển
Trang 3chậm chạp trong vòng vài tuần hay vài tháng Bệnh nhân thấy dần dần khó khăn khi đang ngồi đứng lên, leo thang gác, chải tóc… Chỉ có một số ít người thấy đau ở các bắp cơ
Trên người Việt nam, chúng tôi thấy một số bệnh nhân bị viêm đa cơ tiến triển bán cấp tính có triệu chứng đau cơ trong vài ngày hoặc vài tuần đầu tiên Hệ cơ ở cổ gáy bị yếu làm đầu rũ xuống, khi ngồi không giữ thẳng mặt
ra trước được, hoặc khi nằm không ngóc đầu lên được Hệ cơ thực quản và họng – thanh quản bị yếu gây khó nuốt và khó nói Hãn hữu có trường hợp bệnh nặng thì các cơ hô hấp bị ảnh hưởng gây khó thở
Nếu bệnh tiến triển lâu mà không kịp điều trị, thì sẽ có teo cơ Cuối cùng sẽ
có co cứng cơ do xơ hóa Một số bệnh nhân bị loạn nhịp tim nặng và tử vong
do hoại tử các sợi cơ tim
Bệnh viêm cơ -da: (dermatomyositis) Bệnh ở cả trẻ em và người lớn, nữ bị
là đa số Biểu hiện yếu cơ giống như trong bệnh viêm đa cơ, nhưng có kèm theo biểu hiện da Thường biểu hiện da có trước yếu cơ, nhưng cũng có khi song hành Điển hình là biến đổi da mầu đỏ hay mầu hoa cà ở cánh mũi, gò
má, trán và quanh móng tay Cũng có thể là ban đỏ lan tỏa, viêm da dạng eczema, ban sần, … Có thể ngứa da Hay có phù mi mắt và phù môi Trẻ em hay bị tổn thương da ở vùng khuỷu và đầu gối Về sau vùng da bị tổn thương
có thể thành sẹo teo và trắng nhợt ra
Xét nghiệm
Xét nghiệm máu thấy nồng độ CK và Aldolase tăng cao, tốc độ lắng hồng cầu có thể bình thường hoặc tăng Xét nghiệm yếu tố dạng thấp hoặc kháng thể kháng nhân có thể dương tính (1/2 số trường hợp) Trong giai đoạn hoại
tử cơ cấp tính, bệnh nhân có thể đái ra Myoglobin
Trang 4Gần đây, người ta (Hoa Kỳ) còn dùng cộng hưởng từ (MRI) và đo quang phổ cộng hưởng từ proton (proton MR spectroscopy) để nghiên cứu và thấy
có biến loạn chuyển hóa rõ rệt của lipides, creatine và choline trong khối cơ bắp chân của người bệnh
Một trong những phương pháp giúp chẩn đoán quan trọng nhất là phương pháp chẩn đoán điện, hay còn gọi là điện cơ Trong phương pháp này, BS đo tốc độ dẫn truyền điện của các dây thần kinh, và ghi hoạt động điện của các
cơ bắp, nhờ đó phát hiện được bệnh nhân có bị bệnh cơ hay không
Phương pháp sinh thiết cơ: lấy một mẩu nhỏ cơ bắp của bệnh nhân, soi dưới kính hiển vi, phát hiện được các hình ảnh của phản ứng viêm Phương pháp này ở Việt nam còn ít áp dụng
Điều trị
Bệnh có tiên lượng tốt Điều trị càng sớm thì phục hồi càng tốt Khoảng 1/2
số bệnh nhân sẽ phục hồi hoàn toàn hoặc gần hoàn toàn Có một số có di chứng yếu cơ vùng vai hoặc háng Chỉ có một số ít tử vong do biến chứng tim – phổi
Corticosteroids là thuốc lựa chọn hàng đầu Điều trị phải rất kiên trì Khi sức
cơ và kết quả xét nghiệm men CK trong máu bắt đầu phục hồi, thì giảm bớt dần liều lượng Sau 6 tháng đến 1 năm, nếu bệnh thuyên giảm tốt, thì điều trị duy trì
Các BS khuyên đừng vội vã cắt thuốc sớm, vì thường tái phát sẽ khó điều trị hơn Có thể dùng Corticosteroid liên tục tới 2 năm, thậm chí lâu hơn nữa Ngoài ra còn có các thuốc khác như Azathioprine hay Methotrexate Cũng
có thể thay huyết tương hoặc truyền Globulin miễn dịch Tập luyện thể lực cũng có ích lợi rõ rệt trong điều trị bệnh
Trang 5Về điều trị, hiện nay có nhiều nơi có thể điều trị tốt bệnh viêm đa cơ, đặc biệt là ở BV Chợ Rẫy và BV 175 Cách điều trị thì các nơi đều giống nhau,
và không phức tạp lắm Riêng ở BV 175 ngoài điều trị bằng thuốc, còn có thêm phương pháp thay huyết tương Ta biết máu gồm có các tế bào (như hồng cầu, bạch cầu…), và huyết tương Huyết tương là phần chất lỏng của máu
Ta có thể hiểu nôm na, là bệnh viêm đa cơ xảy ra do cơ thể tự sinh ra một chất độc gây hủy hoại cơ bắp của chính mình, chất độc đó nằm trong huyết tương, đi theo máu tới các cơ bắp và gây tổn thương
Trong phương pháp thay huyết tương, người ta lấy máu của bệnh nhân, lọc
bỏ các chất độc đó đi, rồi truyền trả lại cho người bệnh Đây là phương pháp
an toàn, vì không phải dùng máu của người khác Kết quả dùng thuốc kết hợp với thay huyết tương làm cho bệnh chóng khỏi hơn BS Trần Như
Thành (BV 175) đã có công trình nghiên cứu về thay huyết tương, báo cáo tại hội nghị khoa học của ngành thần kinh khu vực phía nam