Bài 1 kinh tế chính trị

N I DUNG• Kinh tế chính trị Mác – Lênin trong nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam • Sự hình thành và phát triển của kinh tế chính trị Mác-Lênin • Vị trí, vai trò của kinh tế chí

KHÁI QUÁT VỀ KINH TẾ

Ngườiàt ì hà :àPG“.T“àĐo Xuân Thủ

MỤC ĐÍCH

• Nắ vữ g guồ gố , ả hất, đối tượ g, phươ g pháp, ội dung

ơ ả ủa kinh tế chính t ị Mác – Lênin và ý ghĩa thự tiễ đối với

ơ sở đó khẳng định vị trí, vai trò của kinh tế chính trị Mác – Lênin với

Việt Nam, hình thành tư duy khoa họ trong hậ thứ và vậ dụ g

N I DUNG

• Kinh tế chính trị Mác – Lênin trong nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam

• Sự hình thành và phát triển của kinh tế chính trị Mác-Lênin

• Vị trí, vai trò của kinh tế chính trị Mác – Lênin trong nền tảng tư tưởng của Đảng c ng sản Việt Nam

• Đối tượng, phương pháp của kinh tế chính trị Mác – Lênin

• Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị Mác-Lênin

• Phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị Mác-Lênin

• N ội dung cơ bản của kinh tế chính trị Mác – Lênin

• Kinh tế chính trị Mác – Lênin trong lãnh đạo quản lý quốc gia

Sự hình thành và phát triển của kinh tế chính trị Mác-Lênin

• Khái iệ kinh tế chính t ị

• Cơ sở hình thành ủa Kinh tế chính t ị Mác-Lênin:

• Bối ả h lị h sử

• Cơ sở lý luậ

Bối cảnh lịch sử hình thành Kinh tế chính trị Mác-Lênin

• Được hình thành và phát triển bởi C.Mác và Ph.Ĕngghen từ giữa thế kỷXIX

• Chủ nghĩa tư bản đã trở thành thống trị lần đầu tiên ở nước Anh với tư

xuất phong kiến

• “Giai cấp tư sản, trong quá trình thống trị giai cấp chưa đầy một thế

kỷ, đã tạo ra những lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lựclượng sản xuất của tất cả các thế hệ trước kia gộp lại”

• Khủng hoảng, phá sản, thất nghiệp, bất công …

Cơ sở lý luậ của sự hình thành Kinh tế chính trị Mác-Lênin

• Chủ nghĩa Trọng thương

• Chủ nghĩa Trọng nông

• Kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh

• Kinh tế chính trị sau tư sản cổ điển Anh

Chủ nghĩa Trọng thương

• Thế kỷ XVI là giai đoạ có tính ướ goặt trong phát t iể kinh tế Tây Âu

• Chủ ghĩa T ọ g thươ g (Mercantilism)- tư tưở g kinh tế ban đầu ủa giai

ấp tư sả trong thời kỳ tích lũ nguyên thuỷ tư ả , phả ánh quá trình

hu ể đổi ề kinh tế hàng hóa giả đơ sang ề kinh tế thị t ườ g tư ả

hủ ghĩa.

• Đại iểu hủ ếu: W.Staford (1554-1612); T.Mun (1571-1641)

• Nhữ g đó g góp hủ ếu:

– Đưa ra thuật gữ Kinh tế chính t ị (A.Montchretien, 1615)

– Quan iệ ới về ủa ải và sự giàu có ủa uố gia dân tộ

– Con đườ g để gia tă g sự giàu có ủa uố gia

– Vai trò ủa nhà ướ đối với hoạt độ g kinh tế

Chủ nghĩa Trọng nông

• Chủ ghĩa T ọ g nông (Physiocrates) uất hiệ vào giữa thế kỷ XVIII tại Pháp.

Đại iểu hủ ếu: Francois Quesney (1694-1774); Turgot (1727-1781)

• Nhữ g ội dung hủ ếu:

– Phê phán Chủ ghĩa T ọ g thươ g: lợi huậ , tiề thuế, tự do kinh doanh – Họ thu ết về t ật tự tự nhiên

– Quan iệ về giá t ị hàng hóa, tiề tệ và tư ả

– Quan iệ về sả phẩ ròng

– Quan iệ về tiề lươ g, lợi huậ và về phân phối sả phẩ

– Tái sả uất tư ả xã hội

– Vai trò nhà ướ và thuế

Kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh

• Mụ tiêu: làm rõ guồ gố , ả hất sự giàu có ủa dân tộ

• Chu ể đối tượ g nghiên ứu ủa kinh tế chính t ị họ từ lĩ h vự lưu

• “ử dụ g phươ g pháp t ừu tượ g hóa khoa họ

• Nội dung nghiên ứu hủ ếu hướ g vào hữ g ối quan hệ ơ ả ủa

ề kinh tế hàng hóa và kinh tế tư ả hủ ghĩa

• Đại iểu: William Petty(1623-1687), Adam Smith(1723-1790), DavidRicardo (1772-1823)

Sự hình thành kinh tế chính trị học trong quan điể của William Petty

• Thứ hất, quan điể về giá t ị và các ấp độ iểu hiệ ủa giá t ị hàng

hóa

• Thứ hai, quan điể về tiề tệ.

• Thứ ba, quan điể về phân phối thu hập.

Sự phát triể của Kinh tế chính trị học trong lý luậ kinh tế của Adam

Smith

• Thứ hất, tư tưở g tự do kinh tế và bàn tay vô hình.

• Thứ hai, quan điể về ủa ải và phân công lao độ g.

• Thứ ba, quan điể về giá t ị, giá ả hàng hoá.

• Thứ tư, quan điể về tiề tệ.

• Thứ ă , quan điể về tư ả

• Thứ sáu, quan điể về phân phối thu hập.

• Thứ bảy, quan điể về tái sả uất tư ả xã hội

Sự phát triể và hoàn thiệ của kinh tế chính trị học trong lý luậ kinh tế

của David Ricardo

• Thứ hất, quan điể về giá t ị hàng hóa.

• Thứ hai, quan điể về tiề tệ.

• Thứ ba, quan điể về tư ả

• Thứ tư, quan điể về phân phối thu hập.

Kinh tế chính trị sau tư sản cổ điển Anh

Kinh tế chính trị hậu tư sả cổ điể : T.R.Malthus (1766 - 1834)

Kinh tế chính trị tiểu tư sả : Sismondi (1773 – 1842).

Chủ ghĩa xã hội không tưở g: Saint Simon (1760 - 1825), Charles Fourier

(1772 - 1837), Robert Owen (1771 - 1858)

Sự hình thành và phát triển của kinh tế chính trị

• Giai đoạ V.I.Lênin: hữ g ội dung ơ ả và thành tựu hủ ếu;

• Giai đoạ từ sau V.I.Lênin đế nay: hữ g ội dung ơ ả và

Giai đoạ C.Mác, Ph.Ă gghe : hữ g ội dung ơ ả và thành tựu hủ yếu

• Bộ Tư ả

Giai đoạ C.Mác, Ph.Ă gghe : hữ g ội dung ơ ả và thành tựu hủ yếu

• Bộ Tư ả

• Qu ể I Quá trình sả uất ủa tư ả gồ 7 phầ :

• Hàng hóa và tiề

• “ự hu ể hóa ủa tiề thành tư ả

• “ự sả uất ra giá t ị thặ g dư tu ệt đối

• “ự sả uất ra giá t ị thặ g dư tươ g đối

• “ự sả uất ra giá t ị thặ g dư tu ệt đối và giá t ị thặ g dưtươ g đối

• Tiề công

• Quá trình tích lũ tư ả

Giai đoạ C.Mác, Ph.Ă gghe : hữ g ội dung ơ ả và thành tựu hủ yếu

• Bộ Tư ả

• Qu ể II Quá trình lưu thông ủa tư ả gồ 3 phầ :

• Chu hu ể ủa tư ả

• “ự tái sả uất và lưu thông ủa tổ g tư ả xã hội

Giai đoạ C.Mác, Ph.Ă gghe : hữ g ội dung ơ ả và thành tựu hủ yếu

• Bộ “Tư bản”

• quyển III “Toàn bộ quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa” gồm 7 phần:

• Sự chuyển hóa giá trị thặng dư thành lợi nhuận và tỷ suất giá trị thặng dư thành tỷ suất lợi nhuận

• Sự chuyển hóa lợi nhuận thành lợi nhuận trung bình

• Quy luật tỷ suất lợi nhuận có xu hướng giảm xuống

• Sự chuyển hóa tư bản-hàng hóa và tư bản-tiền tệ thành tư bản kinh doanh hàng hóa và tư bản kinh doanh tiền tệ (tư bản thương nhân)

• Sự phân chia lợi nhuận thành lợi tức và lợi nhuận doanh nghiệp tư bản sinh lợi tức

• Sự chuyển hoá của lợi nhuận siêu ngạch thành địa tô

• Các loại thu nhập và những nguồn của chúng

Giai đoạ V.I.Lênin: hữ g ội dung ơ ả và thành tựu

hủ yếu

• Bổ sung lý luậ về hủ ghĩa tư ả tự do ạ h tranh, đặ iệt là sự

về tái sả uất tư ả xã hội

• Sáng tạo ra lý luậ khoa họ về hủ ghĩa đế uố

• Xây dự g ề móng khoa họ cho kinh tế chính t ị về thời kỳ quá độ

thấp ủa phươ g thứ sả uất ộ g sả hủ ghĩa

• Tính tất ếu khách quan ủa thời kỳ quá độ lên hủ ghĩa xã hội

Giai đoạ V.I.Lênin: hữ g ội dung ơ ả và thành tựu

hủ yếu

• Thời kỳ quá độ lên hủ ghĩa xã hội là thời kỳ vô cùng khó khă , phứtạp và có thể ất lâu dài

• “ự phát t iể ủa từ g dân tộ không hữ g tuân theo tính quy luật

đoạ phát t iể mang hữ g đặ điể hoặ về hình thứ , hoặ về

• Thành phầ kinh tế

• Quá độ lên CNXH ỏ qua hế độ TBCN

Giai đoạ V.I.Lênin: hữ g ội dung ơ ả và thành tựu

hủ yếu

• Điều kiệ quá độ lên CNXH ỏ qua hế độ TBCN:

• Cách ạ g thiết lập chính u ề công nông

• “ự ủ g hộ kịp thời ủa cách ạ g xã hội hủ ghĩa ở ột ướ

• “ự liên minh giữa giai ấp vô sả đa g ắ chính u ề với đại đa

số nông dân Trong điều kiệ hưa có sự giúp đỡ kịp thời ủa cách

ạ g vô sả thế giới thì sự liên minh giữa công nhân và nông dân

Giai đoạ V.I.Lênin: hữ g ội dung ơ ả và thành tựu

hủ yếu

• Nhiệ vụ ơ ả ủa TKQĐ lên CNXH:

• Về lự lượ g sả uất, hủ ghĩa xã hội ầ có ơ sở vật hất kỹthuật và gười lao độ g với trình độ có khả ă g tạo ra ă g suất

t ự tiếp lên hủ ghĩa xã hội mà phải qua con đườ g gián tiếp,

• Thự hiệ cách ạ g vă hóa

• Nâng cao ă g lự , hiệu uả ộ máy nhà ướ

Giai đoạ từ sau V.I.Lênin đế nay: hữ g ội dung ơ

Kinh tế chính trị Mác-Lênin là uộ cách ạ g trong lị h

sử hậ thứ về kinh tế

• C.Mác và Ph.Ă gghe không hữ g đ họ lọ kế thừa hữ g thànhtựu khoa họ ủa hữ g t ườ g phái kinh tế chính t ị t ướ đó, mà

• V.I.Lênin: Toàn ộ thiên tài ủa Mác chính là ở hỗ ông đ giải đ pđượ hữ g vấ đề mà tư tưở g tiên tiế ủa nhân loại đ nêu ra

Họ thu ết ủa ông ra đời là sự thừa kế thẳ g và t ự tiếp hữ g họthu ết ủa các đại iểu uất sắ hất trong t iết họ , trong kinh tế

Kinh tế chính trị Mác-Lênin là uộ cách ạ g trong lị h

Kinh tế chính trị Mác-Lênin là uộ cách ạ g trong lị h

sử hậ thứ về kinh tế

• Kế tụ sự ghiệp ủa C.Mác và Ph.Ă gghe , V.I.Lênin đ hỉ ra đặ thù

ghĩa tư ả độ u ề , hủ ghĩa tư ả độ u ề nhà ướ và

ướ đầu xây dự g ề tả g cho kinh tế chính t ị ủa phươ g thứ

sả uất ới ộ g sả hủ ghĩa

tụ kế thừa và phát t iể tại hiều ướ , trong đó có Liên xô t ướ

đ và Việt Nam, t ở thành công ụ hậ thứ quan t ọ g ủa giai ấp

ghĩa tư ả và xây dự g hủ ghĩa xã hội

Vị trí, vai trò của kinh tế chính trị Mác – Lênin trong nền tảng tư tưởng của Đảng c ng sản Việt Nam

• Nề tả g tư tưở g ủa Đả g ộ g sả Việt Nam và các ếu tố ấuthành

• Vị trí ủa kinh tế chính t ị Mác – Lênin trong ề tả g tư tưở g ủa

Đả g ộ g sả Việt Nam

• Vai trò ủa kinh tế chính t ị Mác – Lênin trong ề tả g tư tưở g ủa

Đả g ộ g sả Việt Nam

Nề tả g tư tưở g ủa Đả g ộ g sả Việt Nam và các

yếu tố ấu thành

• Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rènluyện trong đấu tranh cách mạng của dân tộc Việt Nam Kể từ khi

• Những yếu tố cấu thành cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin bao gồmtriết học Mác -Lênin, kinh tế chính trị Mác - Lênin và chủ nghĩa xã hội

Vị trí ủa kinh tế chính trị Mác – Lênin trong ề tả g tư tưở g ủa Đả g ộ g sả Việt Nam

• V.I.Lênin:

• Triết học của Mác là một chủ nghĩa duy vật triết học hoàn bị, nó

• Vận dụng quan niệm duy vật lịch sử: cĕn nguyên của những động

cơ tư tưởng của hoạt động lịch sử của con người, phát hiện ra tính

hội, trình độ phát triển của sản xuất vật chất là nguồn gốc củanhững quan hệ ấy giúp nghiên cứu hành động của quần chúng

kiện xã hội của đời sống quần chúng và những biến đổi của nhữngđiều kiện ấy

Vị trí ủa kinh tế chính trị Mác – Lênin trong ề tả g tư tưở g ủa Đả g ộ g sả Việt Nam

• “Lý luận của Mác được chứng minh và được vận dụng sâu sắc nhất,

• “Nội dung chủ yếu của chủ nghĩa Mác, tức là học thuyết kinh tế của

• “Nghiên cứu sự phát sinh, phát triển và suy tàn của những quan hệ sảnxuất của một xã hội nhất định trong lịch sử, đó là nội dung của họcthuyết kinh tế của Mác”,

• “Học thuyết giá trị thặng dư là viên đá tảng của học thuyết kinh tế củaMác

Vai trò ủa kinh tế chính trị Mác – Lênin trong ề tả g

tư tưở g ủa Đả g ộ g sả Việt Nam

• Vai trò cơ bản của Kinh tế chính trị Mác - Lênin cùng với triết học

giải thích được địa vị thực sự của giai cấp vô sản trong toàn bộ chế độ

tư bản chủ nghĩa

• Lênin: Kinh tế chính trị học cũng là một khoa học có tính đảng, giốngnhư nhận thức luận vậy

Vai trò ủa kinh tế chính trị Mác – Lênin trong ề tả g

tư tưở g ủa Đả g ộ g sả Việt Nam

• Kinh tế chính trị Mác - Lênin không những được ứng dụng trong suốt

vấn đề kinh tế cơ bản của quốc tế và trong nước, phục vụ hoạch địnhđường lối, chính sách kinh tế của Đảng, trở thành một trong những yếu

tố đặc biệt quan trọng của những thắng lợi to lớn của dân tộc Việt Nam

những môn lý luận chính trị nền tảng bắt buộc phải nghiên cứu, nắmvững đối với đội ngũ cán bộ lãnh đạo của Đảng và Nhà nước

Vai trò ủa kinh tế chính trị Mác – Lênin trong ề tả g

tư tưở g ủa Đả g ộ g sả Việt Nam

• Kinh tế chính trị Mác -Lênin có vị trí vô cùng quan trọng trong nghiêncứu và hoạch định chính sách kinh tế của Đảng trong suốt quá trình

Cương lĩnh Xây dựng đất nước trong thời kỳ quá đ lên chủ nghĩa xã h i, bổ sung, phát triển năm 2011

“Đảng phải nắm vững, vận dụng sáng tạo, góp phần phát triển chủnghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, không ngừng làm giàu trítuệ, nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và nĕng lực tổ chức

để đủ sức giải quyết các vấn đề do thực tiễn cách mạng đặt ra Mọiđường lối, chủ trương của Đảng phải xuất phát từ thực tế, tôn trọng quyluật khách quan Phải phòng và chống những nguy cơ lớn: sai lầm vềđường lối, bệnh quan liêu và sự thoái hoá, biến chất của cán bộ, đảng

Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị Mác-Lênin

• Các quan điể khác nhau về đối tượ g nghiên ứu ủa kinh tế chính

t ị t ướ C.Mác

ứu ủa kinh tế chính t ị Mác – Lênin

• Kinh tế chính trị học theo nghĩa rộng là khoa học về những

chất trong xã hội loài người

• Theo nghĩa hẹp, kinh tế chính trị học nghiên cứu sự phát

một phương thức sản xuất cao hơn

• Khoa kinh tế chính trị…là khoa học nghiên cứu những điềukiện và những hình thức trong đó diễn ra sự sản xuất và traođổi trong các xã hội khác nhau của loài người, và những sảnphẩm được phân phối một cách tương ứng trong từng xã hộinhất định

• Đối tượng nghiên cứu là phương thức sản xuất tư bản chủnghĩa và những quan hệ sản xuất và trao đổi thích ứng vớiphương thức ấy, … mục đích cuối cùng …là tìm ra qui luật vậnđộng kinh tế của xã hội hiện đại

• Kinh tế chính trị “tuyệt nhiên không nghiên cứu "sự sản xuất", mà

địa vị của mỗi giai cấp trong sản xuất và do đó xác định được cả phần

• Kinh tế chính trị, “là khoa học nghiên cứu những quan hệ xã hội củasản xuất và của phân phối trong quá trình phát triển của những quan hệđó”, “bản chất đối tượng của khoa kinh tế chính trị Đối tượng này

thường nói (đó là đối tượng của công nghệ học), mà là những quan hệ

• “Những kết luận mà việc nghiên cứu khoa kinh tế chính trị đã dẫn tôiđến, có thể nói gọn lại như sau Trong sản xuất vật chất, con người ở

Những quan hệ này bao giờ cũng phù hợp với trình độ phát triển củanĕng suất mà những lực lượng kinh tế của các quan hệ ấy có được

kiến trúc thượng tầng chính trị và pháp lý và phù hợp với cơ sở đó lànhững hình thức ý thức xã hội nhất định

• Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị là quan hệ sản xuất chứ

nước

• Quan hệ sản xuất có kết cấu gồm các hình thức sở hữu tư liệu sản xuất,

vị thế của các nhóm xã hội khác nhau trong sản xuất và mối quan hệgiữa họ xuất phát từ quan hệ sở hữu, các hình thức phân phối sảnphẩm xuất phát từ những quan hệ sở hữu và tổ chức quản lý đó

Các nhà kinh tế của Liên xô trước đây

• Quan hệ sản xuất trong mối quan hệ biện chứng với lực lượng sảnxuất và kiến trúc thượng tầng và các quy luật kinh tế là đối tượng

sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng của cải vật chất

Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị

Mác-Lênin

• Tổ g hợp các quan điể và xác đị h đối tượ g nghiên ứu ủa kinh tế

• Theo ghĩa hẹp: KTCT nghiên ứu QHSX ủa ột phươ g thứ sảuất hất đị h hằ vạ h rõ ả hất và xu hướ g vậ độ g ủaphươ g thứ sả uất đó

• Theo ghĩa ộ g: KTCT nghiên ứu QHSX ủa các phươ g thứ sảuất hằ vạ h rõ các quy luật chi phối sự sả uất – phân phối –

Phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị Mác-Lênin

• Phươ g pháp luậ ủa kinh tế chính t ị Mác – Lênin: phép iệ hứ g

• Các phươ g pháp nghiên ứu chung: kết hợp tổ g hợp và phân tích;

• Các phươ g pháp nghiên ứu đặ thù: T ừu tượ g hóa khoa họ ,

NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

• Kinh tế chính t ị về phươ g thứ sả uất tư ả hủ ghĩa

• Khái quát chung về ặt xã hội ủa quá trình tái sả uất tư ả

hủ ghĩa

• Kinh tế chính t ị về hủ ghĩa tư ả tự do ạ h tranh

• Kinh tế chính t ị về hủ ghĩa tư ả độ u ề

• Kinh tế chính t ị về thời kỳ quá độ lên hủ ghĩa xã hội, hủ ghĩa xãhội và hủ ghĩa ộ g sả

Khái quát chung về mặt xã hội của quá trình tái

sản xuất tư bản chủ nghĩa

• Mặt xã hội của quá trình tái sản xuất tư bản chủ nghĩa là hệ thống quan

hệ sản xuất được hình thành, tái sản xuất và phát triển không ngừng

sự phát triển của lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng dưới chủnghĩa tư bản

Kinh tế chính trị về chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh

• Các phạ trù giá t ị, hàng hóa sứ lao độ g, tư ả , giá t ị thặ g, tích

lũ tư ả , tuầ hoàn và chu hu ể tư ả , tái sả uất và lưu thông

tư ả xã hội, lợi huậ , lợi huậ trung bình và giá ả sả uất, lợihuậ thươ g ghiệp, lợi tứ , lợi huậ ngân hàng, lợi tứ ổ phầ ,địa tô tư ả hủ ghĩa

• Các quy luật ủa ề kinh tế thị t ườ g tư ả hủ ghĩa