Tài liệu khóa học nhóm ―Luyện viết 90 ngày‖ – cô Trần Thùy Dương ——————————————————————————————————————————— ——————————————————————————————————————————— Trang 1 ―Khơi nguồn khả năng viết văn trong bạn.
Trang 1―Khơi nguồn khả năng viết văn trong bạn!‖ – cô Trần Thùy Dương
TÀI LIỆU KHÓA HỌC NHÓM “LUYỆN VIẾT 90 NGÀY”
————————
Bài viết về Người lái đò (Sách vàng, band 4+/5)
BÀI VIẾT
Nổi lên như một vì sao tinh tú trên thi đàn văn học Việt Nam hiện đại, Nguyễn Tuân được biết đến là một trong những cây bút có sức sáng tạo dồi dào bậc nhất với những thành tựu xuất sắc ở cả hai giai đoạn trước và sau Cách mạng Ông là một nghệ sĩ tài ba, uyên bác, có cá tính độc đáo; một nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp – viết về cái đẹp, say trong cái đẹp Nguyễn Tuân thường khám phá thế giới ở phương diện văn hóa thẩm mỹ, thường miêu tả con người trong vẻ đẹp tài hoa nghệ sĩ Ông sáng tác nhiều thể loại nhưng đặc biệt thành công ở thể tùy bút Tác phẩm tiêu biểu nhất của Nguyên Tuân ở thể loại này là tùy bút “Người lái đò sông Đà” Tác phẩm viết về dòng sông thiên nhiên nhằm mục đích tô đậm vẻ đẹp con người lao động sông
nước Với hình tượng ông lái đò – nhà văn nhìn nhận: “không chỉ là người lao động trí dũng
tuyệt vời mà còn là một nghệ sĩ thực thụ trong công việc lao động sông nước của mình, trong nghệ thuật vượt thác leo ghềnh”
Nguyễn Tuân đến với nghệ thuật đề cao sự tìm tòi và sáng tạo, bởi “nhà văn là người sáng tạo lại thế giới” trong những trang văn của mình Nguyễn Tuân rất sợ mình của ngày hôm nay giống mình của ngày hôm qua, ông sợ nhất là sự trùng lặp tầm thường trong văn chương Chính
vì thế, ông đã lấy “chủ nghĩa xê dịch” làm đề tài cho các tác phẩm, làm mục đích sống cho cuộc đời của chính mình Sống là để đi, để tìm hiểu những điều mới lạ Trước cách mạng, một mình một chiếc “vali”, Nguyễn Tuân đã bôn ba trên nhiều miền quê đất nước nhưng với tâm trạng của
kẻ “thiếu quê hương”, bất mãn với cuộc đời Đó cũng là tâm trạng chung của thời đại Sau cách mạng, ông cũng xuôi ngược nhiều nơi nhưng với tinh thần của người yêu quê hương xứ sở, muốn góp phần vào công cuộc xây dựng Tổ quốc Những năm 1960 là giai đoạn miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa, và “tâm hồn Tây Bắc” chính là một trong những miền đất mà có biết bao nhà văn, nhà thơ đã hướng ngòi bút của mình tới để thực hiện quá trình lột xác văn học Nguyễn Tuân cũng không ngoại lệ, chính nhà văn đã từng nói: ông đến Tây Bắc là
để “đi tìm cái thứ vàng mười của màu sắc sông núi và nhất là cái thứ vàng mười mang sẵn trong tâm trí tất cả những con người đang nhiệt tình gắn bó với công cuộc xây dựng cho Tây Bắc thêm sáng sủa tươi vui và bền vững” Với tình yêu quê hương sâu nặng và bầu nhiệt huyết sôi nổi ấy,
Trang 2Nguyễn Tuân đã sử dụng uyển chuyển, tinh vi vốn ngôn ngữ phong phú của mình để viết nên những trang văn nở hoa về con người và thiên nhiên miền sông núi này
Không phải ngẫu nhiên mà Nguyễn Tuân đặt tên cho đứa con tinh thần của mình là “Người
lái đò sông Đà” trong khi lại đi dựng lên một bức tranh hùng vĩ về dòng chảy sông Đà Như
vậy, nhân vật trung tâm phải là hình tượng người lái đò Nhà văn miêu tả cái hùng vĩ của dòng sông thực chất là để tôn vinh vẻ đẹp con người – một khúc hùng ca của núi rừng Tây Bắc Bước
vào cái tuổi bảy mươi, đầu tóc bạc trắng nhưng thân hình ông “vẫn đẹp như một pho tượng tạc
bằng đá cẩm thạch” cùng cặp mắt tinh anh, nhãn lực nhìn xa vời vợi Cánh tay “lêu nghêu như cái sào, chân lúc nào cũng khuỳnh khuỳnh như đang kẹp lấy một cuống lái”, ngoại hình ông lái
đò hiện lên đã in đậm dấu ấn của người lao động trên miền sông nước Trên ngực nổi lên một số
“củ nâu” thương tích mà Nguyễn Tuân ngưỡng mộ gọi là “thứ Huân chương lao động siêu hạng” Sau hơn mười năm chèo đò ngược xuôi sông Đà hàng trăm chuyến, ông đã “có tay lái ra hoa”, phá từng trùng vi thạch trận, giao phong sinh tử với “lũ đá nơi ải nước” đã nắm vững
từng con thác, cái ghềnh, nắm chắc binh pháp thần Sông, thần Đá Cũng không phải ngẫu nhiên
mà người lái đò lại “nắm vững từng con thác, cái ghềnh, nắm chắc binh pháp thần Sông, thần
Đá” mà cuộc sống của họ là cuộc chiến đấu hằng ngày với thiên nhiên để giành lấy sự sống từ
tay nó về tay mình
Nhà văn Nguyễn Tuân đi sâu vào miêu tả người lái đò trong cảnh vượt thác: ông lái đò khéo léo tinh tế trong từng động tác đưa thuyền qua mỗi trùng vi thạch trận trên chiến trường sông
nước, mỗi trùng vi vượt qua lại một nét tính cách khác nhau hiện lên Trước tiên, ở người lái đò
là cả một sự từng trải, phải là người thực sự say mê công việc, yêu mến thiên nhiên Tây Bắc thì
mới có thể gắn bó với dòng sông suốt cả một đời người Ông lái đò hiểu sâu sắc về thạch trận
sông Đà, ông“nhớ tỉ mỉ như đóng đinh vào lòng tất cả những luồng nước của tất cả những con
thác hiểm trở” Sông Đà đối với ông như “một trường thiên anh hùng ca mà ông đã thuộc đến cái chấm than, chấm câu và những đoạn xuống dòng” Chính vì vậy, ông “đã nắm chắc được binh pháp của thần Sông thần Đá, ông thuộc quy luật phục kích của lũ đá” sông Đà
Cảnh vượt thác được coi là một cảnh tượng xưa nay chưa từng có - ở đó là vẻ đẹp tài hoa, mưu trí; sự thông minh, linh hoạt của người lái đò Chất tài hoa nghệ sĩ ấy được thể hiện trong bản lĩnh chiến đấu và tinh thần dũng cảm phi thường
Ông xung trận với khí thế nghênh chiến quyết thắng “thạch trận vừa bày xong thì cái thuyền
vụt tới” Trùng vi thứ nhất, sông Đà mai phục “bốn cửa tử, một cửa sinh nằm lập lờ phía tả
Trang 3ngạn sông” Đá kết hợp với nước reo hò cổ vũ nhằm đánh đòn tâm lý Những hòn đá oai phong
lẫm kiệt “đứng hất hàm hỏi cái thuyền phải xưng tên tuổi trước khi giao chiến” Một hòn khác lùi lại một chút và “thách thức cái thuyền có giỏi thì tiền gần vào” Nguy hiểm như vậy nhưng ông lái đò vẫn rất bình tĩnh “hai tay giữ mái chèo khỏi bị hất lên khỏi sóng trận địa phóng thẳng
vào mình” Sóng nước thì như thế quân liều mạng xông vào sát nách “đá trái mà thúc gối vào bụng và hông thuyền”, “có lúc đội cả thuyền lên, túm thắt lưng ông đò đòi lật ngửa thuyền ra giữa trận” Nguyễn Tuân miêu tả hình ảnh ông lái đò điều khiển chiếc thuyền cứ như nghệ sĩ
đang kéo đàn viôlông Mặc dù bị đánh miếng đòn hiểm nhất “bóp lấy hạ bộ, đánh đòn tỉa, đánh
đòn âm, đánh vào chỗ hiểm” đau điếng nhưng “hai chân ông vẫn kẹp lấy cuống lái” và mặt
méo bệch đi vì đau đớn nhưng ông vẫn sắc lạnh, tỉnh táo, đưa con thuyền thoát khỏi nguy hiểm
Nhà văn không viết là “méo xệch” mà dùng từ là “méo bệch”, phải chăng cái đau đớn tàn bạo
của dòng nước nó làm cho bợt bạt cả sắc mặt người chứ không đơn thuần chỉ là đau
Sang trùng vây thứ hai vô cùng hiểm trở, sông Đà bố trí nhiều cửa tử hơn để đánh lừa con thuyền, duy nhất một cửa sinh lệch phía hữu ngạn sông Bọn tướng đá đứng khiêu khích ngay giữa cửa vào, dựng đứng thành cửa ải Ông lái đò không một phút nghỉ tay, bắt đầu cuộc tấn
công bằng cách “ghì cương lái, miết một đường chéo về phía cửa đá” “Bốn năm bọn thủy quân
liền xô ra định níu con thuyền lôi vào tập đoàn cửa tử” nhưng bọn tướng đá ông vẫn nhớ mặt,
“đứa thì ông tránh, đứa thì ông đè sấn lên mà chặt đôi để mở đường phóng nhanh vào cửa sinh” Không hiểu làm sao mà Nguyễn Tuân có thể nghĩ từ để miêu tả cái vẻ mặt thất bại thảm
hại của tướng đá bằng “cái mặt tỉu nghỉu, xanh lè thất vọng”, thật ngạc nhiên và thú vị
Còn trùng vây thứ ba: ít cửa tử hơn, tuy nhiên bên trái bên phải đều là luồng chết, cửa sinh ở
phía sau bị đá bao quanh Sông Đà huy động đá hậu vệ tạo thành ba cửa “cửa ngoài, cửa trong,
lại cửa trong cùng” Đá xếp thành cổng, cánh mở cánh khép hòng “bắt chết” chiếc thuyền ở
cửa trận cuối cùng Bằng tất cả kinh nghiệm bao năm ở vùng sông nước này, ông lái đò mưu trí
“phóng thẳng con thuyền, chọc thủng trùng vây rồi vút qua cổng đá”, chiếc thuyền như một
mũi tên tre “vút, vút” xuyên nhanh qua hơi nước Thế là hết thác!
Thạch trận sông Đà, nguy hiểm là vậy, dữ tợn là vậy nhưng ông lái đò bằng mưu trí của mình, vẫn vượt qua một cách đầy quả cảm Qua đó, phải chăng nhà văn muốn chúng ta nghiềm ngẫm một triết lý: giữa cái thế giới độc dữ và nham hiểm, cái thế giới đầy sức mạnh man dại và lập lờ cạm bẫy, con người vẫn đủ khả năng tìm thấy luồng sinh!
Trang 4Người lái đò là một người lao động vô danh, làm lụng âm thầm, giản dị, nhờ lao động mà chinh phục được dòng sông dữ, nhờ ý chí kiên cường, bền bỉ, quyết tâm mà chiến thắng sức
mạnh của thiên nhiên Đó chính là yếu tố làm nên chất “vàng mười” của nhân dân Tây Bắc Nổi
bật nhất, độc đáo nhất ở người lái đò sông Đà là phong thái của một nghệ sĩ tài hoa Khái niệm tài hoa, nghệ sĩ trong sáng tác của Nguyễn Tuân có nghĩa rộng, không cứ là những người làm thơ, viết văn mà cả những người làm nghề chẳng mấy liên quan tới nghệ thuật cũng được coi là nghệ sĩ, nếu việc làm của họ đạt đến trình độ tinh vi và siêu phàm
Vẻ đẹp tài hoa nghệ sĩ của người lái đò được Nguyễn Tuân khám phá và ngợi ca dưới sự kết hợp của những biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hóa, ẩn dụ,… gợi lên cảm giác mạnh, dữ dội, hồi hộp cho người đọc Cảnh vượt thác chính là bài ca chiến trận hào hùng, một bức tranh hoành tráng về dũng sĩ vượt thác Tất cả được tạo nên bởi cái tài, cái tâm, cái trí tuệ uyên bác cùng vốn hiểu biết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực như thể thao, điện ảnh, quân sự của bậc thầy ngôn ngữ, Nguyễn Tuân
Viết về người lái đò sông Đà trên vùng sông núi của Tổ quốc, Nguyễn Tuân đã thể hiện nguồn cảm xúc tha thiết đối với người lao động và thiên nhiên đất nước Sông Đà càng đẹp, càng sinh động bao nhiêu thì hình ảnh ông lái đò càng anh dũng, ngoan cường bấy nhiêu, từ đó
ta lại càng thấy được tấm lòng nhân đạo sâu sắc của nhà văn Có lẽ, đối với người dân vùng sông nước Tây Bắc thì hình ảnh ông lái đò thật bình dị từ công việc đến hình dáng, cách ăn nói nhưng đó lại là người hùng trong mắt Nguyễn Tuân và trong những trang văn của ông Nhà văn
đã phát hiện ra chất nghệ sĩ tài hoa dám đương đầu với sóng to gió lớn, hăng hái lao động, quên mình vì công việc chèo chống con thuyền trên sông
Cuộc sống quanh ta luôn vận động với theo vòng quay của đất trời, nhưng suy cho cùng ngày lại qua ngày, mây vẫn bay và gió vẫn thổi nhưng chính Nguyễn Tuân đã mang đến cho ta một thế giới mới, tinh khôi và kì diệu Song, ông cũng là một nhà văn góp phần sáng tạo lại thế giới Văn chương của ông đã mang đến cho chúng ta một chân trời huyền bí riêng biệt, hấp dẫn
và độc đáo Đó là chân trời của cái đẹp, của sự tài hoa và uyên bác! Và tùy bút Người lái đò sông Đà, đã thể hiện trọn vẹn ý nghĩ đó!