HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH BÀI TIỂU LUẬN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT ĐỀ TÀI VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG PHÁP LUẬT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
Trang 1HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
VIỆN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
BÀI TIỂU LUẬNMÔN: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
ĐỀ TÀI: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ XÂY DỰNG PHÁP LUẬT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA
Họ và tên (học viên): GIANG HẢI YẾN
Lớp: Cao học Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật, K27 Khóa học: 2020 - 2022
HỒ CHÍ MINH - 2021MỤC LỤC
Trang 2MỞ ĐẦU
NỘI DUNG
I TƯ TƯỞNG CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VỀ PHÁP LUẬT 1
1 Pháp luật có vai trò hết sức quan trọng trong quản lý nhà nước và xã hội 1
2 Pháp luật tạo dựng và bảo vệ kỷ cương 1
3 Pháp luật có tính dân tộc 2
4 Pháp luật phải dân chủ, nhân văn, vì con người 3
5 Pháp luật đi đôi với đạo đức nhân nghĩa 4
6 Pháp luật phải có các điều kiện đảm bảo để thực thi 5
II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG PHÁP LUẬT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 6
1 Pháp luật xã hội chủ nghĩa phải thể hiện ý chí của giai cấp công nhân nhằm bảo vệ Tổ quốc, thực hiện quyền lợi của nhân dân lao động 6
2 Pháp luật xã hội chủ nghĩa phải thực sự dân chủ nhằm chống quan liêu, mệnh lệnh và sự tùy tiện của cá nhân 7
3 Pháp luật xã hội chủ nghĩa nhằm phát huy tính tích cực của nhân dân, đẩy mạnh sản xuất góp phần nâng cao năng suất lao động 8
4 Pháp luật phải bảo vệ quyền con người, để xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa 9
5 Pháp luật xã hội chủ nghĩa phải hướng tới đoàn kết dân tộc và xây dựng xã hội đồng thuận 10
III VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG PHÁP LUẬT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA 11
1 Yêu cầu về xây dựng pháp luật xã hội chủ nghĩa ở nước ta 11
2 Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng pháp luật xã hội chủ nghĩa ở nước ta 14
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
MỞ ĐẦU
Trang 3Tư tưởng Hồ Chí Minh bắt nguồn từ truyền thống yêu nước, kiên cường bấtkhuất; từ tinh thần tương thân tương ái, lòng nhân nghĩa, ý thức đoàn kết cộng đồng
và ý chí vươn lên vượt qua mọi khó khăn thử thách của con người Việt Nam; là sựkết hợp các giá trị truyền thống của văn hóa phương Đông với các thành tựu hiện đạicủa văn minh phương Tây Nếu như chủ nghĩa yêu nước là nguồn gốc ra đời thì Chủnghĩa Mác - Lênin là nguồn gốc lý luận chủ yếu nhất cho sự hình thành và phát triển
tư tưởng Hồ Chí Minh Bằng thế giới quan và phương pháp luận Mác - Lênin, HồChí Minh đã nhìn nhận, đánh giá phân tích tổng kết các học thuyết, tư tưởng, đườnglối các cuộc cách mạng một cách khoa học và kết hợp chúng với kinh nghiệm hoạtđộng thực tiễn của mình để tìm ra con đường cách mạng đúng đắn, cứu nước và giảiphóng dân tộc ta Giữa thực tiễn phong phú và sinh động, giữa nhiều học thuyết,quan điểm khác nhau, giữa biết bao tình huống đa dạng và phức tạp, phẩm chấtthông minh, tư duy độc lập, lòng ham hiểu biết và tính nhạy bén với cái mới đã tạotiền đề cho Người tìm hiểu, phân tích tổng hợp, khái quát hình thành những luậnđiểm đúng đắn và sáng tạo, hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh
Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật - một trong những nội dungcốt yếu trong kho tàng phong phú của hệ thống tư tưởng của Người - được hun đúcngay từ tuổi thiếu niên đến trước ngày Người ra đi tìm đường cứu nước, giải phóngdân tộc Từ khi hình thành đến năm 1969, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước vàpháp luật, trong đó có tư tưởng về hoạt động lập pháp, liên tục được Người bổ sung
và phát triển làm cơ sở lý luận, kim chỉ nam cho hoạt động xây dựng, hoàn thiện hệthống pháp luật ở nước ta
Trang 4NỘI DUNG
I TƯ TƯỞNG CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VỀ PHÁP LUẬT
1 Pháp luật có vai trò hết sức quan trọng trong quản lý nhà nước và xã hội
Chủ tịch Hồ Chí Minh ý thức rất sớm về tầm quan trọng của Hiến pháp vàpháp luật trong quản lý nhà nước và xã hội Ngay từ năm 1919, trong bản "Yêu sáchcủa nhân dân An Nam" gửi tới Hội nghị Versaile, Nguyễn Ái Quốc đã yêu cầu phải
"thay thế chế độ ra sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật" Đến năm 1922, Người đãkhái quát, thể hiện quan điểm của mình trong bài "Việt Nam yêu cầu ca": "Bảy xinHiến pháp ban hành/Trăm điều phải có thần linh pháp quyền" Có ý kiến cho rằnghai câu thơ lục bát nói về yêu sách thứ 7 này không chỉ chuyển thể thành công nộidung thực chất của một yêu sách chính trị mà còn nâng cao rõ rệt nội dung yêu sáchthành: đòi ban hành Hiến pháp Hiến pháp là luật nhưng là luật cơ bản của một nước,tạo rường cột, cơ sở pháp lý cơ bản cho toàn xã hội, định hình chế định cơ bảnquyền con người, quyền công dân Xa hơn nữa, Nguyễn Ái Quốc còn chỉ ra cốt lõi,tinh tuý của một nhà nước pháp quyền chính là ở chỗ đưa tinh thần thượng tôn phápluật mà trước hết là thượng tôn Hiến pháp vào lĩnh vực quản lý xã hội Tinh thần cao
cả ấy, thật tuyệt vời lại được Người diễn đạt một cách rất độc đáo, xưa nay chưatừng thấy: thần linh pháp quyền Có thể nói, Nguyễn Ái Quốc đã tìm ra được mộtcách thể hiện độc đáo để nói lên ý nghĩa thiêng liêng, tôn quý của Hiến pháp và phápluật mà lại rất gần gũi, dễ cảm nhận, tiếp thu, dễ nhớ, dễ thuộc để làm theo
Tư tưởng về một Hiến pháp dân chủ làm nền tảng cho một nhà nước dân chủ
và thượng tôn pháp luật đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh khẩn trương thực hiện ngaysau khi Cách mạng tháng Tám thành công Với sự ra đời của Hiến pháp năm 1946,
tư tưởng Hồ Chí Minh về một nhà nước dân chủ và pháp quyền, về một nền phápluật của dân, do dân và vì dân đã trở thành hiện thực
2 Pháp luật tạo dựng và bảo vệ kỷ cương
Bên cạnh tư tưởng đề cao pháp luật trong quản lý nhà nước và xã hội, tưtưởng về pháp chế cách mạng, pháp chế xã hội chủ nghĩa thể hiện rõ nét trong tư
Trang 5tưởng Hồ Chí Minh, mặc dù thuật ngữ đó không được sử dụng trong Hiến pháp năm
1946 và Hiến pháp năm 1959 Tư tưởng đó thể hiện ở chỗ, tại Mục A, chương IIHiến pháp năm 1946 dành 2 điều quy định nghĩa vụ của công dân, thì nghĩa vụ tôntrọng Hiến pháp, tuân theo pháp luật được đặt ra ngay sau nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc.Hiến pháp năm 1959 thể hiện điều đó rõ nét và đầy đủ hơn khi quy định: “Tất cảnhân viên cơ quan nhà nước đều phải… tuân theo Hiến pháp và pháp luật…; Nhànước chiểu theo pháp luật bảo hộ quyền sở hữu về đất đai… về tư liệu sản xuất…của nông dân, người lao động riêng lẻ, tư sản dân tộc; công dân có nghĩa vụ tuântheo Hiến pháp, pháp luật, kỷ luật lao động, trật tự công cộng và những quy tắc sinhhoạt công cộng”
Ngoài ra, tư tưởng về một nền pháp chế cách mạng, dân chủ được thể hiệntrong những bài viết, bài nói chuyện, thư gửi của Người tại các hội nghị của cácngành, các cấp Thí dụ, trong bài viết về đạo đức công dân, tiêu chuẩn đầu tiên màngười nêu ra là: “tuân thủ pháp luật của nhà nước” Những điều đó còn nguyên tínhthời sự cho đến ngày nay, khi chúng ta đang xây dựng một nhà nước pháp quyền,đòi hỏi mọi công dân đều phải tuân thủ pháp luật một cách nghiêm minh và đặt phápluật lên trên hết
3 Pháp luật có tính dân tộc
Ngay từ khi ra đi tìm đường cứu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có địnhhướng cho một kiểu hiến chính dân tộc, dân chủ ở Việt Nam, theo kiểu Việt Nam.Những năm bôn ba ở nước ngoài, rồi đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, người chiến sỹcộng sản Nguyễn Ái Quốc, tuy coi mình là một học trò trung thành của Lê-nin,nhưng vẫn suy nghĩ để định hướng cho một kiểu hiến pháp thích hợp với xã hội vàcon người Việt Nam, chứ không nhất thiết theo kiểu Cộng hoà Xô-Viết Hiến chính
Hồ Chí Minh mà cách mạng Tháng Tám xác nhận và thực thi bằng Tuyên ngôn Độclập và Hiến pháp nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, là một Hiến chính dân tộc dânchủ mang đậm nét sắc thái đất nước và con người Việt Nam Cũng là dân chủ,nhưng dân chủ ở Việt Nam là hết sức rộng rãi, chưa từng thấy trong lịch sử Điều 1,Hiến pháp năm 1946 quy định: “Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhândân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo”
Trang 6Đặc biệt, tiêu biểu nhất là chế độ phổ thông đầu phiếu Phổ thông đến cực độ Mọicông dân đều đi bầu Không loại trừ ai Không cần điều kiện gì Không biết đọc biếtviết cũng không hề gì Điều đó chỉ có ở tư tưởng Hồ Chí Minh, mà xuất phát từ cáibất biến trong tư tưởng hiến chính của Người: “Người ta sinh ra tự do và bình đẳng
về quyền lợi và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi”
4 Pháp luật phải dân chủ, nhân văn, vì con người
Trong việc xây dựng hệ thống pháp luật, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất chú trọngtính nhân văn Với Người, pháp luật là do con người và vì con người, không theokiểu pháp luật độc tôn Trong tư tưởng của Người, bao giờ cũng chú ý tới tính hàihoà, giải quyết mối quan hệ giữa người với người, giữa người với công việc trên nềntảng có lý, có tình
Tư tưởng Hồ Chí Minh thể hiện một hệ thống quan điểm rõ ràng, nhất quán vềviệc xây dựng hiến pháp vì con người Trong bản "Yêu sách của nhân dân An Nam"gửi tới Hội nghị Versaile, Nguyễn Ái Quốc đã yêu cầu phải để cho nhân dân AnNam có quyền tự do ngôn luận, tự do lập hội và hội họp, tự do giáo dục Mấy nămsau, trong thư "Nhời hô hoán gửi Hội Vạn quốc", Nguyễn Ái Quốc một lần nữa đềnghị: "Nếu được độc lập ngay thì nước chúng tôi… sắp đặt một bản Hiến pháp vềphương diện chính trị và xã hội theo những lý tưởng dân quyền" Khai sinh nướcViệt Nam dân chủ cộng hoà, Chủ tịch Hồ Chí Minh viện dẫn Tuyên ngôn độc lậpcủa Hoa Kỳ năm 1776 và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạngPháp năm 1789 để khẳng định: "Tất cả các dân tộc trên thế giới sinh ra đều bìnhđẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do" Đây là tưtưởng về quyền con người và hơn nữa, đó là quyền con người gắn bó với quyền của
cả quốc gia, dân tộc
Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, pháp luật là cơ sở thực hiện quyền dân chủ.Tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ cách mạng lâm thời (3/9/1945), Chủ tịch HồChí Minh đã đề ra nhiệm vụ phải ban hành Hiến pháp cho Nhà nước dân chủ mới vàxem đó là một trong 6 nhiệm vụ cấp bách của chính quyền nhà nước non trẻ Tại Lễtuyên thệ cho các Thẩm phán mới, tổ chức long trọng ở “Lâu đài công lý” (Palais dejustice), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tỏ rõ quan điểm về một nền tư pháp vì dân trong
Trang 7lời căn dặn: “Thẩm phán của nước Việt Nam mới, xét xử là phải phục vụ nhân dân,chứ không phải đèn trời soi xét” Người đã nêu cao tác phong gần dân, vì dân, xácđịnh điều đó như lý tưởng, mục tiêu duy nhất của người cán bộ tư pháp.
Như vậy, trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, pháp luật sinh ra không
vì một cái gì khác hơn là vì dân Việc đưa tư tưởng lập hiến và pháp quyền dân chủvào cuộc vận động giải phóng dân tộc ở Việt Nam là đóng góp vô cùng quí báu và tolớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh Pháp lý dân chủ và nhân đạo, mang tính người vàtình người là yêu cầu mới nhất của trào lưu tiến bộ trên thế giới hiện nay
5 Pháp luật đi đôi với đạo đức nhân nghĩa
Chủ tịch Hồ Chí Minh không phải là người nặng về “đức trị”, coi nhẹ “pháptrị”, mà là người kết hợp chặt chẽ đức trị và pháp trị Cùng với việc nêu cao vai tròcủa đạo đức cách mạng, Bác Hồ không quên vai trò quan trọng của pháp luật Điều
đó cắt nghĩa vì sao Chủ tịch Hồ Chí Minh là một con người bao dung, nhân hậu,nhưng cũng rất nghiêm khắc, không bỏ qua, bao che sai lầm, khuyết điểm, luôn đòihỏi sự bình đẳng trước pháp luật Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Đại táTrần Dụ Châu khi làm Cục trưởng Cục Quân nhu đã lợi dụng chức vụ, bớt xén phầncơm áo, vốn đã rất kham khổ, thiếu thốn của bộ đội để sống phè phỡn, truỵ lạc, lãngphí Vụ án được khởi tố, đưa ra Toà án quân sự, Trần Dụ Châu bị lãnh án tử hình.Trần Dụ Châu và gia đình kháng án lên Bác Hồ, xin được khoan hồng Vụ án đã gâycho Bác Hồ một nỗi buồn sâu sắc Nhưng, đối với loại sâu mọt đục khoét dân, trịmột người để cứu muôn người, Bác đã ký lệnh bác đơn chống án của Trần Dụ Châu,
dù rất đau lòng Qua đó, có thể thấy bên cạnh đạo đức, Bác Hồ rất đề cao pháp luật
Có ai đó đặt câu hỏi: giữa đạo đức và pháp luật, Chủ tịch Hồ Chí Minh trọngđức trị hay pháp trị hơn? Theo tác giả Vũ Đình Hoè, cả đạo đức và pháp luật, đức trị
và pháp trị vốn chỉ là một, một căn nguyên, cùng một bản chất trong tư tưởng HồChí Minh Ở Chủ tịch Hồ Chí Minh, đạo đức là gốc, pháp luật là chuẩn Trong cáinhất thể "đạo đức - pháp luật", xét về cội nguồn thì thiện, đức có trước và là gốc của
lệ, luật Xét về công dụng đối với đời sống xã hội thì đạo đức gây men sống, cònpháp luật là chuẩn, xác định mức độ, phạm vi, phương pháp tác động của men sống
ấy chỉ đạo hành động con người và bảo đảm hành động ấy có hiệu quả đối với xã
Trang 8hội Với Chủ tịch Hồ Chí Minh, pháp luật là tất yếu cần cho công cuộc xây dựng vàphát triển đất nước, hình thành mọi quan hệ xã hội hợp chuẩn đã định Cho nêntrước Cách mạng Tháng Tám và ngay sau ngày tuyên bố độc lập, Chủ tịch Hồ ChíMinh đã nghĩ đến, lo việc soạn thảo Hiến pháp và xây dựng hệ thống luật pháp.
Nhưng, gốc có bền thì cây mới đứng được và tươi tốt lên Đồng thời với việcsoạn thảo Hiến pháp, Bác ra lệnh giữ lại mọi luật, lệ cũ còn thích hợp với chế độmới Người gửi thư "khẩn cấp" cho các uỷ ban nhân dân, các bộ, tỉnh, huyện, làng(đầu tháng 12/1945) và gửi thư cho đồng bào Bắc Bộ (năm 1947) để răn bảo cán bộngoài Đảng, trong Đảng sớm biết tu tỉnh, tẩy rửa mọi thói hư, tật xấu, tư thù, tư oán,cậy thế, cậy thần, quân phiệt hà hiếp, kể cả hẹp hòi, chuộng hình thức, ích kỷ, hámlợi danh; nghĩa là những điều luân lý thông thường, những yêu cầu sơ đẳng của đạođức làm người, của cái thiện bẩm sinh
Chủ tịch Hồ Chí Minh coi đạo đức và pháp luật là hai mặt không thể tách rờitrong người cán bộ pháp lý “Có thấm nhuần đạo đức vô sản, có thấm nhuần đứcnhân của đạo đức thì người cán bộ pháp lý mới làm tốt công tác xây dựng pháp luật
và thi hành pháp luật” Pháp luật đi đôi với đạo đức, xây dựng một nền pháp quyềnnhân nghĩa là nét hết sức độc đáo của tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật Tư tưởng
đó có cội rễ hết sức sâu xa từ truyền thống, thấm nhuần đạo lý nhân bản của dân tộcsong hành với tư tưởng về pháp lý của thế giới Đó chính là sự kết tụ tinh hoa củadân tộc với những giá trị thời đại trong một con người Hồ Chí Minh
6 Pháp luật phải có các điều kiện đảm bảo để thực thi
Đề cao vai trò của pháp luật, Chủ tịch Hồ Chí Minh đồng thời hết sức quantâm đến vấn đề làm thế nào để pháp luật được thực thi Người cho rằng trước hết,pháp luật phải đầy đủ, chính xác Sau đó, pháp luật phải đến được với người dân,làm cho dân hiểu rõ pháp luật để sống và làm theo pháp luật Người nói: “Một nhànước vững mạnh, có hiệu lực phải là một nhà nước làm cho mọi người dân biết sống
và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật Nhà nước pháp quyền chỉ phát huy hiệulực của mình khi nó biết kết hợp giáo dục đạo đức và pháp luật trong quản lý xã hội
và nhà nước” Cuối cùng, Người yêu cầu người thi hành pháp luật phải công tâm,minh bạch, nghiêm minh Cũng trong Lễ tuyên thệ cho các Thẩm phán mới, Người
Trang 9nhắc nhở: “Thẩm phán của nước Việt Nam mới, phải “chí công vô tư”, không được
để cho nén bạc đâm toạc tờ giấy” Người đã nêu cao đức thanh liêm, đề cao hai chữ
“công tâm” của người cán bộ tư pháp và yêu cầu không để lợi ích cá nhân làm mờmắt mà làm sai pháp luật
II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG PHÁP LUẬT XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
1 Pháp luật xã hội chủ nghĩa phải thể hiện ý chí của giai cấp công nhân nhằm bảo vệ Tổ quốc, thực hiện quyền lợi của nhân dân lao động
Sinh thời, các nhà kinh điển từng chỉ rõ: “Không có Nhà nước và pháp luậtphi giai cấp mà pháp luật là ý chí của giai cấp được đề lên thành luật” Giai cấpthống trị sử dụng pháp luật thông qua bộ máy nhà nước để thực hiện mục tiêu chínhtrị của mình Như vậy, bản chất giai cấp của pháp luật là phổ biến của tất cả các kiểuhình thức nhà nước Nắm vững quan điểm đó, khi xây dựng pháp luật XHCN, HồChí Minh nhấn mạnh: “Pháp luật của chúng ta… là ý chí của giai cấp công nhânlãnh đạo cách mạng, đại biểu cho lợi ích của nhân dân lao động Pháp luật ta khôngnhững đặt ra là để đàn áp kẻ thù của cách mạng mà còn để cải tạo xã hội theo địnhhướng XHCN, giáo dục quần chúng làm cách mạng, xây dựng cuộc sống tốt đẹp củamình” Để xây dựng pháp luật XHCN, Hồ Chí Minh chủ trương phải dựa hẳn vàolực lượng nhân dân, lực lượng lao động và số đông dân chúng
Tính giai cấp của pháp luật XHCN Việt Nam là bảo vệ Tổ quốc và thực hiệnquyền lợi cho nhân dân lao động Người viết: “Phải góp phần làm cho luật pháp của
ta tốt hơn, càng ngày càng phong phú hơn… Trước hết, phải đề cao lòng thươngnước, thương đồng bào, phải căm ghét bọn thực dân xâm lược và bè lũ tay sai củachúng Phải có quyết tâm kháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn, không sợ hy sinh,gian khổ” và “Pháp luật phải làm sao đóng góp vào việc làm cho nước nhà được độclập, dân được tự do, hạnh phúc, nhân loại khỏi đau khổ Như vậy, thì phải đấu tranhcách mạng, trước mắt phải đánh đổ bọn thực dân xâm lược, đánh đổ Việt gian phảnquốc, bọn bù nhìn tay sai của đế quốc thực dân” Chủ trương này thể hiện tính cáchmạng triệt để của pháp luật XHCN là nhằm thiết lập trật tự cách mạng, lật đổ chế độ
Trang 10cũ, xây dựng chế độ mới, trong đó, thiết lập trật tự mới phải xuất phát từ pháp luật,bằng pháp luật.
2 Pháp luật xã hội chủ nghĩa phải thực sự dân chủ nhằm chống quan liêu, mệnh lệnh và sự tùy tiện của cá nhân
Hồ Chí Minh đã chỉ ra sự khác nhau căn bản giữa pháp luật XHCN và phápluật phong kiến, pháp luật tư sản là ở chỗ: “Phong kiến đặt ra luật pháp để trị nôngdân Tư bản đặt ra luật pháp để trị công nhân và nhân dân lao động… Luật pháp củagiai cấp bóc lột đặt ra để áp bức các giai cấp bị bóc lột Luật pháp cũ đặt ra để giữgìn trật tự xã hội thật, những trật tự xã hội ấy chỉ có lợi cho thực dân phong kiến,không phải có lợi cho toàn thể nhân dân”… Thực dân Pháp xâm lược Việt Namchúng đặt ra pháp luật để trừng trị giai cấp chống lại mình và mục đích đầu tiên củagiai cấp bóc lột là trừng trị và áp bức giai cấp, bản chất của pháp luật bóc lột là phảndân chủ, phản tiến bộ Còn pháp luật của chúng ta là pháp luật dân chủ, tiến bộ, làpháp luật hướng tới giải phóng nhân dân lao động, thực hiện tự do cho xã hội HồChí Minh viết: “Bản Hiến pháp chúng ta thảo ra… phải tiêu biểu cho các nguyệnvọng của nhân dân… Sau khi thảo xong, chúng ta cần phải trưng cầu ý kiến củanhân dân cả nước một cách thật rộng rãi Có như thế Hiến pháp của chúng ta mớithật sự là một bản Hiến pháp của nhân dân, của chế độ dân chủ”
Pháp luật của chế độ thực dân và phong kiến là chuyên chế, bản chất củachuyên chế là độc quyền, phản dân chủ Trong chế độ chuyên chế mọi hoạt động củagiai cấp phong kiến, thực dân đều là sự tùy tiện của cá nhân, địa chủ, quan lại vàthực dân Để vạch trần bản chất của sự tùy tiện này, Hồ Chí Minh dẫn chứng:
“Trong luật Gia Long cũ của nước ta, có một điều quy định rằng kẻ nào chạy quađường khi vua đi ngang qua là phạm tội” Sự tùy tiện của pháp luật thực dân ở cácnước thuộc địa đã gây ra tội ác đối với nhân dân thuộc địa, nó phản văn minh, phảntiến bộ, thể hiện sự man rợ đối với con người Hồ Chí Minh viết: “Mỗi người ViệtNam lúc nào cũng phải mang theo mình thẻ thuế thân, khi hỏi phải xuất trình; aiquên hoặc đánh mất sẽ bị bỏ tù” Còn khi cần tăng thêm nguồn thu thì bọn nhà đoan
“cứ việc chữa lại các con số của tài khóa rồi bắt các làng phải đóng thuế cho số đinh
Trang 11và điền cao hơn con số đã phân bổ đầu năm… Chẳng còn luật lệ nào khác ngoài sựtùy tiện của bọn nhà đoan”, hơn thế nữa “một người Pháp bắn vỡ sọ một ngườiTrung kỳ bằng súng lục; ông viên chức Pháp kia nhốt một người Bắc kỳ vào cũi chósau khi đánh đập tàn nhẫn anh ta; ông thầu khoán Pháp này trói tay một người Nam
kỳ cho chó cắn, rồi đem giết đi; ông thợ máy Pháp hạ sát một người Việt bằng súngsăn; ông nhân viên hàng hải Pháp khác xô người gác cầu bản xứ vào đống than hồngcho chết, v.v… và v.v… lại không bị trừng trị? Bởi vì “Pháp luật, công lý đối vớingười bản xứ? Thôi đi! Chỉ có ba toong, súng ngắn, súng dài, đấy mới là thứ xứngđáng với lũ giòi bọ ấy” Từ những dẫn chứng trên đây, chúng ta thấy bản chất củapháp luật thực dân, phong kiến là sự tùy tiện cá nhân với mục đích áp bức nhân dânlao động và dân tộc bản xứ
Pháp luật XHCN mà chúng ta xây dựng không chỉ có ý nghĩa như là một công
cụ để trấn áp kẻ thù, xử lý, trừng trị những kẻ phạm tội mà còn là công cụ tuyêntruyền, giáo dục hữu ích đối với nhân dân Hồ Chí Minh yêu cầu những người phụtrách thi hành pháp luật phải nêu cao cái gương: “Phụng công, thu pháp, chí công vôtưcho nhân dân noi theo” Còn đối với Chính phủ, Người từng khẳng định trước kỳhọp thứ 2, Quốc hội khóa I rằng: “Tuy trong quyết nghị không nói đến, không nêulên hai chữ liêm khiết, tôi cũng xin tuyên bố trước Quốc hội, trước quốc dân vàtrước thế giới: Chính phủ sau đây là một Chính phủ liêm khiết… và nếu làm gươngkhông xong, thì sẽ dùng pháp luật mà trị những kẻ ăn hối lộ - đã trị, đương trị và sẽtrị cho kỳ hết” Có như vậy mới xây dựng được pháp luật XHCN mang tính nhânvăn và tính dân tộc sâu sắc
3 Pháp luật xã hội chủ nghĩa nhằm phát huy tính tích cực của nhân dân, đẩy mạnh sản xuất góp phần nâng cao năng suất lao động
Hồ Chí Minh khẳng định, pháp luật XHCN phải phát huy được những truyềnthống tốt đẹp của dân tộc trong xây dựng chế độ mới Hồ Chí Minh viết: “Nhân dân
ta sẵn có truyền thống tốt đẹp là lao động cần cù, sinh hoạt giản dị, lại có tinh thầnyêu nước nồng nàn Chúng ta cần phát huy truyền thống và tinh thần ấy” Người yêucầu “mỗi công nhân, đã là chủ của xí nghiệp, chủ nước nhà, phải tự nguyện tự giác
Trang 12giữ kỷ luật lao động… các xí nghiệp, các cơ quan, các trường học, các đoàn thể…cần phải tăng cường kỷ luật lao động, nâng cao tinh thần trách nhiệm, tránh mọihành động tự do chủ nghĩa và dân chủ quá trớn” Pháp luật phải quy định rõ vai trò
và trách nhiệm công nhân trong việc tham gia quản lý xí nghiệp Phải thực hiện kỷluật lao động cho nghiêm, quản lý lao động cho tốt, quản lý vật tư chặt chẽ, đẩymạnh phong trào thi đua yêu nước và kiên quyết chống nạn quan liêu, chống tham ô,lãng phí
Hồ Chí Minh gắn việc xây dựng pháp luật XHCN với nâng cao năng suất laođộng, thực hiện mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội Người viết: “Muốn xây dựngchủ nghĩa xã hội thì phải tăng sản xuất và thực hành tiết kiệm Muốn tăng gia sảnxuất và thực hành tiết kiệm thì phải quản lý tốt Muốn quản lý tốt thì cán bộ và côngnhân phải thông suốt tư tưởng, phải có thái độ làm chủ nước nhà, làm chủ xí nghiệp.Muốn quản lý tốt phải nâng cao tinh thần trách nhiệm, phải làm đến nơi đến chốn,
làm tốt, vượt mọi khó khăn” Người yêu cầu công nhân phải giữ kỷ luật lao động và
thi đua lao động, lao động phải tự nguyện Mỗi công nhân cần phải nhận thức đượcrằng: mình là người chủ xí nghiệp, là một mắt xích quan trọng trong dây chuyền sảnxuất, nếu bê trễ, lười biếng sẽ làm ảnh hưởng chung đến xí nghiệp, đến nhà máy.Cho nên, cần phải thi đua lao động và chấp hành tốt kỷ luật lao động, thông qua thiđua và giữ gìn kỷ luật sẽ tạo ra tính sáng tạo, gúp công nhân phát triển được tài năngcủa mình
4 Pháp luật phải bảo vệ quyền con người, để xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa
Hồ Chí Minh đã nhìn thấy, pháp luật là một trong những yếu tố quyết địnhtrong việc thiết lập và bảo vệ quyền con người, quyền công dân Người yêu cầu mọiquyền của người dân phải được thể chế hóa bằng Hiến pháp và pháp luật, phải bằngpháp định Là một người xuất thân từ một dân tộc thuộc địa, Hồ Chí Minh thấu hiểurất rõ nổi khổ của nhân dân các nước thuộc địa, bị thực dân chà đạp lên nhân quyền.Người phê phán tội ác của chủ nghĩa thực dân, chà đạp lên nhân phẩm, vi phạmnhân quyền một cách trắng trợn, phi nhân tính Người chỉ rõ, dưới ách đô hộ củathực dân Pháp thì Việt Nam biến thành một địa ngục Ở Đông Dương, thực dân Pháp