Câu 2 a) Ngủ nghỉ của hạt (seed dormancy) với nghĩa chung nhất là trạng thái ngừng hoạt động sinh trưởng bởi các nguyên nhân bên ngoài hay bên trong, hạt ngủ nghỉ là hạt không có khả năng nảy mầm ngay cả khi điều kiện môi trường thuận lợi cho sự nảy mầm của hạt đó b) Các hình thức ngủ Theo Larry O Copeland, 1995 ngủ nghỉ của hạt được phân thành hai nhóm là ngủ sơ cấp và ngủ thức cấp, trong ngủ sơ cấp lại ñược phân làm hai hình thức ngủ ngoại sinh và ngủ nội sinh Trạng thái ngủ sơ cấp Ngủ sơ cấp.
Trang 1Câu 2
a) Ngủ nghỉ của hạt (seed dormancy) với nghĩa chung nhất là trạng thái ngừng hoạt động sinh trưởng bởi các nguyên nhân bên ngoài hay bên trong, hạt ngủ nghỉ là hạt không có khả năng nảy mầm ngay cả khi điều kiện môi trường thuận lợi cho sự nảy mầm của hạt đó
b) Các hình thức ngủ
Theo Larry O Copeland, 1995 ngủ nghỉ của hạt được phân thành hai nhóm là ngủ sơ cấp và ngủ thức cấp, trong ngủ sơ cấp lại ñược phân làm hai hình thức ngủ ngoại sinh và ngủ nội sinh
Trạng thái ngủ sơ cấp
Ngủ sơ cấp là hình thức ngủ phổ biến nhất và ñược chia làm hai hình thức là ngủ nội sinh và ngủ ngoại sinh
- Trạng thái ngủ ngoại sinh:
Ngủ ngoại sinh là do các điều kiện cần thiết cho sự nảy mầm của môi trường bên ngoài không phù hợp như ánh sáng, nhiệt độ, không khí hoặc do cấu trúc của vỏ hạt không thấm nước và không khí dẫn đến trạng thái ngủ nghỉ của hạt, nói cách khác hình thức ngủ này liên quan đến đặc tính của vỏ hạt
- Trạng thái ngủ nội sinh:
Ngủ nội sinh là dạng ngủ phổ biến nhất của hạt, là đặc tính di truyền của hạt do các yếu tố bên trong hạt như độ chín của phôi, các chất điều tiết sinh trưởng, quá trình trao đổi chất chưa hoàn thành hoặc không phù hợp cho sự nảy mầm
Ví dụ: hạt ngủ nghỉ do ảnh hưởng mạnh bởi quá nhiều chất ức chế phải loại bỏ hoặc giảm đi trước khi nảy mầm Hình thức ngủ nội sinh không giống ngủ ngoại sinh yêu cầu sự biến đổi của vỏ hạt mà yêu cầu phải có những biến đổi sinh lý trong hạt Để thay đổi sinh lý trong hạt người ta có thể sử dụng chất điều tiết sinh trưởng, thay đổi nhiệt độ, phơi nắng sẽ giảm bớt ngủ nội sinh của hạt
Trạng thái ngủ thứ cấp
Ngủ thứ cấp do sự cưỡng bức quá mức của điểm tới hạn trong chuỗi trao đổi chất hướng đến sự nảy mầm hoặc có thể do cân bằng chất kích thích và ức chế sinh trưởng không phù hợp
c) Hệ thống phân loại khác về ngủ nghỉ:
Một hệ thống phân loại ngủ nghỉ của hạt “ quan sát toàn bộ hạt” của Marianna
G Nikolaeva phân loại được xác định bằng hình thái và sinh lý của hạt trên cơ
Trang 2sở này C Baskin and J Baskin (1998; 2004) đề nghị một hệ thống phân loại ngủ nghỉ hoàn chỉnh bao gồm 5 loại ngủ nghỉ của hạt
Ngủ sinh lý (Physiological dormancy - PD)
- PD là hình thức phổ biến ở các loại hạt của cây hạt trần và cây hạt kín
- Ngủ sinh lý có thể chia làm ba mức nhỏ:
+ Ngủ sâu (PD deep)
+ Trung gian (PD intermediate)
+ Ngủ không sâu (PD non-deep)
- PD sâu: Tách phôi để cho nảy mầm loại hạt này cũng không sinh trưởng và tạo
ra cây con bình thường, xử lý GA3 không phá ngủ được loại ngủ này nó cần một vài tháng ủ lớp lạnh hoặc ấm để nảy mầm Chủ yếu của các cây trồng là ở dạng ngủ không sâu, loại này khi tách phôi nuôi tạo ra cây con bình thường và xử lý GA3 có thể phá ngủ được
Ngủ hình thái (Morphological dormancy - MD)
MD rõ ràng trong các hạt với quá trình phát triển của phôi, nhưng khác nhau (lá mầm và trụ rễ mầm) Những phôi này không ngủ nghỉ nhưng cần có thời gian
để phát triển và nảy mầm
Ngủ hình thái- sinh lý (Morphophysiological dormancy - MPD)
MPD cũng chứng minh dưới quá trình phát triển của phôi nhưng có phối hợp với ngủ sinh lý Loại hạt này yêu cầu xử lý phá ngủ như ủ lớp hoặc GA3
Ngủ lý học (Physical dormancy - PY)
PY do nguyên nhân lớp tế bào không thấm nước trong vỏ hạt hoặc vỏ quả Phá ngủ trạng thái này bằng cơ học hay hóa học
Ngủ phối hợp (Combinational dormancy - PY+PD)
PY+PD là tổ hợp của ngủ sinh lý và cơ lý
*Tài liệu tham khảo
TS Vũ Văn Liết – PGS.TS Nguyễn Văn Hoan Giáo trình “Sản xuất giống và công nghệ giống” - “Chương 4: Trạng thái ngủ nghỉ của hạt” Truy cập ngày 09/06/2022 từ
https://tailieu.vn/docview/tailieu/2011/20110624/songsongcuoc/sanxuathatgiong _cnhatgiong_c4_66.pdf?rand=432611