Địa lý và lịch sử tỉnh Cà Mau (Tập I): Phần 1

Tài liệu Địa lý và lịch sử tỉnh Cà Mau (Tập I) Phần 1 trình bày các nội dung chính sau: Quá trình hình thành tỉnh Cà Mau; Thiên nhiên và con người tỉnh Cà Mau; Cà Mau trong thời kỳ 1930-1945;... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

s o GIAO D - OÀO TAO OA MAU

THAI VAN LONG (Chù bién)

H0irriwH«cj4

-AmUM

so GIÀO PyC VÀ OÀO TAO CÀ MAU

Ths Thài Vàn Long (Chù bién)

Nguyèn Hùu Thành - Bùi Sdn Hai

Le Vàn Luàn - Nguyen Minh Dàng - Tran Quang Thinh

LjCH Sir VÀ DjA LY CÀ MAU

(Tal lièu dùng cho day hoc òcàc tritàng Pho thóng tinh Cà Mauì

T A P I

LICH SU

Ldl NOI DAU

De tài khoa hoc càp tinh "Nghièn cùu tóng hcfp, xày dùng nói dung va phUcfng phàp gidng day món Lich su, Dia ly dia phUcfng cho hoc sinh pho thóng Cà Mau" dà dudc thue hien

do Sd Giào due Dào tao ed quan chù tri, Sd Khoa hoc Gòng nghè va Mói trUdng eùa tinh - ed quan chù quàn Tham già de tài gom:

NGUT.Ths Thài Vàn Long Phó Giàm dóc Sd Giào due

& Dào tao Cà Mau - Chù nhiem de tài

- Nguyen HUu Thành-Phó Ban Tuyén giào Tinh uy Cà Mau

- Nguyèn Minh Dàng - Chù tich Gòng doàn ngành Giào due tinh Cà Mau

- Tran Quang Thinh - Chù tich Gòng doàn trUdng PTTH chuyèn Phan Ngoc Hién tinh Cà Mau

- NGUT Bùi Sdn Hai - Nguyèn TrUdng phòng PTTH Sd Giào due - Dào tao tinh Minh Hai (eù)

- Le Vàn Luàn - Chù nhiém khoa Dia ly trUdng Cao dàng

Su pham Bae Lièu

De tài dà dude nghiém thu theo quyé't dinh so 38/QD.KCM ngày 15 thàng 1 nàm 2001 eùa Giàm dóc Sd Khoa hoc - Gòng nghè va Mòi trUdng tinh Cà Mau De trién khai, ùng dung kèt qua nghièn cùu trèn, nhàm phue vu cho viéc giàng day va hoc tàp ehUdng trình Lich su dia phudng va Dia ly dia phudng d càc trUdng phó thóng va sU pham trong

thành tài lièu dùng cho day hoc d truòng THPT Sàch goni hai tàp: Lich su va Dja ly tinh Cà Mau

Trong qua trình hoàn thành hai tàp tài liéu này, Sd Giào due - Dào tao Cà Mau va càc tàc già dà tièp thu nhiéu y kié'n dóng góp quy già; dà tham khào va su dung nhiéu tài liéu dUde cóng ho trèn càc sàch, bào, tap chi; càc bào cào du àn va nhiéu tài liéu, vàn bàn eó già tri khoa hoc va phàp ly khàc eùa càc Cd quan Dàng, ehinh quyén, doàn thè càc càp d trong

va ngoài tinh Sd Giào due - Dào tao Cà Mau va càc tàc già xin dUdc phép su dung va càm dn tàt cà càc ed quan ddn vi, trUdng hoc, càc càn bò, giào vièn, càc tàc già là chù sd hùu eùa nhùng tu liéu trèn

De tàp tài liéu này dUdc trién khai va su dung eó hi^u qua Sd Giào due - Dào tao Cà Mau de nghj:

1 Dòi vói càc giào vièn bò mòn càn cu tài liéu này va bò sung càp nhàt nhùtng yèu eàu, nói dung càn thiè't khàc de soan thành càc bài day theo phàn phòi ehUdng trình Lich su dia phUdng, Dia ly dia phUdng do Bò Giào due - Dào tao ban hành va càc huóng dàn thUe hién eùa Sd Dòng thdi trong khi tién hr.nh càc boat dòng giào due, giàng day nói khoa, ngoai

khoa V hàe eó lièn quan, càc giào vièn càn khai thàe, su dung

tài liéu này nhu sàch tham khào khàc dudc dùng ehinh thùe trong nhà trUdng de ho sung, lièn he minh boa thUe té dia nhudng nhàm nàng cao hiéu qua giào due cho hoc sinh

2 Dòi vói hoc sinh Tiéu hoc va Trung hoc phó thóng, su dung làm tài liéu ehinh thùe de hoc tàp Lich su Dia ly dja phUdng va con là sàch doc thèm ho ich

3 Tài lièu này dUde dùng làm tài lièu tham khào cho hoc sinh, sinh vièn càc trUdng Trung hoc rhuyèn nghiép, Cao dàng trong tinh

Do làn dàu bién soan va in àn chàc chàn sé khòng trành khòi nhùng thiéu sót, Sd Giào due - Dào tao Cà Mau va càc tàc già rat mong nhàn dUde y kié'n dóng góp eùa càc nhà nghièn cùu, càc giào vién va hoc sinh, sinh vièn de làn tài bàn dUdc hoàn ehinh hdn

N G U t Nguyèn Viét Hong

Giàm dóc Sd Giào due - Dào tao Cà Mau

LÒI GIOÌ THIÉU

Thiie hién nguyèn ly giào due eùa Dàng "hoc di dòi vói hành", "nhà trUdng gàn vói xà bòi", nhùng hiéu biet ve dia phUdng là yèu eàu quan trong dòi vói the he tré Bòi vi, long yèu nude dUde xày dung trèn ed sd long tu bào, yèu quy va trach nhiém dòi vói què hUdng

Trong chudng trình giào due càc mòn Lich su, Dja ly d trUdng pho thòng (Tiéu hoc va Trung hoc), nhùng tiét ve Ljeh

su va Dja ly dja phUdng ehiém mot ty le khòng nhò Diéu này thè hién mày yèu eàu sau day:

- Ve mqt giào di/àng, eung càp cho hoc sinh nhùng kién

thùe Cd bàn ve Ljeh su, Dja ly; giùp càc em hièu vùng chàc, toàn dién hdn ve dà't nUóc, dàn toc, vi dja phUdng là mot bò phàn hùu ed eùa Tò quóc Viét Nam

- Ve mgt giào due, boi dudng cho hoc sinh long yèu què

hUdng de xày dUng long yèu Tò quóc xà bòi chù nghìa giàu dep ma òng cha ta dà dò mò hòi, xudng mau xày dUng nèn 0 day, càc em hièu rò truyén thòng tòt dep, cành quan hàp dàn tài nguyèn phong phù, con ngUdi thòng minh, sàng tao eua què hUdng, de cùng eó nhàn thùe ve truyén thòng ehung eùa dàn toc, tinh thòng nhàt eùa Tò quóc va quyét tàm bào

ve xày dUng què hUdng dàt nUdc- ngày mot giàu manh vàn minh, tièn bò

- Ve mot phot trién rèn luyèn cho hoc sinh nhùng ky

nàng càn thiét phù hdp vói yèu eàu trình do h(K' sinh ve tu

duy va thUe hành de nàng cao chat ludng hoc tàp va gàn vói cuòc song

Xuàt phàt tu "Muc tiéu giào due" dUdc quy dinh trong

"Luqt Giào due", dude Quóc bòi thòng qua tai ky bop thù tu

khoà X, ngày 2 thàng 12 nàm 1998: " là dào tao con ngUÒi Viét Nam phàt trién toàn dién, eó dao due, tri thùe, sue kboe, thàm my va nghé nghiép, trung thành vói ly tUdng dóc làp dàn toc va chù nghìa xà bòi; hình thành va boi dUdng nhàn càch, phàm chat va nàng luc eùa cóng dàn, dàp ùng yèu eàu

ve xày dung va bào ve To quóc", ehùng ta nhàn thùe dùng vai trò, vj tri, tàc dung eùa mòn Ljeh su va Dia ly d trUdng phó thòng Do chùe nàng, nhiém vu eùa minh, Lich su va Dia ly

eó y nghìa rat quan trong vói viéc giào due nhàn dàn trong cóng cuòc dUng nUde va giù nUóc Vi vày, Ljeh su va Dja ly là mot trong nhùng phUdng tién, vù khi dàu tranh càch mang, giào due, vàn dòng quàn ehùng Vi vày, ngay khi mói ve nUóc (8/2/1941) de trUe tièp lành dao càch mang Viét Nam, Bàc Ho

dà viét càc quyén Ljeh su va Dia ly Cao Bang va nuóc ta

Md dàu quyén "Ljeh su nUóc ta", Bàc nhàe nhd:

"Dàn ta phài biet su ta, Cho tu&nggóc tich nUàc nhà Viét Nam".^^*

Day là nguyèn tàc phudng phàp luàn (Hoc xUa de hièu nay), nguyèn tàc giào due (Biet de hièu) ma Bàc Ho nèu ra, ehùng ta càn nhàn thùe

Tàc dung eùa sàch Ljeh su va Dja ly do Bàc Ho bién soan nhanh chóng thàm nhàp vào quàn ehùng nhàn dàn, làm cho

' ' Ho Chi Minh: Toàn tqp, tàp 3, xuàt bàn làn thù hai NXB

moi ngUdi nhàn thày ràng: "Qua viéc hoc Ljeh su va Dja ly eùa nuóc nhà dà làm cho ehùng tòi (nhùng ehién sì càch mang d gàn Bàc Ho lue bay giò - PNL) tàng thèm long yèu nUóc va càm thù giàc Thàt vày, khòng ai yèu nUóc hdn khi biet dàt nUóc minh giàu dep, khòng ai càm thù giàc hdn khi bièt dàt nUóc minh bj chà dap, dàn minh bj làm nò le, khòng

ai tin tUdng, dùng càm hdn khi bièt dUdc truyén thòng oanh liét, bàt khuàt eùa cha òng mình"*^\ Chinh vi hiéu biet ljeh

su va dàt nuóc ma nhàn dàn ta lue bay giò dà "giàc ngò chinh tri, tu nguyèn vàc sùng"'"^ dàu tranh giài phóng dàn toc, duói

su lành dao eùa Dàng

Trong sU nghiép giào due thè he tré, tu sau Càch mang thàng Tàm 1945 den nay, mòn Ljeh su, Dja ly d trUdng pho thòng dà góp phàn dào tao nhùng lóp ngUdi cóng hién cho To quóc trong sU nghiép khàng ehién chóng ngoai xàm de bào ve To' quóc va xày dUng dàt nUóc Tuy nhièn, nhùng nàm trUóc day, do tàc dòng tiéu eUe eùa ed che thj trUdng ma này sinh nhùng nhàn thùe sai léch, khòng dùng ve càc mòn hoc trong nhà trUdng Viéc phàn chia "mòn chinh", "mòn phu" mot càch mày móc, dà làm cho nhiéu mòn, vón eó tàc dung khòng nhò trong hoc sinh, bj coi thudng, bj ha thàp Trong so' "càc mòn phu" eó Ljeh su va Dja ly Già trj eùa mòn hoc hoàn toàn khòng tuy thuóc d so giò trong quy thdi gian hoc tàp, vi tàt cà càc mòn déu dat tói mùc giào due phó thòng, cùng khòng phu thuóc vào viéc eó thi tòt nghiép bay khòng, vi viéc thi tòt

'" Le Quàn'g Ba: Bàc Ho à Pàc So NXB Dàn toc Viét Bar

1995 tr.34

'-' Vù ^nh: Tu Con Minh ve Pàc Dò, trong quyén "Bàc Ho"

NXl^ Vàn hoc Ha Nói 1960 tr.151

nghiép con bj chi phòi bòi nhùng diéu kién ve to chùe, chua thè thuc hién dUdc nguyèn tàc "hoc gì thi này", dàm bào^viec kiém tra, dành già toàn dién hoc sinh Già4;n eùa món hoc chinh là ò cho góp phàn vào thUe hién muc tiéu giào due Nghi quyé't Hòi nghi Ban chà'p hành Trung Udng Dàng làn thù hai (khoà Vili) dà nhàn manh vai trò eùa càc món hoc xà hòi va nhàn vàn, trong dò co Lich su va Dia ly dòi vói^viéc giào due nhàn dàn, thè' he tre, xày dUng "nén vàn hoà tièn tién, dàm dà bàn sàc dàn toc"

Viéc bién soan càc tài liéu Ljeh su va Dia ly dia p^hUdng

dà quàn triét va thUe hién Nghj quyét Ban chàp hành Trung Udng Dàng, nghiém chinh thUe hién chUdng trình hai mòn

hoc dà quy dinh, ma nhiéu dja phUdng chUa làm duc^ 'Bièn

soan Lich su va Dja ly dja phUdng dà thè hién sU quan tàm

eùa lành dao tinh nói ehung, eùa Sd Giào due va Dào ISio Cà

Mau nói rièng dòi vói hai mòn hoc này trong<viéc dàdvtào thè

he tré, góp phàn xày dUng què hUdng giàu dep Vréc^bièn soan hai tài liéu này ehùng tò khà nàng nghièn cùu khoa hoc, d day là su kèt hdp giùa khoa hoc ed bàn (Ljeh su, Dia-ly) vói khoa hoc giào due

Vi vày, ehùng tòi rat hoan nghènh quyé't djnh cùa-^Sd Giào due & Dào tao Cà Mau dà hoàn thànW va som dUà-vào

su dung hai tài liéu giào khoa này Tuy là? tài liéu dùng de day hoc trong nhà trUdng, song nò cùng gói) phàn khòng nhò vào viéc nghièn cùu Ljeh su va Dja ly dja phUdng Cà Mau Kèt qua bién soan dà xàe nhàn mot nguyèn tàc ma ehùng ta càn tièp tue trién khai: trèn ed sd nghièn cùu khoa hoc - dàc bièt nhùng vàn de ve dja phUdng va giào due - sé góp phàn nàng cao trình dò dói ngù càn bò quàn ly va giào vièn Tu dò

sé nàng cao chat lUdng giào due nói ehung, day hoc ho mòn nói rièng

Chùng tòi cùng de nghj, cùng vói loai tài liéu giào khoa

ve Ljeh su, Dja ly dja phudng co thè tiép tue tò chùe bién soan tài liéu giào vièn de boi duóng va dòi mói ve phUdng phàp day hoc hai mòn này Chùng tòi cùng hy vong sau mot

so nàm su dung, qua kiém nghiém thUc tién, sàch dUdc bò sung, chinh ly de trd thành sach phó bién khoa hoc trong dòng dào quàn chùng nhàn dàn - ngoài chùe nàng chù yèu vàn là tài liéu giào khoa

Dì nhièn, trong lue bièn soan, in àn, sàch khó trành khòi

nhùng thièu sót mong dUiM^ ban doc ngUdi su dung góp y de

sua chùa

GS.TS - NGND P h a n Ngoc Lièn

Chù tich Hòi dóng ho món Lich su,

Bò Giao due va Dào tao Chù tich Hòi Giào due Lich su - Hói Khoa hoc Lich si/ Vièt Nam

: l I '

; ;.ì

LÒI TÀC GIÀ

Sàch dUdc bièn soan trèn ed sd thành tUu eùa de tài khoa

hoc càp tinh "Nghièn cùu tóng hcfp, xày dùng nói dung va phU(tng phàp giàng day món Lich su Dia ly dia phUcfng cho hoc sinh Cà Mau"

Sàch cùng dUdc bién soan theo "Huàng dàn thUc hién

chUcPig trinh Lich su dia phiCctng va Dia ly dia phUctng tinh

Cà Mau", do Sd Giào due - Dào tao ban hành Tuy nhièn, nói

dung sàch chUa phài là tàp bài giàng, nèn giào vièn dua vào day de bién soan cho phù hdp vói ehUdng trình tùng lóp, tùng càp hoc

Ngoài càc bài giàng ve Ljeh su, Dja ly dia phUdng, giào vièn càn khai thàe nói dung eùa sàch de su dung trong càc bài Ljeh su dàn toc, Dja ly dàt nuóc cho phong phù, sinh dòng, gàn nhùng vàn de ehung eùa cà nUóc vói dja phudng Giào vièn, chù y phàt huy tinh tich euc eùa hoc sinh khi hoc tàp càc giò Ljeh su, Dja ly dja phUdng, bang càch dàt eàu hòi,

ra bài tàp de càc em suy nghi giài quyét, sUu tàm, xù ly tài liéu rèn luyèn khà nàng thue hành bò mòn Viéc day hoc càc tiét Ljeh su, Dja ly dja phUdng càn dUde tò chùe tai thUe dja, trong bào tàng, phòng truyén thòng, gap gd, tièp xùe vói càc

nhàn vàt, càc bang ehùng eó lièn quan dén nói dung bài hoc

Viéc day hoc Ljeh su, Dja ly dja phUdng dUde tièn hành linh boat, hàp dàn, thu hùt hoc sinh va nhàn dàn dja phUdng

ma con phue vu cho viéc nghièn cùu va thUc hién càc nhiém

vu chinh trj dja phUdng

Chùng tòi xin tran trong càm dn Tinh uy Uy ban nhàn dàn tinh, Sd Khoa hoc - Gòng nghé va Mòi trUdng, Sd Giào

due - Dào tao, càc ed quan, ban ngành trUdng hoc càc dong

nghiép, ban bé dà giùp dò chùng tòi hoàn thành hai tàp sàch

Mong tiep tue nhàn dvióc nhùng dóng góp de làn tài bàn tot

hdn

Xin càm dn Hòi Giào due Ljeh su (Hòi KHLS Viét Nam), Hòi dóng bò món Ljeh su Dia ly Vu Giào due phó thòng - Bò Giào due - Dào tao, Nhà xuàt bàn Dai hoc Queir già Ha Noi

dà giùp dò, góp y va tao diéu kién cho sàch ra dòi

HirÒNG DÀN THirC HIÉN CHlTONG TRÌNH LICH SU DIA PHirONG VÀ DIA LY DIA PHlTONG TINH CÀ MAU

(Do Giàm doc Sd Giào due - Dào tao Cà Mau ky

so 2461 THPT, ngày 19/4/2001)

De trién khai ùng dung de tài khoa hoc càp tinh dà dude nghiém thu do Sd Giào due - Dào tao Cà Mau là ed quan chù

trì, Sd Khoa hoc - Cóng nghé va Mòi trUdng tinh Cà Mau là

co quan chù quàn ve Ljeh su va Dja ly dja phUdng tinh Cà

Mau; Sd Giào due - Dào tao dà tò chùe bièn soan thành hai tàp tài liéu Ljeh su dja phUdng Cà Mau va Dja ly dja phUdng

Cà Mau Càn eù vào phàn phòi chUdng trình mòn Ljeh su va Dja ly eùa Bò Giào due - Dào tao ban hành va dUdc àp dung

tu nàm hoc 2000 - 2001 dòi vói bàc Trung hoc, nay Sd Giào due - Dào tao Cà Mau huóng dàn cu thè viéc thUe hién chUdng trình càc tiét day Ljeh su dia phUdng va Dja ly dia phUdng tinh Cà Mau d càp Trung hoc ed sd va càp Trung hoc pho thòng nhu sau:

I DÓl VÓI LICH SU DIA P H U C N G

1 Cà'p Trung hoc cof sòf

dia phuang Cà Mau) Nói dung này do giào vièn bò mòn chon

va xày dung bài giói thiéu hoàc ké hoach to chùe tham quan

- ' ^ •

-'-Làp 7:1 tiét (tiét 33)

Nói dung: Ljeh su khai phà, khan hoang dàt Cà Mau va

su thành làp tinh Cà Mau qua càc thdi ky ljeh su

Giào vièn dUa vào Bài 1: "Qua trình hình thành tinh Cà

Mau" trong tài liéu Lich su dia phi/mg Cà Mau de soan

t h à n h giào àn rièng cho tiét này

Làp 8: 2 tiét (tiét 65 va 66)

- Tiéi 65: Giói thiéu ve diéu kién tu nhièn, dàn cU va càc

tiém nàng kinh té chinh eùa Cà Mau

Giào vién dUa vào Bài 2 trong tài liéu Lich su dia phUcfng

Cà Mau de soan thành giào àn rièng cho tiét này

- Tiét 66: Giói thièu ve Cà Mau thdi ky sau giài phóng

(1975) dén nay

Giào vièn dUa vào ChUdng V trong tài liéu Lich su dia

phUcfng Cà Mau va càc tu liéu dUdc càp nhàt khàc de soan

thành giào àn rif^^-'g cho tiét này

Làp 9: 3 tiei (tiét 64, 65 va 66)

- Tiét 64: Giói thiéu Ljeh su càch mang Cà Mau trong

thdi ky 1930 - 1945

Giào vièn dUa vào ChUdng 11 trong tài liéu Lich su dia

phUifng Cà Mau de soan thành giào àn rièng cho tiét này

Dàc bièt chù y kién thùe trong tàm d càc bài 3 va 5, càc bài con lai chi giói thiéu khai quàt hoàc cho hoc sinh doc thèm, hoàc tich hdp bang càch lièn he thUe tièn Lich su dja phudng khi giào vièn giàng day càc bài d ChUdng I II, IH trong sàch giào khoa Lich su lóp 9

- Tiét 65: Giói thiéu Ljeh su càch mang Cà Mau trong

thdi ky khàng ehién chóng Phàp (1946 - 1954)

Giào vièn dUa vào ChUdng III trong tài liéu Lich su dia

phU(tng Cà Mau de soan thành giào àn rièng cho tiét này

Dàc biét chù y kién thùe trong tàm d Bài 9, càc bài con lai chi giói thiéu khài quàt hoàc cho hoc sinh doc thèm, hoàc tich hdp lièn he thue tién dja phudng khi giào vièn giàng day càc bài d ChUdng IV, V trong sàch giào khoa Ljeh su lóp 9

- Tiét 66: Giói thiéu Ljeh su càch mang Cà Mau trong

thdi ky khàng ehién chóng My (1951 - 1975)

Giào vièn dUa vào ChUdng IV trong tài liéu Lich su dia

phUctng Cà Mau de soan thành giào àn rièng cho tiét này

Dàc biét chù y kién thùe trong tàm d Bài 18, càc bài con lai chi giói thiéu khài quàt hoàc cho hoc sinh doc thèm, hoàc tich hdp bang càch lièn he thUe tién Ljeh su dja phUdng khi giào vién day càc bài d ChUdng VI trong sàch giào khoa Ljeh su lóp 9

Nói dung thi tòt nghiép Trung hoc ed sd (phàn Ljeh su dja phudng) sé eó de cUdng huóng dàn rièng theo tùng nàm, chù yéu là ehUdng trình Ljeh su dja phUdng d lóp 9

2 Càp Trung hoc phó thòng

- Chi eó 1 tiét (tiét 33) d lóp 11, do dò trong qua trình giàng day, giào vièn càn tich hdp giói thiéu kién thùe Ljeh su dja phUdng Cà Mau bang càch lièn he thUe tién Lich su càch mang tinh nhà eó lièn quan khi giàng giài phàn Ljeh su Viét Nam d lóp 11 va lóp 12 Rièng tiét Ljeh su dja phUdng d lóp

11, giào vièn dUa vào ChUdng I, V trong tài liéu Lich su dia

phitifng Cà Mau va nhùng thòng tin càp nhàt khàc eó lièn

quan de soan thành bài giói thiéu cho hoc sinh

II DÒI VÓI DIA LY DIA PHUONG

1 Càp Trung hoc cO sd

Làp 6:1 tiét (tiét 66)

Nói dung: To chùe de dai dién càc to (nhóm) hoc sinh

trình bay ket qua bài làm thUe hành d nhà ve tong thè tU nhièn d dja phUdng Giào vièn dUa vào ChUdng l trong tài

liéu Dia ly dia phUcfng Cà Mau de giói thiéu bò sung thèm

kèt qua thuc hành eùa hoc sinh

Làp 9: 2 tiét (tiét 32,33)

Giào vièn dUa vào he thóng eàu hòi d càc bài 23, 24, 25,

26 va 27 trong sàch giào khoa Dja ly lóp 9 va càc bài tàp d

Chudng l Il va III trong tài liéu Lich su dia phumg Cà Mau

de soan thành bài day d hai tiét này Vi ehUdng trình Dja ly dja phUdng d càp Trung hoc ed sd qua it nèn giào vièn càn

tich hdp lión he, giói thièu càc kién thùe co lièn quan dén Dja

ly dja phudng trong tài liéu Lich su dia phUifng Cà Mau va

nhùng thóng tin dUdc càp nhàt khàc eó lièn quan cho h(X' sinh trong khi giàng day ehudng trình Dja ly toàn càp Trung hoc ed sd Rièng nói dung thi tòt nghiép Trung hoc ed sd (phàn Dja ly dja phUdng) sé eó de cUdng hUóng dàn rièng theo yèu eàu tùng nàm, chù yèu là chudng trình Dja ly dja phUdng d lóp 9,

2 Càp Trung hoc phò thòng

Chi eó hai tiét thUc hành (tiét 18 va 19) d lóp 12; do dò trong qua trình giàng day, giào vièn càn tich hdp giói thiéu kién thùe Dja ly dja phUdng Cà Mau bang càch lièn he thUc

té Dia ly tinh nhà eó lièn quan theo tài liéu Lich su dia

phuang Cà Mau va nhùng thòng tin khàc khi giàng day

chUdng trình Dia ly d toàn càp Trung hoc phò thòng Rièng hai tiét thuc hành Dia ly dia phUdng d lóp 12 giào vién càn

dUa vào ChUdng II va III trong tài liéu Dia ly dia phUcfng Cà Mau de giói thièu cho hoc sinh tìm hiéu mot so vàn de dia ly

kinh té' - xà bòi eùa dia phUdng (tiét 18), sau dò to chùe trình bay va thào luàn trèn lóp (tiét 19)

Ngoài càc tiét quy dinh trong chudng trình chinh khoà nèu trèn, giào vién bò mòn càn to chùe càc buoi ngoai khoà tham quan, giói thiéu ve Ljeh su dja phUdng, Dja ly dja phUdng cho hoc sinh, nhàt là hoc sinh d càc lóp cuòi càp

Nhàn dUdc huóng dàn này, Sd de nghj càc òng (bà) TrUdng phòng Giào due - Dào tao, Hiéu trUdng càc trUdng THPT, THCS va tàt cà giào vièn day mòn Ljeh su, Dja ly bàc Trung hoc trién khai thUc hién tu nàm hoc 2001 - 2002 Trong qua trình thUe hién, thuòng xuyèn phàn ành ve Phòng Trung hoc phò thòng Sd de kjp thdi tham mUu uón nàn, diéu chinh

n

L LLTCHitLì

ChUcfng I

CÀ MAU - VÙNG DAT, CON NGL/ÒI

BÀI 1 QUA TRÌNH HÌNH THÀNH TINH CÀ MAU

I QUA TRÌNH KHAN HOANG DAT CÀ NUU

Cà Mau là tinh dutlc khai khan muón màng nhàt so vói càc tinh trong nUdc Dòn dàu thè ky XVIl vùng dàt Cà Mau

dàn c\S vàn thua thót dàt dai con hoang vu Sàch Già Dinh

Thành Thóng Chi eùa Trjnh Hoài Due co ehép:

"Thdi Già Long, nhùng gióng dàt cao rào d ven song Ong Dóc, song Gành Hào .song Bay Hàp va mot vài phu luu, mói

co ngUÒi khai khan, làp thành xóm, àp Tuy vày dén thdi Tu Due, Cà Mau vàn là vùng rùng duóc vet, tram, khòng mày ai dén làp nghiép vi thiéu nUóc ngot va ruóng qua nhiéu phèn"

TrUóc khi nhà Nguyèn cai quàn, vùng dàt Cà Mau dà tùng thuóc vào Phù Nam, Chàn Lap

Cuòi théjvv XVll, Mae Cùu dàn mot so ngUdi Trung Hoa chóng lai triéu dinh Man Thanh phue Minh dén Chàn Lap

va vùng Ha Tièn làp nèn 7 xà, trong dò eó hai xà eUc Nam là Rach Già va Cà Mau i

Mac Thièn Tu con eùa Mae Cùu dà vàng lènh triéu dinh chùa Nguyèn làp ra dao l>ong Xuyèn (d vùng dàt Cà Mau ngày nay) tò chùe mang tinh chat quàn sU

Den nàm Già Long thù 7 (1808), dao Long Xuyèn dUdc

dòi ra huyén Long Xuyèn, thuòc tran Ha Tièn (lue dò dàt

Nam Bò co 3 dinh: dinh Tran Bièn, dinh Phièn Tran, dinh Long Ho va mot tran Ha Tièn) Nàm Minh Mang thù 6 (1825), nhà Nguyèn dà dàt mot quan tri huyén de cai tri

Cùng vói su phàt trién eùa lich su, Nam Bó dUde chia thành 6 tinh (Lue tinh Nam Ky): Già Dinh, Bièn Hoà, Djnh Tudng, Vình Long, An Giang, Ha Tièn Rièng tinh Ha Tièn eó

3 phù, 7 huyén, Cà Mau thuòc huyén Long Xuyèn, phù An Bièn (Ha Tièn), tinh Ha Tièn

II SU' THÀNH LÀP TINH CÀ MAU QUA CÀC THÒI KY LICH SU

1 Triade n à m 1976

De òn djnh ve hành ehinh trong viéc khai thàe thuòc dja làn thù nhàt, Phàp chia Nam Ky thành 20 tinh Ngày 18/2/1882, mot phàn dàt Bae Lièu thuòc tinh Sóc Tràng, mot phàn dàt Cà Mau thuòc Rach Già dUdc bop thành tinh Bae Lièu

Ngày 9/3/1956, theo sàc lènh 32/VN, ehinh quyén Sài Gòn lày quàn Cà Mau, quàn Quàng Xuyèn va 4 xà eùa quàn Già Rai: Djnh Thành, Hoà Thành, Tàn Thành, Phong Thanh Tày làp thành tinh Cà Mau

Ngày 22/10/1956, chinh quyén Sài Gòn ra sàc lenh 143/VN dòi tèn tinh Cà Mau thành tinh An Xuyèn

Ve phia chinh quyén càch mang thi thành làp 2 tinh Cà Mau va Bae Lièu dUa theo su phàn djnh dja giói hành chinh eùa djch de thuàn tién cho lành dao phong trào càch mang d mòi ndi

2 Tu 1976 den 1996

Sau ngày mién Nam hoàn toàn giài phóng, thàng 2/1976, Chinh phù càch mang làm thdi Gòng hoà mién Nam Viét Nam ra nghj djnh hdp nhàt mot so tinh d mién Nam Hai tinh Cà Mau (An Xuyèn) va Bae Lièu thành tinh Minh Hai Tinh Minh Hai co hai thj xà: thj xà Cà Mau va thj xà Minh Hai va eó 7 huyén: Vình Ldi, Hong Dàn, Già Rai, Chàu Thành Thói Bình, Tran Vàn Thdi, Ngoc Hién

Minh Hai là tinh róng nhàt d Dóng bang song Cùu Long

va thù nhì d Nam Bó

Ngày 11/7/1977, Hòi dóng Chinh phù nUóc Gòng hoà xà bòi chù nghìa Viét Nam ra quyét djnh so 181-CP giài thè

huyén Chàu Thành Càc xà eùa huyén này dUdc nhàp vào càc

huyén Già Rai, Tran Vàn Thdi va Thói Bình

Ngày 29/12/1978, Hòi dóng Chinh phù ra quyé't djnh so 326-CP làp thèm 6 huyén mói; Phuóe I>ong, Cà Mau, U Minh, Phù Tàn, Cài Nude, Nàm Càn So huyén trong tinh tàng lén 12 huyén

Ngà} 30/8/1983, Hòi dóng Bó trUdng ra quyé't djnh so 94/HDBT giài the huyén Cà Mau, càc xà eùa huyén này dUde sàp nhàp vào thj xà Cà Mau va càc huyén Già Rai, Thói Bình, Cài Nude, tinh con lai 2 thj xà va 11 huyén

Ngày 17/5/1984, Hòi dóng Bó trUdng ra Nghj djnh so 75 HDBT dòi tèn thj xà Minh Hai thành thi xà Bae Lièu Hdp nhàt huyén Hong Dàn va huyén Phuóc Long lày tèn là huyén Hong Dan Hdp nhàt huyén Cài Nude va huyén Phù Tàn thành huyén Cài Nudc

-Ngày 17-18/12/1984, vói hai quyé't djnh eùa Hòi dóng liò trUdng dòi tèn huyén Nàm Càn (eù) thành huyén Ngoc Hién

(mói) Doi tén huyén Ngoc Hién (eù) thành huyén Dàm Ddi (mói) Chuyén tinh ly tinh Minh Hai tu thi xà Bae Liéu ve thi

xà Cà Mau

Nhu vày tinh Minh Hai co hai thi xà (thi xà Cà Mau, thi

xà Bae Liéu) va 9 huyén: Vình Ldi, Hong Dàn, Già Rai, Thói Bình, U Minh, Cài Nuóc, Tran Vàn Thdi, Dàm Ddi, Ngoc

Hién

3 Thòri ky tic cuòi n à m 1996 den nay

Ngày 6/11/1996, trong ky bop thù 10, Quóc bòi khoà IX

dà phè chuàn viéc tàch tinh Minh Hai ra làm hai tinh Cà Mau va Bae Liéu, thUc hién tu ngày 1/1/1997

Tinh Bae Lièu hién nay eó dién tich 2.484,96 km^ dàn so' 772.078 ngUdi, góm mot thi xà (Bae Lièu) va 4 huyén (Vình Ldi, Già Rai, Phuóc Long, Ngan Dùa)

Tinh Cà Mau hién nay eó dién tich 5.211 km", dàn so 1.133.747 ngUÒi, góm mot thành phó' (Cà Mau) va 6 huyén (Thói Bình, U Minh, Tran Vàn Thdi, Cài Nuóc, Dàm Ddi, Ngoc Hién)

Cà Mau là vùng mói khai phà nhung là vùng dàt day tiém nàng, con ngUdi Cà Mau dUde bòi nhàp khi xUa di md dàt, nhu òng Vò Vàn Kiet (Co vàn BCH Trung Udng Dàng) phàt hiéu tai Dai bòi Dàng bò tinh Minh Hai thàng 7/1983:

"Là mot tinh eó rat nhiéu bé ban Mành dàt hào hiép va phóng khoàng này dà tièp bang van ngUÒi phièu bat di tìm cuòc song trUóc day Trong hai cuòc khàng ehién, bang van ngUdi khàp nuóé dà ve day ehién dàu va ngà xuòng tai day,

de lai day biét bao là ky niém"

Tiém nàng eùa bién, eùa rùng, eùa dàt d Cà Mau rat lón Rùng ngàp man eó già trj trèn the giói ve bé sinh thài, dùng

sau rùng Amazon Bién Cà Mau cùng day bua ben ve bài san

va dàu khi trong tUdng lai

CÀU HÒI

1 Vùng dàt Cà Mau dUde khai khan nhU thè nào ?

2 Tinh Cà Mau dUdc thành làp nhu thè nào ?

3 ThUe hành : Giào vièn cho hoc sinh sUu tàm càc tu lièu,

• • * màu chuyén d dja phUdng lièn quan dén qua trình khai

khan dàt Cà Mau

4 Thue hành : Giào vièn cho hoc sinh tìm hiéu nguon gÓc

mot dja danh (xóm, àp, xà, huyén) gàn vói qua trình phàt

trién tinh Cà Mau

BAI 2

CÀ MAU - THIÉN NHIÉN VÀ CON NGl/ÒI

1 Vài n e t ve d i é u ki^n t\i n h i é n tinh Cà Mau

Cà Mau là tinh cUc Nam eùa To quóc, là phàn mùi eùa bàn dào Cà Mau eó ranh giói ehung vói hai tinh: Kién Giang

va Bae Lièu; giàp bién Dòng va vjnh Thài Lan

+ Bàc giàp tinh Kién Giang

+ Nam giàp bién Dóng

+ Dòng giàp tinh Bae Lièu va bién Dòng

+ Tày giàp vói vjnh Thài Lan

Ve hành ehinh, tinh eó mot thành phó (Cà Mau) va 6 huyén: Thói Bình, U Minh, Cài Nuóc, Tran Vàn Thdi, Ngoc Hién, Dàm Ddi; góm 82 xà, phuòng, thj tran (tinh dén thdi dièm dàu nàm 2001)

Cà Mau eó khi bau càn xich dao, nàng nóng va mUa nhiéu, dò àm cao, nhiét dò it thay dòi Nhiet dò trung bình là 26^^C, bièn tu ba phia nèn khi bau ón hoà, it khi xày ra bào lut Cà Mau eó hai mùa: mùa khó kéo dai tu thàng 11 dén thàng 4; mùa mUa tu thàng 5 dén thàng 10 Co so giò nàng cao: nàm 1968 là 2.498 giò, nàm 1970 là 2.116 giò Ludng rnUa nàm cao nhàt là 2.945 mm vào nàm 1979 va nàm thàp nhàt là 1.446 mm vào nàm 1942

Cà Mau dUde hình thành là kèt qua eùa qua trình boi tu phù sa song Cùu Long tao nèn Hai dòng bài luu d bién Dòng

va vjnh Thài U n dòn nhàn phù <a eùa song Cùu Long boi dàp dàn theo nàm thàng, tao nèn vùng dàt cUc ky màu mò Dóng thdi day cùng là ndi quan trong de tòni cà va càc sinh vàt bién sinh san va phàt trìén tao ra ngU trUdng ly tUdng ò bién Cà Mau

Dóng bang Cà Mau màu mò va bang phàng dò dóc khòng lón, dò cao tu 0,5 dén 3m so vói mUc nUdc bién, dua nóng nghiép eùa tinh Cà Mau dat gàn 1 triéu tàn lUdng thUe trong nhùng nàm qua Cà Mau khòng phài ehi dòc canh eày lùa ma

càc loai eày hoa màu eày lUdng thUe cùng rat phàt trién

Rùng Cà Mau thuòc vào he rùng ngàp nuóc, góm co rùng Duóc (mpc d bài boi nUóc man va nUóc Id) d càc huyén Cài Nuóc, Ngoc Hién, Dàm Ddi là chù yéu; rùng tram (moc d nuóc ngot va nuóc Id) chù yèu d càc huyén U Minh, Thói Bình, Tran Vàn Thdi Rùng duóc va rùng tram nói tiep nhau bao quanh lày mùi Cà Mau tu Dóng sang Tày Ngoài ra con nhùng "lòm ' rùng tram moc rài ràc Rùng sàt eùa Cà Mau dùng thù nhì trèn the giói ve tàm quan trong va dién tich, chi dùng sau rùng sàt ben bò song Amazon eùa chàu My Latinh Nàm 1930, dién tich rùng eùa Cà Mau - Bae Liéu (ma chù yéu d Cà Mau) chièm khoàng 300.(XX) ha Qua ehién tranh tàn phà bòi chat dóc hoà hoc, bom dan eùa kè thù, nan chày rùng va sU tàc dòng eùa con ngUdi, ngày nay con lai gàn 200.(XX) ha, trong dò eó mot so dién tich là tròng nidi

Cà Mau co màt dò kènh rach, song ngòi nhu mang nhén, màt dò cao nhàt trong cà nUdc Co nhùng song lón nUóc sàu dàn phù sa dén moi ndi chày ra vjnh Thài U n nhu ««òng Cài Tàu, song Ong Dòc, song Bay Hàp Song chày ra bién Dòng nhu song Gành Hào He thóng kénh dào nhu kènh Cà Mau

- Bae Lièu, kènh Cà Mau - Phung Hiép ; j ' • • >^

Thuàn Idi ve giao thóng dUdng thuy, nhung lai là khó khan ve giao thóng dUdng bò, vi dàt thàp, song ngòi nhiéu Hién nay, tinh Dàng bò va nhàn dàn Cà Mau dang thUe hién chUdng trình xoà eàu khi, bé tóng hoà duòng nòng thòn va dUa dién ve dén càc xà

Cà Mau dUdc thièn nhièn Uu dai ve tóm, cà va thuy, bài san, là Tinh co dién tich nuói trong thuy, bài san lón nhàt cà nuóc

Thièn nhièn Uu dai, ndi dàt lành chim dàu, Cà Mau eó nhiéu san chim vudn chim Ngay tai trung tàm thành phó Cà Mau cùng eó vuòn chim tai Làm Vién 19/5

Khai thàe, bào ve va phàt trién tài nguyèn thièn nhièn d

Cà Mau dang dUde Dàng bò va chinh quyén càc càp cùng nhu moi ngUÒi dàn Cà Mau rat quan tàm

Ngoài tiém nàng dà nèu, con mot tiém nàng to lón là nguón dàu khi ngoài bién khdi eùa Cà Mau ma tUdng lai gàn

sé là khu cóng nghiép lón khu còng nghiép khi dién dam Khành An sé dUde xày dUng va sé góp phàn làm giàu thèm cho Cà Mau va Tò quóc

-2 Dàn ci^ v a con ngifc/i Cà Mau

Tinh den ngày 31/12/1999, toàn tinh Cà Mau eó 1.133.747 ngUÒi vói màt dò trung bình 218 ngUdi / Ikm'^ Cu the:

- Ò thành phó Cà Mau eó 181.526 ngUdi, màt dò 741 nguòi/km"

- Huyén Thói Bình eó 130.971 ngUÒi, màt dò 209 ngUdi/km'

- Huyén U Minh eó 81.970 ngUdi, màt dò 108 nguòi/km^

- Huyén Tran Vàn Thdi eó 183.620 ngUÒi, màt dò 262 nguòi/km*^

- Huyén Cài Nude eó 242.257 ngUdi màt dò 290 ngirói/km*

- Huyén Dàm Ddi eó 170.046 ngUdi, màt dò 214 ngUdi/km^

- Huyén Ngoc Hién eó 143.358 ngUdi, màt dò 115 ngUdi/km^

Ba toc ngUdi eó so'dàn dóng là ngUdi Kinh chièm khoàng 96°o dàn so, ngUdi Khmer chiéni khoàng 2,5% va ngUdi Hoa chièm khoàng 1,5% dàn so toàn tinh

Kinh (Viét) Khmer Hoa là ba toc ngUdi eó màt som de khai hoang làp àp, tao nèn mói sinh, xà bòi trèn mành dàt này Ngoài ra con eó ngUdi Chàm, Nùng, Thài, Mudng tu mién Bàc va mièn Trung chuyèn cu dèn trong vóng ba thàp

ky lai day vói ty le thàp

Duói àch thóng tri tàn bao eùa tàp doàn phong kién ho Trinh ò Dàng Ngoài cùng nhu ho Nguyèn d Dàng Trong mot

bó phàn luu dàn ngUdi Vièt tu mién Trung dà dèn Nam IV} vào giùa thè ky XVllI, ho khai khan dàt hoang de làp nghiép Khòng thoàt khòi àch thóng tri IxV lót eùa chinh quyén Dàng Trong ho lai tièp tue di ve phia Nam, dùng chàn ndi mành dàt tàn cùng này eùa Tò quóc

Nguòi Hoa dà hoà nhàp vào cóng dóng ngUdi Viét tu làu dòi Da so là ngUdi Quàng Dòng, Triéu Chàu va Phue Kién

NgUÒi Hoa càn eù lao dòng Ho làm ruóng, làm rày Mot

bó phàn kha dòng song bang nghé buon bàn d càc thi tran, thi xà, ven song hay càc chd nhò d nòng thòn Ho rat trong chù tin va eó tinh thàn tUdng trd giùp dò nhau trong làm àn, sinh song

NgUdi Hoa lày vd (ngUÒi) Viét hay vd Khmer Day là yéu

tò tao nèn su giao thoa ve vàn hoà giùa ba toc ngUdi Ho thuòng càt chùa thò Quan Còng Quan Àm Bà Thièn Hàu,

Ong Bòn hUdng khói quanh nàm dò mong d\Jcìc yèn on va

thuòng làp càc Ban, Hòi de tò chùe càc boat dòng vàn hoà, giào due eùa cóng dóng ngUdi Hoa

Trèn khàp càc huyén thuòc tinh Cà Mau déu eó ngUÒi Hoa sinh song nhUng tàp trung nhàt là thành phò Cà Mau

ehién vói nhùng net vàn hoà dàc sàc NgUdi Khmer coi trong

Tét Chòn Chdnam Thdmày - le vào nàm mói, le chju tuoi; ngoài ra con eó le Dòn-ta va nhiéu le tét khàc Ho song thành tùng cum dàn eU hoàc xen vói càc dàn toc anh em d càc huyén, thành phò trong tinh

NgUdi Viét, ngUdi Hoa va ngUdi Khmer eó bé day truyén thòng, gàn bó trong qua trình khai phà dàt dai, xày dUng cuòc song, chóng phong kién va ngoai xàm Trong cuòc khàng ehién chóng Phàp va chóng My cùu nUóc, ngUdi Khmer, ngUÒi Hoa dà ehung lung dàu càt, cùng ngiiòi Viét ra sue bào

ve xóm làng, góp cóng sue va eùa cài cho càch mang de giành thàng Idi

Qua trình dàu tranh vói thièn nhièn trong diéu kién vùng dàt mói khai hoang, ngUÒi Viét, nguòi Khmer va ngUdi Hoa

dà dùm hoc, tUdng trd, giùp dò làn nhau trong san xuàt cùng nhu trong dàu tranh chóng ké thù, giành lày cuòc song Su gàn bó eùa ba toc nguòi trèn mành dàt màu md ma cùng làm khó khan này dà hình thành nèn net vàn hoà' cóng eU khà dòc dào, góp vào nén vàn hoà Viét Nam

Cùng nhu ngUdi Nam Bò nói ehung, ngay buoi dàu di md dàt, ngUÒi Cà Mau dà can dàm, gan da, mao hiém vàt lón vói

thièn nhièn de xày dung cuòc song Due tinh càn cu, chju thUdng, chju khó dà giùp ho vudt qua khó khan, thù thàch NgUdi Cà Mau thàt thà, thàng thàn, hào hiép, trong nghìa, yèu ngUdi, yèu ddi, lac quan, sàng tao, giàu Uóc md, song rat mUc thuy ehung khòng vu Idi, quy trong tinh ban

va thich eó ban tri àm Ho khòng thich màu me, chài ehuót trong Idi àn tieng nói it chiù eàu thùe bòi nhùng tin diéu, khòng thich làm nhùng diéu trai vói quy luàt tU nhièn Long yèu nUdc nóng nàn, phàm chat anh hùng, dàm xà thàn bào

ve què hUdng, To quóc, bào ve ly tUdng cao dep là dàc dièm ed bàn, sàu sàc eùa ngUÒi Cà Mau dà làm cho moi ngUdi càm phue

3 T i é m n à n g c h i n h e ù a C à Mau

Cà Mau eó ba tiém nàng ehinh là nòng-làm-ngU nghiép,

là mot tinh dUdc thièn nhièn Uu dai Ngoài ra con phài ké dèn the manh eùa ngành du ljeh sinh thài, ngành dàu khi trong tUdng lai

a Ve nòng n g h i é p

Cà Mau là tinh dàt dai màu mò, dnóc hình thành tu phù

sa chàu thò, rat thich hdp vói diéu kién tròng càc loai eày lùa, hoa màu eày còng nghiép; mUa thuàn gió hoà, rat it giò bào

Ve eày lùa, phàn lón trong mot vu nay dà eó nhiéu vùng thuóc thành phó Cà Mau huyén Thdi Bình, Tran Vàn Thdi trong dUdc 2 vu, tong san luong lùa dat gàn 1 triéu tàn/nàm Sau eày lùa là eày lUdng thUc màu nhu ngò khoai, dàu, hi Cày dùa co màt khàp tinh Cà Mau, song tàp trung nhiéu

d Cài Nude Tran Vàn Thdi

Cà Mau cùng co nhùng vuon cày àn trai nói tièng tu xUa

tói nay nhu dUa hàu Cài Keo, dàu Cài Tàu

Cùng vói trong trot là chàn nuòi, ngUÒi nòng dàn Cà Mau

dà ket hdp thà vit vói trong lùa, dàc biét phàt trién manh d huyén Cài Nuóc va Tran Vàn Thdi Sau dàn vit là dàn beo cùng dUdc nhàn dàn phàt trién manh

b Ve ng\i nghiép

Là tinh eó dién tich nuòi trong thuy san lón nhàt cà nUóc Thuy san da dang ve chùng loai Bò bién dai 253 km tu Dòng sang vjnh Thài Lan Thém lue dja bang phàng, eó nhiéu eùa song lón là ngU trUdng ly tUdng eùa ngành bài san Hién nay

ta dang xày dUng càng Hòn Khoai tao diéu kién cho dành bàt

e Ve làm nghiép

Dién tich rùng eùa Cà Mau eó khoàng 130.000 ha, chia thành hai loai: rùng ngàp man doc theo ven bién bài bòi giàp

tu Bae Lièu bao quanh mùi dàt giàp vói Kién Giang, chù yéu

là d\i(y\ vet Rùng tram nàm sàu trong dàt lién, chù yéu nói

tu U Minh ThUdng eùa tinh Kién Giang den huyén U Minh Thdi Bình va Tran Vàn Thdi eùa tinh Cà Mau

-Rùng ngàp nuóc d Cà Mau dUdc xép thù hai sau rùng ngàp nuóc d Braxin trèn thè giói; diéu dò cho thày rùng Cà Mau rat co già trj Màt khàc, rùng ngàp nUdc Cà Mau con là

là phoi cho khu vUe bàn dào Cà Mau Dóng thdi rùng ngàp nude d Cà Mau con dUdc vi nhu mot ho nude mènh mòng de phàt trién thuy san

d Ve c ò n g n g h i é p , xày dUng va dich vu du lich

Cùng vói sU chuyén djch ed eàu kinh te theo dU kié'n dèn

2005 còng nghiép - xày dUng - djch vu ehièm ty trong là 52°o Trong dò còng nghiép va xày dung ehièm 29°o, djch vu 23°o

Trong còng nghiép, tinh Cà Mau dà dUdc Chinh phù phè duyét xày dung cum còng nghiép - khi - dién - dam Khành

An Day là mot khà nàng md ra rat lón cho kinh té tinh nhà

Tu cum còng nghiép này sé md ra cho tinh thèm càc ngành cóng nghiép nidi

Trong cóng nghiép che' bién cùng md ra khà n à n g ché^ bién thuy, hai san, phue vu cho xuàt khàu Sau khi chuyén doi Cd eàu kinh té', dòi hòi chùng ta phài xày thém càc nhà mày che bién mói, n à n g càp càc nhà mày eù de eó thè che bié'n hé't dUdc 250.000 tà'n thùy san/ n à m , trong tUdng lai

se là tinh xuàt khàu thùy, hai san dùng dàu cà nUóc Màt khàc sé tié'p tue day m a n h xày dUng ed sd ha t à n g nhU duóng giao thóng, càc càng va san bay, trong dò co hai duòng Quóc lo lA va 63 Dàc biét là tu sua, n à n g càp

t h à n h phó Cà Mau de xùng dàng là trung tàm eùa tinh ly

Ve dich vu, chù trong djch vu khai thàe nhu thóng tin, thUdng mai, dàc biét chù y dén phue vu nóng thòn Dóng thdi cùng xày dUng khu du lich sinh t'iài rùng tram, rùng ngàp man Trong dò dàu tu xày dUng khu du ljeh Dàt Mùi - Khai lx)ng - Hòn Khoai

Cà Mau tu mot tinh nòng - iam - ngU dang chuyén dich sang ngU - nòng - làm va dàc biét phàt trién còng nghiép vói

su trd giùp eùa Trung Udng, dòng thdi cùng md ra tiém nàng rat lón ve du lich - dich vu

• • •

CÀU HÒI:

1 Em bay nèu nhùng net chinh ve tu nhièn eùa Cà Mau?

2 Gòng dóng cU dàn Cà Mau dà hình thành nhu the nào?

3 Tiém nàng eùa tinh Cà Mau nhu thè nào '^ Nèu khài quàt ?

4 ThUe hành, ngoai khoà: Giào vièn tò chùe cho hoc sinh di tham quan, hoc tàp ngoài tròi, sUu tàm càc tu liéu eó lièn quan dén thièn nhièn va con ngUÒi Cà Mau hoàc d dja phUdng ndi hoc sinh cU trù

Bài doc thém:

NHÌfNG LE HQI CÓ TRUYÉN Ò CÀ MAU

Khòng khi Tét con vudng d cành mai tu quy trUdc nhà tràng trón rUe màu sàng nhu gUdng ràm thàng Gièng ve Phó phuòng Cà Mau nhu dòng hdn bòi lUdng ngUdi tu càc xà, làng phu càn do ve de du ràm ThUdng Nguyèn (d Trung Quóc goi

là Tet Nguyèn Tièu) Day là djp dà moi ngiròi huóng thièn

hai lòc dàu nàm Vào djp nàm mói, ngUdi ta lù lUdt dò ve chùa Phàt To Gol chùa Phàt To de nhò to sU Hoà ThUdng Khai san ThiVh Trì Tòn Chó tèn chùa dùng phài là Sàc tu Quan Àm Co Tu Vào dèm le bòi, cóng chùa rUc rò ành dèn Khòng khi trang nghièni yèn lành bao trùm ngòi eó tu NgUdi ta dò ve ehanh dièn ngày mot dòng hdn Bà con thàm bòi nhau trong djp nàm mói Day là le eùa ngUdi Kinh nhung cùng co dóng dào dòng bào Hoa, Khmer dén chièm bài Chùa Phàt Tò là thàng dja dàc thè phong thuy: Thuy tu nèn cày eòi sung tue Dèm ràm, vào lue 8 gid tói, chành dién vang lèn tièng kinh eàu nàm mói, eàu Quóc thài dàn an Bà con trong tinh Cà Mau ve chùa de dUde dot nbang le Phàt ndi chành dién Thàp nhang d tUdng Quan Àm lo thièn, eàu moi

su tòt lành (^òn là dip ben ho de làm mot cuòc du xuàn cho nhùng dòi nam nù U ràm Thudng Nguyèn va le ràm thàng Bay thudng dudc làm rat lón d chùa Phàt To Vào ngày ràm thàng Bay, bà con Cà Mau kéo ve chùa de làm le xoà tói vong nhàn (cùng eó hón) Day eùng là djp de làm le Bào Hièu (Vu Lan) Di le bòi ràm thàng Bay chùng ta sé hiéu thèm ve long huóng thièn trành làm diéu àc

Thàng Gièng qua di, khi "Thiéu quang chin chue dà ngoài sàu mudi" cùng là lue bà con dóng bào Khmer chuàn bj dòn nàm mói Le hòi Cholchnam Thmày, tue là le vào nàm mòi gióng nhu ngày Tét Nguyèn Dàn eùa ngUdi Kinh Le này tò chùe vào ngày 13, 14, 15 thàng tu dUdng lich Ban eó thè nhàn djp này theo duòng Ly Vàn Làm de ghé chùa Novivong SapopararamtU - mot ngòi chùa Khmer nàm trong long thi

xà Nhung nèu ban muón thày ành lùa hàp bùng eùa dèm le bòi thi mòi ban bay ve xà Tran Hdi, ndi eó ngòi chùa Tam Hiép noi tièng Chùa eó tu làu ddi, canh nén chùa eù nhà sU quóc tjch Singapo Phù Hong Kim dà cho xày dung ngòi chùa mói vào ngày 17/2/1996 Co the nói Il bòi Cholchnam Thmày

d Tam Hiép tu là mot trong nhùng le hòi lón nhàt eùa dòng dào dóng bào Khmer d Cà Mau Vào trUóc hòm le bòi, chùa cùng gói bành tét nhu ngUdi Viét, eó bành it gói bang là chuói eùa bà con Khmer mang dèn cùng cho càc vj sU O nhà bòi (Sala), càc bò lào ngòi tùng nhóm uóng tra Ngoài chùa bang quàn ken dàc cà mot khùc song Dà gàn vào le mùng nàm mói, bà con té tUu dóng dù trèn chành dién Ành dén eùa dèm le hòi nhu rUe rd bàn lèn, phia trUóc con duòng dàn vào chùa, ngUdi ta di lai rat dòng, tìm bau ban uóng rUdu, bòi

thàm nguòi thàn, nam nù goi nhau di ói 0 chành dién bàt

dàu eù bành le nàm mói NgUdi ta le Phàt, vi sU cà cùng vói moi nguòi déu thành kinh huóng ve Phàt tò Càu dUde phuóc lành, song yèn òn vói vu mùa nàm tói bòi thu Càng ve khuya, tinh càm dòn nàm nidi càng man nóng, dèm le bòi càng nhòn nhjp vói tièng bó bàt eùa tùng dòi nam nù Tièng bàt mùng cho nàm mói kéo dai dèn gàn sàng mói tbòi

Cùng trong thàng ba àm ljeh, nèu eó djp ban hày ve vói dóng bào ngUdi Hoa d Cà Mau de cùng nhau vui dòn ngày via

Bà Thièn Hàu Day là le bòi eó tu làu ddi eùa ngUdi Hoa d Cà Mau Le bòi Bà dUdc to chùe bang nàm vào ngày sinh eùa Bà

- 23 t h à n g 3 nàm Kién U n g thù nhàt ddi Tóng Thài To Bà tèn thàt là Làm Mac Nudng, là ngUdi làng My Chàu huyén Phù Dién, Phù Hung Hoà, tinh PhUdc Kién Tudng truyén, nàm 16 tuoi Thièn Hàu nhàt dUdc Thièn ThU tu mot gièng can Vi the bièt dude moi phép thàn thóng bièn hoà Cùu

nhàn dò the rat nhiéu, sau Bà hoà kiép vàn tó ra linh hién

Dóng bào ngUdi Hoa di bién làp mieu thò Bà rat nhiéu 0 dàu eó song nUdc, eó eùa bién là d dò eó mièu Bà Thièn Hàu, hudng khòi quanh nàm Bà lai hién linh ndi bièn cà, cùu giùp ghc thuyén phài nan trèn bién Vi vày, djp via Bà con dUde xem là le bòi eùa nhùng ngUdi di bién Vào ngày 23/3 àm ljeh dóng bào ngUdi Hoa tò chùe le bòi rat chu dào Tè beo song nguyèn con (dà làm sach long) Tò chùe bàt Quàng, do ban nhac Dóng Tàm nghiép du xà hiéu dién Vào djp này, bà con nguòi Vièt cùng té tUu rat dóng ve chùa Bà de eàu tài lòc Ix? bòi chùa Bà d Cà Mau khòng ehi là Uóc vong tàm linh eùa con ngUdi ve hanh phùe may man ma con mang dàm màu sàc dàn gian, huyén thoai Djp cùng Bà Thièn Hàu, ngUdi Hoa cùng khòng quèn thàp hUdng d dèn Ong Quan Thành, hình tUdng trung nghìa eùa dóng bào ngUdi Hoa

\jé Hòi via Bà là mot le bòi mang dàm màu sàc dàn toc,

thè bièn tinh doàn kèt tùcmg thàn, tUdng ài eùa hai dàn toc

Hoa Viét trong khòi doàn kèt dai già dinh càc dàn toc Viét

Nam

Tam biét ngòi chùa Bà Thièn Hàu eó nièn dai tu 1903 (Quy Mao), chùng ta lèn dUdng ve vói dóng bào eùa song Ong Dóc 0 day bang nàm déu eó le bòi Nghinh Òng, Van U n g Ong con goi là Van Làng Nam Hai Dai Tuóng quàn dU(>c xày càt tu 1925 "Nghinh" eó nghìa là dòn "Óng" là Cà Óng -

Cà Voi ma bà con làm nghé bién xem là diém tua tinh thàn mòi khi song gió trèn bién Theo tue truyén thi Le boi Nghinh Óng dUdc to chùe vào ngày ràm thàng 2 bang nàm Nhà bào Nguyen Hàn dà viet ve Le bòi nhu sau:

"Dùng 2 giò chiéu ngày ràm thàng 2, càc cu khan dóng,

ào dai, quàn tràng theo nghi thùe dai le di trUóc, càc hoc trò

le di sau" "Dùng 9 giò tòi, le Tién giàng eù hành long trong

de thiè't dai Òng Nhac le, hoc trò le dàng 3 tuàn rUdu, tiep theo là òng Chành Van quy dàng rUdu trong chành le Chành

le dUde eù hành nghiém trang, àm cùng tu 11 den 12 giò là két thùe"

Vào djp le Nghinh Òng tùng doàn ngU phù xuóng tàu ra bién de dòn Òng NgUdi ta déu mong muón mùa cà thàng Idi sau le bòi

Theo Dxidng Hoàng Dùng

(Sd Vàn hoà - Thòng tin Cà Mau)

Bài doc thém:

BA PHI - NHÀN VÀT XlTNG DANH VÓI N H O N G CÀU CHUYÈN LY THÙ DÀ 01 VÀO VÀN HQC

Ngày nay, nói dén Ba Phi, nhàe lai chuyén kè ve bàc Ba Phi, hàu nhu càn bò, ehién sì, dóng bào nhiéu ndi trong cà nude déu bièt, khòng rièng gì bà con vùng dàt mùi Cà Mau Nhung bàc Ba Phi là ngUÒi nhu thè nào ma nhùng eàu chuyén kè eùa bàc lai hét sue song dóng, nùa huyén thoai va

day kjch tinh dén nhu vày dà góp phàn dang ké vào kho

tàng quy già eùa nén vàn hoc dàn gian Nam Bò

Bàc Ba Phi tén thàt là Nguyèn Long Phi, sinh nàm 1884 (nhung cùng eó "gUdi cho ràng bàc sinh nàm 1890, què d Dóng Thàp Mudi) Rièng tòi, sau qua trình tìm hièu nghièn cùu viét truyén bàc Ba Phi thày ràng bàc sinh nàm 1884 là

co càn eù va què d Cà Mau Va chinh vào cài nàm ày, dàu ai ngò ràng tai dàt Rach Mùi - Cài Ràn thuòc buyèn Cài Nuóc trong mot già dinh ho toc duói thdi Chùa Nguyèn vào lue qua canh ba (gid Mùi) eó mot chù bé vùa lol long me va càt

tieng khóe ehào ddi Ngay sau dò ba bòni, cài tèn Ngu)ien Long Phi (tue bàc Ba Phi) dà dUdc ba me dàt cho Rói sau dò

khòng làu, de trành sU truy duói bàt linh phat va va quày rói eùa dàm quan quàn Chùa Nguyèn, bàc Ba cùng già dinh

d\l(ir ha me bóng chóng chay giat qua trù ngu tàn Kinh

Ngang (sau này con goi là kinh Ba Phi) thuóc xà Khành Hai huy^n Tran Vàn Thdi ngày nay

Bàc Ba vón ngUdi vui tinh, lac quan, ghct à[) bue, bàt còng, khòng Uà kè xu njnh, hay thUdng ngUdi, nhàt là nhùng nguòi lioàn cành thàn eó, thè eó

N|,ay tu lue nhò, màc dù khòng bièt chù nhUng bàc rat lanh Ili va thòng minh, nèn sau này hàu hét nhùng càu chuyén bàc kè dù là "chuyén dóc" do bàc suy nghi, lièn tUdng hay nhàn càch hoà nò di, ai ai nghc qua cùng déu cuòi vui,

bà long, ha da vi thày eó tinh, co ly Bàt dàu là tu nhùng nàm dàu eùa thàp ky 60, chuyén ké eùa bàc Ba Phi xuàt hién nhu mot hién tUdng la, ly thù, gay sU chù y bàt ngò cho nhiéu ngUÒi, dàn dà cuòn hùt moi dòi tUdng, nhàt là dòi vói càc doàn thè phu nù, nòng bòi, anh chj em giao lièn va ehién sì

bò dòi ngoài màt tran

Rièng dò'i vói bà con Lung l'ràm thi "hUdng" tron ven va hiéu rò bàc hdn ai hét Bàc khòng chi noi lanh qua tùng eàu chuyén ké in dàm cà tinh eùa ngUdi va dàt Cà Mau - Nam

Bò, ma con the hién lóì tu duy sàng tao, dòc dào qua tùng càu chuyén ké Duói day, ehùng ta hày nghe lai chuyén "Bàt chim sen", mot trong nhùng càu chuyén vui, hàp dàn eùa bàc

Ba Phi Va, qua càu chuyén ké eùa bàc, chùng ta nhu thày

àn hién, phàng phàt mot bàc Ba Phi trUóc màt vói tàm lung tran, dàu quàn khan ràn, mot tay dang dàt cày màc vót xuòng hàp ve, trèn mòi con "bàp bàp" diéu thuóc gò vàn bang già^ nhut trình bu bòni

"Hói nàm, chim sen vùng này bay den tròi den dàt Bàt chim sen me nhu me "mèo"

Minh chi viéc ngàm minh ngói duói nUóc, trèn dàu dòi mot de co chd cho chim sen sa xuòng dàu, bàt ngò thò tay lén nàm chat hai giò nò, ri 1 ^i Ké ra thi bàt chim sen kiéu dò eùa

bà con cùng me thiét, nhung bàt mói làn chi dUde mot con, biét dòi nào hét nói chim sen vùng U Minh này Con tui, tui bàt mot làn mày chue con, lai khòng phài ngàm minh ngói duói nuóc ehi, lanh làm

Bà con eoi day (giong bàc Ba trd nèn sòi nói va khòng chàm rài nhu lue thuòng), tui bàt mot con lUdn, móc ludi eàu vào canh duói nò, rói thà con lUdn xuòng nUdc Con ludn bò

tói dàu, tòi thà sdì day thàt sau dit ludi càu dai ra theo tói dò

Bj ludi càu móc dau, vuóng màc, con lUdn khòng thè nào chui xuóng dàt, eù bò uón éo lung ehùng màt nude NhUng, bà con nèn nhd rò diéu này, bàc Ba nói chàm rài tùng tièng nhu thè dàn dò - ludi eàu phài uón bang "day xanh" dàng hoàng, sdi day cùng phài dai va chàc Khi dò, trèn tròi chim sen tùng bay, tùng bay buòng cành ludn thày tUdng "moi ngon" lién

sa xuóng ddp Chim sen nuòt con lUdn vào bung con lUdn theo duòng ruòt chui lo dit chim sen ra ngoài bò nùa Con chim khàc lai thày sa xuòng, ddp Cu the hét con này dén con khàc Tui ngói dàng này dàu day ung dung md hi vàn thuóc hùt, vùa thà sdì day ra hoài Cho dén khi con lUdn tràng xàe hét nhdt, khòng con bò di dàu dUdc- nùa, tòi mòi giàt manh day phàng lai

Chuyén bàt chim sen nhu tòi vùa ké sUóng làm bà con, khòi phài khièng vàc chini sen di dàu cho mét NgUdc lai, minh nhu ngUdi vùa dUdc di màv bay vàv con khoè hdn ^i

may bay nùa là khàc Là vi khi tui giàt manh sdi day, lue

dò-dàn chim sen giàt minh dàp cành bay lèn cai ràn, mot lUdt, thành mot doc dai thàng bang, kéo tui "bay" theo luón Nàm

d dàng cuòi dàu day, màt qua, hai tay tòi eù nàm chat sdi day kém lai cho dàn chini sen tha ho bay di Khi hay ngang qua xom Lung Tram va nhà minh tòi nidi bé lai eh^ dàn chim sen ludn quanh mày vóng ehào bà con Lung Tram va

ma sàp nhó ròi nidi dàp xuòng"

Rò là ehi qua eàu chuyén "bàt chim son" dvtóc nèu ra vi

du cùng dù thày nhùng chuyén ké eùa bàc Ba Phi déu bàt nguón tu thièn nhién tu sU trù phù, giàu eó va tinh khi phóng khoàng pha chùt làng man nhung rat thuy ehung, nhàn hàu eùa ngUdi va dàt U Minh Chuyén ké eùa bàc Ba Phi dén bòni nay vàn con nguyèn già tri dòi vói moi ngUdi khòng rièng gì dòi vói bà con vùng "rùng U Minh tram xanh nude hòng" này

Cho dù thdi gian eó got giùa gan toc nhUng chuyén eùa bàc Ba vàn tòn tai va vUdt lèn bòi mot hién tUdng khà dóc dào eó mot khòng hai ve bàc Ba Phi ve còt eàch ké chuyèn eùa bàc Ba Phi C'ó le vi the ma tu làu (huyén ké eua bae

khòng con dùng lai ò pham vi trong tinh, trong vùng ma con lan róng ra cà nuóc Thàt it ai ngò ràng trong tùng càu chuyén eùa bàc Ba Phi lai àn chùa hu tbue nhu vày, dà tòa róng dén nhu vày Trong khi tàc già eùa nò ehi là mot nóng dàn, nguòi nòng dàn Nam Bó eòi md, vui tinh, chat phàc va càn eù lao dóng!

Khòng chi eó thè, trong cupe song ddi thuòng hàng ngày, bàc Ba con là "trai tu chiéng" ve xUóng ea, dàn bàt Chàng vày ma bà con Lung Tram - Khành Hung mài cho dén bay giò mói khi nhàe lai nhiéu ngUdi khòng quèn dUdc diéu bò eùa bàc Ba òm eày dòn eó ngói kéo du dUdng, mùi man Va

eù mòi làn nhu vày, déu y nhu ràng bàc Ba khòng vói càm lèn càn dòn, bàc thu thà ngói xuòng ngay ho vat hoàc ha bò

trèn tàm dém giùa san nhà, tròng bàc khi dò gióng y nhu mot

òng "bau" eùa doàn bàt cài lUdng xUa Rói bàc ha giong kè

"sUdng" qua mot hai càu chuyén vui, di dòm nào dò theo yèu

càu eùa khàch va dàm tré trong xóm dang vày quanh Dèn khi xem chùng moi ngUÒi eó ve thoà thich làm rói, bàc mòi chju thói Nhung chUa, bàc con md bì vàn thuóc hùt Khòi thuóc gò chàp chòn vùa lan toà nhu muón niu kéo, thu hùt moi ngUdi Giùa lue bà con gàn nhu nin làng de chò nghe, tièng dàn eó eùa bàc Ba bay giò mói tròi day Tièng dàn luót dai tua due, tUa trong mènh mang xa vàng Chinh lue dò

là tièng long eùa bàc Ba tròi day, hoà quyén cùng tàm tu, tri

ky vói moi nguòi dàn lao dòng, ma chi eó bà con xóm Lung Tram nidi hièu hét nguón edn, nói càm xùe dam me, sàu làng qua tièng dòn eò eùa bàc

Theo Phan Anh Tuàn

(Bào Cà Mau)

Bài doc thém:

• 7

DÒN CA TAI TU 0 CA MAU

VÓI NHiJfNG CUNG BÀC THÀNG TRAM

Tu lue 15 tuoi, tòi dà biet dòn ea vong eó' va mot vài bàn Nani - Bàc - Oàn, vói cài vón it òi nhu vày ma dà cùng bè ban trang lùa di dòn ea hét ndi này sang ndi khàc Khi thi dòn ea trong dam cUdi, dam gà, khi ibi dòn ea trong dam cùng cdni (dàm gió) khi thi tu tàp dòn ea trong nhóm rói giùa nhóm này vói nhom khàc Cu thè ma hoc hói, trao dòi ngàv càng lào luyèn tinh thóng va hình thành nhiéu nhóm vói nhiéu nguòi d moi lùa tuoi khàc nhau Phài thùa nhàn ràng trong nhùng nàm (hién tranh khó*- liét, cài chét dèn vói con ngUdi bàt cU lue nào, bàt eù d dàu vày ma, hàu hèt càc vùng nóng thòn Cà Mau thdi ày, ndi nào cùng eó phong trào dòn ea tài tu Nani Bò he dùt tièng phào dan, boni thi tièng dòn ea trói dàv TrUdc the ky XIX Nam Bò chUa xuàt hién bò

mòn dòn ea tài tu Vào nhùng thàp nièn cuòi thè ky thù XIX,

dòng ngifòi tu mièn Trung kéo vào Già Dinh, Dòng Nai va càc tinh mién Tày Nam Bò de khan hoang, md eòi thoo chù trUdng eùa (^hùa Nguyèn Trong dòng ngUdi ày dà eó nhiéu ngUdi mang trong minh nhùng làn diéu àm nhac thiióc dòng nhà nhac Dàc biét vào nhùng nàm 1885, khi phong trào (^àn Vudng bj dàn àp tan rà, rat nhiéu nhac quan eùa trièu dinh Huè tròi dat vào dàt Nam Bò de tìm kè sinh nhai va nuòi hv vong mot ngày nào dò sé phue hói lai vi the eùa triéu dinh Thè rói ngày lai ngày qua dong ng /di di trù ày dà gàn bó màu thit vói vùng dàt màu mò eùa \ a m IV) cung vói nhùng