Quan niệm của y học tư pháp về tội phạm tình dục Theo đó, tội phạm tình dục cần được hiểu với nghĩa rộng hơn nhưng phải được cấu thành từ những yếu tố cơ bản sau: Sự cưỡng bức: Bao gồm m
Trang 1TỘI PHẠM TÌNH DỤC
Trang 5ĐẠI CƯƠNG
Do những tác động nhiều mặt của đời sống xã hội, quan niệm về tội phạm tình dục hiện nay rất đa dạng và mở rộng
Về thuật ngữ, cũng có sự phát triển và lồng ghép, đan xen giữa các quan niệm của pháp luật, của đạo đức xã hội, với quan niệm y học với một loạt các cách gọi như: cưỡng dâm, hiếp dâm, cưỡng hiếp, bạo lực tình dục, cưỡng bức tình dục, quấy rối tình dục, lạm dụng tình dục, bệnh hoạn tình dục tội phạm v.v
Trang 7Sự xâm phạm tình dục hoặc hành vi tình dục đã hoàn thành với một người không có khả năng nhận biết bản chất hoặc tình cảnh của hành vi
đó, hoặc với một người suy sụp sức khỏe không
có khả năng tham gia hoạt động tình dục, hoặc với một người đã thông báo không bằng lòng hoạt động tình dục (ví dụ: bị ốm, mất giảm khả năng tình dục, bị ảnh hưởng của rượu, thuốc men khác), hoặc với người bị dọa dẫm, đe dọa, chịu áp lực, sức ép
Trang 8• Định nghĩa của Georgia Southern Health Education: là bất cứ hành vi tình dục nào
do một người thực hiện với người khác
mà không được người đó chấp nhận Đó
có thể hậu quả của sự đe dọa hoặc dùng bạo lực ép buộc hoặc nạn nhân mất khả năng chấp nhận một cách thích hợp.
Trang 9Định nghĩa của Bộ luật Hình sự Việt Nam
Hiếp dâm là hành vi phạm tội của một người dùng mọi thủ đoạn khiến người lệ thuộc mình hoặc đang ở trong tình trạng quẫn bách phải miễn cưỡng giao cấu.
Trang 10Các điều luật liên quan đến tội
phạm tình dục
Điều 111: Tội hiếp dâm.
Điều 112: Tội hiếp dâm trẻ em.
Điều 113: Tội cưỡng dâm.
Điều 114: Tội cưỡng dâm trẻ em.
Điều 115: Tội giao cấu với trẻ em.
Điều 116: Tội dâm ô đối với trẻ em.
Trang 11Quan niệm của y học tư pháp về
tội phạm tình dục
Theo đó, tội phạm tình dục cần được hiểu với nghĩa rộng hơn nhưng phải được cấu thành từ những yếu tố cơ bản sau:
Sự cưỡng bức: Bao gồm mọi hành vi từ bạo
lực, đe dọa, lừa gạt, gây sức ép đến lợi dụng thế yếu của nạn nhân Các hành vi này bao gồm
cả những hành vi về thể lực, thủ đoạn tâm lý, dụ
dỗ kích động dục tính cho đến sự cậy ỷ thế chế
áp về mặt quan hệ xã hội
Trang 12Giới tính của hung thủ và nạn nhân
Theo quan niệm cũ, kẻ phạm tội là nam giới và nạn nhân là nữ giới, nhưng quan niệm này biểu hiện đã trở nên gò bó, chật hẹp, bỏ sót hành vi phạm tội
Một quan niệm đầy đủ bao gồm:
Hung thủ đa phần là nam giới nhưng một số trường là nữ giới
Nạn nhân tất nhiên có thể là nữ giới chiếm số lớn nhưng cũng có thể là nam giới và đặc biệt
nạn nhân cũng có thể là người cùng giới với hung thủ.
Trang 13Không có giới hạn cố định về độ tuổi của cả hung thủ và nạn nhân
Độ tuổi của hung thủ tập trung ở tuổi trưởng thành, tuổi có đời sống tình dục thông thường nhưng cũng gặp ở độ tuổi vị thành niên và không ít gặp ở người cao tuổi.
Độ tuổi của nạn nhân gặp từ tuổi nhi đồng cho đến tận người già cả và tất nhiên tập trung ở độ tuổi trưởng thành đời sống tình dục.
Trang 14Hành vi tội phạm tình dục không chỉ xoay quanh hành vi giao cấu cưỡng bức mà bao gồm rất nhiều biến dạng của các hành vi có mục đích đạt được khoái cảm tình dục cho hung thủ.
Trang 15Ý nghĩa chẩn đoán về màng trinh và tinh dịch trong âm đạo
• không còn là dấu hiệu quyết định bản chất của hành vi tội phạm tình dục mà chỉ là một trong những tiêu chuẩn để tập họp thành chẩn đoán pháp y.
• Nguyên do: những hành vi tội phạm giao cấu không hoàn toàn, giao cấu đường hậu môn, tội phạm tình dục không cần giao cấu vẫn đạt khoái cảm tình dục và do việc
sử dụng rộng rãi túi cao su.
Trang 16Nguyên tắc khám
cả nạn nhân và hung thủ
Trước đây, hầu như chỉ nghĩ đến việc khám giám định ở nạn nhân (hẹp hơn là chỉ khám ở nữ giới), đây là một thiếu sót nghiêm trọng vì ít nhất nó cũng làm mất đi một nửa những dấu hiệu và thông tin cần cho chẩn đoán Do đó, nguyên tắc khám trong tất cả các bước chẩn đoán và giám định phải tiến hành trên cả nạn nhân và hung thủ (hoặc nghi can).
Trang 17Nguyên tắc nhân văn, nhân đạo,
nhân quyền
Trong số các bệnh tật cũng như hành vi phạm tội, tội phạm liên quan đến tình dục
và những bệnh hoạn tình dục có tính nhạy cảm cao, rất cần một thái độ tôn trọng, chia sẽ cảm thông, ứng xử tế nhị có văn hóa Nếu không sẽ rất khó có sự hợp tác của đương sự cũng như dễ bị lạm dụng những thông tin có tính giật gân.
Trang 18TỘI PHẠM HIẾP DÂM
• Ba yếu tố cần thiết để thực hiện hành vi hiếp dâm một người là: đã biết khoái cảm tình dục, bạo lực và không
có sự ưng thuần của người đó.
• Hiểu biết về khoái cảm tình dục không chỉ đơn thuần là hành vi giao cấu với cơ quan sinh dục mà có thể có nhiều hoạt động khác có ý nghĩa thủ dâm, kích dâm còn tổn thương rách màng trinh hoặc vấn đề xuất tinh không phải là những tiêu chuẩn chẩn đoán Bạo lực có thể có thể là dùng vũ lực, đe dọa hoặc cưỡng bức
• Trên thực tế số lượng những trường hợp bị hiếp dâm không thể biết chính xác vì rầt nhiều trường hợp không được tố cáo.
Trang 19Nạn nhân là người sống
Hiếp dâm thường xuyên là những vấn đề khó khăn đối với những thầy thuốc lâm sàng vì bên cạnh việc điều trị cho nạn nhân họ còn phải biết cách thu thập được những bằng chứng liên quan đến tội phạm
Để giải quyết được một cách chính xác những vấn đề liên quan đến tội phạm tình dục ở hai góc
độ y học và luật pháp, họ, những thầy thuốc cũng phải biết cách thu thập thông tin từ nạn nhân và từ cơ quan điều tra trong khuôn khổ luật định
Trang 20Nếu nạn nhân đã được điều trị ở bệnh viện, thì những tài liều, chứng cứ về tội phạm tình dục sẽ
bị ảnh hưởng
Người thầy thuốc phải có đủ những dụng cụ cần thiết để khám một nạn nhân bị hiếp dâm bao gồm những dụng cụ để thu thập những dấu vết liên quan đến tội phạm và trong đó có những bộ câu hỏi đã được chuẩn bị sẵn, sơ đồ phác họa
để mô tả những dấu vết, thương tích trên cơ thể nạn nhân
Trang 21• Khi được đưa đi khám hoặc cấp cứu tại các bệnh viện, nạn nhân phải được đối xử thật chu đáo với thái độ cảm thông
• Việc ghi chép, lấy lời khai nhân chứng cần được thực hiện trước khi khám và thu thập dấu vết, cần thông báo cho những người có trách nhiệm và chụp ảnh tổn thương trên thân thể nạn nhân Tên tuổi, địa chỉ, ngày tháng năm sinh, ngày giờ xảy ra sự việc, ngày giờ khám cần được ghi lại với sự có mặt của đại diện cơ quan điều tra
• Đại diện của những cơ quan luật pháp khác không cần thiết phải có mặt lúc khám nghiệm mà người duy nhất cần có mặt là một nữ y tá và người phụ nữ cùng đi (có thể là mẹ, chị, hàng xóm hoặc người thân của nạn nhân).
Trang 22Nếu nạn nhân được khám và điều trị bởi thầy thuốc lâm sàng thì họ phải là những người có bằng cấp chuyên môn giỏi trong chuyên ngành sản phụ khoa vì những người này sẽ cung cấp những thông tin có giá trị tại tòa án, không nên
để bác sĩ nội trú điều trị cho nạn nhân
Nếu nạn nhân đã chuyển nơi cư trú mà vụ việc phải đưa ra tòa án xét xử thì các thầy thuốc pháp y hoặc những chuyên gia sản phụ khoa sẽ phải công bố về tội phạm tình dục đã có xảy ra hay không
Trang 23Cần lưu ý
Hiếp dâm không phải là một chẩn đoán y học mà vấn đề này thuộc quyền phán quyết của luật pháp Tất cả những gì mà người thầy thuốc có thể làm được là cung cấp bằng chứng liên quan đến thương tích cũng như có hành vi xâm phạm tình dục hay không và thu thập dấu vết liên quan đến tội phạm.
Trang 24Bước đầu tiên là thu thập những thông tin về bệnh sử của nạn nhân, cần lưu ý những thông tin liên quan đến bệnh tật và những vấn đề hành
vi bạo lực trong tội phạm
Ba câu hỏi quan trọng cần đưa ra và yêu cầu nạn nhân trả lời trung thực là:
- Hung thủ đã đưa dương vật vào âm đạo được chưa?
- Hung thủ đã đạt được khoái cảm tình dục?
- Hung thủ sử dụng bao cao su?
Trang 25• Những vấn đề tương tự cũng cần được quan tâm là kiểm tra xem có dấu hiệu hiếp dâm ở các
lỗ tự nhiên khác như hậu môn hoặc ở mồm hay không
• Cần tìm hiểu nạn nhân đã tắm rửa, đi tiểu hoặc để nguyên trạng từ khi xảy ra vụ việc
• Tất cả các bước trên cần được tiến hành theo trình tự cho dù những dấu hiệu y học của tội phạm tình dục có thể đã rõ ràng Cần phải thu thập thêm những tang vật liên quan đến vụ việc như quần lót của nạn nhân, những giấy lau v.v
và phải được ghi chép tỷ mỉ
Trang 26• Thầy thuốc pháp y sẽ thực hiện khám nghiệm nhằm mục đích thu thập những dấu vết bằng chứng để tìm ra tội phạm hoặc để bác bỏ những lời vu khống về tội phạm tình dục
• Tình trạng chung về thể chất và tinh thần của nạn nhân cần được ghi chép cũng như nếu nạn nhân có dấu hiệu chịu tác động của rượu hoặc các loại thuốc
• Tình trạng tinh thần của nạn nhân trên thực tế không phải lúc nào cũng phản ánh đúng tâm trạng của nạn nhân như một số người tỏ ra lạnh nhạt, xa lánh mọi người trong khi những người khác có vẻ hoảng loạn
Trang 27Việc kiểm tra những dấu vết bẩn, vết rách, mất khuy, những sợi lông hoặc lá cây trên quần áo nạn nhân cần được thực hiện trước, rồi mới bắt đầu khám để tìm những dấu vết thương tích như sây sát, bầm tụ máu, rách da và vết cắn
Cần kiểm tra kỹ bàn và ngón tay để tìm những dấu vết hoặc những vật lạ như lông tóc lông, tóc của hung thủ có thể còn sót lại ở vùng sinh dục của nạn nhân kiểm tra bộ phận sinh dục ngoài, âm đạo
và cổ tử cung bằng một mỏ vịt không bôi trơn.
Trang 28• Nếu có vết cắn trên cơ thể nạn nhân hoặc trường hợp nạn nhân thông báo và chỉ những nơi mà hung thủ đã ngậm, liếm trên cơ thể (ví dụ: núm vú) thì những vùng này phải được lau bằng gạc sạch nhằm thu giữ dấu vết nước bọt
để gửi làm xét nghiệm AND
• Sau khi dùng gạc sạch để lau, vết cắn cần chụp ảnh với thước tỷ lệ, tốt nhất là nên mời bác sĩ nha khoa tham dự cùng khám nghiệm và đánh giá, mô tả vết cắn, có thể sử dụng khuôn đúc để lấy mẫu vết răng cắn
Trang 29• Trong quá trình khám nghiệm dấu vết và thu giữ bằng chứng tội phạm tình dục thì sự khác nhau duy nhất giữa việc thu thập mẫu bệnh phẩm giữa người sống và người chết là việc nuôi cấy
vi khuẩn từ dịch được lấy ở cổ tử cung, cuối cùng để xác định dấu hiệu của bệnh hoa liễu Dùng gạc để thu giữ bệnh phẩm ở mồm, lỗ hậu môn có thể không cần thực hiện nếu theo lời khai của nạn nhân, hung thủ không xâm phạm vào những vùng này
• Sự vắng mặt của dấu tích thương tích trên cơ thể nạn nhân cũng không thể phủ nhận những lời cáo buộc của nạn nhân về tội phạm tình dục
Trang 30• Qua nghiên cứu và phân tích 451 nạn nhân bị hiếp được thực hiện ở Bệnh viện Parkland bang Dallas tại khoa sản, Stone
đã ghi nhận 34% số nạn nhân có dấu hiệu của chấn thương (như vết sây sát bầm tụ máu hoặc rách da) và 18% số nạn nhân
có chấn thương ở bộ phận sinh dục (sưng tấy, sây sát, đụng dập, rách da)
Trang 31• Kiểm tra dịch âm đạo cho thấy 19,3% số nạn nhân còn phát hiện được tinh trùng còn sống, có đuôi, cử động Số tinh trùng không cử động được phát hiện ở 47% số nạn nhân
• Những xét nghiệm dịch âm đạo ở phòng thí nghiệm tội phạm cũng chỉ ra có 62% số mẫu bệnh phẩm còn tìm thấy tinh trùng trong tổng số những mẫu bệnh phẩm được gửi đến
Trang 32Án mạng liên quan đến tội phạm tình dục
Hiếm gặp, nhưng khi đã xảy ra lại được công luận quan tâm phản đối gay gắt và rất khó trong quá trình điều tra vì thường
là những vụ án mờ, nạn nhân và hung thủ không quen biết nhau, chỉ có một đối tượng, do vậy phát hiện sự việc thường muộn
Trang 33• Trong các vụ án mạng liên quan đến tội phạm tình dục, nạn nhân chết chủ yếu do
bị bóp cổ, bị đâm hoặc những chấn thương do vật tày, thương tích do đạn bắn hiếm gặp
• Trong các vụ án mạng liên quan đến đồng tính luyến ái, hung thủ thường gây án với lực tác động quá mạnh và dấu hiệu của bạo lực theo kiểu dã man tàn bạo, có khi nạn nhân bị cắt rời từng bộ phận cơ thể.
Trang 34• Trong quá trình khám nghiệm, bên cạnh việc xác định nguyên nhân chết giám định viên cần xác định những dấu vết bằng chứng liên quan đến tội phạm tình dục và phải thu thập những bằng chứng để sử dụng tại tòa án vì mục đích buộc tội hung thủ
Trang 35Vận chuyển thi hài
Trước khi di chuyển tử thi khỏi hiện trường những túi giấy cần được bọc vào mỗi bàn tay của nạn nhân nhằm giữ lại những dấu vết, bằng chứng liên quan đến tội phạm, đặc biệt là ở dưới, khe kẽ móng tay Không nên
sử dụng túi ni lông để tránh phá hủy mẫu bệnh phẩm do
sự ngưng tụ hơi nước Hơn nữa, bên cạnh việc cho tay nạn nhân vào những túi giấy cơ thể nạn nhân cũng cần được bao bọc bởi một tấm vải trắng, sạch hoặc có thể đặt tử thi vào trong túi chuyên dụng nhằm mục đích tránh làm mất những dấu vết, bằng chứng tội phạm trong quá trình di chuyển thi hài đến nơi khám nghiệm cũng như tránh làm vấy bẩn hoặc dính những mẫu vật
từ trên xe ôtô và điều này có thể tạo nên những bằng chứng giả, làm sai lệch hướng điều tra.
Trang 36Khám nghiệm tử thi
Trước khi khám nghiệm nghiêm cấm không được cởi bỏ quần áo hoặc lấy dấu vân tay Hiện nay theo quan điểm của một số tác giả có thể ghi nhân dấu vân tay tại những vùng cơ thể bị hung thủ nắm, bóp chặt
Chính vì việc lấy dấu vấn tay ở trên da nên cần
cố gắng không đụng chạm đến cơ thể nạn nhân bằng tay không và nếu có thể không động chạm vào vùng đùi, ngực, cánh tay v.v
Trang 37Thu giữ bằng chứng tội phạm từ
tay nạn nhân
Trước khi khám nghiệm tử thi việc kiểm tra các dấu vết, bằng chứng tội phạm ở tay nạn nhân hoặc ở dưới khe kẽ, móng tay, ngón tay có thể nạn nhân Không được lấy dấu vân trước khi việc kiểm tra hai bàn tay do giám định viên thực hiện
Tất cả những dấu vết, những mẫu vật thu được
từ ở bàn tay nạn nhân như móng tay cần được đặt ở trong những túi có ghi nhãn niêm phong Cũng cần thu giữ mẫu lông tóc của nạn nhân để xét nghiệm đối chứng
Trang 38• Sau khi kiểm tra bàn tay nạn nhân, móng tay nạn nhân cũng cần được cắt bằng dụng cụ chuyên dùng, mới và đặt trong những túi đựng có niêm phong, nên chú ý cẩn thận ở ngay những nơi có vết sây sát
có thể có mảnh tổ chức của hung thủ còn dính lại ở khe kẽ móng tay và nếu có thì xét nghiệm AND có thể được tiến hành tại những trung tâm xét nghiệm tội phạm học, trên thực tế đã có hung thủ được tìm ra từ kết quả của những xét nghiệm này
Trang 39Kiểm tra quần áo nạn nhân
• Sau khi kiểm tra bàn tay của nạn nhân là kiểm tra quần áo ngay khi còn trên người nạn nhân (ở nguyên trạng ban đầu)
• Giám định viên kiểm tra kỹ sợi vải, lông tóc, mảnh kính, vết màu, hoặc bất cứ vật lạ nào có thể còn dính trên quần áo của nạn nhân như dấu vết từ hung khí mà hung thủ đã sử dụng hoặc từ xe ôtô dùng để chở nạn nhân Cần kiểm tra những nơi quần áo bị rách, mất sợi vải, khuy quần áo và cần đánh giá mối liên quan của dấu vết trên quần áo với vị trí của những thương tích trên cơ thể nạn nhân nhằm làm cơ sở cho nhận định về khả năng hung thủ bị tấn công gây thương tích trong khi còn đang mặc hay đã cởi quần áo
• Tất cả những dấu vết thu được từ quần áo nạn nhân cũng phải được cho vào trong túi có niêm phong và ghi
rõ những thông tin cần thiết.