BÀI TIỂU LUẬN MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Đề tài Thực trạng và giải pháp xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay

Quá trình hội nhập quốc tế đã thúc đẩy giai cấp công nhân nước ta phát triểnnhanh về số lượng, chất lượng, đa dạng về cơ cấu, đời sống vật chất và tinhthần được nâng cao.. Kếtquả phân tầ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIA ĐỊNH

KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ

BÀI TIỂU LUẬN MÔN: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Đề tài: Thực trạng và giải pháp xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam

LỜI CẢM ƠN

Em xin giành lời cảm ơn sâu sắc đến giảng viên Nguyễn Việt Thanh đã giúp

đỡ lớp chúng em suốt thời gian qua Mặc dù trong thời gian giảng dạy có đôilúc làm thầy thất vọng nhưng thầy vân quan tâm đến lớp

Do thời gian có hạn cũng như còn thiếu kinh nghiệm, nên trong quá trìnhlàm bài tiểu luận môn chủ nghĩa xã hội khoa học sẽ có nhiều sai sót em mongnhận được sự góp ý của thầy

Em xin chân thành cảm ơn!

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan những nội dung trình bài trong bài tiểu luận toán cao cấp

em tự thực hiện và không sao chép của bất kỳ ai, nếu không đúng sự thật emxin chịu mọi trách nhiệm từ thầy

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu của luận án 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Kêt cấu của đề tài 3

NỘI DUNG 4

I Khái niệm giai cấp công nhân 4

1.1 Định nghĩa 4

1.2 Những đặc điểm của giai cấp công nhân Việt Nam 4

II Sự ra đời và phát triển của giai cấp công nhân 5

2.1 Sự ra đời của giai cấp công nhân 5

2.2 Sự phát triển của giai cấp công nhân 6

III Thực trạng giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay 9

3.1 Một vài nhận xét về giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay 9

3.2 Chân dung về cuộc sống công nhân Việt Nam hiện nay 10

IV Phương hướng thúc đẩy 10

4.1 Quyền và trách nhiệm của công đoàn (Điều 10 Luật ATVSLĐ năm 2015) 10

4.2 Trách nhiệm của đảng và nhà nước 11

4.3 Trách nhiệm của chính quyền địa phương 14

4.4 Nhiệm vụ của công nhân 15

KẾT LUẬN 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời vào cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, kéotheo sự xâm lược và khai thác thuộc địa của thực dân Pháp Trong quá trìnhcách mạng, thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản Việt Nam, giai cấpcông nhân Việt Nam là lực lượng lãnh đạo, động lực chính trong cuộc đấutranh giành độc lập dân tộc trước đây, đồng thời cũng là lực lượng lãnh đạo,động lực chính trong xây dựng chủ nghĩa xã hội ngày nay

Hiện nay, sau 30 năm đổi mới, mở cửa do Đảng khởi xướng và lãnh đạo, giaicấp công nhân nước ta đã không ngừng lớn mạnh, trở thành lực lượng, xungkích quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Giaicấp công nhân cần cù, sáng tạo, sản xuất ngày càng nhiều sản phẩm, dịch vụcho xã hội, chất lượng và hiệu quả hàng xuất khẩu ngày càng nâng cao giaicấp công nhân nước ta chỉ chiếm 13,4% dân số cả nước và 22,6% lực lượng laođộng xã hội, nhưng lại đóng góp hơn 60% tổng sản phẩm xã hội và hơn 70%ngân sách cả nước Vì vậy, làm tốt công tác xây dựng, phát triển giai cấp côngnhân, thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong tình hình mới là vôcùng quan trọng

Quá trình hội nhập quốc tế đã thúc đẩy giai cấp công nhân nước ta phát triểnnhanh về số lượng, chất lượng, đa dạng về cơ cấu, đời sống vật chất và tinhthần được nâng cao Mặt khác, hội nhập quốc tế cũng làm cho giai cấp côngnhân nước ta có nhiều biến động, không đồng đều Số lao động trong khu vựckinh tế quốc doanh ngày càng giảm, số lao động trong khu vực kinh tế quốcdoanh ngày càng tăng nhanh Sự phân hóa, phân hóa trong giai cấp công nhânngày càng sâu sắc và biểu hiện phức tạp Bên cạnh xu hướng phân hoá và phânhoá về lượng và chất, xu hướng phân hoá về thu nhập và tình trạng việc làmcũng tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của giai cấp công nhân nước ta Kếtquả phân tầng, phân hóa việc làm và thu nhập của giai cấp công nhân nước tôitrong điều kiện hội nhập quốc tế cũng cho thấy bên cạnh việc cải thiện đáng kểmức sống của một số người lao động Còn một bộ phận lớn người lao độngchưa được hưởng một thứ gì tương xứng với thành quả của quá trình chuyển

đổi và đóng góp của bản thân Một số người lao động gặp nhiều khó khăn vềviệc làm, đời sống vật chất và tinh thần Quan hệ lao động của các doanhnghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốnđầu tư nước ngoài đang có xu hướng phát triển cấp bách và phức tạp Trướcyêu cầu của các tiêu chuẩn quốc tế, chúng ta đang thiếu trầm trọng các chuyêngia kỹ thuật, các nhà quản lý giỏi và công nhân lành nghề Tác phong, kỷ luậtcông nhân còn hạn chế, một số công nhân chậm thích ứng với quá trình hộinhập Địa vị chính trị của giai cấp công nhân không được đại diện đầy đủ Sựgiác ngộ và lòng dũng cảm chính trị của giai cấp công nhân chưa đồng đều,hiểu biết về chính sách và pháp luật còn hạn chế Đồng thời, vai trò của các tổchức chính trị - xã hội như tổ chức cơ sở đảng, tổ chức công đoàn trong doanhnghiệp, nhất là doanh nghiệp ngoài nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tưnước ngoài có biểu hiện bức xúc và diễn biến phức tạp Trước yêu cầu của hộinhập quốc tế ngày càng sâu rộng chúng ta đang thiếu nghiêm trọng các chuyêngia kỹ thuật, cán bộ quản lý giỏi, công nhân lành nghề Tác phong và kỷ luậtlao động của công nhân còn nhiều hạn chế, một bộ phận công nhân chậm thíchnghi với quá trình hội nhập Địa vị chính trị của giai cấp công nhân chưa đượcthể hiện đầy đủ Sự giác ngộ giai cấp và bản lĩnh chính trị của công nhân khôngđều, sự hiểu biết về chính sách, pháp luật còn nhiều hạn chế Trong khi đó, vaitrò của tổ chức cơ sở đảng, tổ chức công đoàn và các tổ chức chính trị-xã hộikhác trong các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp ngoài nhà nước và doanhnghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang ngày càng giảm sút nghiêm trọng.

2 Mục đích nghiên cứu của luận án

Từ góc nhìn triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm rõ sự biếnđổi của giai cấp công nhân Việt Nam dưới tác động của hội nhập quốc tế, từ đóxác định quan điểm định hướng và đề xuất giải pháp nhằm phát huy biến đổitích cực, ngăn ngừa và hạn chế biến đổi tiêu cực của giai cấp công nhân ViệtNam dưới tác động của hội nhập quốc tế hiện nay

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là sự biến đổi của giai cấp công nhân ViệtNam dưới tác động của hội nhập quốc tế hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng vàchủ nghĩa duy vật lịch sử, nghiên cứu sinh chọn phương pháp nghiên cứu phùhợp với từng nội dung của luận án, trong đó chủ yếu sử dụng: phương pháp kếthợp lôgic - lịch sử, phân tích và tổng hợp, so sánh và đối chiếu, quy nạp vàdiễn dịch, chú giải, khái quát hoá, trên cơ sở đó đưa ra nhận xét và kết luận

6 Kêt cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và mục lục thì bố cục bài tiểu luận còn chia ra làm bốnphần, và cuối cùng là phần kết luận và tài liệu tham khảo

1.2 Những đặc điểm của giai cấp công nhân Việt Nam

Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứnhất của thực dân Pháp Sinh ra trong lòng một dân tộc có truyền thống đấutranh chống ngoại xâm, trong điều kiện đất nước bị kẻ thù xâm lược, khiến cho

ý chí và động cơ cách mạng của giai cấp công nhân Việt Nam được nâng lêngấp bội Ngay từ khi ra đời, giai cấp công nhân nước ta đã anh dũng, kiêncường đấu tranh chống kẻ thù xâm lược Phong trào đấu tranh của công nhântừng bước trưởng thành, phát triển từ tự phát đến tự giác và không ngừng lớnmạnh Sự ra đời của Công đoàn Việt Nam tổ chức chính trị - xã hội rộng lớnnhất của giai cấp công nhân Việt Nam - là kết quả tất yếu của quá trình pháttriển phong trào công nhân nước ta cùng với việc chuẩn bị các điều kiện lý luận,

tư tưởng, chính trị, tổ chức của lãnh tụ Nguyễn ái Quốc Đại đa số xuất thân từnông dân nghèo ra đô thị, vào các đồn điền, xưởng may nhỏ làm thuê cho chủ

tư sản xâm lược Chủ yếu sống bằng sức lao động, nguồn thu nhập chính là tiềncông và cũng có thể có cổ phần hay Cổ phiếu Khi ra đời với trình độ khoa học

kĩ thuật, tay nghề và mức sống còn thấp, vì Việt Nam lúc đó chưa có nền côngnghiệp hiện đại, chịu ảnh hưởng nặng nề của sản xuất nhỏ, tiêu nông Cótruyền thống lao động cần cù, yêu nước nồng nàn, gắn bó mật thiết với dân tộc,nhất là nông dân và các tầng lớp lao động Sớm được giác ngộ cách mạng vàthành lập Đảng tiên phong do Hồ Chí Minh - Người đưa chủ nghĩa Mác-Lêninvào Việt Nam và Đông Dương - sáng lập và rèn luyện Giai cấp công nhân sớm

trở thành giai cấp lãnh đạo cách mạng Việt Nam từ khi có Đảng của nó Hơn

70 năm qua, giai cấp công 4 nhân và nhân dân Việt Nam đã thu được nhiềuthắng lợi to lớn trong cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xãhội Trong cuộc sống đổi mới hiện nay, tuy đã có nhiều thành tựu to lớn, songgiai cấp công nhân Việt Nam vẫn còn nhiều mặt hạn chế, đặc biệt là về trình độvăn hóa cơ bản, khoa học công nghệ và tay nghề, giác ngộ chính trị và mứcsống tuy có khá hơn sau những năm đổi mới có kết quả, nhưng nhìn chungcũng còn hạn chế, chưa tương xứng với yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa,hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa

II Sự ra đời và phát triển của giai cấp công nhân

2.1 Sự ra đời của giai cấp công nhân

Giai cấp công nhân (GCCN) Việt Nam ra đời và phát triển gắn liền với quátrình khai thác thuộc địa của thực dân Pháp những năm cuối thế kỷ XIX Trướckhi thực dân Pháp nổ súng xâm lược, xã hội Việt Nam vẫn là một xã hội phongkiến với hai giai cấp cơ bản là giai cấp địa chủ phong kiến và giai cấp nông dân;duy trì nền kinh tế lạc hậu dựa vào sản xuất tiểu nông là chính, cơ sở kinh tếcông nghiệp, dịch vụ chưa phát triển Sau khi cuộc xâm lăng và bình định đã cơbản hoàn thành, thực dân Pháp liền bắt tay tiến hành khai thác thuộc địa lần thứnhất với quy mô mở rộng ra cả nước Các nhà máy rượu bia, vải sợi, điện nước,ngành đường sắt, hầm mỏ, đồn điền cao su, cà phê lần lượt ra đời và cùng với

đó đội ngũ những người công nhân Việt Nam đầu tiên được hình thành Họ lànhững người nông dân bị tước đoạt hết ruộng đất, những người thợ thủ công bịphá sản buộc phải vào làm việc trong các doanh nghiệp tư bản Pháp Theo sốliệu thống kê trước chiến tranh thế giới lần thứ nhất, tổng số công nhân củaViệt Nam khoảng trên 10 vạn người, chủ yếu tập trung ở một số thành phố lớnnhư: Hà Nội, Sài Gòn - Chợ Lớn, Hải Phòng và vùng mỏ Quảng Ninh

Sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất, để bù đắp những tổn thất, thực dânPháp đã tiến hành cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai với quy mô và tốc độ lớnhơn trước Chúng tăng cường đầu tư vào các ngành khai khoáng, giao thôngvận tải, đồn điền, công nghiệp chế biến, dệt may nhằm tăng cường vơ vét và

bóc lột ở các nước thuộc địa Thời kỳ này, số lượng công nhân Việt Nam đãphát triển nhanh chóng lên đến trên 22 vạn người vào đầu năm 1929.

Dưới sự áp bức bóc lột hà khắc của thực dân, phong kiến, giai cấp công nhânViệt Nam đã đoàn kết, tổ chức tập hợp nhau lại đấu tranh đòi quyền lợi, dẫnđến hình thành các Hội Ái hữu, Hội Tương tế trong các nhà máy, xí nghiệp.Cuối năm 1920, người công nhân yêu nước Tôn Đức Thắng đã vận động thànhlập Công hội Ba Son ở Sài Gòn, mở đầu cho phong trào đấu tranh giải phónggiai cấp, giải phóng dân tộc

2.2 Sự phát triển của giai cấp công nhân

Điều đầu tiên có thể dễ nhận thấy là so với thời kỳ trước đây, số lượng côngnhân trên thế giới tăng lên rất nhanh Xét trên quy mô toàn thế giới, những nămgần đây, trừ một số nước G7, hoặc xét rộng ra là các nước OECD là nhữngnước đã hoặc đang chuyển sang giai đoạn hậu công nghiệp, còn lại phần lớncác quốc gia vẫn còn trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Cùng vớiquá trình phát triển công nghiệp, số lượng công nhân trên thế giới vẫn đangtăng lên một cách tuyệt đối Nếu thống kê ta thấy, thời kỳ Mác Ăng ghen cuốithế kỷ XIX số lượng công nhân trên thế gởi chỉ có khoảng trên 10 triệu thì đếnđầu thế kỷ XX là 119 triệu đến cuối thế kỷ XX đã tăng lên đến trên 600 triệu vàđến nay số lượng GCCN khoảng trên 800 triệu (năm 2003)

- Thứ hai, kết cấu giai cấp công nhân cũng có những biến động: Số lượngcông nhân trong tổng số lao động làm thuê tăng lên Nếu như năm 1950 tỷtrọng lao động làm thuê ở các nước tư bản trong tổng số dân cư chiếm 69% thìđến năm 1980 tỷ lệ này là 81,8%, hiện nay là 86 % Trong đó ở các nước tưbản phát triển như sau: Anh là 79,6%, Mỹ là 77%, Canada 76,3%, Đức là 75 %

Cơ cấu công nhân cũng biến đổi theo lĩnh vực ngành nghề Tác động của khoahọc - kỹ thuật đã đưa đến sự thay đổi của cơ cấu kinh tế Nếu giai cấp vô sảnthế kỷ XIX được hình thành bởi 3 bộ phận là vô sản công nghiệp, vô sản hầm

mỏ và vô sản công nghiệp, thì dưới chủ nghĩa tư bản hiện đại, giai cấp vô sản

có mặt ở cả 3 lĩnh vực: Khu vực 1 (ngành nông lâm, ngư nghiệp), khu vực II(khai thác, chế tạo, xây dựng), khu vực III (ngành kinh tế dịch vụ và công nghệcao) Ngày nay giai cấp công nhân đang biến động mạnh theo hướng giảm

trong từng ngành, từng bộ phận ở khu vực I, II và tăng ở khu vực III Thể hiện:

Cơ cấu công nhân lao động ở các khu vực Nước Ngành nông lâm nghiệp Khaithác chế tạo dịch vụ, công nghệ cao Mỹ 3% 28% 71% Nhật 7% 34% 59% Đức4% 38% 58% Anh 2% 29% 69% Pháp 5% 29% 66% Cùng với sự phát triểnnhanh của khoa học - Công nghệ, trình độ người lao động nói chung cũng đượcnâng lên đáng kể Thể hiện ngay nước ta những năm gần đây trình độ học vấncủa công nhân đã tăng nhanh Nếu như năm 1986 ta có khoảng 40% công nhân

có văn hoá cấp PTTH thì đến nay số lượng đó là 70% Tỷ lệ lao động qua đàotạo năm 2005 chỉ 26%, năm 2006 khoảng 31% Ở các nước tư bản phát triểnphần lớn công nhân có trình độ lành nghề Chỉ có khoảng 10 % công nhân cótrình độ thấp và không lành nghề

Trong giai cấp công nhân hiện nay cũng có sự phân tầng mạnh mẽ Giai cấpcông nhân ở các nước tư bản hiện nay phân hoá thành 3 bộ phận: Một bộ phậngiai cấp công nhân hiện đại, có mức sống trung lưu, đây là bộ phận hữu cơ cấuthành lực lượng sản xuất tiên tiến và lực lượng sản xuất chủ yếu ở các nước tưbản phát triển Bộ phận thứ hai là công nhân nghèo khó Việc làm không ổnđịnh, lao động phổ thông, giản đơn, văn hoá thấp Bộ phận thứ ba là giai cấpcông nhân vô gia cư Có việc làm không ổn định Bộ phận thứ tư: Lao độngnhập cư, lực lượng này chủ yếu từ các nước ở châu Á và châu Phi di cư sangcác nước tư bản phát triển Thứ ba, phải khẳng định rằng, hiện nay giai cấpcông nhân hiện đại vẫn là lực lượng chủ yếu trong cuộc đấu tranh với giai cấpthống trị ở các nước tư bản Nội dung các cuộc đấu tranh của giai cấp côngnhân tập trung vào những nội dung đòi các quyền dân sinh, dân chủ, đặc biệt làđòi việc làm, đấu tranh chống chiến tranh, đòi hòa bình, đấu tranh bảo vệ môitrường, chống bóc lột, chống phân biệt chủng tộc Mục tiêu đấu tranh của giaicấp công nhân đã mở rộng và hoà vào cuộc đấu tranh của nhiều giai cấp, nhiềutầng lớp trong xã hội, nhưng nhìn chung các cuộc đấu tranh không đặt ra vấn

đề thay đổi chế độ chính trị Điều này do nhiều nguyên nhân: Một mặt, do sựsụp đổ của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đã tạo ra sự hẫnghụt về nhận thức chính trị và đối tượng đấu tranh trong giai cấp công nhân Mặtkhác, hiện nay các nước tư bản, đặc biệt là các nước phát triển đã tiến hành

điều chỉnh nâng cao mức sống chung của toàn xã hội, đa dạng hoá các chế độ

sở hữu, khuyến khích người lao động mua cổ phần; Cải cách quản lý, tăng thunhập cho bộ phận cán bộ quản lý Về tình hình công nhân Việt Nam hiện nay

- Hiện nay, tổng số công nhân trong các doanh nghiệp đến giữa năm 2006 là11,5 triệu trong đó: Doanh nghiệp nhà nước là 1,84 triệu, DN FDI là 1,2 triệu,Doanh nghiệp ngoài nhà nước 2,96 triệu, cơ sở kinh doanh cá thể 5,29 triệu 8Tuy nhiên tình hình công đoàn ở trong các doanh nghiệp có nhiều vấn đề đánglưu tâm:

- Một là, số lượng tập hợp đoàn viên ít Số lượng kết nạp đoàn viên mới chủyếu trong đội ngũ cán bộ công chức và doanh nghiệp nhà nước Trong khi đódoanh nghiệp ngoài quốc doanh của chúng ta số lượng có tổ chức công đoànchưa đủ 10 %, số lượng đoàn viên chưa đủ 3 % Năm Kết nạp đoàn viên mớiCông nhân chiếm 2003 143.555 10.723 (7,4%) 2004 157.500 12.899 (8,1%)

+ Kinh tế 33% là do lương | thấp (người sử dụng lao động không trả lươngtheo mức sử dụng lao động) 25 % là do không trả lương theo cam kết 25% là

do làm thêm giờ quá nhiều

+ Hiện trạng các chủ lao động vi phạm pháp luật: vi phạm luật lao động,buộc công nhân làm việc với cường độ quá cao, lương trả ít, không thực hiệnnghĩa vụ đóng bảo hiểm cho người lao động

- Thực trạng công nhân trên thế giới và những vấn đề nảy sinh trong đội ngũcông nhân và người lao động nước ta, đòi hỏi Đảng và Nhà nước phải có nhữngchính sách chiến lược và cụ thể Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X nhấn