Bài giảng Đạo đức nghề nghiệp kế toán - kiểm toán: Chương 3 - Trách nhiệm pháp lý của người làm kế toán, kiểm toán

Bài giảng Đạo đức nghề nghiệp kế toán - kiểm toán: Chương 3 - Trách nhiệm pháp lý của người làm kế toán, kiểm toán. Chương này có nội dung trình bày về: môi trường và trách nhiệm pháp lý của người làm kế toán, kiểm toán; trách nhiệm pháp lý đối với khách hàng; trách nhiệm pháp lý đối với bên thứ ba; các biện pháp giảm liên đới pháp lý;... Mời các bạn cùng tham khảo!

139

3.1.1 Môi trường pháp lý liên quan đến kế toán,

kiểm toán

3.1.2 Các trách nhiệm pháp lý của kế toán, kiểm

toán

140

Luật Kế toán

88/2015/QH13

Luật KTĐL 67/2011/QH12

Luật KTNN 81/2015/QH13 Chuẩn mực

CM KTNB

TT 8/2021/TT-BTC

CM KTNN

QĐ 02/2016/QĐ-KTNN

CMKT

TT 214/2012/TT-BTC 141

Theo luật dân sự : Trách nhiệm pháp lý hình thành khi tổ

chức hay cá nhân gây thiệt hại đến tài sản, sức khỏe,

danh dự… của chủ thể khác mà chưa được coi là tội

phạm theo quy định của bộ luật hình sự Trách nhiệm

pháp lý ở đây hướng đến việc bồi thường thiệt hại

Theo luật hình sự: Trách nhiệm pháp lý mà 1 cá nhân

phải chịu khi có những hành vi vi phạm các tội được quy

định tại bộ luật hình sự Trách nhiệm ở đây hướng đến

việc ngăn chặn người có tội

KHÁI

NIỆM

Trách nhiệm pháp lý là nghĩa vụ thanh toán nợ theo quy định của pháp luật, được xác định theo luật dân sự

và luật hình sự và được quyết định bởi tòa án

142

Để hình thành trách nhiệm pháp lý của KTV, khách

thể kiểm toán và bên thứ 3 phải chứng minh được

đồng thời 3 điều kiện

KTV là

người có

lỗi

Có thiệt hại

Có mối quan

hệ giữa lỗi do KTV gây ra

và khoản thiệt

hại

Điều kiện hình thành trách nhiệm pháp lý của KTV

143

Trách nhiệm với bên thứ 3

Trách nhiệm dân sự

PHÂN LOẠI

THEO

ĐỐI TƯỢNG

Trách nhiệm với khách hàng

Trách nhiệm hình sự

144

Trách nhiệm

theo hợp đồng

Trách nhiệm của KTV đối với khách hàng phụ thuộc vào các

điều khoản cam kết trong hợp đồng kiểm toán

Khi KTV vi phạm các cam kết này và gây ra thiệt hại cho khách

hàng thì trách nhiệm pháp lý của KTV với khách hàng sẽ nảy

sinh

Trách nhiệm theo quy định pháp luật

KTV cũng có trách nhiệm với đơn vị được kiểm toán theo

quy định của luật pháp như Luật Kiểm toán, Chuẩn mực

kiểm toán, Luật dân sự…….Do đó nếu KTV không thực hiện

đúng các chuẩn mực trên thì sẽ gây ra thiệt hại cho khách

hàng Lúc này KTV có trách nhiệm pháp lý với khách hàng

145

Bất cẩn

thông

thường

Bất cẩn toàn bộ

Gian lận

Trách nhiệm pháp lý của KTV càng nghiêm trọng thể hiện

mức độ nghiêm trọng tăng theo cấp độ này.

Sự thiếu thận trọng

thích đáng Sai phạm cố ý

146

1

2

3

Thông báo và kiến nghị về sai phạm để có biện pháp ngăn ngừa sữa chữa, xử lý Đồng thời ghi kiến nghị vào báo cáo kiểm toán hoặc thư quản lý

về những sai phạm chưa được xử lý.

Sau khi phát hành báo cáo kiểm toán phát hiện đơn vị kiểm toán có sai phạm trong yếu do không tuân thu pháp luật và đơn vị liên quan thì phải thông báo cho đvi dc kiểm toán.

Bảo mật thông tin trong quá trình kiểm toán.

Nếu kiểm toán viên gây thiệt hại cho khách hàng, thì phải bồi thường và bị xử lý theo quy định.

Khoản 11

Điều 29

Chương 13

Luật

Kiểm toán

độc lập

147

1 Thứ nhất KTV biện minh rằng không có đủ thẩm quyền trong cuộc kiểm toán, do đó không có trách

nhiệm với khoản thiệt hại

KTV chứng minh là đã thực hiện kiểm toán không cẩu thả

KTV khoản thiệt hại có liên quan đến sự bất cẩn toàn bộ của khách hàng kiểm toán cũng như của KTV

KTV lập luận rằng không có mỗi quan hệ nhân quả giữa khoản thiệt hại của khách hàng với hoạt động kiểm toán

2

3

4

Hình thức

phản vệ

của KTV

148

VÍ DỤ Công ty Cenco Incorporated kiện Seidman and Seidman (

1982)

❖ Giữa năm 1970 và 1975, các nhân viên quản trị của Cenco, sau đó

cả ban quản trị cao cấp đã dính líu vào một vụ gian lận lớn là thổi

phồng giá trị hàng tồn kho của công ty Điều nãy đã giúp cho công ty

vay được tiền với lãi suất thấp hơn và đạt được tiền bồi thường bảo

hiểm hỏa hoạn cao hơn mức đáng được hưởng Sau khi sự gian lận

bị phát hiện bởi một nhân viên của Cenco và được báo cáo với SEC (

Securities and Exchange Commission) các cổ đông đã đệ đơn kiện

công ty Cenco, ban quản trị của công ty và các kiểm toán viên của

công ty Kiểm toán Công ty kiểm toán đã dàn xếp cho vụ kiện tụng

này bằng cách chi ra 3,5 triệu USD.

❖ Năm 1982, Ban quản lý mới của Công ty nhân danh Công ty Cenco

đệ đơn kiện lần thứ hai Công ty kiểm toán vì sai phạm hợp đồng, bất

cần nghề nghiệp và gian lận Công ty kiểm toán đã bào chữa là mặc

dù Công ty đã nỗ lực cố gắng để phát hiện ra dấu hiệu của sự gian

lận nhưng tập thể phần lớn những người trong ban quản trị của Công

ty Cenco đã ngăn cản họ phát hiện ra gian lận.

❖ Kỳ họp thứ 7 của toàn thượng đã kết luận là Công ty kiểm toán không

chịu trách nhiệm trong trường hợp này.

149

Thế nào là bên thứ ba? Gồm những ai?

Bên thứ ba (ngoài chủ thể và khách thể kiểm toán) là các cá nhân, tổ chức

có liên quan đến cuộc kiểm toán báo cáo tài chính

Cổ đông (hiện tại, tương lai) Ngân hàng và tổ chức tín dụng Nhà cung cấp

Khách hàng Nhân viên…

3.3 Trách nhiệm pháp lý đối với bên thứ ba

150

Trách nhiệm của KTV đối với bên thứ ba là rất rộng và nặng nề Thực tế, phần lớn các

vụ kiện đối với KTV do bên thứ ba thực hiện, nhiều cuộc kiểm toán báo cáo tài chính không thể thực hiện được vì KTV không đủ năng lực đáp ứng nhu cầu của rất đông các bên thứ ba

3.3 Trách nhiệm pháp lý đối với bên thứ ba

151

Năm 1931, công ty Ultramares không có khả năng trả nợ, các chủ nợ của Công ty dựa vào báo cáo tài chính đã được chứng nhận rồi sau đó kiện các KTV, họ cho rằng các KTV

đã phạm tội bất cẩn và trình bày gian dối

Các khoản phải thu đã bị bóp méo bằng cách cộng thêm khoảng 650.000 USD vào các khoản phải thu một khoản mục khác trên 700.000USD Các chủ nợ cho rằng một cuộc kiểm tra kỹ lưỡng sẽ tìm thấy 700.000 USD gian lận này Các khoản phải trả cũng có những khoản không nhất quán tương tự

Sau khi điều tra vấn đề, toà án liên bang Mỹ kết luận rằng các KTV đã có bất cẩn

trong quá trình kiểm toán, tuy nhiên kiểm toán viên khôngphải chịu trách nhiệm

đối với các chủ nợ của Công ty Ultramares vì điều sai lầm vượt ra ngoài phạm vi

của hợp đồng kiểm toán ban đầu Toà án cho rằng chỉ có người ký hợp đồng với

KTV về các dịch vụ kiểm toán mới có thể kiện nếu các dịch vụ đó được cung cấp

một cách bất cẩn.Vụ kiện này là cơ sở cho sự ra đời của “Học thuyết Ultramares"

Học thuyết Ultramares

3.3 Trách nhiệm pháp lý đối với bên thứ ba

152

Theo học thuyết này, KTV sẽ chịu trách nhiệm nếu bên thứ ba là “người có lợi ích liên quan cơ bản* ”.

* “Người có lợi ích liên quan cơ bản” là người mà KTV được thông báo về họ trước khi thực hiện cuộc kiểm toán.

3.3 Trách nhiệm pháp lý đối với bên thứ ba

153

Học thuyết đưa ra khái niệm “người sử dụng dự kiến các kết quả kiểm toán”, đó là những bên thứ ba mà KTV nhận thức được là sẽ sử dụng báo cáo tài chính được kiểm toán (ví dụ,

cơ quan thuế, ngân hàng đang cho vay, nhà cung cấp đang có khoản phải thu ở đơn vị được kiểm toán,…).

Có lợi ích liên quan trực tiếp đến kết quả kiểm toán của đơn vị được kiểm toán tại ngày ký báo cáo kiểm toán

Có hiểu biết một cách hợp lý về báo cáo tài chính và cơ sở lập báo cáo tài chính là các chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán và các quy định khác của pháp luật có liên quan

Đã sử dụng một cách thận trọng thông tin trên báo cáo tài chính đã kiểm toán

Học thuyết Ultramares mở rộng

Ở Việt Nam, khoản 12 Điều

29 Chương 3 Luật kiểm toán độc lập

3.3 Trách

nhiệm

pháp lý

đối với

bên thứ

ba

154

KTV lập luận rằng không có mối quan hệ nhân quả giữa khoản thiệt hại của bên thứ ba với hoạt động kiểm toán

KTV biện minh không có trách nhiệm theo quy định của pháp luật, áp tùy theo quy định pháp lý

Thứ nhất Thứ hai Thứ ba

KTV có thể chứng minh đã tuân thủ chuẩn mực kiểm toán trong suốt quá trình thực hiện cuộc kiểm toán thì KTV không có trách nhiệm pháp lý

Hình thức phản vệ của KTV

3.3 Trách nhiệm pháp lý đối với bên thứ ba

155

Tình Huống

Nguyên nhân

Giải quyết

Tuy nhiên, theo hợp đồng kiểm toán thì số liệu của các khoản phải thu trên

sổ sách của Công ty phải được giữ nguyên không có sự điều chỉnh và

trong báo cáo kiểm toán, nhận xét của KTV đã nêu cụ thể: "Theo điều

khoản của hợp đồng, chúng tôi không yêu cầu khách hàng phải xác nhận

số dư của họ và cũng không xem xét lại khả năng thu của bất kỳ khoản

phải thu thương mại nào" Việc không có sự điều chỉnh để phản ánh số tiền

không thu được cũng được ghi rõ ở "các ghi chú trong Bảng cân đối tài

sản".

Năm 1971, người mua 2/3 cổ phiếu của Công ty cho thuê ô tô

Stephens industries đã kiện Công ty kiểm toán Haskin and Sells vì bất cẩn

khi kiểm toán các khoản phải thu

▪ Áp dụng "học thuyết Ultramares", toà án sơ thẩm cho rằng không có mối

quan hệ riêng theo hợp đồng giữa bên nguyên đơn và KTV nên không

tồn tại trách nhiệm pháp lý vì sự bất cẩn của KTV Toà án phúc thẩm cũng

đưa ra quyết định tương tự.

VÍ DỤ Stephens industries kiện Haskin and Sells (1971 )

156

▪ Thực hiện cộng tác với khách hàng liêm chính

▪ Duy trì sự độc lập

▪ Thực hiện kiểm toán có chất lượng thông qua tuân thủ CM nghề nghiệp, hiểu biết tốt về ngành nghề kinh doanh của khách hàng để chọn mẫu kiểm toán đúng đắn; duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp trong công việc kiểm toán; thẩm tra thận trọng giao dịch với cá bên liên quan; tuyển dụng nhân viên có năng lực, đào tạo và giám sát hợp lý

▪ Lập và lưu giữ hồ sơ kiểm toán cẩn thận

▪ Giữ bí mật thông tin khách hàng

▪ Mua bảo hiểm đầy đủ

▪ Tìm văn phòng tư vấn luật

▪ Chọn hình thức công ty

157