Vai trò của giảng dạy đạo đức nghề nghiệp kế toán trong các trường đại học

Bài viết Vai trò của giảng dạy đạo đức nghề nghiệp kế toán trong các trường đại học trình bày 2 mục tiêu chính như: Giảng dạy đạo đức kế toán có thúc đẩy hành vi đạo đức của sinh viên kế toán trong môi trường kinh doanh không; Đạo đức nghề nghiệp kế toán có nên giảng dạy như là một môn học độc lập không.

VAI TRÒ CỦA GIẢNG DẠY ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP KẾ TOÁN

TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC

Lê Thị Tâm

Trường Đại học Thủy lợi, email: lethitam@tlu.edu.vn

1 GIỚI THIỆU CHUNG

Theo Tổ chức Minh Bạch quốc tế (IT), chỉ

số tham nhũng của Việt Nam (CPI) trong 6

năm liên tiếp (2012 – 2017) đều đạt ngưỡng

35/100 điểm Năm 2018, chỉ số này tụt xuống

2 điểm, đạt 33/100 điểm và xếp 117/180 quốc

gia toàn cầu Điều này phản ánh thực tế rằng

tham nhũng Việt Nam đang trở thành vấn đề

nhức nhối Mặc dù, IT đưa ra những giải

pháp giúp Việt Nam giảm thiểu tham nhũng

song tình hình này vẫn chưa được cải thiện

Có lẽ dù đưa ra các giải pháp nào đi chăng

nữa nhưng nếu không tìm được nguyên nhân

sâu sa của vấn đề, e rằng những giải pháp

đưa ra chưa hẳn đã là hiệu quả Gốc rễ cho

hành vi hối lộ và tham nhũng của Việt Nam

gia tăng xuất phát từ đạo đức con người Bởi

vì đạo đức là chuẩn mực ảnh hưởng đến hành

vi của con người và hành vi đó được coi là

chấp nhận khi nó tuân theo chuẩn mực đạo

đức (Reily, 2012)

Trong những năm gần đây, Việt Nam đang

chứng kiến nhiều vụ bê bối từ các ngân hàng

và tổ chức kinh tế Kết quả này xuất phát từ

hành vi phi đạo đức của các nhà quản lý kinh

doanh Những người làm kế toán luôn đóng

góp một phần trong đó, họ có thể là thủ phạm

hoặc đồng phạm tham gia hành vi phi đạo

đức chẳng hạn như gian lận về trình bày báo

cáo tài chính, nhận hối lộ, tham nhũng Đạo

đức nghề nghiệp kế toán liên quan đến nguyên

tắc đạo đức và đánh giá dựa trên giá trị đạo

đức mà một nhân viên kế toán cần thể hiện

trong trách nhiệm nghề nghiệp của mình

(Hald, 2012) Nhiệm vụ của kế toán viên là

cung cấp báo cáo tài chính trung thực và tin

cậy cho đối tượng sử dụng để đưa ra quyết

định đúng đắn ở cả cấp độ cá nhân và tổ chức

Những nghiên cứu về kế toán tại Việt Nam tập trung nhiều vào vấn đề chuyên môn thay

vì xem xét đạo đức nghề nghiệp Hơn nữa, cũng chưa có tác giả nào tại Việt Nam tranh luận về giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho sinh viên kế toán trong các trường đại học Vì vậy, nghiên cứu về đạo đức nghề nghiệp kế toán trong các trường đại học là rất cần thiết Bài viết này sẽ giải quyết 2 mục tiêu chính như: Giảng dạy đạo đức kế toán có thúc đẩy hành vi đạo đức của sinh viên kế toán trong môi trường kinh doanh không; Đạo đức nghề nghiệp kế toán có nên giảng dạy như là một môn học độc lập không

2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Nhiều vụ bê bối tài chính nổi tiếng xảy ra chẳng hạn như Eron, MCI Wordcom, Arthur Andersen, AIG đều là kết quả từ những hành

vi phi đạo đức của nhân viên và nhà quản lý doanh nghiệp Điều này dấy lên nhiều mối quan tâm của các nhà giáo dục về vai trò của

họ trong việc cần chuẩn bị những gì cho sinh viên trước khi ra trường khi phải đối mặt với các tình huống liên quan đến đạo đức nghề nghiệp Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng thiếu đạo đức nghề nghiệp trong lĩnh vực kế toán không chỉ gây tổn hại cho nghề nghiệp của cá nhân mà còn là mối nguy hiểm cho xã hội (Kerr & Smith, 1995) Nhưng chỉ một phần nhỏ vấn đề nằm ở bản thân họ, còn phần lớn lại nằm trong môi trường nghề nghiệp và những người có sức ảnh hưởng lớn nhất để thay đổi môi trường nghề nghiệp là các nhà giáo dục Họ có thể thực hiện các bước để chứng minh vai trò rất quan trọng của đạo đức nghề nghiệp kế toán bằng cách giúp sinh viên có được những công cụ và kỹ năng cần

thiết để giải quyết các tình huống đạo đức họ

sẽ phải đối mặt trong tương lai Sinh viên kế

toán sẽ trở thành những chuyên gia kế toán

trong các tổ chức và giá trị hiện tại của họ sẽ

định hình nên thực hành tương lai trong môi

trường kinh doanh (Ludlum & Moskaloinov,

2005) Vì vậy, phát triển thông qua giảng dạy

đạo đức kế toán giúp gia tăng giá trị đạo đức,

định hình nên hành vi đạo đức và thậm chí

thay đổi nó theo hướng tích cực (Hashemian

& Loui, 2010; Tang & Tang, 2010)

Đã xuất hiện những nghiên cứu về đạo đức

kế toán trong giảng dạy Chẳng hạn như

nghiên cứu của Brands (2010) cho rằng

trường đại học nên đưa môn đạo đức kế toán

vào giảng dạy Jennings (2004) lập luận rằng

sinh viên kế toán nên được học về đạo đức

nghề nghiệp kế toán bởi vì các vụ bê bối tài

chính lớn như Enron, Worldcom, Arthur

Andersen đều xuất phát từ hành vi phi đạo

đức của kế toán Giáo dục đạo đức nghề

nghiệp cho sinh viên kế toán là cần thiết để

thích ứng với trong môi trường xã hội nói

chung và môi trường kinh doanh nói riêng

(Efiong, 2012) Kinh doanh thành công chỉ

có thể bền vững thông qua thực hành giáo

dục (Krehmeyer 2007) Vì vậy, các cơ sở

giáo dục đặc biệt là các trường đại học ngoài

tập trung vào đào tạo chuyên môn cần giáo

dục đạo đức nghề nghiệp kế toán hướng tới

tính bền vững Nhiệm vụ của các nhà giáo

dục là giúp sinh viên kế toán thấm nhuần

được giá trị đạo đức nghề nghiệp Wright

(1995) lập luận rằng giáo dục đạo đức là cách

tốt nhất giúp sinh viên áp dụng kỹ năng cần

thiết để tạo ra những phán đoán về vấn đề

đạo đức Lau et al (2007); Lau (2009);

Donovan (2009) thừa nhận giáo dục là công

cụ quan trọng để gia tăng nhận thức và lý

luận đạo đức Ngoài ra, giáo dục đạo đức

giúp sinh viên có được nhìn tổng quan về

môi trường kinh doanh với hành vi phù hợp

(Petocz & Dixon, 2011)

Nhiều nghiên cứu về đạo đức kế toán và

giáo dục đạo đức cũng đã chỉ ra rằng sinh

viên đánh giá cao tầm quan trọng của đạo

đức nghề nghiệp và họ đề xuất cần thiết lập

khóa học về đạo đức nghề nghiệp kế toán

như môn học độc lập (Adkins & Radtke,

2004, Cooper & cộng sự, 2008) Giá trị đạo

đức được phát triển thông qua giáo dục (Huss

& Patterson 1993) và nó sẽ ảnh hưởng đến hành vi đạo đức (Mayhew & Murphy, 2009) Sinh viên có xu hướng thể hiện hành vi đạo đức tích cực sau khi được giáo dục về đạo đức Vì vậy, đạo đức nghề nghiệp kế toán nên được giảng dạy như một môn học cụ thể

để đưa sinh viên tiếp xúc tình huống đạo đức cần thiết trong nhà trường cái có thể ảnh hưởng đến hành vi tương lai Stokes & cộng

sự (2011) phát hiện ra rằng những sinh viên được tiếp xúc với những tình huống đạo đức trong trường đại học sẽ thể hiện ý thức đạo đức mạnh mẽ hơn để giải quyết các tình huống đạo đức thực tế Đạo đức nghề nghiệp

kế toán như là một phần cốt lõi trong chương trình đào tạo ngành Kế toán và nếu không có đạo đức nghề nghiệp kế toán, sinh viên sẽ bị tước đi cơ hội để phát triển ý kiến đạo đức bền vững cái sẽ định hình nên nghề nghiệp cũng như môi trường kinh doanh của họ trong tương lai (Stokes & cộng sự, 2011; Efiong, 2012)

3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để giải quyết hai mục tiêu nghiên cứu trên, phương pháp định lượng được sử dụng thông qua khảo sát sinh viên kế toán năm cuối Các câu hỏi được thiết kế theo thang đo likert 5 điểm với 1 = rất không đồng ý,

5 = rất đồng ý Kết quả khảo sát thu được 75 phiếu hợp lệ Các phiếu khảo sát được nhập liệu vào phần mềm SPSS 22.0 và xử lý thông qua kỹ thuật như thống kê mô tả, Chi-square nhằm kiểm định 2 giả thuyết nghiên cứu:

H1: Giảng dạy đạo đức kế toán thúc đẩy hành vi đạo đức của sinh viên kế toán trong môi trường kinh doanh

H2: Đạo đức nghề nghiệp kế toán nên được giảng dạy như là môn học độc lập

4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Kết quả nghiên cứu ở bảng 1 cho thấy 17,3% sinh viên kế toán rất đồng ý rằng giảng dạy đạo đức thúc đẩy hành vi đạo đức của sinh viên kế toán khi bước vào môi trường kinh doanh, 53,3% sinh viên đưa ra ý kiến đồng ý, còn lại là đưa ra ý kiến trung lập (18,7%) và không đồng ý (10,7%)

Bảng 1 Giảng dạy kế toán thúc đẩy hành vi

đạo đức của sinh viên kế toán

Frequency Percent Cumulative Percent

Không đồng ý 8 10.7 10.7

Bình thường 14 18.7 29.3

Rất đồng ý 13 17.3 100.0

Bảng 2 Đạo đức kế toán nên được coi

là môn học độc lập

Frequency Percent Cumulative Percent

Không đồng ý 4 5.3 5.3

Bình thường 15 20.0 25.3

Rất đồng ý 16 21.3 100.0

Bảng 2 về quan điểm đạo đức kế toán

được coi là môn học độc lập, tập trung vào ý

kiến đồng ý chiếm 53.3%, tiếp theo là ý kiến

hoàn toàn đồng ý chiếm 21,3%, trung lập

20%, còn lại không đồng ý 5.3%

Ngoài ra, giá trị mean của 2 biến trên lần

lượt là 3,77 và 3,91, giá trị mode và median

đều bằng 4 Điều này cho thấy, hầu hết sinh

viên kế toán đều đánh giá cao đạo đức nghề

nghiệp kế toán cũng như việc giảng dạy môn

học này trong nhà trường

Bảng 3 Kiểm định Chi - square

Giảng dạy đạo đức kế toán thúc đẩy hành vi đạo đức của sinh viên kế toán

Đạo đức kế toán nên là môn học độc lập Pearson Chi-Square 30.798a 23.359a

Asymp Sig 0.000 0.005

Kiểm định Chi-square trong bảng 3 cho

thấy ở cả 2 giả thuyết, giá trị Sig đều nhỏ hơn

0.05 chứng tỏ 2 giả thuyết H1 và H2 được

chấp nhận; giảng dạy đạo đức kế toán giúp

thúc đẩy hành vi đạo đức của sinh viên kế

toán trong môi trường kinh doanh và đạo đức

kế toán nên là môn học độc lập

5 KẾT LUẬN

Những phát hiện trên chỉ ra rằng đạo đức

nghề nghiệp kế toán nên được giảng dạy cho

sinh viên kế toán để giúp họ thấm nhuần giá

trị đạo đức và hình thành văn hóa đạo đức

trong môi trường kinh doanh Kết này được

ủng hộ từ nghiên cứu của Brands (2010), (Efiong, 2012) Nghiêu cứu phần nào khẳng định rằng đạo đức là một phần không thể thiếu của nghề kế toán và nghề kế toán đứng trên nền tảng của đạo đức kế toán Việc giáo dục đạo đức được coi là phương thuốc hiệu quả để giải quyết vấn đề đạo đức nảy sinh trong xã hội nói chung và môi trường kinh doanh nói riêng

Tầm quan trọng của giáo dục đạo đức kế toán tại Việt Nam là không thể phủ nhận trong bối cảnh vấn đề tham nhũng đang ngày càng trở nên nhức nhối Những phát hiện từ kết quả nghiên cứu đã ủng hộ đạo đức nghề nghiệp kế toán nên được xem xét như một môn học độc lập thay vì lồng ghép vào những môn học chuyên sâu khác (Adkins & Radtke, 2004; Cooper & cộng sự, 2008; Stokes & cộng sự, 2011) Việc xem đạo đức nghề nghiệp kế toán như là một phần trong môn học chẳng hạn kiểm toán tài chính, kiểm toán nội bộ, kế toán tài chính sẽ làm thu hẹp phạm

vi của nó và thiếu đi những thông tin cần thiết để trang bị cho những sinh viên tốt nghiệp vừa có tài vừa có đức

Tuy nhiên hầu hết các trường đại học Việt Nam hiện nay đều giảng dạy cho sinh viên kế toán một khối lượng lớn về kiến thức chuyên ngành nhưng lại bỏ qua hoặc không tập trung

về đạo đức nghề nghiệp kế toán như là môn học cần thiết cho sinh viên trước khi ra trường Giảng dạy đạo đức kế toán cũng sẽ cho phép sinh viên ứng dụng và giải quyết những vấn đề tương tự một cách phù hợp nhất đối phó với tình huống phi đạo đức trong môi trường kinh doanh Điều này rất quan trọng trong bối cảnh kinh tế xã hội Việt Nam nơi mà giá trị đạo đức của con người đang đi xuống Ngoài ra, giáo dục đạo đức kế toán sẽ giúp cho các tổ chức giảm thiểu hành

vi phi đạo đức và đưa ra quyết định đúng đắn

6 TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Brands, K 2010 A framework for teaching ethics and values in accounting courses 13th Annual Colleagues in Jesuit Business Education (CJBE) Conference

[2] Efiong, E J 2012 Forensic Accounting Education: An Exploration of the Level of Awareness in Developing Economies: Nigeria as a Case Study International Journal

of Business and Management 7(4): 26-34 [3] Stokes, L E., Marcuccio, E A., & Arpey, J W

2011 Ethical Intervention During the College Years: Increasing the Moral Awareness of Future Business Leaders Mustang Journal of Business Ethics pp 152-161