100 câu hỏi đáp về địa đạo Củ Chi: Phần 1

100 câu hỏi đáp về địa đạo Củ Chi sẽ cung cấp thêm cho bạn đọc những thông tin hữu ích về địa đạo và những vấn đề có liên quan đến địa đạo Củ Chi, đặc biệt là cuộc chiến đấu cực kỳ anh dũng của quân và dân quê hương “Đất thép thành đồng” trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, cứu nước,... Sách được chia thành 2 phần, phần 1 gồm có 47 câu hỏi đáp. Mời các bạn cùng tham khảo.

BIA BAO CU CHI

100 CAU HOI DAP

1 Bia dae Cu Chi co tu bae

gio; odaut

Địa đao Củ Chí có tử năm 194Ê

(giai đo an mơ đầu cuộc kháng chiến

chống thực dân Pháp), đầu tiền ở

ha x ã Tân Phú Trung vàPhước Vĩnh

An, cach trung tam Sài Gòn từ 25 -

30km (Thời gian này Tân Phú Trung

và Phước Vĩnh An đều thuộc quân

Hoc Mon tinh Gia Dinh)

Theo ông Trần Vãn Hồ (Ba H)

quê ở xã Tân Phú Trung cho biết:

Vào đầu năm 1946, bon anh em

ông (đềutham gia cách mang ở địa

phương vànôithành Sài Gòn nêng

ông Ba Hồ phụ trách dân quân xã)

“ «+ ˆ

Re ` `

đã họp lai nghĩ ra cách đào hầm

ếch rồi khoét vào sâu để trú ẩn cho

an to àn hơn Lúc này chỉ bộ x ã Tân

Phú Trung có 20 đảng viên do đồng

chỉ Ð ãng Văn Hai làm bị thư.Hàng

ngày đa số đảng viên trủ ở ngoài bưng Bến 86 dén 5 gid chiều tụ tập về nhà ông Ba Hồ để hội họp

Lúc đó trong chu ví vườn nhà ông

BaHồ đã đào được 4 hầm bị mắt

Nhong dia dao nay phdi hop với chiến háo

Mann mút né thang bén noon

như hinh chữ U Up sap (4) chiéu

ngang 6 tấc, chiều cao 8 tac dai

2 5m rồi nối liền các hầm lai Tiếp

theo hầm được đào có “nap ha”

công phu hơn Lúc đó duy nh ấtvùng

này có một địa đao đài 50m về sau

thành “đưởng xương sống” của hệ

thống địa đao Tân Phú Trung

© au nam 1947, ở ấp Cây Da

lực hượng dân quân làm nỏng cốt

cho khoảng 200 người bất đầu

đào địa đạo C ác ấp khác cũng xúc

tiến đào Đến cuối năm 1947, một

hệ thống địa đao ra đời nối Eên ấp

100 CẬU HÓI ĐÁP

Bau Sim - C ay Da (Tan Phu Trung)

với Bà Giã (Phước Vĩnh An) Ðây

là hệ thống địa đao liên x ã đầu tiên

do hai chi bộ xã phối hợp đào, có

46 dai kho ảng 5000m Riêng ở ấp Bến Đò không liền hoàn được với

hệ thống địa đao của xã nhưng có nhiều hầm bí mật và những khúc dia dao ngân

Sang năm 1948, công việc đào địa đao đã phô biến rộng ra một số xã

khac nhw Trung An, Phu My Hung Noi chung địa đạo những năm

đầu kháng chiến cấu trúc còn thô

sơ ,phần lớn là khoét sâu dưới đất

theo chiều ngang nhưng cũng có khi đào mệt đoan thẳng lệ thiên như chiến hào rồi dùng cây hoặc vần bắc ngang xong lấp đất lai như

mat dat tu nhiên, bên trên trồng

hoa màu cây cối Địa đao có khi

bị gián đoan chưa có hệ thống liền ho àn và qui mô nhiều tầng như trong thời kỳ chống Mỹ sau này

3 Danh tư địa đạo xudt phat

BIA BAO CU CHI

100 CAU HO! DAP

hợp nó tao được âm sắc văn cảnh

ngữ cảnh hợp lý gây hiệu quả

trong nói và viết

Hai từ địa đạo ở đây cing vay:

Địa (ƒ[nghĩa là đất và đao ( ‘7

ngh†a lá đường Như vậy ca

chữ ghép lai có nghĩa là đường

trong đất hay còn gọi là đường

ham (tunnel] trong lòng đất Khi cân

hằm được khoét sâu vào lòng đất

người ta gọi ngay đó là 'địa đao”

như mộtthöi quen và truyền miệng

"hành danh” cho tới ngày nay

Ở nước ta nhiều địa phương

có địa đao để trú ấn và đánh giäc

nỗì tiếng như địa đạo Nam Hồng

= pee woth 1 i are ie

*

_

Đông Anh, Hà Nội), địa đao Vĩnh

Mốc (Vĩnh Linh, Quang Binh) dia dao Phu Tho Hoa (Quan 11 TP HO Chí Minh} địa đao Tây Nam Bến

Cát Binh Duong) dia dao Long Phước (Bà Ria - Vũng Tàu} , địa đao Bởi Lời Lộc Thuận (Trảng Bằng

Tây Ninh} Nhưng nổi tiếng nhất

van la dia dao CU Chi, mét dia dao

có giá trị trên nhiều phương diện: nghề thuật chiến đấu, nghệ thuật cấu trúc, giá trị nhân văn

3 Tat sao phat dae dia dae!

Đướng hãm xướng địa đạo Vính Móc

(Vinh Luw;)

nói riêng, và cả nước nói chung

bước vào cuộc kháng chiến trường

kỳ chống thực đân Pháp x âm lượ c

Trong những năm đầu, lực lượng

ta còn yếu nhiều mặt trong khi

quân Pháp đông có đầy đủ vũ khí

phương tiên chiến tranh Nhất là

trong các vùng địch hậu lực lượng

ta it, lai phai phan tan hoat dong bi

mật Muốn bảo toàn lực lương để

hoat động được lâu dài , ngo ài việc

gây dựng cơ sở trong quần chúng

nhân dân và chiến đấu trực tiếp

trong lòng địch cán bộ, du kích phải

100 CAU HO! DAP

đào hầm bị mật để trú an cat giấu

tài liệu , vũ khi

Hằầm bị mật có nhiều kiểu cách

rất lĩnh ho at sáng tao để tránh địch

phát hiện và bí mất với cả những người xung quanh không có phân

sự Hầm phô biến vẫn là đào trong long đất, độ dài từ 3 đến 5 mét và

co nap đây bí mất, có lỗ thông hơi, được nguy trang khéo léo, người

đứng trên mặt đất khó có thể phát hiện ra miệng hầm ở đâu Binh

thường, những cán bộ hoạt động trong vùng địch kiểm soát, được đân che chơ đủm boc ,nhưng khi có

địch phải nhanh chóng xuống hầm

và đây chất nắp hầm Nếu tĩnh hình trên mặt đất căng thẳng ,người can

bệ phải ở dudi ham bi mật từ sáng

sớm đến chiều tối chờ cho địch rứt

khỏi, mới được lên mất đất

Tuy nhiên hầm bí mất có b ất lợi

là khí bị địch phát hiện ,nhanh chóng

bị chúng bao vậy cô lập, không có

lối tho át; người chiến sĩphải chiến đấu đơn độc cho đến khi hí sinh hoặc bị địch bắt Do đó người ta nghTra cách kéo dài căn hầm bí mắt đến cho co thé thoát ra khỏi vòng vây của địch tùy theo điều kiện địa hình cho phép Lúc đó căn hầm trở

BIA BAO CU CHI 11

100 CÂU HÓI ĐẤP

thành địa đao Đường hằm không

chỉ có một cửa lên xuống mà có thể

có nhiều ngõ ngách gắn nhiều nắp

hằm, đề nếu địch phát hiện cửa hầm

này, ta có thể ra bằng lối khác mà

địch không biết đượ c rồi rút di hoac

quay lai bất ngờ tấn công chứng Từ

đó, địa dao ra đời như một sự bức

xúc của cuộc chiến đấu, mở đầu

cho một nghệ thuật quân sư độc

đáo trên đất C ủ Chỉ

Nói chung địa đao tránh được

thế cô lắp của hầm bí mắt và phát

huy sự §nh hoạt cơ động để bảo

toàn lực lượng và chủ động tiến công lai quân địch rất hiểu quả

Tử nguyên tắc đó, địa đao Củ Chỉ

mang tỉnh chất “địa đao chiến” chứ

không thu động là “địa đao trốn”

4 Coquan, don vinae chi dae, quan ly cong trinh dia dae!

Công trnh cấu trúc địa đao và

đựavào địa đao để chiến đấu thực

sự có qui mô to lớn trong thởi kỳ đánh Mỹ, diệt ngụy

Sau phong trào Đồng Khoi nam

1960 của quân va dân miễn Nam

dưới sự chỉ đao của Khu ủy và Bộ

Chihuy Quan khu Sai Gon - GiaBinh

nhân dân vùng venthanh pho rao net

xây dựng căn cứ địa cách mang và

xây dựng kc krợ ng chiến đấu, quyết

tâm bảo vệ làng xã, quê hương

Để chuẩn bị cho cuộc chiến

đấu lâu dài, Khu ủy và Quân khu

chỉ đao phát triển nhanh chóng và

rộng khắp hệ thống địa đao trên

địa bàn huyện Củ Chỉ và ở một

số địa phương khác Riếng ở Củ

Chi, hệ thống địa đao triển khai

Nha him ở Quảng Bình

100 CAU HO! DAP

chủ yếu ở các xã phía bắc vi nơi

này gắn liền với căn cứ giải phóng

của ta và đất ở đây có bình đệ cao

địa hình thuận lợi cho hoat động

và chiến đấu Ngoài ra một số xã vùng ven, vùng sâu có lợi thế về

dia hinh vẫn phát triển rất manh

như Phú Hòa Đông, Phước Vĩnh

An Tân Phú Trung

Huyện Củ Chỉ phát đồng lực lượng vũ trang và nhân dân đào

địa đao rất rằm rô sôi nổi trẻ già

trai gái đều tham gia đào địa đao

Phong trao dao dia dao tro thành phong trao cua toan dan Tung xa

BIA BAO CU CHI 13

100 CAU HO! DAP

T?yếu trong Tn Hai Phung nguydén ty Minh

Quin Afw Sái Gón - Gia Ðnh đừng ớ đi ten

cần hâm Ty nn

ấp từng don vi co quan thi dua

đào với nhau, đào nhanh, nhiều

đúng kỹ thuật Chẳng bao lâu hệ

thống địa đao nối dài liên xã, Sên

ap chang chit vai d6 dai hang tram

ki lê mét trong lòng đất

Tóm lại , chỉ đ ao và quản W công

trnh địa đao đồ số này là Khu ủy

Quân khu ủy sau này là Phân khu

† và Huyện ủy Củ Chỉ Từ đó đãtao

được sự thống nhất ý chí và sức

mạnh tổng hợp để chiến đấu giữ

ving vung can cu dia cach mang

và góp phần tiêu hao tiêu điệt địch , phát triển thé tran chiến tranh nhân dân, mở rộng vùng giả phóng và

làm bàn đạp tiến công vào hang ô cuối cùng của Mỹ , ngụy ở Sà¿ Gòn

5 Dia dae nam sdu trong

long dat, rat khe hinh dung

Xin che btet he thong dia

đạo than ky nay duor edu

true ra saolt

Địa đao (còn goi là đường

ham TUNNEL) nam trong long đất

không sâu lam, thông thường chỉ cách mặt đất vài b a mét, nhưng có

đoan sâu tới 10 - 12 mét

Nhntheo mặt cất ngang tath ấy địa đao có nhiều tầng tầng trên gọi là 'Yhương”.tầng đưới là trầm” chay song song nhưng nhiều nhất cũng chỉ có 3 tầng vì đào xuống

sâu là cực kỳ khó khân _C ác tầng ân

thông với nhau và những chõ tiếp

giấp có nap ham bi mat để ngăn

cach, danh kra dich

Đường hầm không thuần nhất tùy theo ý đồ của tập thể đơn vị, tổ, nhóm mà đảo lòng

hầm chữ A hay hinh vòm chữ U

ngược (/3] rộng ho ặc hẹp Nhưng

i pV iewmrrn pee heme ;

100 CẢU HÔI ĐÁP

Sơ đó địa dao Cu Ch Go phone vii Cong fda liên Dang Ove ve

thông thường là hinh vom dé dé

cơ động [lòng hầm chữ A có tác

dụng chịu lực tốt và chống sắp

nhưng đi lai khó khăn) Bề ngang

địa đao từ 60cm - 80cm bề cao

trên dưới † mét

Đường hầm có nơi thắt lại rất

nhỏ (gọi là nút chân hoặc lỗ “chó

chuï” nhằm để ngăn những linh Mỹ

to con chui vào ho äc để nứt kín khi

địch phun chất độc hơi ngạt hay

bơm nước vào địa đao

Hệ thống địa đao có "đường

xương sống" (địa đao chính) từ đó

tỏa ra vô số nhánh ngang doc: co

nhánh trô ra bờ sông, bờ suối, ao

hồ ,hố bom Doctheo địa đao có lồ

thông hoi dé dura không khi xuống

đường hầm Phân lớn lỗ thông hơi

đào nghiêng so với phương thang đứng của mặt đất

Miệng địa đao hầu hết trô lên mặt đất ở những nơi địa hình cho

phép nhưng cũng có những miệng

trồ ra các địa hình bất ngờ đối với

địch và cả với ta

Trong địa đao có nơi ta bế trí

nhiều lo ai cam bẫy tử thô sơ đến

tỉnh vi để tiêu diệt quân địch

6 Hẹ thứng địa đạo được

hinh thanh gom nhung cong

trrnh gi?

Hệ thống địa đao không đơn giản chỉ có những đường hầm mà

có rất nhiều “hang mục công trnh”

liên quan với nhau

- Đường trục chính (còn gọi là

BIA BAO CU CHI

100 CAU HOI DAP

đường xương sống]

- Các địa đao nhánh ăn thông

với trục chinh (ương ca)

- Hầm làm việc thường là của

cắn bộ chỉ hưy :nóc hầm có thả cây

da, lot kin, dap dat day dé chống

bom pháo ho äc lơp tranh trên nguy

trang kín đáo H âm có nhiều lốitho át

in thông với đía đao hoặc chiến

hiện được: có nhiều ngách ăn

thông với địa đạo, có hầm có thể chứa được mộttrung đội từ 20 -30

người hoac nhiều hơn

- Him in ấn tài liệu yộng, chắc

chan _có thể để máy móc và làm việc]

- Hầm chứa lương thực thực

phẩm, nước uống, cất dấu vũ khi

- Bếp Hoàng Cầm ( loai bếp

dấu khỏi do sáng kiến của đồng chỉ

Hoàng € ầm vốn là mật anh nuôi

trong thời kỳ kháng chiến chống

Pháp Bếp có đường dẫn khói lên

mặt đất quá trình vân chuyển khói

bị đất ấm giữ lai v à tan biến không

bốc lên cao giữ được bi mật cho

địa đao nói riêng can cu noi chung

- Giếng nước: đào trực tiếp

trong lòng địa đao nhưng vẫn phải

có nắp đây bí mật để đề phòng

quân địch xuống được địa đao phứt

hién sé dung min phá hủy ho äc bö

chất độc, trái màu xuống giếng D1

nhiên c ác giếng nướ ctrong địa đao

phải đảm bảo an toàn để quân ta

không bị sụp “bây” Hầu hết khu

vực địa đao có bình độ cao vi thế

phải đào rất sâu mới có nướ c.Tỉnh

từ độ cao mặt đất, có những giếng

phải đào sâu trên 10 mét thâm chi

15 mét mới có nước

Ngoài ra, c ác chiến hào nối Eên

với đường hầm, các u chiến đấu

ỗ chiến đấu, các trần địa mh trái

100 CAU HO! DAP

cam bay ditheo cling namtrong

hé thong dia dao

Nói chung hệ thống địa đạo Củ Chỉ rất đa dang, tùy theo tính chất của địa hình và điều kiện của từng

đơn vị cơ quan, địa phương mà phát triển thêm những "hang mục”

cần thiết kh ác, nhất là đối với các

đơn vị chuyện môn kỹ thuật như

quân y, thông tin, co yếu các sở

chỉ hưy

7 Xin che biet cach dae dia

đạo!

Trước hết phải chọn địa hinh

và xác định hướng phát triển địa đạo để thuận lợitrong việc cơ động

chiến đấu và nếu cần thi di chuyển

đi nơi khác

Thông thường dao mot đoan địa đạo có hai nhóm cùng đào mot lúc và cùng hướng vào nhau Khoảng cách giữa hai nhóm tử 6

mét đến 8 mét C ả hai nhóm cùng đào 'miệng thi” (con goi là giếng thí]

ở vị trỉ khởi đầu của minh - miệng

thi rong khoảng 1m”, sau 2.5m

Khi đào miệng thí đủ độ sâu bất đầu khoét vào theo chiều ngang

€ ä hai nhóm quay mặt vào nhau

mà đào ,vừa đào vừ a nhậm hướng

BIA BAO CU CHI

Dùng k) đưa đất mang thi kến

để khơng chệch nhau Khi đã vào

sâu kho ảng 3m thi lãng nghe tiếng

động của nhau để đào tới , cứ thế

khi nào hai bên phụp vào nhau kể

như đã thơng một đoan địa đao

Sau khi đào xong từng tơ lai

trở ra miệng thí khoét sâu vào

hướng ngược lai Phia bền kia

cũng đào miệng thí mới, khoét

sâu theo chiều ngang với động

tác như trên và hai bên lai gap

nhau ở quãng giữa đường hầm

để nối thơng một đoan mới Cứ

như vây địa đao được nối dài ra

vơ han trong lịng đất nếu ta muốn

và địa hnh cho phép

Cac “miéng thi” sau khi dao

xong, được lấp dat tu nhiên như

cũ, khơng để lai dấu vết Nĩi thi

đơn giản nhưng lấp "riêng thí hết sức vất vả, cơng phụ làm sao để hàng mét khối đất khơng tựt xuống lịng hầm mà đất vẫn chắc như vỏm hầm Muốn vậy phải cĩ những người nằm ngửa dưới địa đao đưa

hai bàn chân lên để chăn dat tuon

từ trên xuống hộc cũng cĩ thể củi người xuống đùng lưng đỡ đất Nếu cĩ mảnh ván thi rất tốt Ð ất lấp đến đâu, người ở trên dùng chân hoặc đầm nén chat xuống

sau khi bằng với mặt đất tư nhiên

ta nguy trang la như củ

Miệng địa đao cũng giống như

miệng hầm bí mật phải trồ từ trong

long ham lén mat đất (không được

đào từ trên xuống) để đảm bảo độ

chính xác và không bị lở khi gẵn

nap ham vao DI nhién phải chon

địa hinh kin dao va khong co vat

cản trở để trổ nắp hầm bí mật.Ð ây

là một công đoan hết sức khó khân

đòi hỏi kỹ thuất cao

Lỗ thông hơi cũng được "thi

công" theo kiểu như thế khoét từ

dưới lên như hinh loa kèn , đến mật

mức độ nào đó mới có thể dùng

cây vạt nhọn xuyên thủng mặt đất

cho anh sáng và không khi lọt vào

trong dia dao

Đào địa đao chủ yếu là ban

ngày, nhưng có khi phải đào ban

đêm do yêu cầu cấp bách hay do

tỉnh hình địch bố rắp vào ban ngày

Nhưng dủ ngày hay đêm thikhi vào

sâu trong địa đao đều tối đen không

thấy gihết.Lúc đó ta phảitao ra ánh

sáng để thấy mà đào khoét và đưa

đất lên khỏi đường hầm ,như dùng

đèn cầy, đèn dầu, đèn pin

Ở Củ Chỉ từ giữa năm 1964

việc củng cố xây dựng làng xã

100 CAU HO! BAP

chiến đấu khẩn trương hơn bao

giờ hết Như một công trường lớn,

moi người thi nh au đào địa đao , có đông đảo trẻ già,nam nữ tham gia

Tấ cả tự giác đào, không kể ngày

đêm có thanh niên đat từ 3-đm?

một ngày Có những tấm gương

tiểu biểu như anh thương binh Lê

Văn Anh cựt cả hai tay đã đào đất

bằng hai chân Dân làng bảo anh

nghỉ anh nói-'†vlấttay, tôi dao bang chân Nó mà bẵn cựt chân nữa thi

tdi cap dat bang rang ”

Noi chung, dao dia dao rat

công phu và gian khô, cần có quyết tâm rất cao và sự sáng tao theo

kiểu chiến tranh nhân dân 'thần kỳ”

8 Dao dia dao ret i:hé Ì:h ứm, nhát là phải đảo sâu duct

long dat, vay nhung dung

eu chinh nae dung dé dae

dia daot

Hàng trãm ki lễ mét đường ham chang chitto arong như mang

nhén trong long dat Cu Chi voi hang ngan ham bi mat, hang ngan

ki lồ mét chiến hào ,hàng van công

sự ,hầm hố là một công trình đào

đất không lồ nhưng quân và dân

BIA BAO CU CHI 19

100 CAU HO! DAP

Du aicn Cu Chi dao dia dao vei song va &

CU Chi chi thi céng™ bang phuong

pháp hết sức thủ công với hai vat

dụng chỉnh là cây cuốc và cái ki

C &y cuốc, cán không được dài

vi đào vào trong sẽ vướng lưỡi

cuốc hơi mòn ho äc ngân một chút

cằng tốt C ó khi dùng cả xẻng của

linh My {lo ai xẻng ngân có bộ phân

điều chỉnh để khi cần có thể gập lai

thành cuốc lưỡi sắc và lớn đào rất

tốt) N go ài ra còn có thể đào bằng

những dụng cụ khác thích hợp với

cach dao dia dao

Cái ki đan bằng tre, tric tam

vồng ngang khoảng 50cm, dài

§0em giống như cai máng xúc đất

rất gọn nhẹ để lợt qua miệng thí và

luồn sâu vào trong lỏng hầm xúc

đất đưa ra Môi ki đất không nhiều

chỉ khoảng trên dưới 10kq vừa

với sức người nâng tử dưới hầm chuyền nhau đề lên mặất đất Khi xuống sâu có thể dùng dây buộc

vào quai ki để kéo lên

Chỉ với hai dụng cụ chánh thé

sơ ấy, người đân Củ Chí đã kiên

trì đào địa đao năm này qua nim khác tao nên một kỳ tích đường

ham có một không hai đúng như

những câu thơ từng ca ngơi:

‘Me dao ham tir bic téc con xanh Nay me da pho pho dau bac

Me vdn dao ham ducitam dai bac Bao đêm rồi tiếng cuỗc vọng nãm

canh ”

(Ðất quê ta mênh mông - Bùi

Minh Quốc]

9 Vot met thot rong dat

théng lo mot len tu long

dia dao, dem du di dau để

Cửa dia dao ting fin duong hdm

khi đào xong chứng biến mất như

một phép mầu Nếu như trong điều

kiện binh thường dấu được khối

lượng đất đó đã là chuyện khó khãn

Nhưng ở đây trong điều kiện chiến

tranh , đất phẩ thu dọn và dấu ngay

lai càng khó khăn phức tap bội phan

Vậy đất dấu bằng cách nào mà

kỳ diệu như vây”

Xin nói điều trước tiên là to àn

bộ công trình địa đao không phải

đào cùng một lúc mà đào nhiều

lần , nhiều thời gian ,trong moi điều

kiện cho nên tửy theo địa hình thời

tiết ,tỉnh hinh địch mà sắng tao ra

nhiều cách "phi tang" đất như:

mục hang côn trùng hoa hop voi

mùn đất

- Đưa đất đi xa khỏi khu vực

dia dao

- Đập đất thành những đống giả như tổ mối, bởi vì ở Củ Chỉ vườn rẫy có nhiều tô mối ủn lên những u rất cao Lúc đầu đất còn mới không giống tổ mối fa phải

dùng đất củ rải lên] nhưng sau một

thời gian mưa nẵng thi khó phân

biệt tổ mối thật hay tô mối giả

Thuan loi nhất là những nơi

có hố bom ngập nước ta đồ đất

BIA BAO CU CHI 21

100 CAU HOI DAP

xuống, sẽ không để lai dấu vết (Ờ

Củ Chi hố bom, pháo nhiều vô kể

tha hồ đồ đất xuống)

- Đồ tràn lan trên sống lưng địa

đạo rồi dùng cày bừa trang bằng

trồng hoa màu, cây cối lên trên

mới bảo đảm an to àn cho địa đao

Đây cũng là nguyên tắc nghiêm

ngặt của việc dao địa đạo cứng như

đào hầm bi mật; là khâu cuối củng

nhưng rất quan trong trong qui trình

thiết lập hệ thống địa đao

10 Tai sao lẻ thong hoi địa

dae hede ham bi mat Iai

nghieng chu it thi thang

dung vot mat dat?

Trong hệ thống địa dao hoặc

ham bi mat, thong thường lỗ thông

hoi nam nghiéng so với mặt đất

góc nghiêng càng lớn càng tết Bởi

vi đê nghiêng lớn hứt gió tốt hơn

lượng oxy trao đôi vào lỏng hầm

nhiều hơn, cho ta cảm giác thông

tho áng dễ thở , nhất là những vùng

ấm ướt, không khí trong hầm rất

“nang” dé gay ngop the Nhung chung ta déu biét trong tam giac vuông canh huyền bao giờ cũng

lớn hơn canh góc vuông, nền đào

được lỗ thông hơi có độ nghiêng lớn là hết sức gian nan, do thành đất dày hơn so với lỗ thông hơi thẳng đứng xuyên lên nóc hầm

11 Xin cho biet chieu dai

ena dia dae, tho luong dat

dao, s0 ngay cong lae dong

way dung cong trinh dia dae,

số “mien g thí” phải đae†

Địa đao Củ Chi phát triển vô

cùng nhanh chóng trong thời ky

chống Mỹ tính tử nãm 1961 đến thời kỳ cao nhất (giai đo an “chiến

tranh cục bộ” của Mỹ 1965 - 1968)

địa đao có tông độ đài kho ảng trên

200km kể cả địa đao chính và địa đao nhánh công lai]

Để đào được hệ thống đường hầm với độ dài nêu trên , chỉ riêng

trong thời kỳ cao điểm đào địa

dao ồ ạt trên địa bàn Củ Chỉ đã

huy động 1.292 307 ngày công

lao động, đào 840 000m: đất trung bnh mỗi người đào được

6 5m' trong một ngày) Chưa tính

175 000m' đất đào của trên 50 000

miệng thí và hằng van ụ ð công sự

chiến đấu khác, cũng như chiến

hào lô thiên trên mặt đất

12 Co thé dae địa đạo ở

nhung vungngap nuor hede

sinh ldy được hkhêng!

Địa đao không thể đào ở những

vùng ngâp nước hoặc sinh lầy Bởi

vi đất ở đây là lo ai đất không chân”

tức đất nhão không có thớ ,không

thể xẵn từng miếng được} không

thể cấu trúc thành đường hằm Hơn

nữa địa đạo cần phải khô ráo mới

ãn ở sinh hoạt và cơ động chiến

đấu được.Ở những vùng đất ngập

nước, sinh lầy chỉ cấu trúc được loai hầm nửa đào nửa đắp, chủ

yếu để tránh phi pháo và dùng làm

công sư chiến đấu

Có trường hợp địa đao có thể

bang qua dưới lòng suối cạn để nỗi sang địa đao bên kia bờ Hoặc

có thể nối liền địa đao với bờ suối

bở sông nhưng phải là nơi có địa hình cho phép

Miệng địa đao có thể nằm dưới

mất nước bảo đảm bí mất tưyết

— r¬ - + ‘

BIA BAO CU CHI

100 CÂU HÓI ĐÁP

đối hoàn toàn không có dấu vết)

nhưng khi vào địa đao phải lan

xuống nước chui vào địa đao rồi

lên đo an khô ráo trú ấn rất an to àn

Tuy nhiên , ở vùng sinh lầy sông

nước ta lai có cách trú ấn an to àn

khác và cách đánh khác phủ hợp

với điều kiện chiến trường tai chỗ

để phat huy hiểu quả chiến đấu

và bảo to àn lực lượng Nhưng nói

chung ở vừng sâu và xung yếu, sinh

ho at khó khãn ,phức tap hơn nhiều

so với vùng đất có binh đề cao, việc

đào địa đao và ở trong địa đao rất

han chế Ở những vùng này chủ

yếu là hầm bi mật ho ặc "chém vẻ”

trong lùm bụi bên bở rạch

13 O trong long dat hean

team theng co anh sang, lam

sao ¢o thé di Iai, sinh hoatt

Đúng là trong dia dao chi co

mật màu tối đen không thé nhin

thấy gi cả, nhưng ta vẫn đi lai được

(nói đúng hơn là đi khom hoặc

bò chứ không thể đi đứng binh

thường như trên mất đất) Trong

quá trình đi nhờ bám vào nhau

hoạt Đèn cầy có nhược điểm tiêu hao nhiều oxy - là thứ quan trọng

nhấttrong đường hầm - nhưng vẫn

ưu điểm và tiên lợi hơn cảvinó rẻ

và thông dụng,vửa thắp sáng vừa

có thể làm việc đươ c.Còn đèn pin

chủ yếu dùng lúc di chuyển ho ặc cần thiết việc gì đó chứ không thể dùng để thắp sáng liên tục, vi nó rất tốn tiền mà ta thi kinh phí rất

han hep, phan lon phai tu luc dé

sống và chiến đấu

Ngoài ra có thể dùng pin khối

ắc qui của linh Mỹ bỏ lai trong lúc

đi càn hoặc đóng quản dã ngoai

Tóm lại địa đạo đồng ngh†a với

bóng tối íngh1a đen] Nhưng ở đó ý

chí con người vượt lên tất cả:ý chỉ

con người 'Tàm ra ánh sáng” như

nhà thơ Dương Hương Ly đã viết:

“Noi ham toi la noi sang nhất

Nơi con nhữ ra súc mạnh Việt Nam”

14 Dia dae nam sau treng

long dat lai ngedt ngote va

nhieu tang, vay & dirot dia

dae co gi nguy hiém theng!

Địa đao nghe có vẻ phức tap

nhưng thực ra quan trọng nhất

là đường hầm Ở trong đường

hầm chỉ an toàn tương đối mà

thôi Càng xuống sâu càng thiếu

dưỡng khi, gây ngạt thở, người

yếu có thể chết Nguy hiểm nhất là

địa đao bị sắp do bom pháo hoặc

sức nãng của xe tăng địch phải

xoay trở nhanh chóng mới thoát

được Có những đoạn đưởng

hầm do chất đất đặc biệt cũng

xảy ra hiện tượng ngạt thở (thiếu

0xy trầm trọng)

Mùa mưa có những đoan địa

đao bị ngập nước hoặc am ướt

100 CẬU HỒI ĐÁP

Dưới hãm địa đạo 4Ó) đe: các chiên % phái

tin dung án sáng ở miệng nám

phat sinh lâm thứ côn trùng, rần rết muôi mòng Đ ặc biệt có một

lo ai côn trùng rất độc hai có tên gọi

là ve”hay còn goila con ‘vet Loai

cồn trừng này mãtthường khó thấy

được nhưng khi nó đã xâm nhập

vào cơ thể người ta là cầm luôn

trong da thít và sống ký sinh ở đó

Nếu không được xử lý ngay thihai,

ba nam sau vẫn còn vết thương sưng tấy, chảy nước vàng ngửa ngáy rất khó chịu Nếu bị chúng

đốt nhiều có thể gây cảm sốt biến

chứng hiểm nghèo Ở những đo an

BIA BAO CU CHI 25

100 CAU HOI DAP

dia dao hoac ham bi mat dé lau it

ngưởi lên xuống, lo ai ve này sinh

trưởng rat manh Ngoai ra con cĩ

kiến bù nhọt và mỗi cằng cần chảy

mắu nhức buốt

Mặt khác trong long dia dao

tối tâm lại nhiều ngõ ngách, nếu

khơng quen thuộc để đi lạc cĩ khi

nhiều ngày vẫn chưa tìm được lối

lên mặt đất

Tĩm lai, sống ở địa đao là mật

việc bất đắc đĩ địi hỏi phải cĩ ÿ

thức rèn luyén dé thích nghỉ và phải

cĩ tinh thần khắc phục khĩ khăn để

bam tru va chiến đấu

15 Nghe not du tích co sang

hiến lam “quạt máy” dưới

dia dao, coe dung vay khong?

Đúng là cơ nơitrong hề thống địa

đao du kích đã cĩ sáng kiến chế tạo

ra “quat máy” để phục vụ cho cuộc

sống gian khơ của mình Thực chất

nĩi quát máy là cách nĩi bơng đùa

hà¿hước chứ trong đường hầm làm

gi cĩ điện mà chay quạt máy !

Số là ở trong hầm sâu về mùa

hè rất nĩng nực và nhiều muỗi khĩ

ngủ làm tên hao sức khỏe, ảnh

hưởng đến chiến đấu và cơng tác

Để khắc phục tĩnh trang đĩ _lúc đầu

anh em dùng quat tay, đục nhiều

lỗ thơng hơi, làm nhiều mành đây nap ham hộc hun khĩi xua muỗi

Nhưng những cách này khơng khả

quan lại phức tap và dễ lộ bị mất Cuối củng cĩ một 'kỹ sư nào đĩ

đã tìm ra cách thơng giĩ dựa trên

kiến thức kho a học là vân hành khí động học, bằng cách khoét sâu vào vách hầm đối diện với cửa hầm một '1ơ khoan” như kiểu lị sưởi,

cĩ ống dẫn khĩi lên mặt đất tất

nhiên phải bố trí làm sao để che

khuất ánh sáng và làm tan khĩi như bếp Hồng C ầm) Ta chỉ việc chất đống củi và đốt lử a lên làtrong hầm tho áng mắt ng ay/.Muơi cũng khơng con vào hầm, vi khơng nghe được

hơi người mà cĩ con nào nhào vơ

thi cũng bị cuốn vào lửa cháy tiêu Sáng kiến này được nhân rộng và

moi người nĩi đùa với nhau đĩ là

quat may

16 Co met can eu quan »

trong long dia dae; ne duor

hinh thanh va heat dong ra

saot

Đĩ là cân cứ quân - dẫn - y của

1

Hềm phẫu thuật

Khu Sài Gòn - Gia Định nằm ở địa

phân xã Phú Mỹ Hưng Trong căn

cử có kiến thiết một hệ thống địa

đao hầm ngầm hầm nồi b ảo đảm

nơi ăn ở và làm việc cho các đơn vị

quân - dân - y của huyện và Quân

khu_ Quân số có lúc tới 70 người

trong đó có 6 bác s1, 14y s1, 2 dược

sĩ 40 y tá dược tả và cửu thương

Số còn lai là cán bê quản lý, công

nhân viên phục vụ Có khu vực

đành nêng để điều trị và an dưỡng

cho thương binh và nhân dẫn lúc

đau ốm Có hội trường “âm” chứa

được cả trâm người nghỉ ngơi học

100 CÀU HÔI ĐÁP

tập giải trí Bên trong cân cử còn

có 'phỏng khách” để đón tiếp người

nh à bệnh nhân đến thâm và được

bố trí canh phỏng bảo vệ chu đáo Trong thời gian chiến đấu nhất

là các trân càn khốc liệt của Mỹ từ

nam 1966 dén nam 1970, căn cứ

quan - dan - ý đặc biệt là các căn

cử quân y trong lòng đất đã tiếp nhân điều trị phẫu thuật cấp cứu hang ngan chiến thương giải quyết

sơ cứu chuyển về tuyến sau một khối lượng lớn thương bình của

các đơn vị chiến đấu tuyến trước Không những hoàn thành xuất sắc

BIA BAO CU CHI

100 CAU HOI DAP

nhiệm vụ chuyên môn, các chiến

sĩ quân y còn chiến đấu dũng cảm

b áo về thương bình ,b ảo vệ căn cứ

tiêu diệt nhiều xe tăng thiết giáp và

bộ binh My nguy

17 Co mot bae st phau thuat

treng long dat?

Đó là Anh hung - bác sĩ Võ

Hoàng Lẻ! Trong những cuộc càn

liên tiếp của quân Mỹ vào vùng giải

phóng Củ Chi, đặc biết là cuộc tàn

phá khủng khiếp của chiến dịch

Crimp va Cedar Falls huy diệt con

người vàto àn bộ những gitrén mat

Giái pc®xẫu đưới địa đao

đấtth ¡ở trong lòng đất, b ác s†ph âu

thu ất Võ Hoàng Lê lai làm việc từng

giây từng phứt để cứu sống các chiến thương

Bác s1Võ Hoàng Lê sinh năm

1935 quê ở Bến Tre nhập ngũ năm

1947 tập kết ra Bắc và trở về N am

năm 19E1_ Từ năm 1967 là Phó chủ

nhiệm hậu cần kiểm trưởng ban quân y điều hành nhiều tram xá quan y trong vùng “Tam giác sắt” Hầu hết thời gian ông phải ở dưới

căn cứ địa đao để điều trị nuôi

dưỡng thương bình sau những trân đánh ác liệt Bản thân ông |a mot

Anh hung - bbe sf V6 Hoang Lé

nhà phẫu thuật dã chiến với trình

độ kỹ thuật cao trong điều kiên rất

khó khăn ,thiếu thốn do chiến tranh

Những nằm sôi bỏng ở chiến trường

Sài Gòn - Gia Định ,ông luôn có mặt

ở tiền phương và b ám trụ vùng cân

cứ Hế Bò, Củ Chi Trong một trần

chong can dng bị tưương ở ngực

và mất nửa bàn tay phải

Trưởng thành trong chiến đấu

tur mot y sTlén bac sl vai con dao

tự tao theo phương pháp thủ công

ông đã mô xương so và cưa ban

chân không có thuốc gây mề Trong

hoàn cảnh thiếu thốn ,bác sTLê tiết

100 CÀU HÔI ĐÁP

kiệm từng cuén bang gac, cải tiến lưỡi cưa xương sửa từng chiếc khoan sắt, thu gom dụng cụ y tế

hư hỏng sửa lai dùng tiết kiệm cho cach mang hang triệu đồng (tiền cũ) Trong những ngày chiến đấu

dữ đội, dưới lòng đất ông làm việc

đến kiệt sức để cứu chữa thương

binh Có đơttrong 3 ngày đếm bác

sìLê đã mổ xẻ tới 80 ca thương binh: giữa hai ca mô , ông chỉ chợp

mắt mấy phút Trong điều kiện không có điện ,không có máy chụp

X quang thiếu huyếtth anh thương binh hầu hết bị mảnh bom ,pháo lai đưa vào 'viên"” quá trẻ giờ bị nhiềm trùng hoai thư rất đễ tử vong Thiếu máu ,ông nghĩraphương pháp truyền máu hoàn hồi (lấy chính máu của thương bính truyền lai cho thương binh} để giải quyết tỉnh trang chiến thương mất máu

quá nhiều mà ta thi lúc đó hoàn toàn không có "ngân hàng máu” Ngoài vai trò chỉ đao và trực tiếp phẫu thuật, ông còn là một

BIA BAO CU CHI

100 CAU HO! DAP

rơi 11 máy bay trực thăng và diệt

hang tram tén linh My

Quá trình chiến đấu bác sTVõ

Hoàng Lê được thưởng 3 huân

chương chiến công 6 năm liền là

chiến sĩ thi đưa cấp Quân khu và

được tuyên dương Ảnh hùng lực

lương vũ trang ngày 6-11-1978

Sau giải phóng ông là đai tá

- Viên trưởng quân y viện 7A rồi

làm Phó phỏng quân y Quần khu

7.Nay ông nghỉ hưu tai thành phố

Hồ Chi Minh

18 Co nhung nguwot me sinh

con trong long dat, that the

tudéng tuong, xin che mot vt

con đầu lòng dưới địa đao € ủ Chỉ

Cháu nhỏ Trần Thị Hiền ra đời dưới

mật cái hầm trong lòng đất Phú Mỹ

Hưng Nơi sinh là một phòng trong

địa đao có vải dù Mỹ che trên nóc

để đất cát khỏi rơi vào sản phụ

Bố me chị Lành đều chết vi

máy bay giặc nem bom.,người anh

hi sinh ¢ Bau Lach nam 1964 Chi

tham gia trong một đo àn văn nghề ,

hát múa động viên chiến s† đưới địa đao Người chồng phụ tá cho một

y sI Hàng thắng hai người không

gap nhau vi chồng trên mất đất ,vợ

dưới địa đao Chị Lành kể lai:

Tôi công tắc suốt thởi kỳ có thai Trong chiến dich Cedar Falls, chúng tôi chỉ ân cơm với muối Suốt chiến địch tôi ở trong long dat.trong hai tuần liền không nhỉ thấy ánh

sáng, không được thở không khí

trong lành v ¡quân Mỹ đóng trên đầu với nhiều chiến xa, bọn chúng mỗi

luc mot đồng Ngày nào chúng tôi

cũng biểu diễn , sắp xếp thay phiên

nh au hát suốt ngày Phòng tôi biểu điển ở tầng địa đao thứ nh ất Bung tôi đã khá to không xuống được tầng thứ hai nhiều lúc cũng thấy

mệt mơi nóng bức Anh chỉ huy cho

tôi nghỉ và nói: “C ó lẽ cô sắp sinh,

để tôi đi mời y sT'

Nhưng trước khi sinh tôi còn múa hát được, tôi lai cố đào hầm

cho rộng ra một chứt bằng chiếc xẻng nhỏ Rồi tôi còn tham gia làm cơm cho cả đoàn gồm 36 người ân

mãi tới 11 giờ rưỡi mới đi ngủ Tôi

nằm ngủ trong một hầm với 3 phụ

nữ trong đoàn vẫn nghệ Mười giờ

sắng hôm sau tôi b ất đầu thấy đau

bung.Y sĩ chuyển tôi sang "phỏng

đẻ” Doọc giao thông hào thiếu

không khí, tôi cằng thấy khó chịu

và nóng bức quá Nhưng tới phòng

đẻ” thoáng mát hơn vi có nhiều lồ

thông hơi, không có giường, chỉ

có võng Phỏng hình vuông, môi

chiều 8m, cao 1 8m, vách và nóc

đều phủ vải du Téi thay nhà thơ

Viễn Phương đã ở đấy Ông ấy

vẫn nhớ sự kiện này Biết tôi mang

thai chính ông đã điều tôi từ Nha

Bè về Củ Chi, vi ở Củ Chí có thể

yên ổn hơn

Máy bay lượn vòng trên đầu

nhà thơ Viễn Phương phải ngụy

trang để đi mời được một y sTquân

y đến làm bà mụ đỡ đẻ cho tôi

Tôi đã bở võng xuống nằm trên

chiếc chiếu trải dưới đất chính trên

chiếc chiếu ấy con gái tôi ra đời C ó

nước nóng thuốc và bồng bãng

Mất gần một giờ đau đớn vất vã

cháu mới oe oe chào đời!Y sĩ đất

chấu vào võng tôi cho cháu bú sửa

của tôi nhưng ft quá Sau chiến

dịch càn quét của Mỹ, ban bẻ đưa

Cuối cùng sau giải phóng 19-

5-1975 tôi lai qãp con gái, cháu đã

tam tuôi, rồi tôi lai gãp chồng tôi

anh bị thương năng không còn công tác được nữa Tôi đã sinh

cháu thứ hai Tran 8 ang Minh Hien

trong hòa binh

19 O duct dia dae, dun ndu,

an uang nhu thé naot

Ở dưới lòng dia dao chat hep

lại thiếu không khi nên việc dun nau

là vô cùng phức tap Mặc dù chúng

ta ấp dung bếp "Hoang C am" duvc cải tiến ngày một hoàn thiên hơn, nhưng đun nấu trong địa dao gan như bất khả thi Có khi bếp cháy tất nhưng lai rất khó chịu với người nấu vì khói dội ngược trở lai trong lòng hằm., nhiều khi thở không

ra hơi, tưởng chết ngạt Do thé

thương sách vẫn là hrơng khô gao

sấy, mitôm Những hầm ở có bếp

ãn có đường thông qua địa đao , lúc

binh thường có thể nấu cơm nước

BIA BAO CU CHI 31

100 CAU HOI DAP

< ¬ a xé

Bếp Hồng Cảm trong địa đạo

uống và vất cơm nằm chuẩn bị cho

mật ngày chiến đấu nếu quân địch

tấn cơng vào địa đao

Tom lai bất đắc dĩ mới đưn

nấu dưới địa đao do phải phục vụ

thương binh hay phẫu thuật cịn

chủ yếu là ân lương khơ, hộc tin

cách nấu cơm ngồi địa đao

Tuy nhiên ở đây cũng cĩ những

nghịch lý thú vị là quân Mỹ di can

nhiều lại “cung cấp “thức ăn cho lực

lương bám trụ nhiều hơn mà to àn

những thứ 'hảo hang' đốt với “Viet

cộng” như thịt hộp, đường trứng

xúc xích, ca cao, thuốc lá, trái cây

kẹo the cả giấy chùi tay, tâm xia

rằng cà phê hịa tan và rất nhiều

xà bồng để tâm giất V ithế cĩ khi

cả tuần khơng cần tới “cơm nhà”

mà tồn ân “đồ Mỹ"

Tưy sống kham khơ như vậy

nhưng đối với tù binh Mỹ _ta lai rất nhân đạo Cĩ chuyện buồn cười là

co một tủ binh Mỹ nhất định khơng

ãn cơm chỉ địi bánh mi và th gà

mái tơ mà mơi ngày những một

con rưỡi gà, trong lúc chỉ với nửa

con gà ta chế biến thức ăn cho

ca chục người trong một ngày Ở địa đao, rừng chồi lấy đâu ra gà

100 CAU HO! BAP

va banh, tuy vay ta cũng tìm cách

ra ấp chiến lược mua bánh mi và

gà cho anh ta (mua ngay ở căn tin

của Mỹ) Sẽ tủ binh này do ban

địch vận Quân khu quản lý để bàn

giao về trên

20 Xin cho biét tae dung era

dia dae!

Địa đao có tac dụng trên nhiều

phương điện đặc biệt là ho at động

quân sự Có thể tóm tắt một số tác

dụng cụ thể sau đây:

- Phát huy thế tiến công quân

địch trong mọi lúc, moi nơi, mọi

- Hợp thành thế liền ho àn chiến đấu hỗ trợ tiếp ứng cho nhau

- Có điều kiện tối ưu trong xây dựng làng xã chiến đấu, b ảo vệ can

cử , bảo vệ quê hương

- € ất giấu vũ khi, lương thực và điều trị, nuôi dưỡng thương bệnh binh tương đối an to àn

- Chiến đấu rất linh ho ạt, hiệu

quả, nhưng địch khỏ phản ứng đánh lại ta

BIA BAO CU CHI 33

- Trú ém, bảo to ân lực lượng khi

bệ bình , xe tăng địch tấn công Khi

cần thiết cơ động tho át khởi những

khu vực nguy hiểm

- Tao điều kiện bảo vệ vững

chắc vùng căn cử cách mang và

b ám trụ chiến đấu lâu đài ng ay trên

địa bàn xung yếu tranh chấp quyết

liệt giữ a ta và địch

- Làm tăng thêm niềm tin , ý chi

chiến đấu của lực lượng vũ trang

và nhân dân quy ếttâm giành thằng

lợi cuối cùng

Những yếu tế trên đây hợp

thành sức manh to lớn cua dia dao

trong phòng chống đánh trả tiến

công b ám trụ bảo to ân lực lượng

21 Tai sae goi dia dao Ci Chi la “dia dae chien"?

Như ta đã biết, địa đao Củ Chỉ ban đầu chủ yếu dùng làm nơi trú

ấn, tao “điểm tự a" để ho ạt động và chiến đấu trong lòng địch nhằm tho át khỏi thế bị cô lắp , chia cat

Từ đó, do tỉnh chất phát triển

của cuộc chiến đấu do đặc điểm của đị a hình và địa chất màta sáng

tao ra địa đao mang tỉnh năng đồng

NNO ng tic Bam dan My cây sở: mát đẤt như tế nây 0X địa đạo là nơ! YU Ấn an laÀn co an) em ta

để vừa trú ém bảo toàn lực lượng

vừa phòng chống vừa phát hưy thế

tiến công tiêu diệt địch với hiệu quả

ngày càng cao Do đó nghề thuật

chiến tranh nhân dân càng phát

triển địa đạo càng phát huy tác

dụng to lớn trong chiến đấu Với sự

phát triển nhanh chóng rộng rãi

liên hoàn đa đang đã tao ra thế

trận độc đáo và hiểm yếu như “mê

hồn trân” đối với kẻ thù B ất kỳ máy

bay, xe tăng bộ bãnh , biết kịch .v ào

khu vực địa đao đều bị tiêu diệt với

đủ moi hình thức tác chiến của bộ

đội và du kích Dưa vào địa đao

Củ Chi phát sinh ra mọi kiểu cách

đánh làm thất điền bát đảo Mỹ

nguụy.Hệ thống địa đao thực sự trở

thành nội kinh ho àng đối với quân

xâm lược và bon tay sai Trên thực

tế số lượng địch và phương tiền

chiến tranh của chúng bị tiêu diệt

trong vùng cân cứ địa đạo rất cao

so với những vùng khác

Do co su sang tao va y chi

quyết thẳng cao độ mà ta chuyển

địa đao từ thế thụ động bảo vệ

thành thế nãng động tiến công

đưa dia dao lên nghệ thuật chiến

tranh nhân dẫn đỉnh cao trong thoi

100 CAU HO! DAP

kỳ chống Mỹ , cứu nước Ð ây chinh

lay nghla bao trum cua địa đao Củ Chi, được cô đọng trong ba tử “địa

đao chiến”

33 Địa đạo co thể chưa đi*ược

bae nhieu người, ứn é sinh heat duci dia dae ra sae!

Dưới địa đao có thể ở từng

người, từng tô, từng nhóm từng

đơn vi có khi hàng trâm người, tửy

theo yêu cầu nhiệm vụ, hoàn cảnh, điều kiện trong từng đo an địa đao

cho phép Trường hợp nguy cấp

phải chứa số lượng người đông

củng một lúc như một đường địa đạo ở Phú Hòa Đông, trong cuộc

càn Cedar Falls của quân Mỹ đầu

năm 1367, ước tỉnh có tới 600 đến

700 người của nhiều đơn vị cơ quan trú ém Ta phải tê chức đánh

địch giải tở a bên trên để khi trời tối

có thể phân tắn thoát ra ngoài, di chuyển đi nơi khác, tránh thương

BIA BAO CU CHI 35

100 CAU HOI DAP

cửa hầm làm hô hấp nhân tao mới

khơi tử vong

Trong địa đao ,việc ăn ở sinh

hoat rất khó khan vat va do chat

chéi.thiéu anh sang, thiéu dudng

khi, nhat la vé maa mưa ấm ướt

phải đối phó với các lo ai côn trùng

phát sinh trong lòng đất Đối với

phụ nữ sinh hoạt lai càng khó

khăn hơn, nhất là những chị em

tới kỳ kinh ngưyết, quần áo giất

không có chỗ phơi có khi phải

mặc luôn để nhờ nhiệt độ trong

người làm khô quần áo Địa đao ở

càng đông ngưởi càng phức tap

Ở địa đạo củng có những (úc Nam Mido mw thd nay

cơ động khó khăn, để lệ dấu vết khi ra vào , lên xuống đường hầm Người đồng lượng oxy vơi dần

thở càng manh cảng mau bị ngộp.,

nhất là những lúc có thương binh , vết thương bị hoại thư bốc mùi

càng ngột ngat hơn Những lúc

như thế mỗi người phải biết kiềm chế thở nhe không la lối rắng hết sức chịu đựng để vượt qua

thời điểm khắc nghiệt nhất

Tuy nhiên, những lúc bình

thường ở dưới địa đạo có thể

nghỉ ngơi, viet thu xem sách báo

chuyên trỏ ,.ca hát

Tom lai không nên thi vi hoa

cuộc sống trong lòng dia dao van

bất đắc dTmới ph ải ở bởi sinh ho ạt

dưới đường hầm rất phúc tạp khó

khan {chỉ trừ giấc ngủ yên tĩnh, say

đầm có khi kéo dài từ sáng đến

chiều tối) Ở địa đạo cần phải rèn

lưyện b ản thân kể cả tinh thần ,tâm

ly stre chiu dung

23 Co thé & duot dia dae

duor bao laut

Như trên đã nói, ở trong địa đao

là vô cùng gian khổ và nguy hiểm

đến tỉnh mang nhưng vì sư nghiệp

chiến đấu để giải phóng quê hương

Xe táng Mÿ đi cán trên đất Có Chí bị tiêu điệt

100 CÂU HỒI ĐÁP

đất nướ c khởi sự áp bức củ a kẻ thủ

ta có thể ở dưới đó bất kể bao lâu,

bất kể ngày đêm bất kể thời tiết D1

nhiên phải có lương thực và nước

uống là h a thứ quan trọng hàng đầu

để đưy trìsự sống Với điều kiện bom

đạn khốc Sét và mật độ càn bố của

giắc như ở chiến trường Củ Chỉ thi

ở trong lòng đất là an to àn hơn cả Tuy vây chúng ta cũng hiểu rằng

không phải lúc nào trên đầu ta cũng

có địch hoặc bom đan Những lúc

yên tình ,ta trở ra hầm ngủ, nhà hầm

ân , nghỉ, sinh ho at ho ắc ra phía cửa

hầm cho tho áng khí: cũng có thể lên

mặt đất hít thở không khí trong lành

BIA BAO CU CHI 37

100 CAU HO! DAP

Thơng thường ta chỉ ở địa đao lúc

ban ngày để tránh địch, về đêm thi

ra hầm ngủ tho ải mái hơn

Trường hợp bị địch phát hiện

can bé bao vây dài ngày ta rơi

vào thế hiểm nghèo khơng thể xuất

kích chiến đấu, mà cần phảẩ bảo

tồn lực lương tài liêu, máy mĩc

thibuộc phải trú ém trong lịng địa

đao Đĩ là thời gian ph đi chiu dung

cực kỳ căng thằng để vượt qua thử

thách ác liệt, cĩ khi ngo à¿ sức chịu

đựng của con người

Cĩ một lần sau khi tham quan

lịng địa đao , mốt vị đai tá Liên Xơ}

hởi người thuyết mảnh rằng: ở địa

đao gian khơ như vây, các dong chi

đã sống dưới đĩ bao lâu? Người

thuyết mình trả lời: “Chúng tơi đã

sống dưới địa đao 20 năm” (cĩ nghĩa

là kh nào cũng cĩ người ở đưới đĩ)

Đồng chí đai tá cười và nĩi: "Chúng

tơi xì chúc các đồng chỉ khơng bao

giờ phải ở dưới địa dao nay nira" (Ta

ngầm hiểu họ chúc cho đất nướ cta

mãi mãi sống trong thanh b nh)

24 Dia hinh thé nhwong

Ci Chi tinh chat ra sac ma

dia dae thong bị we tang, xe

boc thep can sap; bem phae

hheng phahty duort

Đúng là đất Củ Chí *ưu việt hơn

so với các huyện vung ven khac do

cĩ địa hình tiếp giáp với vùng giải

phĩng rộng lớn phía sau và đáng

đất cĩ bnh độ từ ám đến 25m cao hơn mất nước biển ,rất thu ân lợi cho

việc cấu trúc đường hầm

Nếu như các vùng Nhà Bè,

Binh Chánh ,Hĩc Mơn nhiều sinh

lầy sơng nước chủ yếu là lo ai “đất khơng chân” [lo ai đất bùn sinh dễ

trơi) hộc cát pha thi vùng Củ Chỉ

phần lớn đất khơ ráo dưới sâu là đất thề cĩ độ kết c ấu rần chắc Trên

địa đao là lớp mặt màu mỡ thích hợp với cây trái, hoa màu nhưng

xuống sâu đất càng chắc nịch: cĩ nơi đất màu gan gà chịu lực rất khỏe Trên mặt đất lai cĩ nhiều tổ

mối đùn lên rất cứng lưỡi cuốc

cham vào cĩ khi tác ha Địa đao,

hầm bí mật đào xưyên dưới tơ mối

gốc tầm vơng là 'Tý tưởng” nh ất lo ai đạn pháo binh thường khơng thể

xưyên qua được

Với địa hình cao ráo và chất đất như thế , qua thực tế hàng ngàn

cuộc hành quần càn quét đánh phá

cua quan My co xe tang thiet giap di kẻm và hàng van tấn bom pháo trứt xuống địa đao Củ Chỉ vẫn tồn tai

và phát triển Đường hầm cĩ “gáy”

dày 1 5m trở lên có thể chậu được

sức năng của xe tăng, xe bọc thép

thâm chỉ cả những xe tăng Mát1

M48 trong lượng hàng chục tấn

Nói như thế không có nghĩa

là địa đao hoàn toàn có thể chống

được sức năng của xe tăng hay

sự tàn phá của bom pháo Pháo

khoan có thể chui xuống tới 4-5m

dưới mặt dat moi nd bom dia co

thể khoan sâu tới 12m Có những

khúc địa đao bị sắp có khí nhiều

xe tăng củng cần qua một vệt trên

sống lưng Có nhiều khúc địa đao

bị bom xới tung hoặc xe ủi (có

mã lực lớn} xúc đút từng đoạn

Nhưng quân Mỹ với moi no kre va

phương tiên hiện đai vẫn không

đủ sức triệt phá được hệ thống dia

đao Củ Chỉ vốn rộng lớn như “thiên

la địa võng” lai luôn ở trong tư thế

lãnh hoạt chủ động tiến công nền

địch không thể tự do đánh phá mà

không bị tiểu diệt

25 Vi sae dia dae con co ten

la “lang ngam™?

Vào những năm giữa thập

niên 60, cuộc chiến tranh chống

Mỹ phát triển với qui mô rộng lớn

hơn đòi hỏi ph ảith ay đổi phương

thức sao cho phủ hợp với tĩnh hình

100 CAU HO! DAP

moi.Vivay, Bang bé co so dudi

sự chỉ đao của huyện ủy Cu Chiva Quân khu Sài Gòn - Gia Định, đã

huy động quân và dân địa phương

đào nhiều hệ thống đường hầm sâu trong lỏng đất, nối liền các công sự chiến đấu, các hầm bí

mất, các cân cứ của lực lượng võ

trang thường xuyên b ám trụ tất

cả ăn thông với nhau thành thế

liên hoàn giữa các ấp trong một

xã giữa các x ãtrong một vùng địa hinh nhất định Hệ thống địa đao hết sức qui mô, có nơi phải dùng

“bảng chỉ đường” đi các xã ấp để người đi dưới địa đao không bị lạc Thế liên hoàn các vùng phát triển ngày càng rộng nối liền từ vùng

cân cứ giải phóng đến vùng ven

vùng sâu trong lòng địch

Quathử thách của trận cần lớn

đầu tiền, càng chứng tỏ địa dao không chỉ có tác dụng đối với lực lượng chiến đấu mà còn bảo vệ

được dân, tránh được tác hai của

bom pháo, chất độc hóa học, đỡ

nhiều tôn thất thương vong: người dan yén tam để làm an sản xuất

Từ đó quân và dẫn Củ Chi càng

ra sức củng cố xây dựng dia dao

ngày thêm thuận tiện vững chắc Người dân đã đưa cả nơi an chén

BIA BAO CU CHI 39

100 CAU HOI DAP

2

<

Lớp học c?xn dưới đất để van bom háo

ở cũng như moi sinh hoạt xuống

“âm” đưới mặt đất Việc nấu nướng

ãn ngủ học tập, giải trí đều ở dưới

hầm (hầm ngầm và nhà hầm lê

thiên} Sản xu ấtthủ công như may

quần áo , đan lắt cứng ở đưới hầm

Chính vivây mà các làng xã chiến

đấu ở vùng giải phóng mang cả tên

‘lang ngằm”.Dưới làng ngầm có dự

trữ lương thực thực phẩm nước

uống chỗ cất dấu tài sản , dụng cụ

sản xuất và bố trí cä nơi chãn nuôi

heo gà, nhốt trâu bỏ tránh đạn Có

gia đỉnh cỏn sắp xếp 'nhà cửa”

gon gang ngan nap tir giường ghế

đến bàn thờ ông bà tê tiên, trên

7 sửi

vách đất treo tranh trên bàn có lọ

địa đao còn bố trí phòng làm việc

có gi quá căng thẳng mặc cho trên mặt đất không ngớt bom đan gào

rủ, lửa khói rủ mịt

+ ằng ngẫm" ở đây nói theo

nghĩa tương đối, bao gồm cả nhà

hầm hầm tránh phi pháo, các hố

100 CAU HO! DAP

bom cho trâu bỏ trú ấn Thực chất

trong thở ¡ gian quân Mỹ đánh phá

ắc liệt mất đ ất bị bom đan cày xới

xe tang san ủi địa hình nhà cửa

những tháng ngày đó, không ai

có thể sống được trên mặt đất

kể cả chim chóc, thú hoang Đi

trên mặt đất chirng trim met là

chuyện khó khăn là làm mồi cho

bom dan My

Có thởi gian quân Mỹ vào vùng

giải phóng Cu Chi không thấy mật

bóng người, con vất nhưng đột

nhiên bị tấn công từ nhiều phía

Chúng phải kinh hãi thốt lên :*L ằng

ngầm, mật khu nguy hiểm!"

Những nhá hâm như #»é nâãy 1â đặc rung cua lang ngam Cu Chi

Ý nghĩa của làng ngầm rộng lớn bao gồm nhiều nội dung kể

cả cấu trúc và sinh hoạt của con người, nhưng tưu trung lai là tất

cảphải đưa xuống khỏi mặt đất để tránh thương vong dưy trì Sên tục

cuộc chiến đấu một mất một còn

với kẻ thủ x âm lược

26 Vi sao nhieu nguwot len

auong dia dae hang ngay

ma kheng thanh lot mon, dé

địch phat hient

Quả đây là vấn đề nan giải

trong quatrinh xu dung dia dao boi

vi điểm “cốttử” của địa đao là phải

BIA BAO CU CHI 41

100 CAU HOI DAP

giữ bí mật Quân địch b ằng moi thủ

đoan lùng sục tin kiếm cũng chỉ

nhằm mục đích từn ra miệng hầm

nơi lên xuống địa đao để x âm nhập

truy diệt hộc đánh phá Do đĩ giữ

cho miệng địa đao khơng mịn lối

vào khơng đấu vết là ngưyễn tắc

khắt khe đối với những người ở

địa đao

Thơng thường hàng chục

hang trãm người lên xuống địa

dao hang ngày một cách tự nhiên

thi miéng ham sẽ mịn nhân như

hang chuột lối vào địa đao sẽ trở

thành đường cơng khai nếu như ta

khơng cĩ ý thức giữ gn Khĩ khăn

nhất là mùa mưa ra vào địa đao

rất dễ đề lai dấu vết, đất bùn dính

dép làm lấm cả lá cây ngon cỏ

mặt đất tự nhiên dễ bị biến đang

Vithế muốn giữ được bị mật lối đi

và miệng hầm, trước hết phải do

ý thức tư giác của con người: thứ

đến là cách thức, động tác thân

trọng khi lên xuống ,ra vào khu vực

địa đao "Đi khơng đấu nấu khơng

khĩi ” khơng làm gãy cành cây

lá cỏ, nhàằu nát những lá khơ gây

vỡ cây mục là những yêu cầu tối

thiểu khi sống ở địa đao Thứ hai là

khi vao - ra tir miéng địa đao đến

vết tư nsớn

đường mịn cơng kh ai khơng được lam sai dấu vết tự nhiền của lối đi hay cảnh vất chung quanh

Địa đao ở & người, cĩ thể đi

đứng nhẹ nhàng, lên xuống hầm

đúng động tác là ồn, nhưng khi cĩ đơng ngườithikhơỏng đơn giản , làm sao để diện tiếp xúc của bàn chân

với mất đất càng nhở càng tốt D1

nhiền từng tơ từng nhĩm ,từng đơn

vị cĩ cách sáng tao riêng để giữ

bi mật đường hầm cũng như cân

cử của mình Mật khác, địa đao cĩ

nhiều nhánh nên cĩ nhiều miệng

Tam ving, tai cây có sức sống cnãn? tớ?

ohe chdn rat tốt co địa đạo

ham lên xuống:ta có thể thay đổi

để tránh làm mòn miệng hầm, đảm

bảo sinh hoạt lâu dài Bạn địch đi

can thường nhớn nhắc lo sơ bị

ta tấn công bất ngờ hoặc sợ sa

vào cam bẫy nên khó có thể chú

tâm phát hiện miệng hầm địa đao

Trong trường hợp khu vực địa đao

là trận quyết chiến của đổi bên thi

lúc đó miệng hầm không còn vấn

đề bí mật, do ta phải cơ động chiến

đấu địch không thể vào gần địa

dao được mức độ bom phao dit

dội địa hình có thể bị phát quang

Nhưng sau khi trở lai b nh thường

100 CÀU HÓỒI ĐÁP

ta củng cố hệ thống đường hầm để

đảm bảo giữ bí mất địa đao lâu dài

27 Leai eay nae dae trung tren vung dia dae Cui Chit

Đó là cây tầm vông Giống cây này họ hàng với tre ,trúc mọc khắp

xém làng Củ Chỉ Tầm vỗng có đáng suôn thẳng mềm mai nhưng khá cứng do đặc ruột thân trơn có

nhiều đốt màu x anh thâm , lá giống

như lá tre nhưng mảnh hơn

Tầm vỗng mọc thành răng

thành lữy che lợp mái nhà, sân

trường đường làng làm tâng thêm

vẻ đẹp dân đã miền thôn quê:

Ngon tam véng cur la da

Đưa câu vong cổ bay ra bay vào

(tho Lam Giang) Tầm vỗng đã đi vào lịch sử với chiếc gây vắt nhọn hai đầu làm bat

vía kinh hồn quân Pháp

Trong thời kỳ chống Mỹ, tầm

võng góp hàng triệu mũi chông giết

giäc b ảo về căn cứ, đặc biệt nó rất

có công đụng trong việc đan kí xúc

đất đào địa đaạo.Tầnvông còn dùng làm bàn ghế garờng nằm đã chiến

chắc va dep Mua mura, tam véng cung cap thir mang hao hang cho

quân giải phóng như một “đặc sản”