Như vậy, bức tranh thiên nhiên buổi chiều tối nơi núi rừng mang đậm màu sắc cổ điển Trong thơ Bác, “Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ” không chỉ là một nét vẽ phác họa không gian mà còn là chi tiết nghệ thuật gợi ra ý niệm về thời gian Hình ảnh cánh chim trong thơ Bác mang đậm phong vị của Đường thi, gợi nhắc tới ý thơ của Lý Bạch “Chúng điểu cao phi tận Cô vân độc khứ nhàn” (Lý Bạch Độc tọa Kinh Đình sơn) chỉ có điều nếu cánh chim trong thơ Lý Bạch bay vào cõi hư vô để lại một khoảng không vô tận,.
Trang 1Như vậy, bức tranh thiên nhiên buổi chiều tối nơi núi rừng mang đậm màu sắc cổ điển Trong thơ Bác,
“Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ” không chỉ là một nét vẽ phác họa không gian mà còn là chi tiết nghệ thuật gợi ra ý niệm về thời gian Hình ảnh cánh chim trong thơ Bác mang đậm phong vị của Đường thi, gợi nhắc tới ý thơ của Lý Bạch: “Chúng điểu cao phi tận! Cô vân độc khứ nhàn” (Lý Bạch-Độc tọa Kinh Đình sơn) chỉ có điều nếu cánh chim trong thơ Lý Bạch bay vào cõi hư vô để lại một khoảng không vô tận, dường như không để lại một dấu tích nào thì trong thơ Bác cánh chim đang “tìm về chốn ngủ” – về nơi tổ ấm Dù là một hình ảnh quen thuộc trong thi ca nhưng hình ảnh cánh chim bay về tổ lại được chiêm nghiệm qua đôi mắt của người tù thi sĩ trong hoàn cảnh cụ thể, có thật trên bước đường chuyển lao của Bác Bởi vậy, cảnh và người có sự tương đồng, cánh chim mỏi mệt sau một ngày vất vả kiếm
ăn cũng giống như sự mệt mỏi của Người sau cả một ngày dài chuyển lao vất vả Ngoại cảnh chứa đựng rất nhiều tâm cảnh Cảnh và người cũng có sự tương phản, cánh chim mệt mỏi chủ động tìm về
tổ ấm sum họp, Bác mệt mỏi nhưng vẫn phải tiếp tục cuộc hành trình đi đày đầy gian khổ Cánh chim bay trên bầu trời tìm về chốn ngủ kia là biểu tượng cho sự tự do còn Bác đau khổ vì mất tự do Ngay từ câu thơ đầu tiên người đọc đã cảm nhận được vẻ đẹp vừa cổ điển vừa hiện đại trong cách sử dụng hình ảnh Cánh chim là thi liệu quen thuộc trong thơ ca gợi sự cô đơn, lẻ loi, gợi mối quan hệ giữa cái hữu hạn và vô hạn Nhưng rất hiện đại ở chỗ, hình ảnh cánh chim trong thơ Bác không mang cảm giác buồn thương, không gợi cảm giác hư vô mà cánh chim bay có mục đích, có phương hướng theo quy luật của sự sống: sáng bay đi kiếm ăn, chiều tối tìm về chốn nghỉ ngơi – hình ảnh đó ấm áp hơn rất nhiều Giống như “quyện điểu”, hình ảnh mây trong câu thơ: “Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không” cũng gợi ta nhớ tới câu thơ của Thôi Hiệu trong bài Hoàng Hạc lâu: “Ngàn năm mây trắng bây giờ còn bay” hay câu thơ Nguyễn Khuyến: “Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt” (Thu điếu) Vẫn là một thi liệu quen thuộc nhưng “mây” trong thơ Bác không gợi sự vĩnh viễn hay mang cái khắc khoải mơ hồ của con người trước hư không mà là một chòm mây cô đơn, đang”lững lờ” trôi giữa bầu trời bao la So với nguyên tác là”Cô vân mạn mạn độ thiên không” bản dịch thơ dịch đã hay nhưng đã bỏ đi từ “cô” trong
“cô vân”, mất đi ý nghĩa “lẻ loi”, “cô độc” “Chòm mây” ở đây cũng như có hồn người, nó như mang cái tâm trạng lẻ loi, đơn độc và cái băn khoăn, trăn trở chưa biết tương lai phía trước sẽ đi đến đâu của người tù nơi đất khách Bài thơ thuộc nhóm những sáng tác được viết nên từ những cuộc chuyển lao
mà chuyển lao đối với những người tù là một cực hình Bác bị giải đi từ lúc “Gà gáy một lần đêm chửa tan”, phải hứng chịu “Gió thu lạnh lẽo từng trận từng trận táp vào mặt”, phải trải qua “Năm mươi ba cây số một ngày/ Mũ áo dầm mưa rách hết giày trong tình cảnh “xiềng xích thay dây trói”… Đặt những câu thơ tả cảnh thiên nhiên của “Chiều tối” vào cảnh ngộ của một người tù, ta thấy như hiện lên sau
“làn nước tráng phim” là bức chân dung tinh thần vẻ đẹp tâm hồn và nhân cách Hồ Chí Minh: một tình yêu thiên nhiên tha thiết, một nghị lực phi thường vượt lên hoàn cảnh Mệt mỏi, đau đơn, vậy mà cảm hứng thơ vẫn đến với Người Hai câu thơ tù mà không có chân dung người tù khổ ải, thay vào đó là dáng vẻ, phong độ của bậc tao nhân ung dung thưởng ngoạn cảnh chiều hôm