Slide Thể loại điều tra báo chí 1

Tác dụng, kết quả, hậu quả của bài điều tra- Phục vụ lợi ích cộng đồng - Thường mang lại những cải cách để ngăn chặn sự tái phát của một việc làm hoặc một hoạt động sai trái cụ thể - C

Việc sử dụng thể loại điều tra

trên báo chí

Nhóm 3

TIMELINE

Cơ sở lý luận Thực trạng sử dụng thể loại điều tra

báo chí ở Việt Nam

Bài học kinh nghiệm hiệu quả của phóng sự Giải pháp để nâng cao

điều tra trên báo chí

- Khái niệm điều tra

1 Cơ sở lý luận

Báo chí điều tra là một thể loại mà bằng các

nghiệp vụ điều tra báo chí, người viết tìm hiểu xem xét, làm sáng tỏ các sự thật bị che giấu và chứng minh sự thật đó bằng các chứng cứ thuyết phục

Các đề tài điều tra trong báo chí thường

thiên về chống tiêu cực.

Mục đích của cơ quan báo chí, nhà báo đăng

tải tác phẩm nhằm hướng tới định hướng

công chúng

Điều tra của báo chí cũng thường bắt đầu do

yêu cầu của công chúng thông qua dư luận

xã hội, đơn thư tố giác, đơn thư yêu cầu… Khái niệm

1 Cơ sở lý luận

- Tính chính xác, trung thực, dựa trên sự thật: Chứng minh bằng

chứng cứ.

- Tính phức tạp, đòi hỏi cao về

kiến thức, kỹ năng: Những câu

chuyện gây tranh cãi, không chặt chẽ có thể dẫn tới các vụ kiện Tuy nhiên nếu thành công, đây là thể loại nâng cao uy tín cho tờ báo

Đặc điểm

Theo nội dung, tính chất

sự kiện như: Tham nhũng,

tiêu cực, những vấn đề liên quan sức khỏe người dân, quyền lợi người tiêu dùng, những vấn đề liên quan đến môi trường,…

Theo tính chất tác nghiệp như: đề tài tác nghiệp bằng

các biện pháp nghiệp vụ tổng hợp :làm chứng cứ tại hiện trường, thông qua chứng cứ, truy vấn người trong cuộc, làm

các thực nghiệm

Tác dụng, kết quả, hậu quả của bài điều tra

- Phục vụ lợi ích cộng đồng

- Thường mang lại những cải cách để ngăn chặn sự tái phát của một việc làm hoặc một hoạt động sai trái cụ thể

- Có thể dẫn đến việc xử lý, truy cứu những người làm sai

- Gia tăng lòng tin của độc giả; nâng cao uy tín của tác giả, tờ báo.

- Tích lũy thêm kinh nghiệm, tạo thêm động lực cho người viết và tờ báo.

Thực trạng

sử dụng thể loại điều tra

ở báo chí Việt Nam

- Hỗ trợ cho các cơ quan bảo vệ pháp luật

- Ngăn chặn sự lộng hành của các loại tội phạm

- Làm sáng tỏ các sự thật bị che giấu

Điểm đạt được

Vụ án Trịnh Xuân Thanh

Dự án mở rộng giai đoạn 2 Nhà máy Gang thép Thái Nguyên

- Báo chí cũng đi đầu trong việc lên tiếng nhiều

vụ “bổ nhiệm thần tốc” gây bức xúc dư luận ở một số ngành, địa phương…

- Nhiều “ung nhọt” trong một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và trong một số

cơ quan công quyền

Nhà báo phải đối mặt với rất

nhiều nguy hiểm luôn rình rập

xung quanh

Nếu không may sơ hở và bị

phát hiện thì không chỉ bị uy

hiếp, phá hỏng phương tiện

tác nghiệp như máy ảnh, điện

thoại, máy quay Mà còn bị

trả thù thẳng tay do viết bài

chống tiêu cực. Vụ án nhà báo Hoàng Khương của báo Tuổi Trẻ bị bắt vì

hành vi đưa hối lộ cho lực lượng Cảnh sát giao thông

Những khó khăn Vấn đề pháp lý trong tác nghiệp

Những khó khăn Vấn đề pháp lý trong tác nghiệp

Rủi ro từ điều tra “nhập vai"

Vụ án sản xuất, chế biến, phân phối và tiêu thụ

trà bẩn ở tỉnh Lâm Đồng tháng 8/2013

Nhóm phóng viên đã phải bám theo từng ngày, theo dõi sát sao mọi hoạt động từ trong ra ngoài của xưởng sản xuất trà bẩn, còn phải đóng giả làm công nhân, làm lái xe, làm người mua hàng hay bất cứ

“vai" nào khi cần thiết để thu thập các bằng chứng xác thực

Những khó khăn Vấn đề pháp lý trong tác nghiệp

Dấu "mật" trong văn bản

điều tra

Vụ án khởi tố phóng viên với tội danh "chiếm

đoạt tài liệu bí mật nhà nước”.

Nhà báo phải giải hóa tài liệu mật và biến nó thành thông tin chính thức nếu không muốn pháp luật sờ gáy dù nó thực sự chỉ phục vụ lợi ích công

Những khó khăn Vấn đề pháp lý trong tác nghiệp

Sự chống đối từ những nhân vật bị điều tra

Vụ án nhà báo Đỗ Doãn Hoàng bị

3 đối tượng lạ mặt hành hung

Sự chống đối này có thể mạnh hoặc yếu, ngấm ngầm hoặc công khai tùy thuộc vào mức độ

“đụng chạm” của nhà báo

Các biện pháp được áp dụng bao gồm: “bưng bít" thông tin, ngăn chặn khả năng nhà báo tiếp cận thông tin,…

Những khó khăn Vấn đề pháp lý trong tác nghiệp

Sự chống đối từ những nhân vật bị điều tra

Vụ án “Sét tặc” ở Quảng Ninh

Nhóm phóng viên đóng nhiều vai nhằm tiếp cận công trường nhưng đều bất thành bởi đội quân canh đường hùng hậu, liên tục bị uy hiếp và đe dọa

Khi nhóm phóng viên bị lộ thì bị nhóm thanh niên tập trung quây kín xe Người gọi điện thông báo, người chụp ảnh biển số xe, người chặn xe máy đầu xe Dù đã bỏ chạy nhưng nhóm phóng viên liên tục bị truy đuổi

Những khó khăn Vấn đề pháp lý trong tác nghiệp

Cản trở từ cá nhân, tổ chức

- Một trong những hành vi phổ biến là “né”

cung cấp thông tin

- Thường xuyên gặp phải những câu trả lời

như “mệt, bận, không biết, đang đi công tác

xa" từ chối thẳng thừng theo kiểu "chuyên

nội bộ, không thể công bố"

- Nhiều người vẫn còn mang tâm lý ngại

ngùng khi tiếp xúc với báo chí Vụ án “Sét tặc” ở Quảng Ninh

Những khó khăn Vấn đề pháp lý trong tác nghiệp

Ảnh hưởng bởi quan hệ

Vụ án Nữ nhà báo “vòi” tiền để gỡ bài

Báo Phụ Nữ TP HCM đăng liên tiếp 3 bài báo cho biết Cty CP bất động sản Cao Thắng và Cty CP Quốc tế Ước Mơ Việt

do ông Võ Thanh Long làm Tổng giám đốc hoạt động kinh doanh, huy động vốn không minh bạch, lừa đảo

Sau khi các bài báo được đăng, ông Long đã gọi cho người quen để nhờ tìm hiểu xem phóng viên nào đăng bài viết và hỏi có cách nào gỡ các bài báo hay không

Những khó khăn Vấn đề đạo đức nghề nghiệp và

trách nhiệm xã hội của nhà báo điều tra

Hiện nay một số nhà báo im lặng làm ngơ trước cái xấu, cái ác

- Lí do có thể là vì vụ việc khá phức tạp, nhà

báo không muốn để bị ảnh hưởng, nguy hiểm

đến bản thân nên nhiều nhà báo thường

đóng bút trước vụ việc

- Một số người lại xem việc viết lên sự thật,

chống tiêu cực là công việc của người khác,

không dính dáng đến mình nên thái độ bàng

quang, né tránh

Bài học

kinh nghiệm

Bài học về sự tôn trọng sự thật khách quan và bản lĩnh nghề nghiệp

đi tới tận cùng chân lý của vấn đề

Tôn trọng sự thật khách quan là điều kiện tiên quyết của bài điều tra

Tránh sự nửa chừng và nửa vời trong tác

nghiệp viết bài điều tra

Bài học về sự trải nghiệm nghề nghiệp và chủ động đề xuất vấn đề

điều tra của nhà báo

- Những cách thức tiếp cận, khai thác thông tin, khả năng tư duy trong liên kết, so sánh, đối chiếu thông tin để có tài liệu chuẩn xác

- Bề dày trong các mối quan hệ, nhất là với các cộng tác viên, đầu mối thông tin các lĩnh vực nhạy cảm, kể cả việc tham khảo các chuyên gia về pháp luật

Bài học về sự phối hợp khoa học

giữa lãnh đạo

Cẩn thận hai chiều trong việc trình duyệt đề tài điều tra, phân công phóng viên, biên tập viên đàm trách vụ việc điều tra

Tạo điều kiện về phương tiện đi lại, thiết bị

kỹ thuật trong quá trình điều tra theo đề xuất của nhóm phóng viên; đặc biệt là thẩm định độ chính xác của tư liệu đảm bảo không

để xảy ra bất kỳ sai sót nào

Bài học tự bảo vệ mình, bị sa cơ

thậm chí bị tù tội

Việc khai thác tư liệu cần chú ý đến những tài liệu được dán mác là "tuyệt mật”, “mặt để không sa cơ vào những vấn

đề bất khả kháng

Đây cũng chính là những bất cập của pháp

luật báo chí việt nam, tạo nên những rào cản,

dễ bị hiểu là vùng cấm thông tin

Giải pháp để nâng cao hiệu quả của phóng sự điều tra trên báo chí

Nhà báo viết điều tra phải

thấm nhuần rằng họ không

thể bị ràng buộc bởi bất cứ

một lợi ích nào, ngoài quyền

được biết thông tin của công

chúng, cần phải có các luật sư

hoạt động trong biên chế tòa

soạn báo để có thể bảo vệ các

nhà báo, nhất là các nhà báo

viết thể loại điều tra

PGS.TS Đinh Thị Thuý Hằng

Bảo vệ nhà báo,

Nhất là nhà báo thực hiện mảng

đề tài phóng sự điều tra trong quá trình thu thập thông tin, phục vụ tác nghiệp

Hệ thống pháp luật

bảo vệ nhà báo

Đã tương đối đầy đủ nhưng tình

trạng ngăn cản, thậm chí là đe dọa

nhà báo trong quá trình tác nghiệp

vẫn còn xảy ra tương đối phổ biến

Xây dựng thêm cơ chế bảo vệ nhà báo

Xử lý nghiêm những phóng viên

vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Đối với nhà báo

Nhà báo điều tra cần nghiên cứu, phân tích các điều khoản quy phạm pháp luật trong tính logic của nó

Hiểu rõ được quyền và nghĩa vụ của nhà báo, hiểu rõ về các bộ luật

Đối với cơ quan có chức năng trực tiếp quản lý báo chí

Cần tạo mọi điều kiện, cũng như môi

trường, để cho phóng viên có thể nâng cao trình độ kiến thức pháp luật của họ

Tiến hành khảo sát, điều tra về trình độ pháp luật của phóng viên nói chung và của phóng viên chuyên về mảng điều

tra nói riêng

Đối với Hội Nhà báo Việt Nam

- Thường xuyên tiến hành việc bồi dưỡng, giáo dục cho các hội viên những

"Quy định về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam"

- Cần phải bảo vệ, lên tiếng kịp thời, mạnh mẽ trước các hành vi cản trở, thoa

mạ, hành hung phóng viên nhà bảo trong khi họ tác nghiệp hợp pháp

- Có những quan điểm cụ thể, rõ ràng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đảng của nhà báo trong các vụ xử lý hành chính hoặc các vụ án, mà các nhà báo là đương sự, bị can, bị cáo

Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần nghiên cứu hoàn thiện những quy định pháp luật về báo chí nói riêng và về thông tin, truyền thông nói chung, nhằm tạo dựng một hành lang pháp lý

an toàn cho tác nghiệp của phóng viên.

Đối với cơ quan có thẩm quyền

của Nhà nước

- Địa vị pháp lý của nhà báo cũng cần được xác định rõ

- Đưa quy chế người phát ngôn vào Luật Báo chí sửa đổi, để tránh việc né tránh, đùn đẩy trách

nhiệm cung cấp thông tin, cũng như nêu cao trách nhiệm của người phát ngôn, cung cấp thông tin.

- Cần xây dựng Luật về tiếp cận thông tin Luật Tiếp cận thông tin là đề cụ thể hoá quyền tự do thông tin, một thứ quyền luôn luôn song hành với quyền tự do ngôn luận, quyền tự do báo chí.

Do you have any question?