1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TIỂU LUẬN GIỮA KỲ MÔN LÝ LUẬN VÀ CÁC THỂ LOẠI BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG Đề bài Phân tích chức năng thông tin của báo chí Lấy ví dụ chứng minh Giảng viên ThS Vũ Trà My Nhóm sinh viên Nhóm 1 Trần Hải Anh – 19031334 Phạm Hải Yến – 19031410 Nguyễn Thị Nhung – 19031386 Trần Hà Ngân – 19031379 Nguyễn Thị Uyên – 18030322 Nguyễn Thị Hương Trà – 19031401 Hà Nội – 2022 2 Mục lục I Khái niệm 3 II Vai trò của chức năng thông tin của báo c.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
TIỂU LUẬN GIỮA KỲ MÔN: LÝ LUẬN VÀ CÁC THỂ LOẠI BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG
Đề bài: Phân tích chức năng thông tin của báo chí Lấy ví dụ chứng minh
Giảng viên: ThS Vũ Trà My Nhóm sinh viên: Nhóm 1
Trần Hải Anh – 19031334 Phạm Hải Yến – 19031410 Nguyễn Thị Nhung – 19031386 Trần Hà Ngân – 19031379 Nguyễn Thị Uyên – 18030322 Nguyễn Thị Hương Trà – 19031401
Hà Nội – 2022
Trang 2Mục lục
I Khái niệm 3
II Vai trò của chức năng thông tin của báo chí 3
III Những mảng thông tin của báo chí 4
3.1 Mặt chính trị - tư tưởng 4
3.2 Mặt đời sống – xã hội 6
3.3 Mặt văn hóa – giải trí 9
IV Nguyên tắc truyền tải thông tin của báo chí 10
V Ý nghĩa chức năng thông tin – giao tiếp của báo chí 11
VI Tổng kết 12
Tài liệu tham khảo 13
Trang 3Báo chí đã và đang đóng một vai trò thiết yếu trong nền văn minh của xã hội, đi kèm với đó là sự phân chia chức năng và giá trị của mỗi mảng báo chí ngày càng riêng biệt và thể hiện rõ ràng hơn Có thể nói chức năng của báo chí ngày càng được mở rộng và đóng vai trò quan trọng trong đời sống con người Trong đó, không thể không nhắc đến vị trí của chức năng thông tin – giao tiếp là một chức năng cơ bản và quan trọng hàng đầu của báo chí
I Khái niệm
Chức năng là tổng hợp những vai trò và tác dụng của một tiến trình hay một hoạt động
nào đó trong tự nhiên và xã hội
Thông tin là sự phản ánh sự vật, sự việc, hiện tượng của thế giới khách quan, các hoạt
động của con người trong đời sống xã hội Thông tin mang lại hiểu biết và kiến thức cho đối tượng tiếp nhận nó
Chức năng thông tin của báo chí là chức năng cơ bản nhất, mang tính tiên quyết và
quan trọng hàng đầu của báo chí Báo chí ra đời là nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng và sự phát triển của báo chí cũng dựa trên sự gia tăng nhu cầu thông tin – giao tiếp trong xã hội Một xã hội từ thời nguyên thuỷ cũng đã có nhu cầu thông tin, kết nối xã hội, hợp tác lao động, chống lại các mối nguy hiểm… Sự ra đời của báo chí chính là một cột mốc quan trọng đánh dấu việc nhu cầu thông tin đã ở một mức độ nóng bỏng, cấp thiết hơn rất nhiều và đồng thời cho thấy khả năng đáp ứng của các phương tiện truyền tin đã đạt đến trình độ cao hơn hẳn trước đó
Nhắc đến báo chí, người ta sẽ nghĩ ngay đến thông tin, tin tức về những sự kiện, hiện tượng mới nhất, các vấn đề nóng trong cuộc sống Thông tin báo chí ảnh hưởng trực tiếp đến
dư luận xã hội Cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu thông tin của quần chúng nhân dân ngày càng trở nên khắt khe, đa dạng và phong phú Điều này đã thúc đẩy nền báo chí phát triển mạnh mẽ hơn cả về số lượng và chất lượng
II Vai trò của chức năng thông tin của báo chí
Báo chí thực hiện chức năng thông tin – giao tiếp nhằm triển khai các chức năng khác Mọi chức năng của báo chí đều được thực hiện thông qua con đường thông tin Tuy nhiên, không phải tất cả mọi thông tin đều có thể xuất hiện trên báo chí, thông tin phải đảm bảo được tiêu chuẩn và quy định riêng của nó
Có ba cách tiếp cận thông tin báo chí như sau:
- Báo chí thông tin về những vấn đề thời sự, sự kiện
Trang 4- Báo chí giải thích, giải đáp những sự kiện, những vấn đề thời sự đã và đang diễn ra
- Báo chí bình luận về những sự kiện, nhân sự qua đó góp phần định hướng dư luận của
xã hội
Báo chí thông tin để thực hiện chức năng giáo dục; thông tin để thực hiện vai trò giám sát, quản lý xã hội; thông tin để thực hiện chức năng văn hoá, giải trí…
III Những mảng thông tin của báo chí
3.1 Mặt chính trị - tư tưởng
Tư tưởng và hoạt động tư tưởng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động của con người và xã hội nói chung Nhiệm vụ đầu tiên trong hoạt động tư tưởng của báo chí là nâng cao tính tự giác của quần chúng Để thực hiện mục tiêu này, báo chí cần phải góp phần nâng cao nhận thức của họ, bởi trình độ nhận thức chính là tiền đề quy định mức độ tự giác của nhân dân
Việc nâng cao trình độ và mở rộng nhận thức nhằm hình thành tính tự giác trong nhân dân đòi hỏi báo chí phải thông tin một cách đầy đủ, sinh động các sự kiện, hiện tượng, phân tích và chỉ ra mối quan hệ cụ thể giữa tự nhiên và xã hội Như vậy, thông tin báo chí mới có thể mang đến cho công chúng bức tranh toàn cảnh về hiện thực đời sống xã hội Hơn thế nữa, báo chí cũng giúp cho công chúng nhìn nhận, đánh giá bức tranh ấy, xác định được tính chất hoạt động và định hướng các hành vi ý thức của mình
Báo chí có năng lực to lớn trong việc phản ánh sự vận động của đời sống hiện thực, tác động vào đông đảo quần chúng nhằm tạo nên định hướng xã hội tích cực Tiếng nói của báo chí vừa là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và đoàn thể xã hội, vừa là tiếng nói của nhân dân Sức mạnh định hướng của báo chí thể hiện ở khả năng trở thành diễn đàn cho toàn Đảng, toàn dân tham gia thảo luận và giải quyết những vấn đề quan trọng của cả nước
Vào tháng 5 năm 2014, vụ việc Trung Quốc hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981 vào vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam đã gây rúng động dư luận cho toàn thể nhân dân Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung Hầu hết các trang báo mạng uy tín và các kênh truyền hình chính thống đều đưa tin một cách chính xác, nhanh chóng và khách quan nhất về vấn đề này
Có thể nói báo chí đã đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc kêu gọi sự ủng hộ của quốc tế cũng như nhân dân cả nước và kiều bào trên toàn thế giới hướng về biển Đông Thời điểm đó, báo chí đã trở thành một diễn đàn cho toàn Đảng, toàn dân ta và thế giới tham gia thảo luận giải quyết vấn đề này Đây là một ví dụ điển hình cho chức năng thông tin về mặt
tư tưởng – chính trị của báo chí
Trang 5Một số hình ảnh ví dụ về các bài báo thông tin về vụ việc Giàn khoan 981 tại biển Đông
(Nguồn ảnh: Báo Thanh Niên, Báo Tuổi Trẻ)
Yêu cầu đặt ra cho báo chí không chỉ là mô tả, phản ánh những sự kiện, hiện tượng mà còn phải phát hiện trong chúng những mối quan hệ, chỉ ra những vấn đề có tính bản chất, chiều hướng vận động chính của hiện thực cuộc sống, từ đó báo chí định hướng sự chú ý của công chúng vào việc nhận thức cái gì là đúng đắn và cần thiết Báo chí là phương tiện để tạo
ra dư luận xã hội và định hướng dư luận xã hội Bằng khả năng thông tin thông tin kịp thời,
Trang 6sinh động và phong phú, báo chí tác động trực tiếp đến sự hình thành và định hướng dư luận
xã hội một cách nhanh chóng, rộng rãi và hiệu quả nhất
Ngoài ra, báo chí cũng là phương tiện quan trọng trong việc hình thành ý thức lịch sử – văn hóa của xã hội.Với khả năng thông tin phong phú và tác động rộng lớn của mình, báo chí đã góp phần quan trọng trong việc giáo dục và truyền đạt những tri thức, giá trị văn hóa – lịch sử của dân tộc và nhân loại, tạo môi trường thuận lợi cho việc hình thành ý thức lịch sử – văn hóa của mỗi công dân và các thành viên xã hội
Thông tin trong báo chí còn có chức năng tuyên truyền về một số vấn đề sau:
- Tuyên truyền chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và thế giới quan khoa học của chủ nghĩa xã hội cho quần chúng, làm cho hệ tư tưởng này trở thành hệ tư tưởng toàn dân
- Tuyên truyền, giải thích cho quần chúng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước
về các lĩnh vực của đời sống xã hội
- Truyền bá những tri thức lịch sử, văn hóa, khoa học tiên tiến nhằm xây dựng và phát triển lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc
Báo chí sử dụng chức năng thông tin để truyền tải những nội dung tư tưởng này nhằm mục đích tác động vào ý thức xã hội, hình thành một hệ tư tưởng chính thống với những định hướng nhất định Ngoài ra điều này còn giúp liên kết những thành viên riêng rẽ của xã hội thành khối thống nhất trên cơ sở một lập trường chính trị chung, thái độ trách nhiệm tích cực
để xây dựng và bảo vệ đất nước
3.2 Mặt đời sống – xã hội
Khi nền kinh tế đang ngày càng phát triển thì báo chí cũng không ngừng đổi mới, trở nên năng động và sáng tạo hơn trong phong cách tác nghiệp Sứ mạng của báo chí trước hết
là để thỏa mãn nhu cầu thông tin trong đời sống xã hội, bởi nhờ thông tin mà con người tự nhiên mới có thể trở thành con người xã hội Xã hội càng hiện đại thì việc phổ biến thông tin trên quy mô đại chúng càng trở nên quan trọng Chính vì vậy mà sự phụ thuộc, ảnh hưởng lẫn nhau giữa các phương tiện thông tin đại chúng và xã hội càng trở nên chặt chẽ Trong thời đại bùng nổ thông tin ngày nay, vai trò tích cực của cộng đồng truyền thông đã thúc đẩy quá trình
xã hội hóa các hoạt động giám sát và phản biện xã hội
Báo chí có vai trò quan trọng trong việc truyền tải và phản ánh các sự kiện, hiện tượng, vấn đề được đông đảo cả cộng đồng hay một nhóm cộng đồng quan tâm Sống trong dòng chảy sự kiện, nhà báo và mọi người đều mong muốn cập nhật cho mình một nguồn thông tin nhanh chóng và đáng tin cậy, lúc này báo chí là phương tiện đầu tiên mà mọi người lựa chọn
Trang 7Thông qua báo chí, người dân có thể phát biểu ý kiến, nguyện vọng của mình về các vấn đề trong đời sống xã hội, qua đó, thể hiện sự giám sát và phản biện xã hội của mình Mặt khác, việc có được những thông tin đầy đủ, nhanh nhất và chính xác nhất về dòng chảy đời sống xã hội là điều cần thiết cho mỗi người trong công việc và lĩnh vực họ quan tâm Cung cấp, trang
bị cho mỗi người những dung lượng tin tức phù hợp cho mỗi thời điểm nhất định như thời tiết, dịch bệnh, thiên tai, môi trường, vật giá, kinh tế, văn hoá… là một trong những vấn đề thiết thực mà báo chí cần đề cập đến, phục vụ trong chính đời sống của mỗi độc giả
Hiện nay, trên các loại hình báo chí, có rất nhiều chuyên mục hỏi đáp các vấn đề xã hội đáng quan tâm Trong đó, phải kể đến các chương trình truyền hình trực tiếp các cuộc họp định kì của Đảng, chương trình thời sự hằng ngày cập nhật các sự kiện đã và đang diễn ra, chuyên mục Dân hỏi Bộ trưởng trả lời,… góp phần tăng sự tương tác giữa báo chí và xã hội
và ngược lại
Trang 8Báo chí và công chúng có thể xem trực tiếp diễn biến các kỳ Đại hội Đảng để
có thông tin nhanh chóng và khách quan nhất
(Nguồn ảnh: Youtube, Báo Nhân Dân)
Tóm lại, xã hội là đối tượng phục vụ cũng là đối tượng truyền tải trong báo chí, góp phần phản ánh xã hội và định hướng dư luận Tuy nhiên, trong quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, mỗi thông tin trên báo chí đều có thể ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến vị thế, diện mạo của quốc gia, dân tộc Vì thế, khi truyền tải thông tin về đời sống – xã hội lên báo chí, việc cân nhắc về nội dung là vô cùng quan trọng
Thông tin đời sống xã hội trên báo chí là một phần thiết yếu giúp mọi người tăng tính cập nhật, hòa nhập trong cộng đồng Đồng thời, đây cũng là công cụ giúp tiếng nói giữa các nhóm cộng đồng được kết nối, đẩy mạnh tính liên kết và nâng cao vai trò của người dân trong các vấn đề, sự kiện đời sống – xã hội Báo chí có ảnh hưởng ngày càng to lớn trong việc thúc đẩy tiến trình vận động của công chúng trước mỗi sự kiện trong đời sống hằng ngày Nói cách khác, báo chí không chỉ đơn thuần là người đưa tin, phản ánh thụ động các vấn đề, nó còn đóng vai trò ngày càng tích cực, tham gia trực tiếp vào các mục đích giải quyết vấn đề đặt ra, như một trong những yếu tố, những điều kiện thúc đẩy và quy định chiều hướng vận động của các các luồng dư luận trước mỗi sự kiện xảy ra trong xã hội
Báo chí còn có khả năng liên kết tư tưởng mỗi cá nhân trong cộng đồng xã hội, là yếu
tố để mỗi người đều có mặt bằng chung về thông tin giống nhau Bản chất nền tảng sẽ hình thành nên những áp lực xã hội nhất định trước một sự kiện, tạo ra những yếu tố tích cực để phát triển nhận thức, đánh giá chung của dư luận khi tiếp nhận những thông tin, sự kiện đó
Những thông tin văn hoá mà báo chí đề cập cũng sẽ có ảnh hưởng không nhỏ đến cái nhìn của mỗi cộng đồng, tạo nên dòng chảy văn hoá luôn được mở rộng và hoà nhập trong xã
Trang 9hội Điều đó sẽ thay đổi đáng kể trong suy nghĩ của con người những khác biệt đối với mỗi dân tộc có nền văn hoá, truyền thống riêng
3.3 Mặt văn hóa – giải trí
Báo chí là một trong những kênh tiêu biểu để truyền bá, phổ biến một cách sinh động, hấp dẫn các loại hình và tác phẩm văn hóa – văn nghệ nhằm nâng cao trình độ hiểu biết và đáp ứng nhu cầu văn hóa – giải trí của nhân dân Với lợi thế của mình, trên từng số báo, chương trình phát thanh, truyền hình… đang hằng ngày, hàng giờ truyền bá những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại tới công chúng, góp phần khẳng định bản sắc văn hóa dân tộc trong thời đại giao lưu quốc tế rộng mở hiện nay
Có thể kể đến “Sắc màu các dân tộc Việt Nam” là một chương trình đưa ta đến những nền văn hóa, những phong tục tập quán của 54 dân tộc trên lãnh thổ Việt Nam Ở đây, ta sẽ được hiểu hơn cũng như gần gũi hơn với các giá trị văn hóa – lịch sử của từng vùng miền Báo chí cho ta một cái nhìn đa chiều, đa diện, và sâu sắc hơn về các giá trị văn hóa của các dân tộc
Dĩ nhiên, báo chí không thể trang bị cho các thành viên xã hội một hệ thống tri thức lịch sử – văn hóa, song nó có khả năng to lớn trong việc tuyên truyền và cổ vũ những giá trị lịch sử, văn hóa nhằm xây dựng và phát triển lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc
Chương trình “Sắc màu các dân tộc Việt Nam”
(Nguồn ảnh: Youtube)
Trang 10Trong đời sống hiện đại, con người luôn đối mặt với rất nhiều áp lực và nhu cầu giải trí là một nhu cầu không thể thiếu của mỗi người Trước sự cần thiết đó, báo chí cũng là một phương tiện truyền tải các thông tin mang tính giải trí đến cộng đồng và trong thực tế hiện nay, phương diện này đang rất được quan tâm và đề cao Báo chí cung cấp nhiều sự lựa chọn với nhiều hình thức truyền tải khác nhau đáp ứng được nhu cầu giải trí thực tế của mỗi người
Nhóm đối tượng nào cũng có nhu cầu giải trí qua báo chí, và mỗi nhóm công chúng – đối tượng lại có nhu cầu giải trí khác nhau Vì thế, trên các loại hình báo chí hiện nay đều xuất hiện rất nhiều các chương trình trình, các chuyên mục khác nhau để đáp ứng nhu cầu này Ta
có thể thấy, hầu hết trên các báo đều có chuyên mục truyện cười, thơ, văn, đố vui, biếm họa, tiểu phẩm,… và có cả các tờ báo dành riêng cho việc giải trí Trong đó phải kể đến các loại báo như: Trà sữa cho tâm hồn, 2!Đẹp, báo Du lịch, Các chuyên mục giải trí trên báo chí cũng ngày càng được đầu tư hơn như chuyên mục truyện ngắn trên báo Sinh viên Việt Nam, Hoa học trò, chuyên mục Mực tím cùng với các đề tài khác ngày càng thu hút nhiều độc giả Các chương trình giải trí trên truyền hình cũng ngày càng đầu tư về nhiều mặt và là một môi trường giải trí đầy tiềm năng
Báo chí là một kênh truyền thông tạo cơ hội cho đông đảo nhân dân có nguồn thông tin văn hóa, giải trí phong phú và đa chiều Thông tin văn hóa giúp khán giả có được một nền tảng kiến thức văn hóa rộng cũng như bồi đắp bản sắc văn hóa dân tộc trong mỗi người Thông tin giải trí giúp tái tạo sức lao động sau áp lực công việc, sử dụng thời gian nhàn rỗi một cách
có hiệu quả, đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của xã hội đối với báo chí trong tình hình kinh tế thị trường phát triển, tốc độ và cường độ tăng cao, đặc biệt là trong những năm dịch bệnh khiến
xã hội chịu nhiều áp lực Tuy nhiên, việc đưa nguồn thông tin giải trí một cách tràn lan và thiếu quy chuẩn đang là một vấn đề phức tạp đáng quan tâm
IV Nguyên tắc truyền tải thông tin của báo chí
- Đối với thông tin được truyền tải, cần có những nguyên tắc sau:
Thứ nhất, thông tin cần gắn với sự kiện có thật Tính chân thật là tính chất căn bản nhất của tin tức báo chí
Thứ hai, cần đảm bảo tính mới mẻ Thông tin cần phải nhanh chóng, hợp thời
về những sự kiện mới xảy ra hoặc những sự kiện đã diễn ra lâu nhưng mang ý nghĩa xã hội lâu dài Đây là một trong những tính chất cơ bản tạo nên giá trị của tin tức
Thứ ba, tính phong phú, đa dạng và nhiều chiều Với nhu cầu tiếp nhận thông tin khác nhau của nhiều nhóm công chúng khác nhau, thông tin trong báo chí
