TÌM HIỂU CHUNG VỀ PHƯƠNG THỨC BIẺU ĐẠT TỰ SỰ

Title Layout Tìm hiểu chung về phương thức biểu đạt TỰ SỰ 1 1 Khái niệm Phương thức biểu đạt tự sự là dùng ngôn ngữ để kể một chuỗi sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia cuối cùng tạo một kết thúc Ngoài ra người ta không chỉ chú trọng đến việc kể mà còn quan tâm đến việc khắc họa tính cách nhân vật nêu lên những nhận thức sâu sắc mới mẻ về bản chất con người và cuộc sống Ví dụ Một hôm, mẹ Cám đưa cho Tấm và Cám mỗi đứa một cái giỏ, sai đi bắt tôm, bắt tép và hứa, đứa nào bắt được đầy giỏ sẽ t[.]

Tìm hiểu chung về phương thức biểu

đạt

TỰ SỰ

1 Khái niệm

 Phương thức biểu đạt tự sự là dùng ngôn ngữ để kể một chuỗi sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia cuối cùng tạo một kết thúc Ngoài ra người

ta không chỉ chú trọng đến việc kể mà còn quan tâm đến việc khắc họa

tính cách nhân vật nêu lên những nhận thức sâu sắc mới mẻ về bản chất con người và cuộc sống

 Ví dụ :Một hôm, mẹ Cám đưa cho Tấm và Cám mỗi đứa một cái giỏ, sai đi bắt tôm, bắt tép và hứa, đứa nào bắt được đầy giỏ sẽ thưởng cho một cái yếm đỏ Tấm vốn chăm chỉ, lại sợ dì mắng nên mải miết suốt buổi bắt đầy một giỏ cả tôm lẫn tép Còn Cám quen được nuông chiều, chỉ ham chơi nên mãi đến chiều chẳng bắt được gì.”

(Tấm Cám)

Đặc điểm của phương thức biểu đạt

tự sự

Nhân

vật

Sự việc

Chủ đề

Lời văn tự sự

Thứ tự kể

Ngôi kể

Nhân vật:

Nhân vật trong văn tự sự là kẻ thực hiện các sự việc và là kẻ được thể hiện trong văn bản Nhân vật chính đóng vai trò chủ yếu trong việc thể hiện tư tưởng của văn bản, nhân vật phụ chỉ

giúp nhân vật chính hoạt động Nhân vật được thể hiện qua các mặt: tên gọi, lai lịch, tính nết, hình dáng, việc làm,… Phương thức biểu đạt tự

sự phải thể hiện nhân vật trong thế giới một

cách linh hoạt đa dạng và có thể miêu tả, kể

một phần hoặc toàn bộ cuộc đời hoặc có thể

miêu tả, kể một phần đặc điểm hình dáng bên ngoài hoặc toàn bộ đời sống tâm tư, tình cảm sâu kín bên trong

VD Trong truyện Thánh Gióng nhân vật này được

miêu tả kết hợp với kể khá chi tiết:

• Nguồn gốc ra đời là mẹ Gióng ướm lên vết

chân to về thụ thai

• Sau 12 tháng sinh nở, lên 3 không biết nói

biết cười

• Khi giặc Ân xâm lược Gióng cất tiếng nói xin đi đánh giặc

• Quá trình trưởng thành của Gióng - Gióng lớn nhanh như thổi, cơm ăn mấy cũng không no,

áo vừa may xong đã căng đứt chỉ,

 Sự việc: Sự việc trong văn tự sự

được trình bày một cách cụ thể:

sự việc xảy ra trong thời gian,

địa điểm cụ thể, do nhân vật cụ

thể thực hiện, có nguyên nhân,

diễn biến, kết quả,…

 Sự việc trong văn tự sự được

sắp xếp theo một trật tự, diễn

biến sao cho thể hiện được tư

tưởng mà người kể muốn biểu

đạt.

Ví dụ: Khi kể về sự việc Chí đi

ở tù Nam Cao đã chỉ ra

 Thời gian: Là lúc hắn còn trẻ,

là anh canh điền khỏe mạnh,

 Nguyên nhân khiến Chí ở tù: Bởi sự ghen tuong mù quáng của Bá Kiến

 Kết quả sau khi ra tù: Chí đã đánh mất lương thiện

Mỗi câu chuyện đều mang một ý nghĩa xã hội nhất định Ý nghĩa

đó được toát lên từ những sự việc, cốt truyện Mỗi văn bản tự sự thường có một chủ đề; cũng có văn bản có nhiều chủ đề, trong đó

có một chủ đề chính

VD: Chủ đề Rừng xà nu: Thông qua câu chuyện về những con

người anh hùng ở một buôn làng hẻo lánh, bên những cánh rừng

xà nu bạt ngàn, xanh bất tận, tác giả đã đặt ra một vấn đề có ý nghĩa lớn lao của dân tộc và thời đại: Để cho sự sống của đất nước và nhân dân mãi mãi trường tồn, không có cách nào khác hơn là phải cùng nhau đứng lên

Chủ đề

Chủ yếu là kể người, kể việc Khi kể người thì có thể giới thiệu tên, lai lịch, tính tình, tài năng, ý nghĩa của nhân vật Khi kể việc thì kể các hành động, việc làm, kết quả và sự đổi thay do các hành động

ấy đem lại Đoạn trong văn tự sự thường là đoạn diễn dịch

VD: Khi kể về cuộc đời Chí Phèo: Tác giả có để tên nhân vật là Chí Phèo, được dân làng Vũ Đại nhân nuôi lớn lên đi ở đợ cho Bá Kiến Tính tình trước khi vào tù là anh canh điền lương thiện, ra tù thành tên quỷ dữ Trong khi kể Nam Cao đã sáng tạo chi tiết bát cháo

hành làm thay đổi cuộc đời và con người Chí, hắn muốn quay lại làm người lương thiện nhưng xã hội không chấp nhận

Lời văn tự sự

Khi kể chuyện, có thể kể các sự việc liên tiếp nhau theo thứ tứ tự nhiên, việc gì xảy ra trước kể trước, việc gì xảy ra sau kể sau, cho đến hết Nhưng để gây bất ngờ, gây chú ý, hoặc thể hiện tình cảm nhân vật, người ta có thể đem kết quả hoặc sự việc hiện tại kể ra trước, sau đó mới dùng cách kể bổ sung hoặc để nhân vật nhớ lại

mà kể tiếp các việc đã xảy ra trước đó

Thứ tự kể

Ngôi kể: Người đứng ra kể chuyện có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, với

những ngôi kể khác nhau Ngôi kể trong văn tự sự có thể là ngôi thứ nhất, bộc lộ được những tâm tư tình cảm, suy nghĩ trực tiếp của nhân vật một cách sâu sắc; có thể được kể theo ngôi thứ ba, thể hiện được sự khách quan với câu chuyện được kể, phạm vi câu chuyện được kể trong không gian lớn hơn và có thể cùng lúc Người kể giấu mình nhưng lại có mặt khắp nơi trong văn bản.

VD: Đoạn mở đầu của truyện ngắn Rừng Xà Nu

Làng ở trong tầm đại bác của đồn giặc Chúng nó bắn, đã thành lệ, mỗi ngày hai lần, hoặc buổi sáng sớm và xế chiều, hoặc đứng bóng và sẩm tối, hoặc nửa đêm hoặc trở gà gáy Hầu hết đạn đại bác đều rơi vào ngọn đồi Xà Nu cạnh con nước lớn Cả rừng xà nu hàng vạn cây không có cây nào không bị thương Có những cây

bị chặt đứt ngang nửa thân mình, đổ ào ào như một trận bão Ở chỗ vết thương

nhựa ứa ra, tràn trề thơm ngào ngạt, long lanh nắng hè gay gắt, rồi dần dần bầm lại, đen và đặc quyện thành từng cục máu lớn.

Qua lời kể của tác giả ta có thể hình dung được bao quát toàn bộ đặc điểm của rừng xà nu trước tầm đại bác của giặc : đổ ào ào như một trận bão

 Người kể chuyện có vai trò dẫn dắt  người đọc đi vào câu chuyện, như giới thiệu nhân vật tình

huống, tả người, tả cảnh, đưa ra các nhận xét, đánh giá hay bộc lộ thái độ, cảm xúc trước những điều được kể.

 Mỗi ngôi kể đều có những ưu điểm và hạn chế nhất định, nên cần lựa chọn ngôi kể cho phù hợp và

có thể chuyển đổi ngôi kể trong câu chuyện.

 Phương thức biểu đạt tự sự phải có cốt truyện, sự kiện, biến cố Cốt truyện được tổ chức thành chuỗi biến cố sảy ra liên tiếp có mở đầu và có kết thúc Các sự kiện phải logic và móc nối nhau

VD: Truyện Thánh Gióng kể về người anh hùng Gióng, ở thời Hùng Vương thứ sáu; sự việc chính là

Gióng đánh giặc cứu nước, câu chuyện Gióng đánh giặc cho thấy tinh thần yêu nước, ý chí anh hùng bảo vệ non sông của nhân dân ta

 Các sự việc trong truyện Thánh Gióng đã được sắp xếp trình bày theo một trật tự, sự sắp sếp các

sự việc th eo trật tự trước sau này chính là phương thức tự sự của truyện

 Phương thức biểu đạt tự sự giàu các hình thức ngôn ngữ và được kết hợp hài hòa với các phương thức biểu đạt khác Trong văn bản tự sự có ngôn ngữ của người kể chuyện, ngôn ngữ nhân vật, có lời đối thoại nội tâm

VD Trong Chí Phèo có đoạn

Hắn về lớp này trông khác hẳn, mới đầu chả ai biết hắn là ai Trông đặc như thằng săng đá ! Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà lại rất cơng cơng, hai mắt gườm gườm trông gớm chết ! Hắn mặc quần nái đen với cái áo tây

vàng Cái ngực phanh, đầy những nét chạm trổ rồng phượng với một ông tướng cầm chùy, cả hai cách tay cũng vậy Trông gớm chết

Đoạn văn tự sự trên có sự kết hợp giữa miêu tả

và biểu cảm làm cho nhân vật Chí Phèo hiện lên sinh động trong tâm trí người đọc đồng thời qua việc miêu tả như vậy phần nào cho thấy bản

chất lưu manh của Chí