Tham khảo các kiến thức về phòng chống tham nhũng: Phần 2

Nối tiếp nội dung phần 1, phần 2 cuốn sách giới thiệu tới người đọc những kinh nghiệm của một số nước và vùng lãnh thổ về phòng, chống tham nhũng. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Chuong III

KINH NGHIEM CUA MOT SỐ NƯỚC

VÀ VÙNG LÃNH THỔ VỀ PHÒNG,

CHỐNG THAM NHŨNG

I- MOT SO GIAI PHAP VE PHONG, CHONG _

THAM NHUNG CUA MOT SO NUGC, VUNG LANH THO

1 Các giải pháp về phòng ngừa tham nhũng

a) Chú trọng công tác giáo dục con người

Pháp luật các nước đều coi trọng công tác tuyên

truyền, giáo dục cho người dân nhận diện, có thái độ căm

ghét và tỉnh thần kiên quyết đấu tranh chống tham

nhũng, tạo ra môi trường xã hội chống tham nhũng

(Chiến lược chống tham nhũng của Hồng Kông; Trung

Quốc có chiến lược giáo dục ý thức căm ghét tham nhũng

cho trẻ em từ trong nhà trường phổ thông)

Nhiều nước coi việc giáo dục đạo đức cho công chức

và xây dựng đội ngũ công chức liêm chính là biện pháp

quan trọng đầu tiên để hạn chế tham nhũng, làm cho

công chức tự nhận thức rằng “Không nên tham nhũng”

(Thụy Điển, Hàn Quốc, Malaixia, Cộng hoà Liên bang Đức,

v.v đã ban hành luật về đạo đức của công chức; Trung Quốc có quy định về giáo dục đạo đức và xây dựng tác

phong liêm chính trong Đảng và Nhà nước; Xingapo giáo

dục đạo đức “tự răn mình” cho công chức; Hàn Quốc

thành lập Uỷ ban đặc biệt về đạo đức; Hoa Kỳ có Văn

phòng quản lý về đạo đức công vụ và ban hành các nguyên

tắc đạo đức ứng xử của cán bộ và nhân viên nhà nước )

b) Hoàn thiện pháp luật uê phòng ngừa tham những

Pháp luật chống tham nhũng ở một số quốc gia không phải là một đạo luật độc lập mà là loại văn bản pháp luật được đặt bên cạnh Bộ luật hình sự Trên cơ sở những chế định của Bộ luật hình sự, Luật chống tham

nhũng quy định rõ hơn, cụ thể hơn về các tội phạm tham

nhũng; xác định rõ vai trò, trách nhiệm, quyền hạn của

các cơ quan có chức năng chống tham nhũng; bổ sung

các hình phạt mang tính chất nghiêm khắc hơn (Luật về tăng cường đấu tranh chống tham nhũng của Malaixia; Luật chống hối lộ của Pakixtan; Luật chống hối lộ của Trung Quốc; Luật chống tham nhũng của Hồng Kông;

Luật phòng, chống tham nhũng của Xingapo, Luật

chống hối lộ trong các cơ quan nhà nước của Ai Cập;

Pháp lệnh phòng ngừa tham nhũng trong bộ máy chính

quyền của Xr1 Lanca )

Nhiệm vụ phòng ngừa và chống tham nhũng còn được quy định trong những đạo luật chuyên ngành Những văn bản này cùng với các đạo luật chống tham

nhũng tạo thành một hệ thống pháp luật đồng bộ

78

(Luật về công chức, Luật về đạo đức công chức của Mỹ,

Xingapo; Luật về kê khai tài sản công chức và Luật

sung công tài sản của Xingapo; Cộng hòa Liên bang

Đức có Luật về chế độ tài chính, Luật kiểm toán, Luật

kinh doanh trung thực, Luật cạnh tranh lành mạnh;

Hy Lạp có Luật về bảo vệ thanh danh của các nhà

chính trị; Malaixia và Xingapo có Luật hải quan, Luật

trong đó để cao trách nhiệm giải trình của cơ quan và

công chức nhà nước và công khai, minh bạch trong việc

soạn thảo, ban hành các quyết định Để thực hiện

nguyên tắc này, pháp luật nhiều nước (Thụy Điển,

Cộng hoà Liên bang Đức, Đan Mạch, Thụy Sỹ ) quy

định mọi người dân đều có quyền tiếp cận với những

thông tin, tài liệu chính thức của các cơ quan nhà nước;

có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước cung cấp hoặc cho

xem bất cứ tài liệu nào có trong hồ sơ lưu giữ của cơ

quan đó, bất kể tài Hệu đó có lên quan đến bản thân

mình hay không (trừ những tài liệu liên quan đến an

ninh quốc gia) Tất cả các tài liệu của chính phủ và các

cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương (chỉ

trừ tài liệu thuộc bí mật quốc gia) đều phải được đăng

tải công khai trên báo chí và trên mạng Internet Mọi

công chức nhà nước đều có quyền và trách nhiệm cung

79

cấp các thông tin về tổ chức và hoạt động của cơ quan

mình cho phóng viên báo chí và không ai được phép điều tra, tìm hiểu để xác định nguồn của các thông tin

đã được đăng tải trên báo chí Khi cơ quan, tổ chức hoặc

người dân yêu cầu giải trình hoặc thắc mắc về các

quyết định hoặc hành vi của các cơ quan và công chức nhà nước thì các cơ quan và công chức này phải giải trình công khai những vấn đề đó

Ngoài ra, pháp luật các nước này cũng quy định

phải công khai những vấn đề như: quá trình ra quyết

định, nhất là những quyết định lớn, tác động đến toàn

xã hội; quá trình xem xét, ban hành những quyết định

cụ thể, tác động trực tiếp đến một người hay một số người nhất định trong xã hội; công khai thủ tục hành

chính; công khai các trường hợp mua sắm tài sản công;

công khai quá trình phân bổ ngân sách, việc sử dụng

ngân sách và thu chi tài chính ở tất cả các cơ quan nhà nước; công khai quá trình giải quyết và kết quả giải quyết các khiếu nại, tố cáo của công dân; công khai các bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật của toà

án và các cơ quan tư pháp khác

d) Phòng ngừa sự xung đột giữa lợi ích riêng uò lợi

Đây là việc để ra và thực hiện các quy định nhằm

giúp công chức tránh được tình trạng phải đối đầu với

việc xung đột giữa lợi ích riêng và lợi ích chung Pháp

luật các nước quy định sau khi từ chức hoặc nghỉ hưu

một thời gian nhất định, công chức không được thực hiện

80

các hoạt động kinh doanh thuộc lĩnh vực công tác trước

đây của mình để tránh lợi dụng ảnh hưởng của cá nhân

nhằm thu lợi cho bản thân, gây thiệt hại cho lợi ích

chung Điển hình như pháp luật Trung Quốc có quy định

trong vòng ba năm kể từ khi cán bộ rời chức vụ lãnh đạo

hoặc nghỉ hưu, không được kinh doanh ở những lĩnh vực

có liên quan đến công việc trước đây mình phụ trách; vợ

(hoặc chồng), con cán bộ lãnh đạo không được kinh doanh

ở các lĩnh vực do chồng (hoặc vợ) mình quản lý

Pháp luật của Trung Quốc có những quy định về

những điều công chức không được làm như: không được

nhận hoặc đưa quà cũng như không được phép cho vợ,

chồng, con, cha, mẹ thay mặt mình để nhận hoặc đưa

quà tặng dưới bất kỳ hình thức nào; không được vay

tiền hoặc bảo lãnh cho người khác vay tiền của tổ chức

hay cá nhân mà tổ chức, cá nhân đó trực tiếp hoặc gián

tiếp thuộc quyền quản lý của mình; không được cho

người khác vay tiền để lấy lãi, trừ việc gửi tiền vào

ngân hàng hoặc mua cổ phần, trái phiếu do Chính phủ

hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyển phát hành;

không được nhận người thân vào làm việc trong cơ

quan, tổ chức do mình phụ trách; không được gia nhập

các hiệp hội, không được gây quỹ

e) Quy định uề uiệc bê khai tài sản của công chức

Đa số các nước có quy định công chức phải kê khai tài sản, nhất là đối với bộ phận công chức giữ vai trò

lãnh đạo, quản lý Pháp luật Trung Quốc quy định mỗi

năm bai lần, công chức phải kê khai tài sản Pháp luật

81

Han Quốc, Malaixia, Xingapo, Thái Lan quy định công chức phải kê khai tài sản sau khi được tuyển

dụng, đề bạt hoặc bầu cử và phải kê khai bổ sung hằng

năm Trong trường hợp có nghi vấn, pháp luật nhiều

nước đều yêu cầu công chức phải chứng minh nguồn gốc tài sản của mình, nếu không chứng minh được thì coi

như phạm pháp và phần tài sản bất minh sẽ bị sung

công (Điều 395, Bộ luật hình sự Trung Quốc) Ở Thái

Lan, công chức nào không chứng minh được nguồn gốc

tài sản thì sẽ bị xử lý và được đưa tin công khai trên

bao chi Tai Malaixia, co quan đăng ký tài sản công

chức có quyền sa thải công chức nếu công chức không

giải thích được nguồn gốc tài sản của mình Luật chống

tham nhũng năm 1989 của Xingapo cho phép Toà án

tịch thu bất cứ khoản tiền và tài sản nào của một công chức nếu họ không giải thích được nguồn gốc

2 Về phát hiện và xử lý tham nhũng

Pháp luật các nước có những quy định nhằm khuyến

khích sự tham gia và phát huy vai trò to lớn của quần

chúng nhân dân, các tổ chức xã hội và các phương tiện

thông tin đại chúng trong việc phát hiện, tố giác các

hành vi tham nhũng Đồng thời quy định các điều kiện

thuận lợi, dễ dàng cho việc tố giác về tham nhũng (qua điện thoại, qua internet, gửi đơn, trình bày trực tiếp )

Pháp luật Trung Quốc có quy định cho phép tiến hành

xem xét cả đơn thư tố cáo nặc danh để phát hiện tham

nhũng Pháp luật Thái Lan quy định các cơ quan chức

82

năng phải xem xét tất cả đơn thư tố giác của người dân

về tham nhũng, dù có ký tên hay không ký tên Pháp

luật Xingapo cũng xem xét đơn thư tố giác không ghi tên

người gửi, thậm chí xem xét cả các cuộc điện thoại gọi

tới Để bảo đảm sự an toàn cho người dân khi tố giác

tham nhũng, các nước đều có quy định về biện pháp bảo

vệ người tố giác như: giữ bí mật lời khai, chuyển chỗ ở

cho họ để tránh bị phát hiện, trả thù (Cộng hoà Liên

bang Đức, Pháp, Tây Ban Nha, Xingapo )

Pháp luật của hầu hết các nước còn cho phép cơ

quan chức năng được sử dụng một số biện pháp đặc biệt như nghe điện thoại bí mật, xây dựng cơ sở bí mật để

quyết, bất kể kẻ phạm tội là ai

II- TỔ CHỨC CƠ QUAN CHỐNG THAM NHŨNG

TẠI MỘT SỐ NƯỚC, VÙNG LÃNH THÔ

1 Mô hình thành lập cơ quan chống tham

nhũng từ trung ương đến địa phương với quyền hạn rộng lớn

a) Về tổ chức

Cơ quan chống tham nhũng độc lập ở các nước trực thuộc Thủ tướng Chính phủ hoặc Tổng thống, độc lập

83

với cơ quan hành chính và cơ quan nhà nước khác

Người đứng đầu cơ quan này do Tổng thống hoặc Nhà vua bổ nhiệm theo đề nghị của Thủ tướng Thủ tướng Chính phủ cũng như các bộ trưởng không có chức năng điều hành công việc chuyên môn của cơ quan này (Uỷ

ban chống tham nhũng của Malaixia; Cơ quan Điều tra

tham nhũng ở Xingapo; Uỷ ban chống tham nhũng độc lập ở Hồng Kông) Cơ quan chống tham nhũng hầu hết

được thành lập tập trung và có sự chỉ đạo thống nhất từ trung ương đến địa phương

b) Về chức năng, nhiệm uụ

Tiếp nhận, điều tra các tố giác về các hành vi tham

nhũng; điều tra và truy tố người có hành vi tham ô, hối

lộ hoặc các vi phạm đạo đức nghề nghiệp khác trong đội

ngũ công chức nhà nước; ngăn ngừa tham nhũng bằng

cách kiểm tra, xem xét quá trình và phương thức hoạt

động của các cơ quan nhà nước, nhằm phát hiện những

sơ hở, yếu kém, sai phạm trong quản lý làm cơ sở nảy

sinh tham nhũng

c) Vé quyên hạn

Tiến hành điều tra đối với các tội phạm mà pháp

luật chống tham nhũng quy định; bắt, giữ, khám xét

người có dấu hiệu hoặc có hành vi tham nhũng; ra

quyết định khởi tố hoặc truy tố

2 Mô hình xây dựng các đơn vị, tổ chức đặc

biệt có chức năng chống tham nhũng thuộc các

cơ quan bảo vệ pháp luật

Điển hình của mô hình này là Cục Điều tra chống

84

tham nhũng của Bộ Tư pháp Đài Loan; Cục chống

tham nhũng của Cơ quan Giám sát hành chính Ai

Cập Các cơ quan này có văn phòng thường trực tại

các thành phố lớn, các trung tâm kinh tế, văn hóa, xã

hội và một số khu vực dễ xảy ra tham nhũng Ngoài ra,

do yêu cầu công tác, còn có các trạm hoặc đơn vị nhỏ

độc lập thường trực tại một số địa phương, một số cơ

quan nơi có môi trường thuận lợi cho tham nhũng phát

triển (cơ quan thuế, hải quan)

Các ủy ban, đơn vị hoặc bộ phận chống tham nhũng

trong các cơ quan bảo vệ pháp luật cũng có chức năng,

nhiệm vụ, quyền hạn tương tự như cơ quan chống tham

nhũng độc lập ở mô hình thứ nhất

3 Mô hình sử dụng các cơ quan thanh tra,

giám sát, trao thêm các quyền hạn đặc biệt để

chống tham nhũng

Điển hình của mô hình này là Cơ quan Thanh tra

và Kiểm toán Hàn Quốc; Bộ Giám sát hành chính

- Trung Quốc Các hoạt động chống tham nhũng

được thực hiện thông qua công tác thanh tra, kiểm

tra, kiểm toán, giám sát hoạt động đối với các cơ

quan, tổ chức, công chức nhà nước Khi phát hiện

các hành vi tham nhũng tiêu cực, các cơ quan này

tiến hành điều tra, thu thập chứng cứ rồi chuyển

cho cơ quan chức năng xử lý hoặc tự mình khởi tố vụ

án theo luật định

85

4 Mô hình không thành lập cơ quan chuyên

trách hoặc cơ quan có thẩm quyền riêng mà coi

tham nhũng là một loại tội phạm và thuộc trách nhiệm xử lý của các cơ quan bảo vệ pháp luật

Các nước có mô hình này là Cộng hoà Liên bang

Đức, Pháp và một số nước phát triển khác Các loại tội phạm tham nhũng được quy định chủ yếu trong Bộ luật hình sự và rải rác trong các văn bản khác Các cơ quan chức năng giải quyết các vụ án tham nhũng bằng các thủ tục giống như giải quyết các vụ án hình sự khác

5 Mô hình cơ quan chống tham nhũng của Trung Quốc và Liên bang Nga

Ngoài các mô hình trên, cơ quan chống tham nhũng Trung Quốc và Liên bang Nga còn có những đặc điểm

như: Trung Quốc kết hợp giữa cơ quan chống tham nhũng của Đảng (Uỷ ban Kiểm tra kỷ luật) với cơ quan chống tham nhũng của nhà nước (Bộ Giám sát hành

chính và Cục Điều tra tội phạm tham nhũng thuộc Viện Kiểm sát) Các cơ quan này là lực lượng nòng cốt trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng

Ở Liên bang Nga, Hội đồng chống tham nhũng trực thuộc Tổng thống, do Thủ tướng làm Chủ tịch Trong

Hội đồng này có Uỷ ban chống tham nhũng và Uỷ ban

giải quyết các xung đột lợi ích Nhiệm vụ chủ yếu của Hội đồng chống tham nhũng và 2 uỷ ban của Hội đồng

là đề xuất các chính sách, biện pháp trong lĩnh vực đấu

86

tranh chống tham nhũng và thực hiện những chính

sách, biện pháp đó

III- CÔNG ƯÓC LIÊN HỢP QUỐC VỀ

CHỐNG THAM NHŨNG

Trong những năm gần đây, cùng với quá trình hội

nhập và phát triển của các nước, tình trạng tham

nhũng trên thế giới đã ngày càng diễn biến phức tạp và

trở thành vấn đề có tính chất toàn cầu Để thiết lập một

công cụ pháp lý quốc tế có hiệu lực làm cơ sở cho hoạt

động phòng, chống tham nhũng tại mỗi quốc gia, mỗi

khu vực và trên phạm vì toàn thế giới, ngày 4-12-2001,

Đại hội đồng Liên hợp quốc đã ra Nghị quyết số 55/61

về việc xây dựng Công ước về chống tham nhũng (sau

đây viết tắt là Công ước) và thành lập Ủy ban Soạn

thảo văn kiện quan trọng này

Từ ngày 9 đến ngày 11-12-2003, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã tổ chức Hội nghị chính trị cấp cao ở Mêhicô

để ký Công ước Tại Hội nghị này, đại diện của 95 nước

trong tổng số 126 quốc gia dự họp đã ký Công ước

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Tổng Thanh

tra Chính phủ nước ta đã tham gia Hội nghị và ký

Công ước này Ngày 30-6-2009, Chủ tịch nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phê chuẩn Công ước

Công ước là một văn bản pháp lý quốc tế quan trọng được nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế quan tâm, tạo cơ

sở cho việc hợp tác giữa các quốc gia trong hoạt động

87

phòng, chống tham nhũng Các quy định của Công ước

về cơ bản phù hợp với những nguyên tắc của luật pháp

quốc tế, trong đó có nguyên tắc tôn trọng chủ quyền

quốc gia, không can thiệp vào công việc nội bộ của các

quốc gia khác, không trái với chủ trương, quan điểm và

luật pháp Việt Nam về phòng, chống tham nhũng

1 Nội dung chủ yếu của Công ước

Công ước gồm có lời nói đầu và 71 điều được thể hiện

trong 8 chương với những nội dung chủ yếu như sau:

g) Những quy định chung (Chương I)

- Mục đích của Công ước: Thúc đẩy và tăng cường

các biện pháp phòng, chống tham nhũng một cách hữu

hiệu và hiệu quả hơn; thúc đẩy, tạo điều kiện, hỗ trợ hợp tác quốc tế và trợ giúp kỹ thuật trong phòng, chống tham nhũng, kể cả việc thu hồi tài sản; thúc đẩy sự liêm chính, chế độ trách nhiệm và việc quản lý đúng

đắn công vụ và tài sản công (Điều 1)

- Phạm vi của Công ước: Công ước được áp dụng cho

các hoạt động phòng ngừa, điều tra, truy tố tham nhũng cũng như đối với việc phong tỏa, tạm giữ, tịch

thu và hoàn trả tài sản có được do phạm các tội được quy định trong Công ước (Điều 3)

- Chủ quyền quốc gia: Các quốc gia thành viên thực

hiện Công ước theo cách thức phù hợp với các nguyên

tắc về bình đẳng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của

các quốc gia cũng như nguyên tắc không can thiệp vào

công việc nội bộ của quốc gia khác; không cho phép một

88

quốc gia thành viên nào được thực hiện trên lãnh thổ

của quốc gia khác quyền tài phán và các chức năng của

quốc gia đó theo pháp luật quốc gia của mình (Điều 3)

b) Các biện pháp phòng ngừa (Chương I])

- Cơ quan phòng, chống tham nhũng: Mỗi quốc gia thành viên cần có một hoặc một số cơ quan có trách

nhiệm phòng, chống tham nhũng Các quốc gia thành

viên cần đảm bảo sự độc lập cần thiết cho những cơ

quan này, trong đó có việc cung cấp phương tiện vật

chất, đội ngũ cán bộ chuyên trách và chế độ đào tạo để

họ có thể thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình

(Điều 6)

- Phòng ngừa tham nhũng trong khu vực công: Các

quốc gia thành viên cần ban hành, thực hiện chế độ

tuyển dụng, thuê, sử dụng, để bạt và hưu trí đối với

công chức dựa trên các nguyên tắc hiệu quả, minh bạch

và tiêu chí khách quan như năng lực và sự công bằng

Trong đó, cần có quy trình lựa chọn, đào tạo, chuyển

đổi vị trí công chức ở những vị trí dễ liên quan đến

tham nhũng; cần trả công thoả đáng, công bằng và có

chương trình giáo dục, đào tạo công chức một cách phù

hợp (Điều 7)

- Quy tắc ứng xử: Công ước quy định các quốc gia

thành viên cần áp dụng những quy tắc ứng xử để đảm

bảo việc thực hiện chức năng công được chính xác,

chính trực và đúng đắn; cần tạo thuận lợi cho công chức

báo cáo về các hành vi tham nhũng mà họ phát hiện

được trong khi thi hành công vụ cũng như báo cáo về

89

những vấn dé có thé gây xung đột lợi ích khi họ thực hiện công vụ (Điều 8)

- Mua sắm công và quản lý tài sản công: Công ước

yêu cầu các quốc gia thành viên xây dựng cơ chế mua

sắm phù hợp dựa trên sự minh bạch, cạnh tranh và

tiêu chí khách quan; tăng cường minh bạch và trách

nhiệm trong quản lý tài chính công; minh bạch số sách

kế toán, chứng từ, báo cáo tài chính và các tài liệu khác

về thu chi công (Điều 9)

- Báo cáo công khai: Cần áp dụng các biện pháp cần thiết để tăng cường tính công khai, minh bạch trong

quản lý hành chính công, kể cả về tổ chức, quá trình

thực hiện và ra quyết định, bao gồm: cho phép công

chúng có được thông tin về tổ chức, quá trình thực hiện

và ra quyết định của các cơ quan hành chính nhà nước (trừ bí mật nhà nước và một số thông tin cá nhân); tạo điều kiện cho công chúng tiếp cận với cơ quan có thẩm quyền ra quyết định; công bố thông tin, trong đó có

công bố báo cáo định kỳ về công tác phòng, chống tham

nhũng (Điều 10)

- Các biện pháp liên quan đến truy tố và xét xử: Công ước quy định các quốc gia thành viên cần áp dụng

các biện pháp tăng cường tính liêm chính và phòng

ngừa cơ hội tham nhũng đối với cán bộ toà án và cán bộ

cơ quan công tố (Điều 11)

- Phòng ngừa tham nhũng trong khu vực tư: Tăng

cường các biện pháp phòng, chống tham nhũng trong

khu vực tư như: tăng cường các tiêu chuẩn kế toán và

90

kiểm toán trong khu vực tư, ban hành những chế tài

dân sự, hành chính hoặc hình sự có tính răn đe đối với

những hành vi không tuân thủ các biện pháp này

- Sự tham gia của xã hội: Các quốc gia thành viên

cần áp dụng các biện pháp nhằm nâng cao nhận thức

của công chúng về tham nhũng, thúc đẩy sự tham gia

của các cá nhân, tổ chức ngoài khu vực công vào công

tác phòng ngừa và đấu tranh chống tham nhũng; cho

phép công chúng tiếp cận với các cơ quan chống tham

nhũng khi thích hợp để thông báo, tố giác về các hành

vi tham nhũng, kể cả hình thức nặc danh (Điều 13)

- Các biện pháp chống rửa tiền: Các quốc gia cần thiết lập cơ chế giám sát toàn diện đối với ngân hàng,

tổ chức tài chính phi ngân hàng và các cơ quan dễ phát

sinh rửa tiền, nhằm ngăn chặn, phát hiện mợi hình

thức rửa tiền (Điều 14)

c) Hình sự hóa uà thực thi pháp luật (Chương II)

- Hình sự hóa: Công ước không đưa ra định nghĩa

về tội phạm tham nhũng mà chỉ để nghị các quốc gia

thành viên quy định các hành vi sau đây là tội

phạm: hối lộ công chức quốc gia (Điều 15); hối lộ

công chức nước ngoài hoặc công chức của tổ chức

quốc tế công (Điều 16); tham ô, biển thủ hoặc các

dạng chiếm đoạt tài sản khác do công chức thực hiện

(Điều 17); lợi dụng ảnh hưởng để trục lợi (Điều 18);

lạm dụng chức năng (Điều 19); hối lộ trong khu vực tư

(Điều 21); biển thủ tài sản trong khu vực tư (Điều 22);

hai hành vì sau đây là tội phạm: làm giàu bất hợp pháp

(Điều 20); tẩy rửa tài sản do phạm tội mà có (Điều 23)

- Trách nhiệm của pháp nhân: Ngoài việc truy cứu

trách nhiệm cá nhân đối với các tội phạm về tham nhũng, Công ước để nghị các quốc gia thành viên áp dụng các biện pháp cần thiết, phù hợp với các nguyên

tác pháp luật của mình để truy cứu trách nhiệm của

pháp nhân về việc đã tham gia vào các tội phạm được quy định theo Công ước này (Điều 26)

- Phong tỏa, tạm giữ và tịch thu: Mỗi quốc gia thành

viên cần có quy định về việc tịch thu tài sản có nguồn gốc từ các tội phạm được quy định theo Công ước này

hoặc tài sản có giá trị tương đương với giá trị của tài sản đó; cho phép nhận đạng, truy nguyên, phong toả

hoặc tạm giữ tài sản có nguồn gốc như trên; trao cho

toà án hoặc cơ quan có thẩm quyền khác quyền yêu cầu

công khai các hồ sơ ngân hàng, tài chính, thương mại

hoặc thu giữ các hồ sơ này; có thể yêu cầu người phạm

tội phải chứng minh nguồn gốc hợp pháp của tài sản bị

cho là do phạm tội mà có hoặc tài sản khác chịu tịch

thu (Điều 31)

- Bảo vệ nhân chứng, chuyên gia, nạn nhân và người tố giác: Mỗi quốc gia thành viên sẽ áp dụng các

92

biện pháp thích hợp trong khả năng có thể để bảo vệ

một cách hiệu quả cho nhân chứng, chuyên gia, những

người đã đưa ra bằng chứng hoặc chứng thực liên

quan đến các tội phạm quy định theo Công ước này và

những nạn nhân có vai trò như nhân chứng thoát khỏi

những nguy cơ trả thù hay đe dọa, trong đó có thể tái

định cư cho họ, giữ bí mật thông tin về nhận dạng

hoặc nơi ở của những người này, có thể cho họ làm

chứng hoặc chứng thực thông qua các phương tiện

thông tin liên lạc (Điều 32)

- Hợp tác với cơ quan thực thi pháp luật: Mỗi quốc

gia thành viên sẽ tiến hành các biện pháp thích hợp

nhằm khuyến khích người đang tham gia hay người đã

tham gia thực hiện một tội phạm được quy định trong

Công ước cung cấp thông tin hữu ích giúp các cơ quan

có thẩm quyền trong quá trình điều tra, thu thập

chứng cứ, góp phần ngăn cản những kẻ phạm tội có

được tài sản do phạm tội mà có và thu hồi lại tài sản đó;

cần xem xét việc giảm nhẹ hình phạt đối với người bị tố

cáo nhưng đã hợp tác tích cực trong quá trình điều tra,

truy tố tội phạm; xem xét khả năng miễn truy cứu

trách nhiệm hình sự đối với người đã hợp tác tích cực

trong quá trình điều tra, truy tố tội phạm tham nhũng

trong đó có các quy định về dẫn độ, chuyển giao người

bị kết án, tương trợ pháp lý, chuyển giao vụ án hình sự,

hợp tác thực thi pháp luật, điều tra chung (hỗn hợp)

Công ước có quy định về kỹ thuật điều tra, đặc biệt là

đối vớt tội phạm về tham nhũng (cho phép các cơ quan

chức năng sử dụng biện pháp giám sát điện tử hoặc các

hình thức giám sát khác, kể cả hoạt động chìm để đảm

bảo chứng cứ thu được từ việc áp dụng các kỹ thuật này được chấp nhận tại tòa án (Điều 50)

e) Thu hồi tài sản (Chương V)

- Phòng ngừa và phát hiện việc chuyển tài sản do

phạm tội mà có: Công ước quy định mỗi quốc gia thành

viên cần tiến hành các biện pháp cần thiết để yêu cầu

các tổ chức tài chính trong phạm vi quyền tài phán của

mình xác định và nhận dạng khách hàng, nhận dạng

chủ sở hữu được hưởng lợi của các khoản tiền gửi trong

các tài khoản có giá trị lớn và kiểm tra các tài khoản

mang tên các cá nhân đã hoặc đang giữ chức vụ quan

trọng trong bộ máy nhà nước, kể cả mang tên các thành viên trong gia đình hoặc cộng sự thân thiết của người

Mỗi quốc gia thành viên cần thiết lập hệ thống công

94

khai tài chính đối với nhóm công chức nhất định và quy

định chế tài thích hợp đối với người không chấp hành;

khi cần thiết có thể chia sẻ những thông tin này với các

cơ quan có thẩm quyền của quốc gia thành viên khác để

điều tra, thu hổi những tài sản do tham nhũng mà có

Mỗi quốc gia thành viên sẽ xem xét áp dụng các biện pháp cần thiết để yêu cầu nhóm công chức nhất

định có lợi ích, có chữ ký hoặc có quyền đối với một

tài khoản ở nước ngoài, phải báo cáo về mối quan hệ

với tài khoản đó và quy định chế tài đối với việc

không chấp hành

- Đơn vị tình báo tài chính: Các quốc gia thành viên hợp tác với nhau để phòng, chống việc chuyển tài sản có

được do phạm các tội về tham nhũng và thu hồi các tài

sản này Để đạt được các mục đích này, các quốc gia

thành viên sẽ xem xét việc thành lập đơn vị tình báo tài

chính có trách nhiệm tiếp nhận, phân tích và chuyển

cho các cơ quan có thẩm quyền báo cáo về các giao dịch

tài chính đáng ngờ (Điều 58)

Hỗ trợ kỹ thuật uà trao đổi thông tin (Chương VŨ)

Công ước đề ra một số nội dung về đào tạo đội ngũ cán bộ các cơ quan phòng, chống tham nhũng: về hỗ trợ

kỹ thuật, thu thập, trao đổi, phân tích và chia sẻ thông

tin giữa các nước thành viên của Công ước

8) Cơ chế thị hành Công ước uò các điêu bhoản cuối

cùng (Chương VII, Chương VII])

Theo Công ước, cơ chế chủ yếu bảo đảm cho việc thi hành Công ước là Hội nghị các quốc gia thành viên

95

Đây là hội nghị thường kỳ (hiện nay được tổ chức hai

năm một lần) do Tổng thư ký Liên hợp quốc triệu tập

Hội nghị sẽ trao đổi thông tin giữa các quốc gia thành

viên; xem xét việc thực hiện Công ước của các quốc gia;

đề xuất việc hoàn thiện Công ước và thúc đẩy việc thực hiện Công ước Hội nghị các quốc gia thành viên có thể thành lập cơ chế hay cơ quan thích hợp để trợ giúp việc thi hành Công ước một cách có hiệu quả (Điều 63)

Theo Điều 65, các quốc gia thành viên sẽ tiến hành

các biện pháp cần thiết về lập pháp và hành chính để

thi hành Công ước, trong đó mỗi quốc gia có thể áp

dụng các biện pháp chặt chẽ và nghiêm khắc hơn so với

các biện pháp được quy định trong Công ước

Điều 69 và Điều 70 của Công ước quy định việc sửa

đổi và rút khỏi Công ước Theo đó, sau 5 năm kể từ

ngày có hiệu lực, Công ước có thể được xem xét để sửa đổi, bổ sung và quốc gia thành viên có thể rút khỏi Công ước bằng cách gửi văn bản thông báo đến Tổng thư ký Liên hợp quốc (việc rút khỏi sẽ có hiệu lực sau

một năm kể từ ngày Tổng thư ký nhận được thông báo)

2 Quá trình nghiên cứu, phê chuẩn Công ước

của Việt Nam

Sau khi Tổng Thanh tra Chính phủ tham gia tham

dự Hội nghị cấp cao và ký Công ước tại Mêhicô tháng 12-2003, ngày 6-1-2004, Thủ tướng Chính phủ giao Thanh tra Chính phủ chủ trì, phối hợp với các bộ,

ngành hữu quan tiến hành nghiên cứu sâu nội dung

96