Bao cao rau qua mien Nam T5

PHÂN TÍCH DIỄN BIẾN THỊ TRƯỜNG RAU QUẢ CÁC TỈNH NAM BỘ PHÂN TÍCH DIỄN BIẾN THỊ TRƯỜNG RAU QUẢ CÁC TỈNH NAM BỘ THÁNG 5/2005 Ω Nguyễn Mai Oanh VPĐD của ICARD tại tp HCM Ở các tỉnh Phía Nam, tháng 5 hàng[.]

PHÂN TÍCH DIỄN BIẾN THỊ TRƯỜNG RAU- QUẢ

CÁC TỈNH NAM BỘ THÁNG 5/2005

Ω

Nguyễn Mai Oanh VPĐD của ICARD tại tp HCM

Ở các tỉnh Phía Nam, tháng 5 hàng năm thường là tháng bắt đầu chuyển từ mùa khô sang mùa mưa đồng thời cũng là tháng chính vụ thu hoạch đối với rất nhiều loại rau trái nhiệt đới nên bức tranh bao quát về thị trường rau trái là hết sức đa dạng, chủng loại vô cùng phong phú Thêm nữa,tác động của kinh tế thị trường, qui luật cung cầu v.v đã khiến giá cả và sản lượng hầu hết các loại rau quả đều chịu sự biến động khá rõ Nét chung là với rau củ nhiều loại có sự biến động không lớn do chủ yếu phục vụ nhu cầu tiêu thụ nội địa, cung ứng chủ yếu cho các thành phố lớn, các khu công nghiệp của các tỉnh Phía Nam mà việc tiêu thụ này không có biểu hiện bíên động mạnh trong tháng 5 Nhưng cũng có nhiều loại giá lại biến động manh do thị trường tiêu thụ có sự biến động Tương tự như rau củ, các loại trái cây Nam bộ trong tháng 5 cũng biến động phức tạp mà nét chung là sản lượng tăng mạnh do vào vụ thu hoạch rộ lại phải chịu sự cạnh tranh gay gắt do có thêm sự “đổ bộ” mạnh của trái cây Trung quốc và nhiều loại trái cây đặc sản từ

Phía Bắc đang bắt đầu vào mùa thu hoạch như đào, mận, táo…

Khảo sát một số rau quả sản xuất với sản lượng lớn, phục vụ tiêu thụ trong nước hoặc xuất khẩu đáng kể, báo cáo muốn đi sâu phân tích nguyên nhân biến động về thị trường một số sản phẩm đặc trưng Trước tiên ta có thể thấy rõ một số điểm nổi bật về mặt giá cả như sau:

1 Diễn biến giá cả:

1.1- Diễn biến giá rau các loại:

Nhìn toàn bộ bức tranh biến động về giá cả các chủng loại rau củ ở Nam bộ trong tháng 5, nổi lên có một số mặt hàng có nhiều cần lưu ý đisâu phân tích như:

• Rau củ ôn đới: Số liệu thu được trong tháng 5, so sánh với một số tháng trước đó

kể cả so với cùng kỳ năm trước ta thấy bên cạnh sự ổn định của nhiều loại như khoai tây, dưa chuột ( dưa leo), đậu côve….có một số chủng loại có sự biến động khá rõ nét đó là mặt hàng bắp sú ( còn gọi bắo cải) cả loại trắng và tím; Súplơ ( cả

lơ xanh và trắng ) và Cải thảo, cà chua… trồng ở Đàlạt Đồ thị dưới đây chứng minh khá rõ điều đó

Đồ thị 1: Diễn biến giá một số loại rau trồng ở Đàlạt- tháng 5/2005

(Loại 1- >1,5kg/ bắp)

0 500

1000

1500

2000

2500

3000

5/5/2005 10/5/2005 20/5/05 31/5/05

Cải thảo Bắpcải trắng Súplơ trắng

Chú thích: Trục ngang: Ngày điều tra ( tại chợ đầu mối rau Đà lạt)

Trục đứng: Gía tiền 1 kg loại 1 ( loại >1,5kg/bắp)

Diễn biến tăng giá cũng tương tự ở các sản phẩm cà chua loại 1(loại < 12 trái/kg) tăng từ 2500đ/kg đầu tháng lên 3200đ/kg cuối tháng Cà rốt loại 1 ( loại củ to đều,

10 củ/kg) cũng tăng mạnh từ 2000 lên 3500đ/kg Mức tăng này là hết sức đáng kể đối với các loại rau xanh vì so với trái cây thường giá khoảng trên chục ngàn đồng một kg, việc tăng khoảng trên một ngàn đồng /kg đã là đáng kể, trong khi ở mặt hàng rau giá trị thường rất thấp,chỉ 1000-2000 đ/kg, do vậy việc tăng giá trong vòng một tháng lên gần gấp đôi thực sự là một điểm cần lưu ý

Một cần lưu tâm hơn về mặt giá cả của các mặt hàng rau ôn đới trong tháng 5 tại thị trường Nam bộ là sự tăng giá đột ngột và thường cao gấp 3-5 lần so với nhiều tháng trong năm và luôn là tháng mà giá rau ôn đới các loại thường được giá cao nhất Bảng so sánh giá với các tháng trước và với năm trước thể hiện khá rõ nét đặc biệt của rau ôn đới luôn được giá trên thị trường trong tháng 5:

Bảng 1: So sánh gía một số loại rau ôn đới năm 2004 và 2005tại chợ Đà lạt

Loại rau

Gía TB T2,3,4

(đ/kgloại 1)

Gía TB T 5

(đ/kgloại 1)

Gía TB T2,3,4 (đ/kgloại 1)

Gía TB T 5 (đ/kgloại 1)

Bắp cải(sú)

Quan sát số liệu của bảng 1 ta cũng thấy rõ là một số mặt hàng rau ôn đới đã ngày càng được giá cao hơn, đồng thời tháng 5 luôn có giá cao hơn các tháng trước một cách đáng kể và năm sau cao hơn năm trước nếu so cùng thời điểm

• Rau an toàn (RAT): Chủng loại RAT tại các tỉnh Phía Nam lâu nay vẫn chủ yếu

là các loại rau mùa hè (rau muống, rau cải ngọt, cải xanh, xà lách, khổ qua, bí xanh v.v.; rau thơm các loại ( hung, ngò, ớt v.v)

Trong nhiều tháng trước cũng như trong tháng 5, thị trường RAT ở các tỉnh Phía Nam, mà chủ yếu là ở vùng rau chuyên canh Củ chi có một nét đặc trưng là giá hầu hết các mặt hàng rau các loại đều có giá hết sức ổn định Tuy nhiên, bảng so sánh với rau canh tác theo kỹ thuật thông thường dưới đây cho thấy giá cả có sự chênh lệch khá rõ nét

Bảng 2: So sánh giá RAT loại 1và rau thường loại 1 tại một số chợ rau Nam

bộ - Ngày 20//52005

Gía tại các chợ đầu mối rau quả

(TP HCM)

Tân phong (ĐN)

Tânhiệp (TG)

Số liệu cho thấy ngoại trừ giá tại chợ Tân hiệp ( Tiền giang ) có thể không đủ độ tin cậy để so sánh (mặc dù theo báo cáo của điều tra viên tại Tân hiệp thì các loại rau nêu trên là loại 1, nhưng có thể việc phân loại ở đây chưa đồng nhất với các chợ khác) thì nhìn chung giá cùng một chủng loại rau tại các chợ đều thấp hơn giá RAT từ 1.000 đến 1.700 đ/kg

1.2- Diễn biến giá trái cây:

Số liệu thu được từ 11 điểm đầu mối giao dịch buôn bán trái cây lớn cho thấy tháng 5 là tháng có rất nhiều loại trái cây bị xuống giá mạnh mà giả thuyết đặt ra

để lý giải chỉ có thể là do thời điểm này trong năm tại Việt nam thường là vụ thu hoạch rộ nhất của rất nhiều loại trái cây khiến sức mua thấp đi nếu tính riêng từng mặt hàng dù sức mua chung không biến động Tuột giá mạnh nhất phải kể đến là Chôm chôm, Măng cụt, Sapô, Nhãn, Xoài Tại Tiền giang, thông tin của điều tra viên cho biết trong các mặt hàng trái cây đặc sản Nam bộ tham gia thị trường bán buôn đi các vùng khác khắp cả nước thì chôm chôm là mặt hàng giảm thê thảm nhất Gía giảm thậm chí còn thấp hơn cùng kỳ năm trước trong khi chi phí đầu tư chắc chắn cao hơn do giá phân bón và xăng dầu vận chuyển tăng Bảng so sánh dưới đây cho thấy đường diễn biến giá theo chiều hướng giảm ở một số loại trái cây đặc sản Nam bộ

Bảng 3: Gía một số trái cây Nam bộ(loại 1) -tháng 5/2005

Ngày điều tra Loại trái cây

5/5 10/5 15/5 20/5 25/5 31/5 Chôm chôm:- ĐBSCL

- Đông Nambộ

4.500 4.000

4.000 3.500

4.000 3.000

3.600 2.800

2.800 2.200

2.400 2.000 Nhãn TDB::- ĐBSCL

- Đông Nambộ

4.300 5.300

4.000 5.300

4.000 5.000

3.600 5.000

3.200 3.700

3.200 3.500 Sapô (hồng xiêm) 4.400 4.400 4.500 4.000 3.500 2.300

Bảng diễn biến cho thấy chưa tháng nào chôm chôm, nhãn … lại tụt dốc thê thảm như tháng 5 ở các tỉnh Phía Nam, chỉ trong vòng 25-30 ngày giá phần lớn đều

giảm một nứa hoặc chí ít cũng 40% So sánh giữa cùng một chủnh loại trái cây, có thể giá cả khác nhau do đặc trưng đất đai từng vùng ví dụ chôm chôm Miền Tây ( ĐBSCL) ngon hơn chôm chôm Miền Đông hoặc nhãn tiêu da bò (TDB)

MĐ ngon, thơm hơn nhãn TDB Miền Tây do vậy giá thường chênh lệch nhau vài trăm đồng nhưng nhìn chung giá cuối tháng đều giảm mạnh

Bảng diễn biến giá một số loại trái cây đặc trưng nói trên là hoàn toàn mang tính đại diện cho bức tranh giá cả trái cây Nam bộ tháng 5/2005

2 Phân tích sự biến động thị trường:

2.1-Thị trường rau :

Khác với thị trường các tỉnh Phía Bắc, thị trường tiêu thụ rau các loại thường biến động mạnh phụ thuộc vào mùa vụ, thị trường nhiều loại rau củ các tỉnh Phía Nam thường ít biến động hơn do điều kiện thời tiết có thể canh tác quanh năm Gía cả các loại rau thường chỉ dao động chút ít do quanh năm đều có mặt đầy đủ cả các loại rau xứ lạnh cung cấp từ vùng chuyên canh rau Đà lạt lẫn rau xứ nóng ( còn

gọi rau rẫy), trồng đại trà ở hầu khắp các tỉnh Nam bộ

Theo thông báo của các điều tra viên tại Đà lạt thì nguyên nhân dẫn tới sự biến động giá một số loại rau ôn đới một phần là do sau một thời gian dài khô hạn, nguồn rau nói trên cung ứng ra thị trường tại các nhà vườn đã cạn Các vùng chuyên canh trồng các loại rau ăn lá đặc trưng của xứ lạnh nói trên hiện mới đang bắt đầu trồng vụ rau mới nên lương rau thương phẩm đã giảm đáng kể

Thêm nữa, ở những tháng trước các sản phẩm đó thường được cung ứng rất mạnh

từ các vùng rau chuyên canh của các tỉnh Phía Bắc nhưng sang tháng 5 thời tiết Phía Bắc đã bắt đầu nóng, không còn thích hợp để sản xuất rau ôn đới trong khi nhu cầu tiêu thụ không hề giảm, thậm chí còn tăng lên vì thời tiết dịu mát hơn đã khiến người tiêu dùng quan tâm hơn tới việc đa dạng hoá bữa ăn thay vì chủ yếu chỉ ăn các loại rau giải nhiệt mùa hè như những tháng trước

Một nguyên nhân nữa không kém phần quan trọng đã khiến thị trường rau ôn đới trong tháng 5 thường được giá đó là do vài năm trở lại đây các mặt hàng này đã trở thành mặt hàng xuất khẩu qua Campuchia, Trung quốc…do điều kiện thời tiết không thể trồng trọt các loại rau ôn đới ( tương tự như điều kiện của các tỉnh Phía Bắc)

Theo thông tin của ICARD trên VTV2, giá trung bình 1 kg bắp cải tại cửa khẩu Tân thanh trong trung tuần tháng 5 là khoảng 7.000 đ loại 1, rõ ràng là giá cả tuy cao gấp 2-3 lần

hông thường hiện nay rau quả từ các tỉnh Phía Nam thường xuất qua các nước phải cạnh tranh với các mặt hàng nông sản của Tháilan, Lào….nhưng tại thời điểm tháng 5 các nước láng giềng đã không có các mặt hàng rau ôn đới khiến nhiều mặt hàng rau xứ lạnh trồng được ở Việt nam đã trở nên hấp dẫn

Các nguyên nhân chủ yếu nói trên đã cho thấy: trong tháng 5 năm 2005, người trồng các loại rau ôn đới ở Đà lạt luôn có lợi nhuận cao nhất so với các tháng khác trong năm Bảng 1 cho thấy chiều hướng này cũng tương tự như năm 2004 Tuy nhiên, giá các tháng của năm 2005 có tịnh tiến cao hơn

Trong tháng 4, chúng ta đã có một phân tích khá sâu đối với sản phẩm RAT Tuy nhiên trong tháng 5, báo cáo muốn tìm hiểu sâu về tính ổn định giá một cách lý tưởng của phương thức sản xuất RAT nhằm tìm ra lời giải khả thi cho nhiều sản phẩm rau quả khác qua quan sát diễn biến giá RAT như đã nêu ở trên, kết hợp với một số thông tin thu thập trong tháng

Câu hỏi đặt ra là tại sao hình thức tổ chức sản xuất đối với RAT rất tiến tiến, vừa giúp người tiêu dùng trong vệ sinh an toàn thực phẩm vừa giúp người sản xuất và buôn bán RAT ổn định trong trao đổi buôn bán nhưng theo thông tin từ điều tra viên thuộc điểm HTX sản xuất RAT Củ chi ( tp HCM) thì thực tế tháng 5 so sánh với cùng kỳ năm trước sản lượng tiêu thụ không hề tăng?

Có một điều hết sức thấy rõ là cho tới nay việc sản xuất, buôn bán kinh doanh rau các loại tại các tỉnh Phía Nam chủ yếu vẫn là các loại rau thông thường Lấy ví dụ điển hình là Sở NN- PTNT TP HCM trong nhiều năm trở lại đây luôn có chính sách khuyến khích và hỗ trợ việc sản xuất RAT như hỗ trợ vật tư để sản xuất ( nhà lưới, chế phẩm hoá chất sinh học diệt sâu bệnh v.v.) Tuy nhiên, trên địa bàn thành phố HCM nhiều tháng qua, sản lượng RAT đưa ra thị trường không tăng Các hộ sản xuất RAT vẫn gặp khó khăn về đầu ra mà nguyên nhân ( theo báo

Tuổi trẻ 1/6/05) là do HTX sản xuất RAT rất hạn chế về khả năng thông tin và

tiếp cận thị trường tiêu thụ Phần lớn các hợp đồng tiêu thụ là do khách hang tự tìm đến RAT chưa thực sự là hàng hoá với đầy đủ tiêu chuẩn bắt buộc là có

thương hiệu hoặc nhãn hiệu hàng hoá, trong khi đó giá cả lại chênh lệch cao hơn nhiều so với cùng chủng loại( như bảng 2 đã nêu) Tai sao phải đặt vấn đề tiếp thị

và xây dựng thương hiệu với RAT để tăng tiêu thụ? Một điều có thể lý giải ở đây là: khác với người tiêu dùng thuộc giới bình dân, mục tiêu hàng đầu để sử dụng nông sản là giá phải rẻ Chất lượng và điều kiện vệ sinh an tòan thực phẩm không phải là vấn đề đặt lên hàng đầu Trong khi đó, do điều kiện kinh tế phát triển, tại nhiều đô thị lớn, số lượng người tiêu dùng có thu nhập cao ngày một tăng, họ không coi trọng lắm về giá cả mà coi vấn đề sức khoẻ là quan trọng Điều đó dẫn tới một thưc tế là tầng lớp người tiêu dùng này muốn có được sản phẩm có chất lượng, an toàn cho sức khoẻ, được mua ở một địa chỉ tin cậy Do đó để phát triển đầu ra cho RAT thì cần tập trung vào khâu tiếp thị, xây dựng thương hiệu ( với những tiêu chuẩn chất lượng tiên tiến) sẽ giúp cho con đường sản xuất RAT được bền vững hơn

1.2-Thị trường trái cây:

Nam bộ là vùng đất được thiên nhiên ưu đãi, có rất nhiều loại trái cây được coi là đặc sản thế giới bởi không có mấy vùng khí hậu có thể trồng được mà điển hình là

Vú sữa, Mẵng cầu, Sầu riêng, bòn bon, chôm chôm v.v Nhưng tại sao trong khi nhu cầu tiêu thụ cả trong nước và thế giới ngày một tăng mà giá các loại trái cây Nam bộ vẫn giảm?

Có thể lý giải nguyên nhân dẫn tới sự giảm giá của nhiều mặt hàng trái cây tại Nam bộ trong tháng 5 ở 2 nguyên nhân chính như sau:

- Thứ nhất: nguyên nhân sản lượng tăng dẫn tới giá giảm Cũng như bất kỳ một

mặt hàng nông sản nào khác ở Viêt nam hiện nay, do việc tổ chức sản xuất chủ yếu ở mức hộ gia đình, mang nặng tính phong trào- thấy người khá trồng có thu nhập cao, lập tức trồng theo mà với từng loại sản phẩm, người sản xuất không nắm sản lượng cần ở mức bao nhiêu? đưa ra thị trường thời điểm nào có lợi nhuận cao nhất? Nhà nước lại không điều tiết được sản lượng đưa ra thị trường cho từng thời gian có thể khiến lượng trái cây luôn bị ứ thừa phải bán với giá rất rẻ khi vào

vụ thu hoạch rộ

-Thứ 2: Phải cạnh tranh với nhiều trái cây khác ví dụ: vải thiều, mận …từ các

tỉnh Phía Bắc chuyễn vào

- Thứ3: nguyên nhân đầu tư cho chế biến, bảo quản trái cây ở khu vực Nam bộ

còn quá nghèo nàn khiến nhiều sản phẩm đưa ra thị trường ào ạt trong môt thời

gian rất ngắn Trái cây tiêu thụ lại gần như hoàn tòan ở dạng trái tươi, chỉ sau vài ngày không tiêu thụ được là đổ bỏ hoặc phải bán như cho khiến các đầu mối thu gom không dám thu với khối lượng lớn mặc dù có thể biết chắc sẽ cao giá trong vài ngày sau

Nhiều năm gần đây, không ít kỹ thuật xử lý ra hoa trái vụ nhằm tránh rủi ro cao, giá hạ như đã nêu đã được nông dân mầy mò áp dụng và đạt hiệu quả đáng kể như trường hợp xử lý với xoài, sầu riêng, nhãn v.v Tuy nhiên chi phí đầu tư cho công việc xử lý trái vụ thường rất cao, rủi ro cho thu hoạch cũng bấp bênh hơn nên với

đa số các hộ nông dân trồng cây ăn trái ở Nam bộ (90% trong số họ có thu nhập rất thấp) thì việc canh tác trái cây để cho sản phẩm vào chính vụ vẫn là phổ biến Thêm nữa, có rất nhiều loại trái cây mà kỹ thuật trồng trọt hiện nay chưa thể điều khiển cho trái vụ (điển hình là trường hợp cây Măng cụt)

Do vậy, trái cây Nam bộ dù muốn hay không sản lượng vẫn luôn ở đỉnh điểm khi vào vụ Để giảm bớt rui ro “trúng mùa -rớt giá” không còn cách nào khác hơn là phải đầu tư cho khâu chế biến bảo quản

Điều này cho thấy mức độ rủi ro trong thu nhập ngày càng cao và lợi nhuận ngày

ột có nguy cơ thấp đi nếu các hộ nông dân trồng cây ăn trái Nam bộ không có được kiến thức và kinh nghiệm để đối phó với hình thức sản xuất theo nhu cầu thị trường

3 Kết luận:

Có thể nói, nhờ chính sách đổi mới về sở hữu đất đai nông nghiệp, các hộ nông dân

đã được chủ động trên mảnh đất của họ nhờ vậy bước đầu việc sản xuất theo nhu cầu thị trường Tuy nhiên, nhìn lại diễn biến thị trường nông sản nói chung cũng như các loại rau quả nói riêng thì còn quá nhiều yếu tố khách quan và chủ quan khiến việc sản xuất rau quả còn gặp vô vàn trở ngại

Một trong nhiều nguyên nhân, có thể khẳng định qua phân tích diễn biến thị trường rau quả các tỉnh Nam bộ trong tháng 5, là do người sản xuất rau quả ở đây chủ yếu vẩn là hộ gia đình Họ lại không dược tíêp cận một cách đầy đủ với những thông tin

về thị trường rau quả mà họ sản xuất một cách tổng hợp nhất mặc dù đa số những mặt

hàng rau quả đều có giá trị kinh tế rất cao vì là sản phẩm trái cây nhiệt đới không phải nơi nào trên thế giới cũng có thể sản xuất, từ đó dẫn đến khó khăn khi thì sản xuất ế thừa, phải bán thấp hơn chi phí ( như trường hợp chôm chôm ) khi thì có thị trường tiêu thụ mạnh nhưng rất bấp bênh, giá lên xuống từng ngày tuỳ thuộc vào từng thời điểm ký hợp đồng ( đặc biệt là các loại trái cây xuất khẩu) Những biến động về thị trường rau quả thêm một lần nữa khẳng định sự hạn chế của phương thức sản xuất nhỏ, manh mún, thiếu kiến thức về thị trường, thiếu đầu tư về công nghệ, đặc biệt là

công nghệ bảo quản chế biến đối với vấn đề sản xuất rau quả các tỉnh Phía Nam

Nếu người trồng rau quả Nam bộ có những tổ hợp liên kết sản xuất theo tiêu chí thị trường yêu cầu cả về số lượng, chủng loại, chất lượng v.v , cùng đầu tư hệ thống bảo quản, cùng phối hợp sản xuất, cùng phân công tìm hiểu thị trường, xúc tiến mạnh việc tiếp thị v.v thì chắc chắn nông dân sản xuất rau quả ở Nam bộ sẽ đỡ phải đối mặt với rủi ro khi xuống giá, ế thừa , khi khan hiếm như hiện nay

►◄