ÔN TẬP HỊCH TƯỚNG SĨ- LY

CHÀO MỪNG CÁC EM HỌC SINH LỚP 8B KIỂM TRA BÀI CŨ 1 Xác định và nêu tác dụng của phép tu từ trong đoạn thơ sau Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ 2 Vì sao Lý Công Uẩn chọ[.]

CHÀO MỪNG CÁC EM HỌC SINH LỚP 8B

KIỂM TRA BÀI CŨ

1 Xác định và nêu tác dụng của phép tu từ trong đoạn thơ sau:

Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.

2 Vì sao Lý Công Uẩn chọn Đại La là kinh đô mới?

TIẾT 8 - ÔN TẬP VĂN BẢN: HỊCH TƯỚNG SĨ (Trần Quốc Tuấn)

I Kiến thức cần nhớ

- Tên: Trần Quốc Tuấn (1231 ? - 1300)

- Cuộc đời:

+ Ông là một danh tướng kiệt xuất của dân tộc

+ Ông là người có phẩm chất cao đẹp; văn võ song toàn; là người

đã làm nên những chiến công vang dội trong hai cuộc kháng chiến

chống quân xâm lược Nguyên - Mông của dân tộc ta

+ Ông được tôn vinh là "Đức Thánh Trần" và lập đền thờ ở nhiều

nơi

I Kiến thức cần nhớ

2 Tác phẩm

a. Hoàn cảnh sáng tác:

Tháng 9/1284,trước cuộc kháng chiến

chống quân Mông Nguyên lần thứ 2( 1285), nhằm khích lệ tướng sĩ

học tập “ Binh thư yếu lược”, quyết tâm đánh giặc

Hịch còn gọi là lộ bố (nghĩa là bản văn để lộ, ban bố công khai cho mọi người

ai nấy đều hay).

- Nội dung: Hịch thường cổ động, thuyết phục hoặc kêu gọi đấu tranh chống thù trong giặc ngoài Hịch thường khích lệ tình cảm, tinh thần người nghe, có tính chất chiến đấu cao.

- Hình thức: Hịch thể văn nghị luận thời xưa, thường được viết theo lối văn biền ngẫu Hịch đòi hỏi phải có kết cấu chặt chẽ, lí lẽ sắc bén, dẫn chứng thuyết phục, giọng văn hùng hồn.

- Tác giả: hịch do vua chúa, tướng lĩnh hoặc thủ lĩnh một phong trào viết nên.

- Phần 1: Từ đầu đến “lưu tiếng tốt”: Nêu gương sáng trong sách sử.

- Phần 2: Tiếp theo đến “cũng vui lòng”: Tố cáo sự ngang ngược của kẻ thù và nói lên lòng căm thù giặc

--Phần 3: Tiếp theo đến “có được không?”: Phân tích phải trái, làm rõ đúng sai.

-Gồm 3 đoạn;

+ Mối ấn tình giữa chủ tướng và quân sĩ

+ Phê phán những biểu hiện sai trái trong hàng ngũ tướng sĩ

+ Khẳng định những điều đúng nên làm

- Phần 4: Còn lại: Nhiệm vụ cấp bách, khích lệ tinh thần chiến đấu.

Bài văn được chia làm 4 phần

d Giá trị nội dung, nghệ thuật

- Nội dung: Bài văn phản ánh tinh thần yêu nước nồng nàn, ý chí quyết

tâm đánh giặc cứu nước của Trần Quốc Tuấn và dân tộc.

SƠ ĐỒ

Khái quát trình tự lập luận văn bản Hịch tướng sĩ

Nêu gương sáng của các trung thần nghĩa sĩ xả thân vì nước

Tâm trạng căm thù giặc sâu sắc, đau đớn vì nỗi nhục mất nước hiện tại

Lên án, phê phán những thái độ và

hành động sai lầm của tướng sĩ chỉ ăn

chơi hưởng lạc

Chỉ ra thái độ và hành động sống đúng đắn : phải rèn luyện để giết giặc cứu nước

Mệnh lệnh cứu nước

1/ Lời kêu gọi tinh thần đoàn kết, ý chí quyết chiến quyết thắng quân xâm lược của vị chủ tướng thống lĩnh toàn quân:

- Trước hết, liên tiếp nhắc đến tên tuổi nổi tiếng của các trung thần nghĩa sĩ dũng cảm hi sinh vì nước vì chủ trong lịch sử:

+ Phép liệt kê; dẫn chứng từ xa đến gần

+ Cách vào bài quen thuộc của các văn bản nghị luận trung đại

-> Khơi dậy tinh thần nghĩa khí, ý thức trung thành.

-Tiếp theo, phân tích, nhận định về thực trạng đất nước hiện thời, tình hình quân đội trước mắt: quân giặc nghênh ngang, vơ vét; nước nhục, chủ

nhục-> đánh vào lòng tự ái dân tộc; khơi dậy lòng căm thù giặc

- Nhắc tới mỗi quan hệ chủ tướng: như nhg người cùng cảnh ngộ, sống chết có nhau

-> khơi gợi tình cảm ân nghĩa, tinh thần trung quân ái quốc.

-Phê phán những hành động sai trái của tướng sĩ:

+ Phân tích cụ thể, chi tiết, tỉ mỉ những hậu quả

+ Chứng minh sự còn mất của mỗi người gắn với sự được thua của cuộc chiến, lợi ích cá nhân gắn với lợi ích của dt.

+ Nêu ra 2 viễn cảnh hoàn toàn trái ngược nhau

-> Chỉ có 1 con đg duy nhất là quyết chiến quyết thắng với kẻ thù.

- Chỉ rõ nếu lựa chọn con đường cứu nước cần có 1 hành động cụ thể: huấn luỵên quân sĩ, tập dượt cung tên… để có đội quân hùng mạnh.

.

2/ Hình tượng vị tướng có tấm lòng yêu nước thiết tha, lòng căm thù giặc sâu sắc

-Tái hiện những sự việc đau đớn đang diễn ra bằng sự xót xa cho quốc thể:

+“ …ngó thấy sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ…”

-> phép tu từ liệt kê; h/ a ẩn dụ; h/a giàu sức gợi bằng cách thú vật hoá h/a kẻ thù,…

-> Cụ thể hoá tội ác của kẻ thù; khắc hoạ ấn tượng mạnh về bản chất xấu xa, độc ác, tham lam của quân giặc.

-> bộc lộ lòng căm thù, oán hận, khinh bỉ Lòng căm thù giặc, nỗi đau đớn xót xa như trào tuôn theo từng câu văn dồn dập.

- Tấm lòng yêu nước bộc lộ trực tiếp qua lời bày tỏ chân thành, thiết tha:

+ “ Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gỗi, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa, chỉ cam tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù.” -> Cách nói cụ thể đầy ấn tượng; câu văn chia nhiều về đối nhau; giọng điệu đanh thép

-> Sự trằn trọc thao thức, nhức nhối trong tâm can; thái độ quyết k tha lũ giặc phương Bắc

+ “ Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng”.

-> Cách nói thậm xưng; câu văn biền ngẫu

-> Lời thề quyết chiến; khí phách anh hùng, lẫm liệt…

II Luyện tập

BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM

1. Bài Hịch tướng sĩ được biết vào khoảng thời gian nào?

A. Quân Nguyên chuẩn bị sang xâm lược nước ta lần thứ hai

B. Quân Nguyên sang xâm lược nước ta lần thứ hai

C. Quân Nguyên chuấn bị sang xâm lược nước ta lần thứ nhất

D. Quân Nguyên chuấn bị sang xâm lược nước ta lần thứ ba

2 Mục đích trực tiếp khi viết Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn là gì ?

E. Khích lệ tướng sĩ học tập binh thư yếu lược

F. Khích lệ lòng yêu nước của tướng sĩ

G. Khích lệ lòng căm thù giặc của tướng sĩ

H. Khích lệ tinh thần quyết chiến quyết thắng

3 Ý nào nói đúng nhất chức năng của thể hịch ?

I. Dùng để ban bố mệnh lệnh của nhà vua

J. Dùng để cổ động, thuyết phục hoặc kêu gọi đấu tranh chống thù trong giặc ngoài

K. Dùng để trình bày với nhà vua sự việc, ý kiến hoặc đề nghị

L. Dùng để công bố kết quả một sự nghiệp

4 Những hình ảnh lưỡi cú diều, thân dê chó thể hiện thái độ gì của Trần Quốc Tuấn ?

M. Miệt thị, coi thường sứ giặc

N. Căm giận, oán trách sứ giặc

O. Mỉa mai, châm biếm sứ giặc

P. Căm ghét, khinh bỉ sứ giặc

A

A

B

D

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1

 Trong văn bản Hịch tướng sĩ tác giả Trần Quốc Tuấn có viết:

"Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng.”

a. Nêu hoàn cảnh sáng tác của văn bản trên?

b. Đoạn văn trên gồm mấy câu? Mỗi câu được trình bày theo mục đích nói nào?

c. Chỉ ra một biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn trích trên và cho biết tác dụng

d. Viết đoạn văn diễn dịch khoảng 6 - 8 câu trình bày cảm nhận của em về tâm trạng của Trần Quốc Tuấn qua đoạn văn trên? Đv sử

dụng câu cảm thán

e. Kể tên hai văn bản nghị luận trung đại khác trong chương trình Ngữ văn 8 cũng nói về lòng yêu nước (Nêu rõ tên văn bản, tác

giả)?

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1

a/ Tháng 9/1284,trước cuộc kháng chiến chống quân Mông Nguyên lần thứ 2( 1285), nhằm khích lệ tướng sĩ học tập “ Binh

thư yếu lược”, quyết tâm đánh giặc

b / Đoạn văn trên gồm mấy câu ? Mỗi câu được trình bày theo mục đích nói nào?

- Đoạn văn gồm : 2 câu

- Kiểu câu trần thuật – được dùng với mục đích biểu cảm

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1 c/ Chỉ ra một biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn trích trên và cho biết td?

- Các phép tu từ được sử dụng trong đoạn văn: So sánh: ruột đau như cắt; liệt kê, nói quá: ….

- Tác dụng: Câu văn có nhịp điệu dồn dập; nhấn mạnh lòng căm thù giặc và quyết tâm đánh giặc của TQT

d Viết đoạn văn diễn dịch khoảng 6 - 8 câu trình bày cảm nhận của em về tâm trạng của Trần Quốc Tuấn qua đoạn văn trên?

- Về nội dung:

+ Câu chủ đề khái quát được đúng vấn đề: VD: Đoạn văn diễn tả cảm động nỗi lòng của chủ tướng Trần Quốc Tuấn trước sự ngang ngược của giặc và sự lâm nguy của đất nước

+ liệt kê một loạt hình ảnh thể hiện lòng căm thù giặc tột độ (dẫn chứng)

+ nghệ thuật nói quá làm nổi bật nỗi uất ức của vị chủ tướng khi chưa trừng trị được lũ giặc cho hả giận (dẫn chứng)

+ tâm nguyện sẵn sàng xả thân không tiếc mình vì Tổ quốc thật cao cả (dẫn chứng)

- Về hình thức: + Đảm bảo số câu 6 – 8

+ Có câu chủ đề đứng đầu đoạn

+ Có câu cảm thán: Chao ôi,…./ … biết bao/ …

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1

e Kể tên hai văn bản nghị luận trung đại khác trong chương trình Ngữ văn 8 cũng nói về lòng yêu nước (Nêu rõ tên văn bản, tác giả)?

Hai văn bản nghị luận trung đại khác trong chương trình Ngữ văn 8 cũng nói về lòng yêu nước

- "Chiếu dời đô" của Lí Công Uẩn

- "Nước Đại Việt ta" (hoặc Bình Ngô đại cáo) của Nguyễn Trãi (0,5 điểm)

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 2

Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi :

Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn Làm tướng triều đình phải hầu quân giặc mà không biết tức; nghe nhạc thái thường

để đãi yến ngụy sứ mà không biết căm Hoặc lấy việc chọi gà làm vui đùa, hoặc lấy việc đánh bạc làm tiêu khiển ; hoặc vui thú vườn ruộng, hoặc quyến luyến vợ con; hoặc lo làm giàu mà quên việc nước, hoặc ham săn bắn mà quên việc binh; hoặc thích rượu ngon, hoặc mê tiếng hát Nếu có giặc Mông Thát tràn sang thì cựa gà trống không thể đâm thủng áo giáp của giặc, mẹo cờ bạc không thể dùng làm mưu nhà binh; dẫu rằng ruộng lắm vườn nhiều, tấm thân quý nghìn vàng khôn chuộc, vả lại vợ bìu con díu, việc quân cơ trăm sự ích chi; tiền của tuy nhiều khôn mua được đầu giặc, chó săn tuy khỏe không đuổi được quân thù; chén rượu ngon không thể làm cho giặc say chết, tiếng hát hay không thể làm cho giặc điếc tai Lúc bấy giờ, ta cùng các ngươi sẽ bị bắt, đau xót biết chừng nào!

(Ngữ văn 8, tập hai)

1. Đoạn văn trích từ tác phẩm nào ? Của ai ?

2. Kết thúc tác phẩm có đoạn văn trên, tác giả viết: “cho nên ta viết bài hịch này để các ngươi hiểu rõ bụng ta.” Theo em, “các ngươi” được nhắc tới ở đây là những ai và

“hiểu rõ bụng ta” là hiểu điểu gì?

3. Hãy cho biết, theo mục đích nói, câu: “Lúc bấy giờ, ta cùng các ngươi sẽ bị bắt, đau xót biết chừng nào!” thuộc kiểu câu gì và thực hiện hành động nói nào ?

4. Bao trùm toàn bộ đoạn trích là tấm lòng băn khoăn, lo lắng đối với vận mệnh đất nước của tác giả Hãy viết một đoạn văn khoảng 12 câu theo cách lập luận diễn dịch

để làm sáng tỏ nội dung nhận xét đã nêu Trong đoạn có sử dụng một câu cảm thán (Gạch chân câu cảm thán)

1. Đoạn văn trích từ tác phẩm nào ? Của ai ?

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 2

- Tác phẩm: Hịch tướng sĩ (Dụ chư tì tướng hịch văn)

- Tác giả: Trần Quốc Tuấn

2 Kết thúc tác phẩm có đoạn văn trên, tác giả viết: “cho nên ta viết bài hịch này để các ngươi hiểu rõ bụng ta.” Theo em, “các

ngươi” được nhắc tới ở đây là những ai và “hiểu rõ bụng ta” là hiểu điểu gì?

- các ngươi: các tướng, sĩ (tướng lĩnh, binh sĩ)

- hiểu rõ bụng ta: hiểu rõ tấm lòng của Trần Quốc Tuấn yêu nước mãnh liệt, căm thù giặc sâu sắc; mong muốn tướng sĩ đồng lòng học tập Binh thư yếu lược, quyết tâm chiến đấu và chiến thắng giặc ngoại xâm.

3 Hãy cho biết, theo mục đích nói, câu: “Lúc bấy giờ, ta cùng các ngươi sẽ bị bắt, đau xót biết chừng nào!” thuộc kiểu câu gì và thực

hiện hành động nói nào ?

- Kiểu câu: cảm thán

- Hành động nói: bộc lộ cảm xúc

4 Bao trùm toàn bộ đoạn trích là tấm lòng băn khoăn, lo lắng đối với vận mệnh đất nước của tác giả Hãy viết một đoạn văn khoảng 12 câu theo

cách lập luận diễn dịch để làm sáng tỏ nội dung nhận xét đã nêu Trong đoạn có sử dụng một câu cảm thán (Gạch chân câu cảm thán)

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 2

Gợi ý:

- HS dựa vào đoạn trích của Trần Quốc Tuấn khai thác hiệu quả các tín hiệu nghệ thuật, có lí lẽ, dẫn chứng để viết một đoạn văn khoảng 12 câu theo

cách lập luận diễn dịch làm sáng tỏ nội dung nhận xét đã nêu: Bao trùm lên đoạn trích là tấm lòng băn khoăn, lo lắng đối với vận mệnh đất nước của

tác giả

a Hình thức : đúng hình thức đoạn văn, triển khai theo cách lập luận diễn dịch; đảm bảo độ dài, có câu cảm thán( Gạch chân)

b Nội dung: Với nỗi lòng lo lắng cho vận mệnh đất nước:

- tác giả đã chỉ ra thực trạng ăn chơi, hưởng lạc; ích kỉ, cá nhân của các tướng sĩ

- tác hại của thái độ, cách sống đó khi giặc tràn sang và hậu quả đau đớn không thể tránh khỏi khi đó

 Từ tình cảm của mình, tác giả phân tích có tình, có lí theo quan hệ nhân- quả; chỉ rõ mối quan hệ tình cảm, quyền lợi gắn bó khăng khít giữa ông với các tướng sĩ để họ hiểu rõ trách nhiệm, vai trò đối với đất nước trước họa ngoại xâm.

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 3 Hãy đọc kĩ đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi cho bên dưới:

“Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối ; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa ; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống

máu quân thù Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng ”

( SGK Ngữ văn 8, tập 2)

Câu 1 Nêu xuất xứ và nội dung chính của đoạn trích trên đây.

Câu 2 Tìm phép tu từ được sử dụng nhiều nhất trong đoạn trích trên và nêu tác dụng của việc sử dụng phép tu từ đó.

Câu 3 Từ tâm sự của tác giả trong đoạn trích, em hãy viết một đoạn văn diễn dịch (khoảng 1/2 trang giấy thi), trình bày một vài suy nghĩ

của bản thân về lòng yêu nước của con người Việt Nam

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 3 Câu 1 Nêu xuất xứ và nội dung chính của đoạn trích trên đây.

Câu 2 Tìm phép tu từ được sử dụng nhiều nhất trong đoạn trích trên và nêu tác dụng của việc sử dụng phép tu từ đó.

- Xuất xứ: Trích từ văn bản "Hịch tướng sĩ" của tác giả Trần Quốc Tuấn

- Nội dung: Tâm sự yêu nước của Trần Quốc Tuấn

Gợi ý:

- Biện pháp tu từ được sử dụng nhiều nhất: nói quá

+ thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối

+ ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa

+ xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù

+ trăm thân phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác gói trong da ngựa

Câu 3 Từ tâm sự của tác giả trong đoạn trích, em hãy viết một đoạn văn diễn dịch (khoảng 1/2 trang giấy thi), trình bày một vài suy nghĩ của bản thân

về lòng yêu nước của con người Việt Nam.

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 3

Yêu cầu: HS trình bày được một vài suy nghĩ theo gợi ý sau:

+ Đoạn trích thể hiện tâm sự yêu nước nồng nàn của một vị chủ tướng khiến người đọc xúc động.

+ Lòng yêu nước là một truyền thống quý báu ngàn đời của con người Việt Nam, được tiếp nối từ đời này sang đời khác, từ thế hệ đi trước đến thế hệ sau.

+ Khi đất nước có giặc ngoại xâm, lòng yêu nước của con người Việt Nam thể hiện ở tinh thần sẵn sàng xả thân chiến đấu, hi sinh bảo vệ tổ quốc Trong thời bình, lòng yêu nước được thể hiện ở tinh thần hăng hái lao động dựng xây, phát triển đất nước, giữ gìn nền hòa bình Ngày nay, khi đất nước đang trong quá trình hội nhập sâu rộng với thế giới thì tinh thần yêu nước của nhân dân ta lại được biểu hiện một cách đa dạng trên nhiều khía cạnh, lĩnh vực khác nhau

+ Nhờ tinh thần yêu nước mà nhân dânViệt Nam đã làm nên bao thành quả trong chiến đấu bảo về tổ quốc, trong công cuộc xây dựng và kiến thiết đất nước

- Phê phán: Vẫn còn 1 số người đặc biệt là 1 bộ phận trong giới trẻ còn thơ ơ, chưa có ý thức tiếp nối, kế thừa truyền thống yêu nước của con người VN

- Nhận thức, hành động : Cần rèn luyện lòng yêu tổ quốc, làm tròn nghĩa vụ vủa bản thân, chọn cách riêng để thể hiện lòng yêu nước,