02. Tư tưởng Hồ Chí Minh

Sau khi học xong bài này, người học đạt được: - Trình bày được một số điểm cơ bản về nguồn gốc, quá trình hình thành, nội dung cơ bản, giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh; sự cần thiết, nội

Bài 2: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

“Dân tộc ta, nhân dân ta,

non sông đất nước ta

và non sông đất nước ta”

(Ðiếu văn của BCH TW Ðảng Cộng sản Việt Nam tại Lễ truy điệu Chủ tịch

Hồ Chí Minh ngày 6/9/1969)

Sau khi học xong bài này, người học đạt được:

- Trình bày được một số điểm cơ bản về nguồn gốc, quá trình hình thành, nội dung cơ bản, giá trị của

tư tưởng Hồ Chí Minh; sự cần thiết, nội dung học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh;

- Có nhận thức đúng đắn, vận dụng tốt các kiến thức đã học vào việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức và phong cách của cá nhân

MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Khái niệm, nguồn gốc và quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

2 Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh

3 Vai trò của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam

NỘI DUNG

4 Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay

1 Khái niệm, nguồn gốc và quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

1.1 Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh

5

“

“Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của

sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta,

Khái niệm

kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu văn hóa nhân loại, Là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng

và dân tộc ta,

Mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của

nhân dân ta giành thắng lợi”

Khái niệm

Khái niệm TTHCM làm

rõ:

1.2 Nguồn gốc hình thành tư tưởng

Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

Bảo Đại

Toàn quyền Pháp Anbe Xarô KHẢI ĐỊNH

Duy trì triều đình và hệ thống chính quyền PK làm tay sai

Cai trị trực tiếp

Việt Nam cuối thế kỷ XIX

đầu thế kỷ XX

Các mâu thuẫn cơ bản trong xã hội Việt Nam

thời thuộc Pháp

THU C AỘC ĐỊA ĐỊA

THU C AỘC ĐỊA ĐỊA

Dân tộcVN ĐQXL

NDVN Địa chủPK

Các phong trào yêu nước Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu

PHONG TRÀO CỨU NƯỚC CỦA NHÂN DÂN TA MUỐN GIÀNH ĐƯỢC THẮNG LỢI, PHẢI ĐI THEO

MỘT CON ĐƯỜNG MỚI

Ai là người sẽ tìm ra được con đường cứu

nước?

- Tình hình thế giới

VIỆT NAM

CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA THẮNG LỢI

QUỐC TẾ CỘNG SẢN RA ĐỜI

b) Nguồn gốc tư tưởng, lý luận

Một là, Những truyền thống tốt đẹp của dân tộc,

quê hương và gia đình

Chủ tịch HCM sinh ngày 19-5-1890, trong một gia đình trí thức phong kiến yêu nước

18

Xã Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An

Người sớm kế thừa được những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, quê hương và gia đình Đó là:

Truyền thống yêu nước, ý chí độc lập, tự cường;

đoàn kết, nhân ái, khoan dung, tinh thần cộng đồng, lạc quan…

Truyền thống yêu nước đã ảnh hưởng sâu sắc tới đến quá trình hình thành nhân cách và bản lĩnh của người thanh niên Nguyễn Tất Thành

19

Những giá trị văn hoá truyền

thống dân tộc

Chủ nghĩa yêu nước

Cọc gỗ trên sông Bạch Đằng

Nam quốc sơn hà Nam đế cư

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư

Những giá trị văn hoá truyền thống dân

tộc

Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

(Ca dao)

Chồng ta áo rách ta thương Chồng người áo gấm xông hương mặc người

(Ca dao)

Tinh thần đoàn kết nhân nghĩa thủy chung

Những giá trị văn hoá truyền

thống dân tộc

Cần cù, thông minh, sáng tạo

Bản đồ thành Cổ Loa

Những giá trị văn hoá truyền

thống dân tộc

Lạc quan , yêu đời

“Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo”

Hai là, Tinh hoa văn hóa phương Đông và phương Tây làm giàu có, sâu sắc và phong phú thêm tư tưởng

HCM.

HCM tiếp thu có chọn lọc các trường phái triết học; tư tưởng cổ, kim, đông, tây; tinh thần cách mạng, tinh thần độc lập, tự do của các dân tộc; kinh nghiệm của các cuộc cách mạng

Để vận dụng vào cách mạng Việt Nam, biến các giá trị tư tưởng nhân loại trở thành tư tưởng của mình

Đặc biệt, Người đã kế thừa, phát triển các giá trị tích cực của Nho giáo, Phật giáo, Thiên chúa giáo và văn hóa tư sản

24

Tổng kết 30 năm tiếp thu các dòng tư tưởng của mình, Hồ Chí Minh đúc kết:

“Học thuyết của Khổng Tử có ưu điểm là sự tu

dưỡng đạo đức cá nhân Tôn giáo Giêsu có ưu điểm là lòng nhân ái cao cả Chủ nghĩa Marx có ưu điểm là

phương pháp biện chứng Chủ nghĩa Tôn Dật Tiên có

ưu điểm là chính sách thích hợp với điều kiện của nước ta… Khổng Tử , Giêsu, Karx Marx , Tôn Dật Tiên chẳng phải có những điểm chung đó sao? Họ đều muốn mưu cầu hạnh phúc cho nhân loại, mưu cầu hạnh phúc cho

xã hội Nếu hôm nay, họ còn sống trên đời này, nếu họ

ở một chỗ, tôi tin rằng họ nhất định chung sống với

nhau rất tốt đẹp như những người bạn thân thiết Tôi cố gắng làm người học trò nhỏ của họ.”

25

Ba là, Chủ nghĩa Mác – Lênin là nhân tố quyết định nhất, cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của

Tư tưởng HCM

- HCM tiếp thu bản chất khoa học và cách mạng của học thuyết Mác - Lênin

- Người đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác -

Lênin để giải quyết thành công những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam

- Trong quá trình vận dụng, Người đã phát triển

sáng tạo, làm phong phú thêm kho tàng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin

26

“Chủ nghĩa Mác-Lênin đối với

chúng ta, những người cách

mạng và nhân dân Việt Nam

không những là cái cẩm nang

thần kỳ, là cái kim chỉ nam

mà còn là mặt trời soi sáng

cho chúng ta đi tới thắng lợi

cuối cùng, đi tới CNXH và

c) Nhân tố chủ quan Hồ Chí Minh

Trước hết, đó là tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo; cộng với sự nhận xét, phê phán tinh tường, sáng suốt trong việc nghiên cứu, tìm hiểu hiện thực cuộc sống.

Thứ hai, là sự khổ công học tập nhằm chiếm lĩnh vốn tri thức của nhân loại, học tập kinh nghiệm đấu tranh của phong trào giải phóng dân tộc,

phong trào công nhân quốc tế.

28

Thứ ba, là ý chí của một nhà yêu nước, một

chiến sĩ cộng sản nhiệt thành cách mạng, một trái tim yêu nước, thương dân, sẵn sàng hy sinh

vì độc lập của Tổ quốc, vì hạnh phúc của đồng bào.

Thứ tư, là một gương đạo đức cao đẹp, trong

sáng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, đời

tư trong sáng, cuộc sống riêng giản dị, khiêm nhường.

29

1 3 Quá trình hình thành tư tưởng

Hồ Chí Minh

Tác ph m ẩm

CH T CH Ủ TỊCH ỊA

H CHÍ MINH Ồ CHÍ MINH

Các giai đoạn trong quá trình hình thành

và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ nhất,

Thứ nhất, Thời kỳ niên thiếu đến khi ra nước ngoài

(1890-1911)

Sông Lam – Núi Hồng và làng Sen quê cha Hoàng Trù quê mẹ

QUÊ HƯƠNG NGHĨA TRỌNG TÌNH CAO NĂM MƯƠI NĂM ẤY BIẾT BAO NHIÊU TÌNH

Người về thăm quê

Thời kỳ hình thành tư tưởng yêu nước,

thương nòi (Trước năm 1911)

Cụ thân sinh

Nguyễn Sinh Sắc

(1862 – 1929)

Thân mẫu Hoàng Thị Loan (1868 -1901)

Thời kỳ hình thành tư tưởng yêu nước,

thương nòi (Trước năm 1911)

Bà Nguyễn Thị Thanh

(1888 – 1950)

Thời kỳ hình thành tư tưởng yêu nước,

thương nòi (Trước năm 1911)

Nguyễn Sinh Cung

Nguyễn Tất Thành tham gia phong trào

chống thuế Trung Kỳ (1908)

Thứ hai, Thời kỳ trải nghiệm cuộc sống và đến với chủ

nghĩa Mác-Lênin (1911-1920)

6/1911 1917 1919 7/1920 12/1920 Thời gian

Mức độ

Thời kỳ tìm tòi con đường cứu nước, giải phóng

dân tộc (1911 – 1920)

Ngày 5/6/1911, tại bến cảng Nhà Rồng, người thanh niên yêu nước

Nguyễn Tất Thành đã lên chiếc tàu

buôn của Pháp (Latutsơ Tơrêvin)

sang phương Tây tìm đường cứu nước.

Ngày 5/6/1911, tại bến cảng Nhà

Rồng, người thanh niên yêu nước

Nguyễn Tất Thành đã lên chiếc tàu

buôn của Pháp (Latutsơ Tơrêvin)

sang phương Tây tìm đường cứu nước.

“Người đi tìm hình của nước”, Chế Lan Viên -

Thời kỳ tìm tòi con đường cứu nước, giải phóng

Thời kỳ tìm tòi con đường cứu nước, giải phóng dân tộc

(1911 – 1920)

Bản yêu sách 8 điểm của Nguyễn Ái Quốc

gửi tới Hội nghị Véc – xay

Hội nghị Véc – xay (Pháp) của các nước đồng minh thắng

trận 1919

Thời kỳ tìm tòi con đường cứu nước, giải phóng

dân tộc (1911 – 1920)

Bản sơ thảo lần thứ nhất

NHỮNG LUẬN CƯƠNG

VỀ CÁC VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ THUỘC ĐỊA

V.I LÊNIN

Bản sơ thảo lần thứ nhất

NHỮNG LUẬN CƯƠNG

VỀ CÁC VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ THUỘC ĐỊA

V.I LÊNIN

Lênin và tác ph m thông qua t i 3 ạ đạ ộ i h i II c a Qu c t c ng s n (1920) ã tác ủ ốc tế cộng sản (1920) đã tác động ế ộ ả đ độ ng

m nh m ạ ẽ đến tư tưởng của Nguyễn Aí Quốc đế ư ưở n t t ng c a Nguy n Aí Qu c ủ ễ ốc tế cộng sản (1920) đã tác động

Thời kỳ tìm tòi con đường cứu nước, giải phóng

Thứ ba, Thời kỳ hình thành tư tưởng cứu nước, giải phóng dân tộc (1921-1930)

CN Mác – Lênin đã thâm nhập vào VN

CN Mác – Lênin đã thâm nhập vào VN

Đường kách mệnh Bản án chế độ TD Pháp

Bản án chế độ TD Pháp

Viết cho báo Sự thật, TC thư tín Qtế

Trưởng tiểu ban NC TĐịa Báo Người cùng khổ

Báo Người cùng khổ

1920 1921 1922 1923 1925 1927 1929 Thời gian 1920 1921 1922 1923 1925 1927 1929 Thời gian

Thời kỳ hình thành cơ bản tư tưởng về

Thời kỳ hình thành cơ bản tư tưởng

về cách mạng Việt Nam (1921 - 1930)

Toàn cảnh Hội nghị thành lập Đảng 2/1930

tại Cửu Long (Hương Cảng, Trung Quốc)

Hồng Kông ngày nay

- Nơi đã diễn ra hội nghị hợp nhất thành lập đảng cộng sản Việt Nam 1930

Thứ tư, Thời kỳ vượt qua thử thách, giữ vững đường lối, phương pháp cách mạng

Cương lĩnh đầu tiên

Thời kỳ thử thách, kiên trì giữ vững quan điểm, nêu cao

tư tưởng độc lập, tự do và quyền dân tộc cơ bản (1930 -

1945)

Thời kỳ thử thách, kiên trì giữ vững quan điểm, nêu cao

tư tưởng độc lập, tự do và quyền dân tộc cơ bản (1930 -

1945)

Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc

lập sáng ngày 2/9/1945 tại quảng trường Ba Đình, khai sinh ra nước

Việt Nam dân chủ cộng hòa

Thứ năm, Thời kỳ phát triển hoàn thiện tư tưởng về những vấn đề cơ bản của CM Việt Nam (1941-1969)

Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, t.4, tr 480

Tư tưởng kết hợp kháng

chiến và kiến quốc.

( H Chí Minh toàn t p, t.4, tr.115) ồ Chí Minh toàn tập, t.4, tr.115) ập, t.4, tr.115)

Tư tưởng kết

hợp kháng

chiến và

kiến quốc.

Bác Hồ lên thăm trận địa

Biên Giới (1950)

Bác Hồ cùng Võ Nguyên Giáp, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng bàn kế hoạch tác chiến Điện Biên Phủ

Bộ đội ta cắm cờ trên nóc hầm

Đờ - cát (7/5/1954)

2 Một số nội dung cơ bản tư tưởng

Hồ Chí Minh

Một là, Tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng

giai cấp, giải phóng con người

Hai là, Về ĐLDT gắn liền với CNXH, kết hợp sức

mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại;

Ba là, Về sức mạnh của nhân dân, của khối Đại

đoàn kết dân tộc;

Bốn là, Về quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng

Nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân;

Năm là, Về phát triển kinh tế và văn hóa nhằm

không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân

Sáu là, Về quốc phòng toàn dân, xây dựng

lực lượng vũ trang nhân dân;

Bảy là, Về đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư;

Tám là, Về chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách

mạng cho đời sau;

Chín là, Về xây dựng Đảng TSVM Cán

bộ, đảng viên vừa là người lãnh đạo, vừa là

người đầy tớ trung thành của nhân dân

53

2.1 Tư tưởng về ĐLDT gắn liền với CNXH, kết hợp sức mạnh dân tộc

với sức mạnh thời đại

a) Tư tưởng về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

54

* Cơ sở lý luận và thực tiễn

- ĐLDT gắn liền với CNXH có cội nguồn

sâu xa từ những giá trị văn hoá truyền thống

- Tiếp thu lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, đặc biệt là lý luận về cách mạng không

Thứ tư, độc lập phải đảm bảo cơm no, áo ấm, hạnh

phúc cho mọi người dân.

56

KHÔNG CÓ GÌ QUÝ HƠN ĐỘC LẬP, TỰ DO

Bên lăng Bác Hồ

… Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất

cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững nền độc lập, tự do ấy…

- Hồ Chí Minh toàn tập,

- Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 2000, t.4,

- tr 480 -

+ Nhiệm vụ quan trọng nhất là phát triển

sản xuất Ai làm nhiều thì ăn nhiều, ai làm ít thì ăn ít, ai không làm thì không ăn, trừ những người già cả, đau yếu và trẻ em…”.

60

+ Không có người bóc lột người, ai cũng phải lao động, có quyền lao động; thực hiện công bằng, bình đẳng…

+ Động lực xây dựng chủ nghĩa xã hội là phải gắn với phát triển khoa học - kỹ thuật.

61

VỀ CHÍNH TRỊ

PHIM “BẦU CỬ QUỐC HỘI 1946”

DO NHÂN DÂN LAO ĐỘNG

LÀM CHỦ

VỀ KINH TẾ

KINH TẾ PHÁT TRIỂN CAO

VỀ VĂN HÓA – ĐẠO ĐỨC

PHÁT TRIỂN CAO VỀ VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC

ĐLDT và CNXH có mối quan hệ chặt chẽ, trong đó:

- ĐLDT là điều kiện tiên quyết, là tiền đề đi

Tóm lại:

ĐLDT gắn liền với CNXH là nội

dung cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh và xuyên suốt đường lối cách

mạng Việt Nam

66

b) Tư tưởng về kết kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

Quan điểm của HCM

về sự liên kết giữa

cách mạng Việt Nam

và cách mạng tại các

nước khác cũng là

phương châm cơ bản

của phong trào cộng

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn được bạn bè

quốc tế yêu mến và kính phục

68

Nội dung của việc kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại bao gồm:

Một là, Đặt cách mạng Việt Nam trong sự gắn bó với cách mạng vô sản

thế giới.

Hai là, Kết hợp chặt chẽ chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa

quốc tế trong sáng.

Ba là, Giữ vững độc lập tự chủ, dựa vào sức mình là chính, tranh thủ sự

giúp đỡ của các nước xã hội chủ nghĩa, sự ủng hộ của nhân loại tiến bộ, đồng thời không quên nghĩa vụ quốc tế cao cả của mình.

69

Nội dung của việc kết hợp sức mạnh dân tộc với

sức mạnh thời đại bao gồm:

Bốn là, Mở rộng tối đa quan hệ hữu nghị, hợp tác, sẵn sàng là bạn với tất

cả mọi nước dân chủ.

Theo Hồ Chí Minh, "phải làm cho các dân tộc thuộc địa, từ

trước đến nay vẫn cách biệt nhau, hiểu biết nhau hơn và đoàn kết lại để đặt cơ sở cho một Liên minh phương Đông tương lai, khối liên minh này

sẽ là một trong những cái cánh của cách mạng vô sản".

70

2.2 Tư tưởng về quyền làm chủ của ND , xây dựng

NN thật sự của dân, do dân, vì dân

Theo Hồ Chí Minh

“Trong bầu trời không có gì quý bằng nhân dân Trên thế giới không

có lực lượng nào mạnh bằng sức mạnh đại đoàn kết của toàn dân”

a)Tư tưởng về quyền làm chủ của nhân dân

- Quan niệm của Hồ Chí Minh về dân chủ

+ “Dân là chủ” : đề cập về vị thế của dân + “Dân làm chủ : đề cập năng lực và trách nhiệm của dân

+ Cả hai vế này luôn luôn đi đôi với nhau, thể

hiện vị trí, vai trò, quyền và trách nhiệm của dân

Quan niệm của Hồ Chí Minh phản ánh đúng nội dung bản chất dân chủ:

Quyền hành và lực lượng đều thuộc về nhân dân,

xã hội nào bảo đảm cho điều đó được thực thi thì đó là một xã hội thực sự dân chủ

72

- Dân chủ trong các lĩnh vực của đời sống xã

hội

“ Ở nước ta chính quyền là của nhân dân, do nhân dân làm chủ Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền, Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt cho mình thi hành chính

quyền ấy Thế là dân chủ ”

Dân chủ: bảo đảm quyền con người, quyền công dân

Dân chủ được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội…

Trong đó dân chủ thể hiện trên lĩnh vực chính trị là quan trọng nhất, nổi bật nhất, biểu hiện tập trung trong hoạt động của Nhà nước

+ Dân chủ trên lĩnh vực chính trị

Quyền lực của nhân dân

Được thể hiện trong hoạt động của Nhà nước với tư cách nhân dân có quyền lực tối cao

Phương thức tổ chức xã hội

Đảm bảo quyền lực xã hội, cả trực tiếp và gián tiếp đều “do dân cử ra” và “do dân tổ chức”

Dân chủ biểu thị trong quan hệ quốc tế:

Hòa bình giữa các dân tộc, bình đẳng trong mọi tổ chức quốc tế

+ Dân chủ trong kinh tế

Quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng được phát huy