* ðỀ BÀI: Phân tích sức sống tiềm tàng của nhân vật Mị trong truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài: Từ lúc Mị bị bắt làm con dâu trừ nợ cho nhà thống lí Pá Tra ñến khi trốn khỏi Hồn
Trang 1ÔN TẬP PHƯƠNG PHÁP LÀM VĂN NGHỊ LUẬN
VỀ TRUYỆN NGẮN A/ TÓM TẮT VỀ PHƯƠNG PHÁP:
Nhất thiết các em phải nắm vững và thực hiện tốt bốn bước làm bài văn:
− Tìm hiểu ñề là xác ñịnh ñúng ba yêu cầu của ñề: yêu cầu về nội dung luận ñề (vấn ñề cần bàn luận), yêu cầu về thao tác nghị luận làm rõ vấn ñề và yêu cầu về phạm vi tư liệu
− Trong ba yêu cầu trên, yêu cầu về nội dung luận ñề là quan trọng nhất Nếu xác ñịnh sai, bài làm lạc ñề, sẽ chỉ có tối ña là 1,0 ñiểm của câu làm văn (5 ñiểm) mà thôi Nếu xác ñịnh không ñầy ñủ, bài sẽ thiếu ý hoặc lạc ý, bài làm cũng khó ñạt ñiểm trung bình của câu làm văn này
− Tìm hiểu ñề cần chú ñến yêu cầu phụ sau luận ñề chính (như ñề bài ví dụ dưới dây)
− Lập dàn ý là ñịnh ra và sắp xếp những nội dung chính trong bài làm văn theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận
− ðể lập ñược dàn ý, phải hiểu ñề, xác ñịnh trọng tâm vấn ñề (ý chính, ý phụ) Lập dàn ý không chỉ nắm vững dàn ý chung mà quan trọng là phải nắm vững kiến thức cơ bản về tác phẩm, không biết ñiều ñó thì không có “ý” ñược
− Không có dàn ý thì nghĩ sao viết vậy, nghĩ gì viết nấy Như vậy dễ dẫn ñến thiếu ý, ý lộn xộn, không logic và không chủ ñộng kiểm soát ñược thời gian làm bài
∗ Viết mở bài:
− Các em chuẩn bị tốt ñể viết phần mở bài một cách nhanh chóng, ngắn gọn, chỉ khoảng 5 -7 câu Phải thật chú ý ñến câu nêu vấn ñề
− Mở bài hay ñến mấy mà không nêu ñược vấn ñề thì cũng vô ích Giám khảo sẽ cho rằng ñây là học sinh không nắm vững phương pháp làm văn
− Nếu nêu sai vấn ñề thì còn tệ hơn, sẽ là không hiểu ñề bài Nếu thân bài không lạc ñề thì bài làm cũng chỉ ở mức tối ña là trung bình mà thôi
∗ Viết kết bài:
− Kết bài cũng cần ngắn gọn như mở bài nhưng có ý tổng kết, ñánh giá Phải tóm lược ñược vấn ñề vừa giải quyết Có thể mở rộng ngắn gọn ý nghĩa của vấn ñề
− Sau khi kết luận về vấn ñề có thể nêu cảm nghĩ về tác giả, tác phẩm
− Kết bài không kết luận về vấn ñề, thì thường là lạc ñề, cũng bị ñánh giá như mở bài lạc ñề
− Nếu cả mở bài, kết bài không ñúng vấn ñề thì cầm chắc bài văn ñó sẽ dưới ñiểm trung bình của ñiểm số câu hỏi
∗ Viết thân bài:
− ðể viết ñược thân bài, phần giải quyết vấn ñề theo dàn ý ñã lập, trước hết là phải có dẫn chứng (là những chi tiết, câu văn tiêu biểu) Phải biết lựa chọn dẫn chứng phù hợp, muốn vậy phải hiểu ý nghĩa của các dẫn chứng
Trang 2− Nên dùng diễn dịch ñể nêu luận ñiểm (ý phân tích), nhất là ñối với các em có lực học yếu và trung bình Những luận ñiểm cần nêu ở ñầu ñoạn văn cho thật rõ Khi dùng các thao tác làm rõ luận ñiểm (chủ yếu là phân tích) phải luôn chú ý, hướng vào luận ñiểm ñã nêu mà làm rõ Như vậy sẽ hạn chế việc lan man, lạc ý Cần chú ý từ ngữ liên kết các luận ñiểm, chuyển ý giữa các ñoạn văn
− Khi phân tích dẫn chứng phải dùng liên tưởng, tưởng tượng ñể phát hiện ra hàm ý của dẫn chứng Phân tích chính là làm rõ hàm ý ấy ñể phục vụ cho việc làm rõ luận ñiểm
− Lựa chọn từ ngữ và viết câu: ðể hạn chế bớt lỗi dùng từ sai, cần chú ý: từ nào không hiểu nghĩa thì không dùng Viết câu sau, nhìn qua câu trước ñể không bị lặp từ không cần thiết và ñể ý câu sau logic với câu trước, ñể có sự liên kết câu Có khi lặp từ hay cấu trúc câu nhưng là phải nhằm mục ñích nhấn mạnh ý hay tạo giọng ñiệu Trước khi chấm câu, ñọc nhanh lại câu vừa viết, thấy
có ñược một dung thông báo nào ñó mới chấm câu Chú ý dùng dấu phẩy ñể tách các vế câu hay thành phần ñồng chức
− Tuyệt ñối không gạch ñầu dòng, dùng mũi tên, viết tắt tùy tiện theo thói quen ghi bài học trên lớp Phải chú ý viết hoa các danh từ riêng (tên người, tên ñịa danh) Tên tác phẩm phải ñể vào trong ngoặc kép “…” Dẫn chứng chỉ chọn và phải có những từ ngữ then chốt và phải chính xác nguyên văn mới ñể vào ngoặc kép
− Bước này thường tiến hành sau khi làm xong bài Kiểm tra ñể sửa chữa những lỗi nhỏ như dấu câu, lỗi chính tả, một vài từ cần sửa Không thể “sửa chữa lớn” sau khi ñã làm xong bài
− Muốn vậy phải có dàn ý, viết theo dàn ý Có thể có ñiều chỉnh dàn ý nhưng cơ bản là trung thành với dàn ý Phải kiểm tra kĩ lại dàn ý trước khi làm bài
− Chú ý: Khi muốn gạch bỏ một từ, một câu hay một ñoạn: dùng thước, lấy bút gạch một gạch giữa những chữ cần bỏ, không ñể trong ngoặc ñơn (như một số em vẫn làm)
B/ VÍ DỤ MINH HỌA:
Dưới ñây là ví dụ minh họa cho ba bước làm bài, các em tham khảo Chú ý: Trong bài làm tham khảo, những câu in ñậm là vấn ñề và những luận ñiểm (ý lớn) trong bài, liên kết ý
*
ðỀ BÀI: Phân tích sức sống tiềm tàng của nhân vật Mị trong truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ”
của Tô Hoài: Từ lúc Mị bị bắt làm con dâu trừ nợ cho nhà thống lí Pá Tra ñến khi trốn khỏi Hồng Ngài Qua ñó, nêu bật tư tưởng nhân ñạo nhà văn
Tìm hiểu ñề
− Yêu cầu chính: Ý phụ là phân tích ngắn gọn về số phận bi thảm của Mị Ý trọng tâm: Có ñủ dẫn
chứng, lí lẽ làm rõ ñược sức sống tiềm tàng của nhân vật Mị Cụ thể làm rõ ñược: trong cảnh sống tủi nhục, tiềm ẩn trong tâm hồn Mị là khát vọng sống, khát vọng tự do, hạnh phúc và Mị ñã vươn
lên ñể có ñược tự do và cả hạnh phúc; Thấy ñược nghệ thuật xây dựng nhân vật
− Yêu cầu phụ: Sau khi phân tích, nêu bật ñược tư tưởng nhân ñạo của tác giả
thao tác làm rõ luận ñiểm, chủ yếu dùng thao tác phân tích
Trang 33 Yêu cầu về tư liệu: Trong phần ñầu truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ”, chủ yếu là ở hai cảnh ñêm
mùa xuân và ñêm cứu A Phủ Có thể sử dụng tư liệu liên quan
Lập dàn ý I/ Mở bài: Giới thiệu tác giả tác phẩm nêu vấn ñề (xem ñề)
II/ Thân bài:
− Nhân vật ñược giới thiệu ấn tượng trong mở ñầu truyện: (phân tích ngắn gọn)
− Ý phụ: Phân tích ngắn gọn cuộc sống bi thảm của Mị, các ý: Mị là cô gái trẻ, ñẹp, thổi sáo giỏi,
ñã có người yêu / nhưng Mị phải làm dâu nhà Pá Tra, cuộc sống cực khổ, tưởng như Mị ñã cam chịu
− Trọng tâm: Phân tích sức sống tiềm tàng của Mị, các ý: Mị có tinh thần phản kháng lúc mới bị
bắt / ñặc biệt có lòng khao khát tự do hạnh phúc, tình yêu trong ñêm mùa xuân Mị ñấu tranh ñể
có tự do nhưng bị dập tắt bởi A Sử Mị trở lại cuộc sống vô cảm, nhưng sức sống của Mị không
hề mất ñi Sức sống ấy ñã bùng lên mạnh mẽ, quyết liệt trong ñêm cứu A Phủ: Mị thương người,
cứu người và tự cứu mình
− Tư liệu so sánh: nhân vật phụ nữ trong văn học (Thúy Kiều, chị Dậu)
− Nhận xét nghệ thuật xây dựng nhân vật: Phân tích tâm lí nhân vật khá sắc sảo, có so sánh
cấp thống trị, mà ca ngợi phẩm chất tốt ñẹp của con người, chỉ ra lối thoát cho họ
III/ Kết bài: Kết luận về vấn ñề - cảm nghĩ về tác phẩm, nhà văn
Bài làm tham khảo
Tô Hoài là nhà văn lớn của nền văn xuôi Việt Nam hiện ñại, ông sáng tác ở cả hai thời kì trước và sau Cách mạng tháng Tám 1945 Trước Cách mạng, Tô Hoài từng là nhà văn hiện thực Sau Cách mạng, tham gia kháng chiến và tiếp tục sáng tác, Tô Hoài có nhiều tác phẩm có giá trị với nhiều thể loại như truyện ngắn, tiểu thuyết, tự truyện … Ông cũng là số ít những nhà văn có vốn hiểu biết phong phú, sâu sắc về phong tục tập quán của nhiều vùng khác nhau trên ñất nước ta Thành công ñặc biệt trong sáng tác của Tô Hoài là khám phá hiện thực về cuộc sống, con người vùng ñất
Tây Bắc, trong ñó tiêu biểu nhất là truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” Trong truyện ngắn, tác giả ñã xây dựng thành công nhân vật Mị với sức sống tiềm tàng mạnh mẽ Sức sống ấy thể hiện rõ nhất là từ lúc Mị bị bắt làm con dâu trừ nợ cho nhà thống lí Pá Tra ñến khi trốn khỏi Hồng Ngài Qua nhân vật, thấy rõ ñược tư tưởng nhân ñạo của nhà văn
Truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” ñược sáng tác năm 1952, trong tập “Truyện Tây Bắc” Truyện kể về Mị, một cô gái trẻ, ñẹp, thổi sáo giỏi, ñã có người yêu, nhưng vì món nợ truyền kiếp,
Mị phải làm dâu cho nhà thống lí Pá Tra, cuộc sống cực khổ, ngày tết Mị muốn ñi chơi nhưng bị A
Sử trói ñứng vào cột Truyện còn kể về A Phủ, một chàng trai mồ côi, nghèo, lao ñộng giỏi, ñi chơi tết, ñánh A Sử, bị xử kiện rồi trở thành nô lệ cho nhà Pá Tra ðể mất một con bò, A Phủ bị Pá Tra trói ñứng vào cột mấy ngày ñêm, cuối cùng Mị ñã cắt dây trói cứu A Phủ và cùng A Phủ trốn khỏi
Trang 4nhà Pá Tra, trốn khỏi Hồng Ngài Tới Phiềng Sa, trở thành vợ chồng, Mị và A Phủ gặp cán bộ A Châu và ñược giác ngộ cách mạng, A Phủ trở thành ñội trưởng du kích ñánh Pháp bảo vệ dân làng
Nhân vật Mị ñược nhà văn Tô Hoài giới thiệu một cách ấn tượng ngay ở phần ñầu
truyện: “Ai ở xa về có việc vào nhà thống lí Pá Tra thường trông thấy có một cô con gái ngồi quay sợi gai bên tảng ñá trước cửa, cạnh tàu ngựa” Dù làm bất cứ công việc gì, cô ấy cũng “cúi mặt, mặt buồn rười rượi” Có người nghĩ Mị là con gái nhà giàu thì làm sao biết khổ mà phải khổ, nhưng hỏi
ra mới biết Mị là vợ A Sử, con dâu thống lí Pá Tra Mở ñầu truyện một cách tự nhiên, bằng giọng kể như ru, thế giới Tây Bắc ñã ñược mở ra xa xăm, một chút bí ẩn qua bức chân dung của một thiếu phụ buồn Bức chân dung gợi ra ở người ñọc một sự khó hiểu: làm con dâu nhà quan sao lại phải khổ, phải buồn ? Hình ảnh Mị “cúi mặt, mặt buồn rười rượi” gợi ra một con người có số phận không bình thường
Quả thực như vậy, Mị là người phụ nữ có số phận bi thảm Trước khi trở thành con dâu
nhà Pá Tra, gia ñình nghèo nhưng Mị là cô gái trẻ ñẹp, thổi sáo giỏi, có biết bao nhiêu người mê,
“ngày ñêm ñã thổi sáo ñi theo Mị” Những ñêm tết thì “Trai ñến ñứng nhẵn cả chân vách ñầu buồng Mị” Mị khao khát yêu và ñã ñược yêu, trái tim Mị từng ñã bao lần hồi hộp trước một âm thanh hò hẹn Trong ñiều kiện bình thường, dù nghèo, song chắc hẳn Mị cũng có cuộc sống hạnh phúc với
người mình yêu
Nhưng người con gái vùng rẻo cao ấy phải chịu một cuộc ñời có thể gọi là bạc mệnh, chẳng khác gì nhiều kiếp hồng nhan Vì món nợ của cha mẹ, Mị phải bán mình (giống như Thúy Kiều phải bán mình chuộc cha) Hồi cha mẹ Mị lấy nhau không có ñủ tiền cưới, phải ñến vay nợ nhà thống lí,
bố của thống lí Pá Tra bây giờ Mỗi năm phải nộp lãi một nương ngô Món nợ ấy trả mãi ñến khi bố
Mị ñã già, mẹ Mị ñã chết mà vẫn chưa hết Thấy cha Mị không thể trả hết nợ, thấy Mị ñã “biết cuốc nương làm ngô”, Pá Tra thâm ñộc bảo với bố Mị: “Cho tao ñứa con gái này về làm dâu thì tao xóa hết nợ cho” Cha Mị dù thương con nhưng chỉ biết ngậm ngùi vì hiểu rõ “không thể làm thế nào khác ñược rồi !” Giờ thì ta ñã hiểu tại sao lúc nào Mị cũng “cúi mặt, mặt buồn rười rượi” Rõ ràng, Mị là nạn nhân của chế ñộ cho vay nặng lãi, bị tước ñoạt tự do, hạnh phúc cá nhân
Làm dâu nhà Pá Tra nhưng chỉ là dâu gạt nợ, Mị chẳng ñược yêu thương, chẳng có hạnh phúc, chẳng khác gì nô lệ Cuộc sống của Mị, cũng như những người ñàn bà con gái trong nhà Pá Tra, bị bóc lột ñến tận cùng sức lao ñộng, khổ hơn trâu ngựa “Con ngựa, con trâu làm còn có lúc, ñêm nó còn ñược ñứng gãi chân, ñứng nhai cỏ, ñàn bà con gái nhà này thi vùi ñầu vào việc làm cả ñêm lẫn ngày” Không chỉ bị bị ñày ñọa về thể xác, Mị còn tê liệt cả tinh thần “Mị cúi mặt, không nghĩ ngợi nữa”, chỉ nhớ ñi nhớ lại những công việc phải làm ñi làm lại mỗi năm, mỗi mùa, mỗi tháng Mỗi ngày Mị càng không nói, “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa” Mị ñã trở thành vô cảm, không còn ý thức về cuộc sống của mình, chẳng còn mong ước, khát vọng Căn buồng Mị nằm
“kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng” Mị nghĩ rằng “mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, ñến bao giờ chết thì thôi” Có phải Mị ñã cam chịu, chấp nhận số phận như vậy ?
Hoàn toàn không phải ! Mị vẫn có một sức sống tiềm tàng mãnh liệt, ñó là sức sống tiềm
ẩn trong tâm hồn Mị Sức sống ấy, trước hết là tinh thần phản kháng ở Mị Lúc mới bị bắt làm
dâu nhà Pá Tra, có ñến hàng mấy tháng “ñêm nào Mị cũng khóc” Rồi một hôm, Mị trốn khỏi nhà Pá Tra, trở về nhà với nắm lá ngón trên tay Trông thấy bố, Mị “quỳ lạy, úp mặt xuống ñất, nức nở” Quá ñau khổ với kiếp sống nô lệ và ñịnh giải thoát nỗi ñau khổ ấy bằng cái chết, con ñường giải
Trang 5thoát của Mị tuy có tắnh tiêu cực nhưng trong hoàn cảnh ấy chỉ có thể là thế Nhìn một khắa cạnh khác, tìm ựến với cái chết chắnh là lòng khát sống của Mị Bởi muốn chết, nghĩa là còn muốn chống lại một cuộc sống không ra sống
Lòng thương bố khiến Mị Ộkhông ựành lòng chếtỢ Vì nếu Mị chết thì bố Mị Ộcòn khổ hơn bao nhiêu lần bây giờ nữaỢ Nên Mị Ộựành trở lại nhà thống lắỢ, chấp nhận kiếp sống tủi nhục Ở ựây,
ta còn thấy Mị là một người con hiếu thảo, hi sinh tự do của mình ựể cho bố hết nợ, ựỡ khổ
Vì bố, Mị không thể tự tử Nhưng khi bố Mị chết rồi thì Mị lại không còn có ý ựịnh tự tử nữa Dường như Mị ựã chấp nhận cuộc sống ấy Có phải sức sống của Mị ựã vĩnh viễn mất ựi ? Không phải thế Bên trong dáng vẻ Ộlùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửaỢ ựang còn một con người Khát vọng sống có thể bị vùi lấp, bị lãng quên trong ựáy sâu của tâm hồn ựã chai cứng vì ựau khổ, nhưng
không thể bị tiêu tan Sống vô cảm, âm thầm, lặng lẽ, nhưng trong lòng Mị vẫn âm ỉ một khát vọng tự do, hạnh phúc đó mới thực sự là sức sống tiềm tàng trong tâm hồn Mị, ựó là phẩm chất ựẹp nhất ở Mị Khát vọng ấy ựã bất chợt cháy lên thật nồng nàn trong một ựêm xuân ựầy
ắp tiếng gọi của tình yêu
Hồng Ngài ăn Tết trong khung cảnh Ộgió thổi vào cỏ gianh vàng ửngỢ, có Ộnhững chiếc váy hoa ựã ựem ra phơi trên mỏm ựá xòe như com bướm sặc sỡỢ, có tiếng Ộcười ầm trên sân chơi trước nhàỢ của ựám trẻ ựợi Tết, có Ộtiếng sáo rủ bạn ựi chơiỢ lấp ló ngoài ựầu núi Hình ảnh ấy, âm thanh
ấy năm nào chẳng có Nhưng Mị chẳng hay, chẳng biết Bởi ựến việc về làm dâu nhà Pá Tra từ năm nào Mị cũng Ộkhông nhớỢ thì nói chi ựến mùa xuân Với Mị, mùa xuân ựã trở thành vô nghĩa
Nhưng Tết năm nay thì khác Khi nghe tiếng sáo vọng lại, Mị thấy Ộthiết tha bổi hổiỢ Mị còn
Ộnhẩm thầm bài hát của người ựang thổiỢ:
ỘMày có con trai con gái rồi Mày ựi làm nương
Ta không có con trai con gái
Ta ựi tìm người yêuỢ
Bài hát yêu ấy ựã từ lâu lắm Mị không hát, vậy mà Mị không quên, vẫn nhớ, vẫn thuộc điều
ựó chứng tỏ Mị không hề vô cảm Nói ựúng hơn là sự vô cảm chỉ là dáng vẻ bề ngoài, trong Mị vẫn
có một trái tim khát sống và rực lửa yêu thương
Sau khi nghe tiếng sáo, Mị ựã uống rượu Mị lén lấy hũ rượu Ộcứ uống ực từng bátỢ rồi say ựến ỘlịmỢ người Con gái vùng cao thì hầu như ai cũng biết uống rượu, Mị cũng từng uống rượu Nhưng cách uống rượu của Mị lúc này thật khác thường Cái say của rượu có thể ựem ựến cho con người sự lãng quên, cũng có khi lại ựem về nỗi nhớ Với Mị ở ựây là cả hai Say rượu, Mị nhìn mọi người nhảy ựồng, người hát mà như chẳng thấy, chẳng nghe Lòng Mị Ộựang sống về ngày trướcỢ,
Mị nhớ về thời con gái của mình: Mị thổi sáo giỏi, Ộcó biết bao nhiêu người mê, ngày ựêm ựã thổi sáo ựi theo MịỢ Vậy là khung cảnh của mùa xuân, âm thanh của tiếng sáo cùng với men rượu nồng nàn ựã ựánh thức tâm hồn Mị, khơi dậy trong Mị những kắ ức tươi ựẹp Có lẽ Mị ựang muốn trở về với quá khứ, với tuổi xuân hạnh phúc của mình đó là lòng khao khát tự do ở Mị
Tuy vậy, Mị vẫn không thoát ra khỏi thực tại Tiệc rượu tan, người về, người ựi chơi vãn cả, chỉ còn Mị Ộngồi trơ một mình giữa nhàỢ Mãi sau Mị mới ựứng dậy Mị không ra ựường chơi mà
Ộtừ từ bước vào buồngỢ, rồi ngồi xuống giường và Ộtrông ra cái cửa sổ lỗ vuông mờ mờ trăng trắngỢ Bởi Mị nhớ rằng: Ộchẳng năm nào A Sử cho Mị ựi chơi TếtỢ, Mị cũng Ộchẳng buồn ựiỢ Nhưng ựã từ nãy, Mị Ộthấy phơi phới trở lạiỢ, Mị thấy trong lòng Ộựột nhiên vui sướng như những ựêm Tết ngày
Trang 6trướcỢ Mị thấy mình Ộvẫn còn trẻỢ Mị Ộmuốn ựi chơiỢ Mị thấy Ộbao nhiêu người có chồng cũng ựi chơi TếtỢ Mị ựã so sánh giữa họ với mình Mị không ựược như họ Muốn ựi chơi Tết cũng là muốn
có tự do Mị ựang khao khát có một chút tự do mà tất cả những phụ nữ có chồng như Mị ai cũng có ựược Rồi Mị nghĩ tới A Sử, Ộkhông có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhauỢ Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này thì Mị sẽ Ộăn cho chết ngayỢ chứ không buồn nhớ lại nữa Nhớ lại chỉ thấy nước mắt ứa ra Trong khi ựó, tiếng sáo Ộgọi bạn yêuỢ vẫn lửng lơ bay ngoài ựường:
ỘAnh ném pao, em không bắt
Em không yêu, quả pao rơi rồi.Ợ
Một người phụ nữ có chồng, khi nghĩ ựến chồng mà Ộmuốn chết ngayỢ là người phụ nữ không có hạnh phúc Mị không có hạnh phúc Mị ựang khao khát hạnh phúc Nhất là khi Mị lại nghe thấy tiếng sáo, không còn là tiếng sáo Ộrủ bạn ựi chơiỢ mà là tiếng sáo Ộgọi bạn yêuỢ Nó không lấp
ló Ộngoài ựầu núiỢ mà nó Ộlửng lơ bay ngoài ựườngỢ, như mời gọi, như quyến rũ Tiếng sáo yêu ở gần, gần lắm ! Nhưng hạnh phúc của Mị thì lại quá xa vời, ựã chìm vào quá khứ, ựã mất với thời gian
Trong lúc Mị ựang ựắm mình theo tiếng sáo thì A Sử về Mị không nói, nhưng có lẽ sự xuất hiện của A Sử ựã thổi bùng lên khát vọng tự do trong Mị Mị hành ựộng Mị Ộựến góc nhà, lấy ống
mỡ, xắn một miếng bỏ thêm vào ựĩa ựèn cho sángỢ Có lẽ, lần ựầu tiên sau bao nhiêu năm làm dâu,
Mị có ý ựịnh thắp sáng thêm căn buồng u tối của mình Người con dâu khốn khổ ấy như ựã lấy chắnh ánh sáng của niềm khát khao ham sống, khát khao hạnh phúc tình yêu vừa bừng lên trong tâm hồn mình ựể tiếp thêm ánh sáng cho ngọn ựèn le lói ở góc buồng đó cũng là hành ựộng của sự tự thức tỉnh, khát khao thắp sáng cuộc ựời mình Ngọn lửa của ựĩa ựèn làm bùng lên Ộngọn lửaỢ trong lòng
Mị Mị muốn ựi chơi, Mị cũng sắp ựi chơi Mị thừa hiểu rằng Ộchẳng năm nào A Sử cho Mị ựi chơi TếtỢ, nhưng bây giờ thì Mị Ộquấn lại tóc, với tay lấy cái váy hoaỢ ựể sửa soạn ựi chơi, bất chấp sự có mặt của A Sử Không trả lời khi A Sử hỏi, hành ựộng của Mị diễn ra ngay trước mặt A Sử như một thách thức, là sự Ộnổi loạnỢ, là ựấu tranh ựể có tự do
Nhưng khát vọng tự do của Mị vừa bùng lên ựã bị A Sử phũ phàng dập tắt Hắn ựã bắt Mị trói ựứng vào cột nhà bằng cả thúng sợi ựay, còn Ộquấn luôn tóc lên cột, làm cho Mị không cúi, không nghiêng ựầu ựược nữaỢ Trói vợ xong, A Sử tắt ựèn, ựi ra, khép cửa buồng lại Trong bóng tối,
Mị Ộnhư không biết mình ựang bị tróiỢ Mị vẫn nghe tiếng sáo Tiếng sáo ựưa Mị ựi theo những cuộc chơi, những ựám chơi Mị ựang còn sống thực trong cảnh ảo, như một kẻ mộng du đến khi vùng bước ựi, nhưng tay chân ựau không cựa ựược, Mị mới trở về với thực tại phũ phàng Mị Ộkhông nghe tiếng sáo nữaỢ, chỉ Ộnghe tiếng chân ngựa ựạp vào váchỢ, Mị Ộthổn thức nghĩ mình không bằng con ngựaỢ Tiếng Ộthổn thứcỢ của Mị cũng là tiếng Ộthổn thứcỢ của nhà văn, cũng là tiếng Ộthổn thứcỢ của người ựọc, là tiếng cảm thương cho số kiếp của một con người mà không ựược làm người
Sau ựêm mùa xuân bị trói ấy, Mị trở lại cuộc sống vô cảm Nhưng sức sống của Mị không
hề mất ựi, nó còn ựược dịp bùng lên mãnh liệt trong một ựêm ựông Ờ ựêm Mị cứu A Phủ và tự cứu mình
Trong ựêm Mị bị trói, cũng là ựêm A Sử ựi chơi và bị A Phủ ựánh bị thương A Phủ là chàng trai mồ côi, nghèo, lao ựộng giỏi, có Ộgan bướngỢ từ nhỏ đi chơi tết, ựánh A Sử, A Phủ bị bắt, bị xử kiện rồi trở thành người ở cho nhà Pá Tra để mất một con bò, A Phủ bị Pá Tra trói ựứng vào cột
Những ựêm mùa ựông trên núi cao dài và buồn, Mị chỉ còn biết sống với ngọn lửa Nơi A Phủ bị trói gần bếp lửa hằng ựêm Mị vẫn thổi lửa hơ tay A Phủ bị trói ựã mấy ựêm rồi Nhìn thấy A
Trang 7Phủ bị trói Mị Ộthản nhiênỢ, vô cảm Nếu A Phủ Ộlà cái xác chết ựứng ựấy, cũng thế thôiỢ A Phủ bị trói ựứng, A Phủ ựã khóc Khi ngọn lửa bập bùng sáng lên, Mị ựã nhìn thấy Ộmột dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má ựã xám ựen lạiỢ của A Phủ, thái ựộ của Mị ựã thay ựổi
Dòng nước mắt A Phủ là một chi tiết ỘựắtỢ, là chỗ Ộựáng nểỢ ở nhà văn Tô Hoài, nó lắ giải một cách hợp lắ sự thay ựổi của Mị Dòng nước mắt của A Phủ ựã ựưa Mị ra khỏi cõi quên ựể trở về cõi nhớ Và Mị Ộnhớ lạiỢ: ựêm năm trước, khi bị A Sử trói, cũng trói ựứng, Mị ựã nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ mà không biết làm cách nào lau ựi ựược Dòng nước mắt của
A Phủ ựã giúp Mị nhớ ra mình, xót xa cho mình ỘThương người như thể thương thânỢ, nhưng sự thương người không thể sinh ra khi sự thương mình còn chưa có đúng là từ lúc biết thương mình,
Mị mới có sự ựồng cảm với A Phủ, một người có cùng cảnh ngộ
Không dừng lại ở ựó, ý nghĩ của Mị còn ựi xa hơn, không phải cảm tắnh mà là lắ tắnh Mị nhận thấy Ộchúng nó thật ựộc ácỢ, nhận thấy nguy cơ cái chết sẽ ựến với A Phủ chỉ trong ựêm mai,
Ộchết ựau, chết ựói, chết rét, phải chếtỢ Mị lại nghĩ về mình là thân ựàn bà, ựã bị Ộtrình ma nhà nó rồi thì chỉ còn biết ựợi ngày rũ xương ở ựây thôiỢ Chuyển ý nghĩ từ mình sang A Phủ, Mị thấy
Ộngười kia việc gì mà phải chết thế A Phủ Ầ Mị phảng phất nghĩ như vậyỢ Dù ý nghĩ của Mị chỉ là
Ộphảng phấtỢ, hai tiếng ỘA PhủỢ chỉ là lần ựầu tiên rung lên như hơi thở trong lòng Mị, nhưng nó là tiếng nói của tình thương Hẳn là trong cái Ộphảng phấtỢ ấy, Mị có nghĩ ựến việc cứu A Phủ khỏi chết, nhưng Mị chưa hành ựộng Mị ựã hình dung: ựến một lúc nào, khi A Phủ trốn ựi rồi, bố con Pá Tra bảo là Mị ựã cởi trói cho A Phủ, Mị liền phải trói thay vào ựấy, Mị phải chết trên cái cọc ấy Nhưng Mị Ộkhông thấy sợỢ, Mị ựã hành ựộng: Mị lấy con dao nhỏ cắt lúa cắt nút dây mây trên người
A Phủ đến lúc gỡ ựược hết dây trói trên người A Phủ thì Mị Ộcũng hốt hoảngỢ, Mị chỉ thì thào ựược một tiếng Ộđi ngay ẦỢ rồi Mị Ộnghẹn lạiỢ Mị sợ ! đúng vậy, bởi chỉ một lát nữa thôi Mị phải trói vào cái cọc ấy, Ộphải chết trên cái cọc ấyỢ Cắt dây trói cho A Phủ, Mị ựã tự kắ tên vào bản án tử hình cho mình Nhưng Mị ựã chấp nhận thế, Mị ựã dùng tắnh mạng mình cứu mạng cho A Phủ Lòng thương người, cứu người ựã khiến Mị hành ựộng như vậy
Khi A Phủ ựi rồi thì Mị Ộựứng lặng trong bóng tốiỢ Trong giây phút Ộựứng lặngỢ ngắn ngủi
ấy Mị ựã một có một quyết ựịnh táo bạo, táo bạo hơn cả khi Mị cắt dây trói cho A Phủ: Mị Ộvụt chạy raỢ, ựuổi kịp A Phủ, cùng A Phủ trốn khỏi nhà Pá Tra, trốn khỏi Hồng Ngài
điều gì ựã khiến cho Mị hành ựộng như vậy ? Có lẽ trong giây phút Ộựứng lặng trong bóng tối ấyỢ ấy Mị ựã nghĩ rằng: chỉ vừa mới ựây A Phủ còn ựang mất tự do, còn có nguy cơ phải chết Vậy mà bây giờ A Phủ ựã có tự do Chắnh Mị là người ựem tự do cho A Phủ, sao Mị lại không ựem lại tự do cho mình ? Sự tự do của A Phủ ựã khơi lên khát vọng tự do trong Mị Khát vọng ấy bùng cháy dữ dội, khiến Mị bất chấp mọi sự ràng buộc, chẳng còn sợ hãi, hốt hoảng Chạy theo A Phủ, chẳng những Mị có tự do mà còn có hạnh phúc Thoát khỏi nhà Pá Tra, sang Phiềng Sa Mị và A Phủ
ựã thành vợ chồng, A Phủ ựã ựem lại hạnh phúc cho Mị, hay cũng chắnh là Mị ựã ựem lại hạnh phúc cho chắnh mình
Trong văn học, ta cũng từng gặp những nhân vật có ý thức vươn lên, muốn thoát khỏi
số phận ựau khổ Thúy Kiều trong ỘTruyện KiềuỢ của Nguyễn Du khi bị bán vào lầu xanh, nàng ựã
cố tìm cách thoát khỏi cuộc sống tủi nhục Nhưng khi vào lầu xanh lần thứ hai thì Thúy Kiều ựành chấp nhận số phận: ỔCũng ựành nhắm mắt ựưa chân Ờ Mặc cho con tạo xoay vần làm saoỢ Nhân vật chị Dậu trong tiểu thuyết ỘTắt ựènỢ của nhà văn Ngô Tất Tố thì ựã xô ngã tên cai lệ ựể bảo vệ chồng, khi anh Dậu ựang bị ốm mà bị bắt trói Nhưng hành ựộng của chị Dậu chỉ có tắnh tự phát, nhất thời,
Trang 8là “tức nước vỡ bờ” mà thôi Còn ở nhân vật Mị, khát vọng tự do, hạnh phúc và sự vươn lên ñể có tự
do, hạnh phúc là quá trình tự giác Nó bắt ñầu bằng ý nghĩ muốn tự tử khi mới bị bắt vào nhà Pá Tra Sau ñó, nó tồn tại và ñược nuôi dưỡng âm thầm mà mãnh liệt trong tâm hồn Mị Trong ñêm mùa xuân, sức sống ấy ñã bùng lên Tuy bị dập tắt phũ phàng nhưng ñó chính là “cuộc tập dượt” ñể trong ñêm cứu A Phủ Mị ñã thành công Hành ñộng của Mị là tất yếu theo theo qui luật tâm lí của con người
Thể hiện sức sống tiềm tàng của nhân vật Mị, nhà văn Tô Hoài ñã rất thành công trong miêu tả tâm lí nhân vật Tâm trạng và hành ñộng khá phức tạp của nhân vật Mị trong ñêm mùa
xuân, trong ñêm cứu A Phủ ñã ñược nhà văn diễn tả, lí giải một cách cụ thể, sinh ñộng, hợp lí
Những trang viết của nhà văn Tô Hoài về sức sống của nhân vật Mị khiến ta nhớ ñến nhà văn Nam Cao Nếu như Nam Cao ñã phát hiện và miêu tả bản chất lương thiện của Chí Phèo khi Chí ñã mất cả nhân hình lẫn nhân tính, thì ở ñây, nhà văn Tô Hoài ñã phát hiện và miêu tả sức sống tiềm tàng mãnh liệt trong cái dáng vẻ “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa” của nhân vật Mị Hai nhà văn tài năng có sự gặp gỡ, tương ñồng
Xây dựng nhân vật Mị với sức sống tiềm tàng mãnh liệt, nhà văn Tô Hoài ñã thể hiện rõ
tư tưởng nhân ñạo của mình Không chỉ tố cáo tội ác tàn bạo của giai cấp thống trị, cảm thông với
người lao ñộng có số phận bi thảm, mà nhà văn ñã phát hiện và khẳng ñịnh những phẩm chất tốt ñẹp của họ, ở ñây là nhân vật Mị Chẳng những thế, kết thúc tác phẩm có hậu theo lối truyền thống, nhà văn Tô Hoài ñem lại niềm tin cho con người, chỉ ra cho những người có số phận bi thảm con ñường
ñể thoát khỏi số phận ấy: hãy vùng lên ñể tự cứu mình Sức sống tiềm tàng của Mị cũng chứng tỏ một chân lí: Bạo lực không thể ñè bẹp ñược khát vọng tự do Tư tưởng nhân ñạo trong “Vợ chồng A Phủ” khác hẳn với văn học hiện thực trước Cách mạng
Tóm lại, nhân vật Mị có một với sức sống tiềm tàng mạnh mẽ Luôn có khát vọng vươn
lên trong cuộc sống và ñã ñấu tranh giành ñược tự do, hạnh phúc là một phẩm chất tốt ñẹp của Mị Nhân vật Mị ñược nhà văn Tô Hoài miêu tả và khám phá trong chiều sâu tâm hồn, trong những biến
thái phức tạp của tâm trạng Miêu tả thành công sức sống tiềm tàng của nhân vật Mị, nhà văn Tô Hoài ñã thể hiện rõ tư tưởng nhân ñạo của mình Nhân vật Mị là linh hồn của truyện ngắn “Vợ
chồng A Phủ”, khiến cho thiên truyện này, qua nửa thế kỉ, vẫn có sức hấp dẫn mạnh mẽ với người ñọc “Vợ chồng A Phủ” chắc chắn sẽ là một tác phẩm sống mãi với thời gian, và Tô Hoài thật xứng ñáng là nhà văn của Tây Bắc
*
Hi vọng rằng các em có thêm chút kinh nghiệm làm văn sau khi ñọc tài liệu này Chúc các em thành công trong câu làm văn nghị luận về truyện ngắn
Tài liệu này và một số tư liệu khác còn có trong Website: Văn học – Học văn ð/c truy