Kiến thức: - Cảm nhận giá trị nhiều mặt của cây tre trong sự gắn bó với cuộc sống của nhân dân VN, biểu tượng của dân tộc Việt.. Bài mới:Dẫn dắt: Mỗi đất nước, mỗi dân tộc đều lấy một lo
Trang 1GV: Phạm Hồng Sơn
Tiết 109
Cây tre Việt Nam
_Thép Mới_
I Mục đích yêu cầu:
1 Kiến thức:
- Cảm nhận giá trị nhiều mặt của cây tre trong sự gắn bó với cuộc sống của nhân dân VN, biểu tượng của dân tộc Việt
- Thấy được giá trị nghệ thuật đặc sắc của bài bút kí-thuyết minh đậm chất chính luận- trữ tình, dồi dào hình ảnh, sử dụng rộng rãi các biện pháp tu từ: so sánh, nhân hóa…vừa miêu tả, vừa thuật, kể
2 Kĩ năng:
- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm và sáng tạo bài văn xuôi giàu chất thơ bằng giọng đọc phù hợp
- Kĩ năng tìm và phân tích tác dụng các biện pháp nghệ thuật
3 Thái độ:
- Từ hình tượng cây tre thêm yêu quý con người và đất nước VN
- Hình thành niềm tin vào sự kế thừa, phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, tự quản bản thân
- Năng lực giao tiếp, thưởng thức văn học
II Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
- Đọc đoạn trích, soạn giáo án theo yêu cầu và đối tượng HS, chuẩn
bị bảng phụ, giáo án điện tử, tranh ảnh tre…
- GV đưa ra yêu cầu làm cho HS chuẩn bị trước:
+ Nắm được những nét cơ bản về tác giả, hoàn cảnh sáng tác + Trả lời các câu hỏi trong phần đọc hiểu SGK
+ GV kiểm tra quá trình chuẩn bị, tự học ở nhà của HS
2 Học sinh:
- Đọc tác phẩm, tư liệu tham khảo theo chỉ dẫn của GV
- Soạn bài theo yêu cầu của GV III Hoạt động dạy học trên lớp: (Khởi động)
1 Ổn định lớp:
Trang 22 Bài mới:
Dẫn dắt: Mỗi đất nước, mỗi dân tộc đều lấy một loại cây, hay một
loại hoa để làm biểu tượng cho đất nước mình VD: Nhật Bản là xứ sở của hoa anh đào, nói đến nước Nga là ta nghĩ tới cây Bạch Dương còn hoa Tuy Líp của quốc gia nào? (Hà Lan)
Với người VN,Tre là một hình ảnh quen thuộc trong nhiều sáng tác
văn thơ Đó là “bụi tre tần ngần gỡ tóc” của Trần Đăng Khoa, trong
thơ Nguyễn Duy đó là:
Tre xanh
Xanh tự bao giờ?
Chuyện ngày xưa…đã có bờ tre xanh
Và hình ảnh cây tre lại một lần nữa được tái hiện dưới ngòi bút của
Thép Mới qua bài Cây tre VN Cây tre của Thép Mới mang những vẻ đẹp, khí chất gì, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu trong bài học hôm
nay
(Hình thành kiến thức mới)
Hoạt động 1: Đọc và tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm
NL HS: NL Sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt, Đọc diễn cảm
?Trình bày hiểu biết của em về
tác giả?
(HS đã chuẩn bị trước ở nhà về
tác giả Gọi 1 HS lên trình bày)
Bổ sung:
-Tác phẩm nổi tiếng: Cây tre
VN, Điện Biên Phủ-Một danh từ
VN
? Em hãy nêu hiểu biết hoàn
cảnh sáng tác của văn bản?
Gv: 1955 đạo diễn R.Các-Men
cùng các nhà làm phim Ba Lan
đã xây dựng bộ phim “Cây tre
Phát biểu
Trả lời
Nghe, nhận xét
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
-Thép Mới(1925-1991) tên khai sinh là Hà Văn Lộc
-Quê quán: Tây Hồ, HN; sinh tại thành phố Nam Định
-Sự nghiệp : báo chí, bút kí, thuyết minh phim
2 tác phẩm:
a HCST: 1955 -Cây tre VN là lời bình cho bộ phim cùng tên của điện ảnh Ba Lan
- Bộ phim thể hiện vẻ đẹp đất nước và con người VN, ca ngợi cuộc kháng chiến chống thực
Trang 3VN” dựa theo bài kí “Cây tre
bạn đường”của Nguyễn Tuân
Bộ phim được coi là khúc tráng
ca về cây tre, về nhân dân VN
trong lao động xây dựng đất
nước và trong chiến đấu chống
giặc Thép Mới viết bài kí “Cây
tre VN”làm lời bình thuyết minh
cho bộ phim ấy Bài văn như một
cuốn phim quay chậm giúp
người đọc có cái nhìn toàn cảnh
về cây tre VN
- Vbản trong Sgk có lược bỏ 1
đoạn
-GV hướng dẫn đọc: giọng đọc
khi trầm lắng, suy tư,lúc dịu
dàng, bay bổng, lúc sôi nổi, khẩn
trương… đoạn cuối bài đọc
chậm, khỏe, ấm áp, tha thiết
-Chú ý các chú thích 2,4,7,11
? tác phẩm được viết theo thể
loại gì?
?văn bản sử dụng phương thức
biểu đạt nào?
? Theo em, văn bản có thể chia
làm mấy phần? Nêu nội dung
từng phần?
(Gọi 1 HS lên trình bày toàn bộ
về tác phẩm theo sơ đồ tư duy)
Phát biểu Trả lời Trả lời
dân Pháp của dân tộc
- Đọc và chú thích:
b.Thể loại: bút kí chính luận-thuyết minh
c PTBĐ: tự sự, kết hợp biểu cảm, miêu tả, thuyết minh
d Bố cục: 3 phần + P1: “cây tre…chí khí như người”: giới thiệu chung về cây tre trong quan hệ với nhân dân VN
+P2: “nhà thơ…của trúc, của tre”: tre gắn bó với người trên nhiều phương diện
+P3: còn lại: sức sống của tre VN
Hoạt động 2: Tìm hiểu chi tiết văn bản NLHS: Năng lực hợp tác, cảm thụ tác phẩm
Dẫn dắt: cây tre được chọn làm II Đọc- hiểu VB:
Trang 4biểu tượng cho tâm hồn, khí
phách Việt Vậy vì sao nhân dân
ta lại chọn loại cây này? Thầy và
các em sẽ tìm hiểu ngay sau đây
? MQH của tre và người được
tác giả giới thiệu qua câu văn
nào?
-GV giảng: Cái nhìn độc đáo
của Thép Mới ở đâu là coi một
loại cây như một người bạn Qua
cái nhìn ấy, cây tre không chỉ
thuộc về thế giới tự nhiên tách
biệt với con người mà nó còn
gắn bó thân thiết với con người
? Sau khi nói về mối quan hệ gắn
bó, tác giả giới thiệu những đặc
điểm gì của tre?
? Em có nhận xét gì về những từ
ngữ mà tác giả dùng để giới
thiệu về đặc điểm của tre? Qua
đó cho thấy tình cảm gì của tác
giả?
GV bình: Các em ạ, trong muôn
ngàn loài cây trên đất nước ta,
không có loài cây nào mang
được đầy đủ những nét tiêu biểu
của con người VN như cây tre
Nhìn dáng tre vươn cao khiến ta
liên tưởng tới khí phách kiên
cường của dân tộc trong công
cuộc xây và dựng đất nước Nhìn
Phát biểu
Trả lời
Trả lời
1 Giới thiệu khái quát về cây tre:
-“Cây tre là người bạn của nông dân VN, bạn thân của nhân dân VN”
Mầm non măng mọc thẳng -Vào đâu tre cũng xanh tốt -Dáng tre mộc mạc ,dẻo dai -Màu tươi nhẵn nhụi
-Trông thanh cao, giản dị, chí khí như người
-Nhân hóa: dáng tre, tre lớn lên -Từ ngữ gợi tả cao: mộc mạc, nhũn nhặn, dẻo dai, cứng cáp…
Trang 5dáng tre xanh tươi giàu sức sống
ta lại nhớ về tâm hồn bình dị,
thanh cao của con người VN
Bởi gắn bó với con người VN từ
hàng nghìn năm nay mà cây tre
đã trở thành biểu tượng cho con
người, dân tộc VN
Chuyển: Tre là biểu tượng của
con người VN bởi tre gắn bó với
người từ ngàn đời nay Mối quan
hệ gắn bó đó như thế nào, chúng
ta sẽ cùng tìm hiểu ở đoạn tiếp
theo
Dẫn dắt: Để cảm nhận về các
mối quan hệ gắn bó giữa tre và
người, chúng ta sẽ tổ chức hoạt
động theo nhóm
(Thảo luận nhóm 2 người)
Nhóm 1:đoạn “bóng tre…nắm
thóc” (Tổ 1)
? Tìm những chi tiết cho thấy sự
gắn bó giữa tre và người trong
đoạn?
?Tác giả đã sử dụng nghệ thuật
gì? Tác dụng?
Nghe
HĐ theo 5 nhóm với 4 nội dung trong 5p
Đại diện nhóm trình bày
2 Sự gắn bó của tre với người:
a) Trong lao động:
-Tre giữ gìn văn hóa: bóng tre + Âu yếm trùm lên làng xóm + Giữ gìn văn hóa dân tộc + Người dân dựng nhà, khai hoang dưới bóng tre
-Tre là cánh tay của người nông dân: cối xay tre
-Nhân hóa:tre ăn ở với người… -Điệp cấu trúc: dưới bóng tre… -Điệp từ: “bóng tre”
-> Tác dụng: Cây tre không vô tri vô giác mà như một con người, gắn bó khăng khít trong đời sống người Việt
Trang 6-GV giảng:ta đã biết tới những
“bóng tre trùm mát rượi” của Tố
Hữu, những “làng tôi xanh bóng
tre” của Văn Cao Có thể nói,
bóng tre đã gắn bó, che chở cho
biết bao lớp người, biết bao mái
nhà Việt thân thương Phải
chăng, bóng tre đã vượt lên trên
ý nghĩa thực tại của nó để trở
thành một phần của nền văn hóa
dân tộc lâu đời Từ đời này sang
đời khác, cây tre đã song hành
cùng người Việt, trao cho chúng
ta tất cả những gì mà tre có, cùng
con người Việt Nam đi qua
những năm tháng đói nghèo khổ
cực Các em hãy đọc thật chậm
câu văn “cối xay tre,nặng nề
quay, từ nghìn đời nay xay nắm
thóc”
? Em cảm nhận thế nào về câu
văn trên?
Nhóm 2:đoạn “trong mỗi…
chung thủy” (Tổ 2)
? Tre đã gắn bó với con người từ
khi sinh ra tới lúc về với đất mẹ
như thế nào? Em cảm nhận thế
nào về sự gắn bó của tre với
người ở đoạn này?
Nghe
Phát biểu
Nhóm trình bày
-Ngắt nhịp đều đặn:3/3/4/3 -Vần lưng: “ay” láy 4 lần
-Tác dụng: gợi hình dung về sự nghèo khổ, vất vả, lam lũ, nặng
nề của đời sống người nông dân VN
b) Trong Sinh hoạt:
-Thuở lọt long: chiếc nôi tre -Tuổi thơ: que chuyền đánh chắt-nguồn vui duy nhất của tuổi thơ -Tuổi trẻ:giang chẻ lạt, khăng khít như tình cảm đôi lứa -Tuổi già: chiếc điếu cày tre, hút thuốc làm vui
-Khi nhắm mắt xuôi tay:nằm trên chiếc giường tre
->Tre tận hiến với con người trong sinh hoạt hàng ngày
Trang 7-GV chốt: Từ thân tre, cành tre,
lá tre đến cả mo tre đều giúp cho
con người một cuộc sống giản dị
đầy đủ Tre bên người lúc vui
buồn, khi cực nhọc hóa thành
trăm công nghìn việc, là một
phần không thể thiếu trong đời
sống Việt
-Chuyển ý: Dân tộc VN đã trải
qua biết bao cuộc đấu tranh
Trong sự nghiệp kháng chiến
trường kì ấy, tre cũng góp một
phần công không nhỏ
-Gọi hs đọc đoạn “như tre…anh
hung chiến đấu”
Nhóm 3: đoạn “như tre…chiến
đấu” Tổ 3
?tre đã đi vào những cuộc chiến
đấu như thế nào?
GV bình giảng
Nhóm 4: đoạn :”nhạc của …của
tre” (Tổ 4-5)
? Tre gắn bó với đời sống tinh
thần qua những chi tiết nào?
Cảm nhận về nhịp điệu bài thơ?
Giải thích cho Hs:
-Sáo tre, trúc bay lưng trời: Cây
sáo gắn ở những cánh diều, bắt
Nghe
Nhóm trình bày
HS trình bày, lắng nghe
c) Trong chiến đấu
-Tre là vũ khí:gậy tre, chông tre +”Chiếc gậy tầm vông đã dựng nên thành đồng tổ quốc”
+ Sông Hồng có chông tre -Tre là đồng chí chiến đấu +giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh…
+chống lại sắt thép quân thù +hi sinh để bảo vệ người
Tre anh hung chiến đấu
d) Trong đời sống tinh thần:
-nhạc của trúc, của tre là khúc nhạc đồng quê
- Diều bay lưng trời
- sáo tre, sáo trúc vang lưng trời
- tiếng hát giữa trời của tre, trúc -> tình cảm biết ơn, gắn bó tự hào khâm phục với tre Tre là một người bạn thủy chung với
Trang 8gió trời cất thành tiếng.
-Nhạc của tre, của trúc: tiếng tre
trúc xào xạc thành tiếng hát
GV chốt: trái với giọng văn ở
đoạn trên, ở phần này nhịp điệu
trở nên nhẹ nhàng du dương như
lời ca hòa bình Nhạc của tre thổi
mát tâm hồn những người Việt
vừa tạm xếp súngđể trở về làm
người nghệ sĩ hiền hậu có thể
nói hình ảnh tre trong k/c và
trong đời sống tinh thần đã bổ
sung hoàn hiện về con người
VN: trong chiến tranh thì anh
dung, bất khuất, khi hòa bình thì
hiền hậu, chất phác Những
phẩm chất tốt đẹp của tre được
ca ngợi chính là những đức tính
tốt đẹp của con người VN
Qua đó chúng ta thấy được tình
cảm gì của Thép Mới?
Chuyển ý: trong cuộc sống ngày
nay, các em ít khi thấy sự hiện
diện của tre trúc Tuy nhiên,
không vì thế mà chúng mất đi ý
nghĩa và vị trí trong đời sống ở
phần tiếp theo của tác phẩm
Thép Mới đã khẳng định vị trí
ấy
? Các em đều không hỏi xa lạ
với hình ảnh búp măng non trên
huy hiệu Đội TNTP HCM Hình
ảnh ấy gợi em nhớ đến câu thành
ngữ nào? Em hiểu lời nhắn nhủ
ấy là gì?
GV bổ sung:
Cũng giống như măng mọc bên
HS ghi chép
HS trả lời
con người
3 Sức sống của tre VN: -Hình ảnh đặc biệt: “tre già măng mọc”
-Hình ảnh biểu tượng của thế hệ trẻ- tương lai của đất nước: sự tiếp nối của các thế hệ tạo nên truyền thống dân tộc
Trang 9những bờ tre, các em sẽ là thế hệ
nối tiếp của cha ông, của dân
tộc với vai trò và sứ mệnh ấy,
các em hãy nhận thức một cách
sâu sắc về trách nhiệm của bản
thân tiếp tục gánh vác sự nghiệp
xây dựng đất nước, đưa nước ta
sánh vai cùng năm châu như Bác
Hồ từng mong
? Trong đời sống hiện đại, Thép
Mới đã đặt ra 1 vấn đề rằng sự
phát triển của kĩ thuật sẽ thay thế
tre, nứa bằng sắt, thép Thế
nhưng cũng chính tác giả lại
khẳng định vị trí của tre trong
tương lai Vị trí đó được nhắc tới
thế nào?
? Em cảm nhận thế nào về thái
độ, tình cảm của tác giả khi viết
về tre trong tương lai?
GV chốt: dù cho kĩ thuật hiện đại
có để ao làng, tre xanh lùi dần
thì cả tác giả và chúng ta luôn tin
tưởng rằng tre vẫn mãi tỏa bóng
mát đời đời làm nên tinh hoa văn
hóa VN Ta hãy luôn vững tin
rằng:
“ Mai sau…mai sau…mai sau
Đất xanh tre mãi xanh màu tre
xanh”
(Nguyễn Duy)
? Con có tình cảm gì sau khi học
xong văn bản này?
Hs ghi chép
Hs nghe
-Tre còn mãi với dân tộc, chia ngọt sẻ bùi
-Tre xanh mãi là bóng mát, là khúc nhạc…
-> Tre luôn sát cánh cùng dân tộc
-Thái độ lạc quan, tin tưởng vào những giá trị truyền thống tốt đẹp
-Cảm thấy lòng yêu quê hương, đất nước, yêu con người VN
Hoạt động 3: Tổng kết
Trang 10? Em có cảm nhận được gì về
cây tre qua văn bản này?
? Đặc sắc nghệ thuật nào có
trong văn bản này?
Gọi HS đọc ghi nhớ
Phát biểu
Phát biểu
III Tổng kết
1 Nội dung:
-Thể hiện hình ảnh cây tre VN- người bạn thân của nhân dân VN
-Thể hiện những phẩm chất tốt đẹp của con người VN
2 Nghệ thuật -Hình ảnh chọn lọc mang tính biểu tượng
-Phép tu từ nhân hóa
- Lời văn giàu cảm xúc, nhịp điệu
Ghi nhớ/SGK/100
3 Luyện tập củng cố
* Luyện tập: Đọc diễn cảm văn bản.
* Củng cố: vẽ sơ đồ tư duy hệ thống kiến thức của bài.
Hs viết đoạn văn
5 Hoạt động tìm tòi mở rộng.
- Học bài.Đọc phần đọc thêm
- Chuẩn bị “Câu trần thuật đơn”.Đọc và trả lời câu hỏi trong sgk
