Ứng dụng kỹ thuật tiên tiến trong nhân giống dê lai và xây dựng mô hình nuôi dê thương phẩm tại tỉnh Tuyên QuangỨng dụng tiến bộ kỹ thuật tiên tiến trong sản xuất để xây dựng thành công mô hình nuôi dê lai (Boer lai x dê cái là dê cỏ địa phương) có năng suất, hiệu quả kinh tế cao và phù hợp với điều kiện chăn nuôi nông hộ tỉnh Tuyên Quang.
Trang 1THUYẾT MINH DỰ ÁN Thuộc Chương trình Nông thôn và miền núi
giai đoạn 2016 – 2025
I THÔNG TIN CHUNG VỀ DỰ ÁN
1.Tên Dự án: Ứng dụng kỹ thuật tiên tiến trong nhân giống dê lai và xây dựng
mô hình nuôi dê thương phẩm tại tỉnh Tuyên Quang
2 Mã số:
1 3 Cấp quản lý: - Bộ Khoa học và Công nghệ:
- Ủy quyền cho địa phương quản lý:
4 Thời gian thực hiện: 36 tháng từ tháng 10/2020 – 9/2023
5 Dự kiến kinh phí thực hiện: 5.000 triệu đồng
Trongđó:
- Ngân sách Trung ương: 2.580 triệu đồng;
- Ngân sách địa phương:
- Nguồn khác: 2.420triệuđồng
Phương thức khoán chi:
- Khoán chi đến sản phẩm cuối cùng:
- Khoán chi từng phần:
6 Tổ chức chủ trì dự án:
- Tên tổ chức: Công ty TNHH một thành viên nông nghiệp Minh Huy
- Địa chỉ: Thôn Quyết Thắng, xã Lâm Xuyên, huyện Sơn Dương tỉnhTuyên Quang
- Điện thoại: 0965 329 220
7 Chủ nhiệm dự án:
- Họ và tên: Nguyễn Ngọc Giang - Sinh ngày 20/02/1984
- Học hàm, học vị: Đại học, chuyên ngành thú y
- Năm tốt nghiệp Đại học: 2015
- Địa chỉ thường trú: Xã Sơn Dương – H Lâm Thao – Phú Thọ
9.1 Điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội tỉnh Tuyên Quang
Tuyên Quang cách thủ đô Hà Nội 140km về phía Bắc, phía Đông giáp tỉnhBắc Kạn, Thái Nguyên; phía Tây giáp tỉnh Yên Bái; phía Nam giáp tỉnh PhúThọ, Vĩnh Phúc; phía Bắc giáp tỉnh Hà Giang, Cao Bằng
Trang 2Ðịa hình tỉnh bao gồm vùng núi cao chiếm khoảng 50% diện tích toàn tỉnhgồm toàn bộ huyện Na Hang, Lâm Bình, 06 xã vùng cao của huyện Chiêm Hóa(Phúc Sơn, Minh Quang, Phú Bình, Bình Phú, Yên Lập, Kiên Đài) và 02 xãvùng cao của huyện Hàm Yên (Phù Lưu, Yên Lâm); vùng núi thấp và trung duchiếm khoảng 50% diện tích của tỉnh, bao gồm các xã còn lại của 02 huyệnChiêm Hóa, Hàm Yên và các huyện Yên Sơn, Sơn Dương, thành phố TuyênQuang Ðiểm cao nhất là đỉnh núi Cham Chu (Hàm Yên) có độ cao 1.587m sovới mực nước biển.
Đường giao thông quan trọng trên địa bàn tỉnh là quốc lộ 2 từ Vĩnh Phúc,Phú Thọ, Tuyên Quang, Hà Giang đoạn qua địa bàn tỉnh dài 90km; quốc lộ 37
từ Thái Nguyên qua huyện Sơn Dương, Yên Sơn đi Yên Bái; quốc lộ 2C từVĩnh Phúc đi Tuyên Quang đến trung tâm huyện Na Hang; quốc lộ 279 từ BắcKạn qua Tuyên Quang đi Hà Giang Hệ thống sông ngòi của tỉnh bao gồm 500sông suối lớn nhỏ chảy qua Các sông chính như: Sông Lô, sông Gâm, sôngNăng (sông Ngang) sông Phó Ðáy
* Khí hậu
- Nhiệt độ trung bình hằng năm 220C - 240C
- Nhiệt độ cao nhất trung bình 330C - 350C
- Nhiệt độ thấp nhất trung bình từ 120C - 130C
- Lượng mưa trung bình hằng năm từ 1.500 - 1.700mm
Mang đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu ảnh hưởng của khí hậulục địa Bắc Á Trung Hoa có 2 mùa rõ rệt: Mùa đông lạnh - khô hạn và mùa hènóng ẩm mưa nhiều; mưa bão tập trung từ tháng 5 đến tháng 8; tháng lạnh nhất
là tháng 11 và 12 (âm lịch)
* Diện tích tự nhiên: 5.867,90km2
* Dân số: 760.289 người (theo thống kê năm 2015)
Tình hình kinh tế: Năm 2018, là năm bản lề thực hiện Kế hoạch phát triểnkinh tế - xã hội 5 năm 2016 - 2020 theo Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốclần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh TuyênQuang lần thứ XVI nhiệm kỳ 2015 - 2020 Và cũng là năm tiến hành đánh giágiữa nhiệm kỳ việc thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh diễn ratrong bối cảnh nền kinh tế nước ta đã có dấu hiệu khởi sắc, duy trì đà tăngtrưởng cao, kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát được kiểm soát dưới mục tiêu Sảnxuất nông nghiệp, thủy sản đạt khá, chăn nuôi lợn từng bước phục hồi Côngnghiệp chế biến, chế tạo vẫn đảm bảo vai trò là động lực tăng trưởng của nềnkinh tế Triển vọng kinh tế trong nước lạc quan, kế thừa và tiếp tục phát huynhững kết quả đạt được của năm 2017 đã mở ra thời cơ tạo nên bước đột phá
Trang 3mới; bên cạnh những thuận lợi vẫn còn có những khó khăn như: tình hình thờitiết diễn biến ngày càng phức tạp, tình hình thiên tai bão lũ xảy ra thườngxuyên, liên tục đã làm ảnh hưởng đến sản xuất nông lâm nghiệp và đời sốngnhân dân trong tỉnh Tuy nhiên, dưới sự chỉ đạo sát sao của Tỉnh uỷ, Hội đồngnhân dân tỉnh, sự điều hành quyết liệt, tập trung linh hoạt của Uỷ ban nhân dântỉnh, sự nỗ lực cố gắng của các cấp, các ngành, các thành phần kinh tế; đẩymạnh cải cách hành chính, tập trung tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy sản xuất kinhdoanh; tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh có bước phát triển, nhiều chỉ tiêu tăngkhá so với năm 2017; nông lâm nghiệp tiếp tục chuyển dịch theo hướng sảnxuất hàng hóa; các dịch vụ phát triển ổn định; hệ thống kết cấu hạ tầng tiếp tụcđược chú trọng đầu tư; giáo dục, y tế, thực hiện chính sách xã hội có nhiều tiến
bộ, nhất là công tác chăm lo cho người nghèo, đồng bào ở vùng sâu, vùng xa,vùng dân tộc thiểu số; an sinh xã hội, quốc phòng - an ninh được đảm bảo, đờisống nhân dân ổn định Một số kết quả về nông nghiệp về cây trồng chính vàchăn nuôi đạt được cụ thể như sau:
- Một số cây trồng chính:
Về diện tích gieo trồng Diện tích gieo trồng các loại cây hàng năm cả năm
2018 sơ bộ toàn tỉnh gieo trồng được 96.438,09 ha, giảm 2,98% (giảm 2.964,53ha) so với cả năm 2017
Cây lúa diện tích gieo trồng 44.793,74 ha, đạt 102,18% kế hoạch, giảm0,82% (giảm 371,03 ha) so với cả năm 2017 Năng suất đạt 58,54 tạ/ha, đạt98,72% kế hoạch, tăng 0,57% (tăng 0,33 tạ/ha) so với cả năm 2017
Cây ngô Diện tích trồng được 17.529,01 ha, đạt 110,24% kế hoạch, giảm6,12% (giảm 1.080,28 ha) so với cả năm 2017 Năng suất đạt 44,40 tạ/ha, đạt93,88% kế hoạch, tăng 1,25% (tăng 0,55 tạ/ha) so với cả năm 2017
Cây lấy củ có chất bột diện tích gieo trồng đạt 6.881 ha, giảm 8,8% (giảm663,59 ha) so với cả năm 2017 Khoai lang đạt 62,52 tạ/ha, tăng 0,36% (tăng0,22 tạ/ha) so với cả năm 2017; sắn đạt 133,77 tạ/ha, tăng 1,08% (tăng 1,43tạ/ha); khoai sọ đạt 64,94 tạ/ha, giảm 0,46% (giảm 0,3 tạ/ha); dong giềng đạt82,8 tạ/ha, giảm 1,51% (giảm 1,27 tạ/ha); cây lấy củ có chất bột khác đạt 78,08tạ/ha, giảm 3,53% (giảm 2,86 tạ/ha)
Diện tích trồng mía được 8.470,63ha, đạt 82,38% kế hoạch, giảm 18,40%(giảm 1.910,15ha) so với cả năm 2017 Năng suất đạt 628,89 tạ/ha, đạt 90,35%
kế hoạch, tăng 1,47% (tăng 9,13 tạ/ha) so với cả năm 2017
Cây có hạt chứa dầu Diện tích gieo trồng đạt 4.985,73ha, giảm 2,09%(giảm 106,17ha) so với cả năm 2017 Trong đó: Cây đậu tương 635,37ha, giảm19,47% (giảm 153,59 ha); cây lạc 4.341,48ha, tăng 1,11% (tăng 47,61ha)
Trang 4Năng suất cây đậu tương đạt 19,01 tạ/ha, tăng 2,77% (tăng 0,51 tạ/ha) so với cảnăm 2017; cây lạc đạt 28,91 tạ/ha, tăng 1,53% (tăng 0,44 tạ/ha).
Cây rau, đậu, hoa, cây cảnh các loại Diện tích gieo trồng được 8.136,71
ha, tăng 6,95% (tăng 528,91 ha) so với cả năm 2017 Năng suất rau các loại đạt64.378,16 tấn, tăng 6,80% (tăng 4.098,07 tấn) so với cả năm 2017; đậu các loạiđạt 528,80 tấn, tăng 14,58% (tăng 67,30 tấn)
- Về chăn nuôi
Đàn trâu: Tổng đàn năm 2018 là 103.573 con, giảm 6,54% (giảm 7.073
con) so với cùng kỳ năm 2017
Đàn bò: Tổng đàn năm 2018 là 35.197 con, tăng 5,2% (tăng 1.741 con) so
với cùng kỳ năm 2017 Trong đó: Bò lai 16.991 con, bò sữa 3.641con, bò cái sữa2.687 con
Đàn lợn: Tổng đàn năm 2018 là 603.027 con, tăng 3,2% (tăng 18.691 con)
so với cùng kỳ năm 2017
Đàn gia cầm: Tổng đàn năm 2018 là 6.004,69 nghìn con, tăng 4,09%
(tăng 236,18 nghìn con) so với cùng kỳ năm 2017
Tóm lại:Tuyên Quang nằm ở vị trí đắc địa, có hệ thống giao thông đường
bộ, đường sông, là cầu nối giao lưu kinh tế - văn hoá - khoa học kỹ thuật giữacác tỉnh đồng bằng Bắc Bộ với các tỉnh miền núi Tây Bắc, là nơi trung chuyểnhàng hóa thiết yếu của các tỉnh miền núi phía Bắc
Tuyên Quang là tỉnh có tiềm năng rất lớn về phát triển chăn nuôi dê Địa hìnhhầu hết là đồi núi thấp, độ dốc không quá lớn rất phù hợp với việc nuôi thả dê
9.2 Tình hình phát triển chăn nuôi dê
9.2.1 Tình hình phát triển chăn nuôi dê trên thế giới
Bảng 1 Số lượng dê trên thế giới (ĐVT: con) Năm 2013 Năm 2014 Năm 2015 Năm 2016 Năm 2017
Thế giới 954.390.476 966.516.342 1.000.176.670 1.025.234.489 1.034.065.385 Châu Á 529,091,600 534,682,517 540.689.533 551.868.114 551.274.621 Châu Âu 17.262.152 17.060.801 16.925.343 18.140.681 19.290.067 Châu Mỹ 35.582.996 35.504.936 37.144.751 37.245.457 37.063.591 Châu Phi 368.823.751 375.600.718 401.742.325 414.217.852 422.738.294 Châu Úc 3.629.977 3.667.370 3.674.718 3.762.385 3.698.812
(Nguồn: FAOSTAT; http://www.fao.org/faostat/en/#data/QA tải tháng 7/2019)
Tài liệu trên cho thấy, số lượng dê của thế giới tăng dần qua các năm vàđến năm 2017 đạt 1.034.065.358 con Trong đó đàn dê tập trung chủ yếu ở cácnước đang phát triển với số lượng 1.031.076.506 con (chiếm 99,71% so với cácnước phát triển) và được nuôi nhiều ở châu Á, có tới 551.274,621 con (chiếm53,31% tổng đàn dê của thế giới) Tiếp theo là châu Phi có 422,738,294 con
Trang 5(chiếm 42,81% tổng đàn) Châu Mỹ và Caribe có số lượng dê đứng thứ 3(37,063,591 con - chiếm 3,58% tổng đàn dê thế giới) Số liệu ở bảng trên cũngcho thấy, chăn nuôi dê tập trung chủ yếu ở các nước đang phát triển ở các nướcphát triển, mặc dù có số lượng dê ít hơn nhưng chăn nuôi với quy mô đàn lớnhơn, sử dụng phương thức chăn nuôi tiên tiến với mục đích lấy sữa và làm phomát, do đó có hiệu quả kinh tế cao.
9.2.2 Tình hình chăn nuôi dê ở Việt Nam và Tuyên Quang
9.2.2.1 Tình hình chăn nuôi dê ở Việt Nam
Bảng 2 Số lượng dê ở Việt Nam phân theo khu vực
Khu vực Năm 2013 Năm 2014 Năm 2015 Năm 2016 Năm 2017 Năm 2018
Trung du & Miền
núi phía bắc 594.243 672.539 736.650 848.464 945.296 881.321Đồng bằng sông
Hồng 65.696 72.383 79.089 66.531 104.599 106.858Bắc Trung bộ và
DH miền Trung 292.614 393.017 433.957 495.793 623.501 659.518Tây Nguyên 92.410 100.760 117.137 134.094 153.074 201.207Đông Nam Bộ 177.700 208.529 231.449 309.843 357.715 413.616Tây Nam Bộ 111.665 153.047 179.362 344.168 402.283 421.422
Tổng số 1.334.328 1.600.275 1.777.662 2.198.893 2.586.468 2.683.942
Nguồn: Cục thống kê Việt Nam năm 2013; 2014; 2015; 2016; 2017; và 2018)
Từ số liệu trên, nhận thấy số lượng dê từ 2013 đến năm 2018 tăng trưởngrất tốt, luôn luôn vượt hai con số Đối với dê, tăng trưởng năm 2014 so với năm
2013 là 19,93%; năm 2015 so với năm 2014 là 11,9 %; năm 2017 so với năm
2016 là 26,49%; năm 2018 so với năm 2017 là 3,8 % Sau 5 năm, tổng đàn dêcủa cả nước tăng lên 2 lần và ngày càng được quan tâm đầu tư phát triển cả
về số lượng và chất lượng Phát triển đàn dê tập trung chủ yếu ở những khuvực có diện tích rừng đồi, bãi chăn thả tự nhiên nhiều
Phân bố đàn dê theo vùng sinh thái (Bảng 2): Sự phân bố đàn dê khôngđồng đều giữa các vùng sinh thái khác nhau ở nước ta Do điều kiện tự nhiênphù hợp nên đàn dê được nuôi tập trung nhiều nhất ở các tỉnh trung du vàmiền núi phía Bắc (881.321 con), tiếp đến là khu vực Bắc Trung bộ và Duyên hải miền Trung (659.518 con), thấp nhất là khu vực Tây Nguyên (201.207 con).Trong các tỉnh khu vực trung du và miền núi phía Bắc, tỉnh Tuyên Quang có
số lượng dê đứng thứ 4 sau tỉnh Sơn La, Hà Giang, Điện Biên
Phương thức chăn nuôi: đàn dê chủ yếu được nuôi trong các nông hộvới quy mô 5 - 20 con, một số hộ có quy mô 30 – 50 con và một số ít nông
Trang 6trại có quy mô 60 - 150 con, tập trung ở các vùng trung du, miền núi các tỉnhĐông Bắc, Đông Nam Bộ, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên Chăn nuôi dê sinhsản, dê sữa, dê thịt qui mô trang trại lớn (trên 100 con) được hình thành vàphát triển ở nhiều địa phương Tập trung nhiều nhất là Hà Giang có 215trang trại, Nghệ An 186, Gia Lai 285, Tiền Giang 165 trang trại Với điềukiện sinh thái và điều kiện chăn nuôi của nước ta có nhiều thuận lợi cho pháttriển nuôi dê mô hình nông trại, trang trại hướng thịt - sữa.
Thông qua các chương trình, dự án nghiên cứu, ứng dụng, đầu tư,khuyến khích phát triển chăn nuôi gia súc nhai lại nhỏ (dê, cừu), trình độ kỹthuật chăn nuôi của người nông dân đã từng bước được nâng lên Phươngthức chăn nuôi quảng canh chăn thả hoàn toàn dựa vào thức ăn thiên nhiêndần được thay thế bằng chăn nuôi bán chăn thả, tận dụng sản phẩm phụ củanông nghiệp, có đầu tư cao hơn ở một số vùng, một số nông hộ, nông trại.Tuy nhiên, con số trên 70% tổng đàn dê được nuôi theo phương thức chănthả hoàn toàn vẫn còn quá nhiều so với nhu cầu cải tiến phương thức chănnuôi để nâng cao hiệu quả kinh tế Bước đầu đã hình thành các mô hình,nông trại, trang trại nuôi dê thâm canh, chú trọng giai đoạn vỗ béo dê thịt,hoặc dê sinh sản cung cấp con giống hậu bị ở các tỉnh Đồng Nai, BìnhDương, Ninh Thuận, Bình Thuận, Hà Giang, Tiền Giang,… góp phầnchuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, xóa đói giảm nghèo, cải thiện đời sốngcủa nông dân
9.2.2.2 Tình hình chăn nuôi dê ở Tuyên Quang
Bảng 3 Số lượng dê ở Tuyên Quang Chỉ tiêu Năm 2013 Năm 2014 Năm 2015 Năm 2016 Năm 2017 Năm 2018
Số lượng dê (con) 20.809 27.717 30.340 50.528 55.748 56.944
Tỷ lệ tăng năm sau so
Số lượng dê Tỉnh Tuyên Quang từ giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2018tăng trưởng rất nhanh, tăng 73,6% sau 5 năm So sánh tỷ lệ tăng năm sau so vớinăm trước thấy rằng tỷ lệ tăng cao nhất năm 2016 so với năm 2015 là 66,5% dothời gian này chăn nuôi dê được giá người chăn nuôi tăng đàn ồ ạt dẫn đến đàn
dê tăng trưởng nhanh chóng
Tuy nhiên, từ năm 2017 so với năm 2016 là 10,3%; năm 2018 so với năm
2017 là 2,1%) Tỷ lệ tăng rất thấp do thời gian này dê giống và dê thịt trên thịtrường được giá và tăng cao người chăn nuôi vì lợi nhuận nên đã bán hết
Trang 7không chú trọng duy trì ổn định và phát triển tổng đàn vì vậy thời gian này tỷ lệtăng đàn rất thấp
Tuyên Quang là tỉnh có địa hình đa dạng với nhiều loại hình như đồi,đất đai rộng và nguồn thức ăn phong phú , trong đó diện tích núi, đồi, rừngchiếm khá nhiều là điều kiện thuận lợi, phù hợp để đàn dê sinh trưởng vàphát triển Phát huy lợi thế sẵn có, chăn nuôi dê đã trở thành thế mạnh,truyền thống của nhiều địa phương trong tỉnh Kết quả là chăn nuôi dê đãmang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân, góp phần quan trọng vàoviệc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xây dựng nền nông nghiệp theo hướng sảnxuất hàng hoá Cụ thể là chăn nuôi dê của Tuyên Quang trong nhưng năm qua
đã phát triển liên tục về số lượng so với các tỉnh khác trong khu vực Xếp hạngcủa tổng số lượng dê tỉnh Tuyên Quang từ năm 2013 đến 2018 trong khu vựctrung du và miền núi phía Bắc (gồm 14 tỉnh) đã tăng hạng từ thứ 7 (năm2013) lên thứ 6 (năm 2017) và thứ 4 (năm 2108) Cụ thể: Năm 2013, Trongcác tỉnh khu vực trung du và miền núi phía Bắc, tỉnh Tuyên Quang có sốlượng dê đứng thứ 7 sau tỉnh Sơn La, Hà Giang, Lào Cai, Lạng Sơn, Điện Biên,Hoà Bình Năm 2017, Trong các tỉnh khu vực trung du và miền núi phía Bắc,tỉnh Tuyên Quang có số lượng dê đứng thứ 6 sau tỉnh Hà Giang, Sơn La, LàoCai, Điện Biên, Lạng Sơn Nhưng năm 2018, tổng số lượng dê của tỉnh đã đứnglên thứ 4 khu vực, chỉ sau tỉnh Sơn La, Hà Giang và Điện Biên
Mặc dù tổng đàn dê của tỉnh Quang đã tăng liên tục trong những nămqua nhưng cơ cấu giống của tỉnh chủ yếu là dê cỏ tầm vóc nhỏ, năng suấtthấp tỷ lệ đồng huyết cao do đàn dê của địa phương từ trước đến nay đều docác hộ chăn nuôi tự phát, nuôi thả tự nhiên nên xẩy ra phối giống tự do gâyđồng huyết cao, tự cung tự cấp giống và tự tiêu thụ sản phẩm Vì vậy, ngườinuôi dê đã gặp không ít khó khăn, thách thức Trước hết là khó khăn về bãichăn thả Đàn dê muốn phát triển, chất lượng thịt tốt phải được chăn thả tựnhiên ở những vùng đồi, núi rộng, có nhiều cây cỏ làm thức ăn nhưng phảiđược quản lý tốt Thế nhưng hiện nay, đồi núi tự nhiên để chăn thả dê đã bịthu hẹp dần do diện tích đồi rừng đã được giao khoán cho các hộ dân quản
lý, một số đã được đưa vào phục vụ các khu du lịch sinh thái Mặt khác, vìđiều kiện môi trường khắc nghiệt như mưa nắng, bãi chăn thả xa nhà, thunhập thấp hơn so với làm những công việc khác, do vậy nhiều lao động chưahào hứng với nghề nuôi dê Chính điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến việcđầu tư phát triển quy mô đàn Thông thường, mỗi hộ chỉ nuôi thả từ 15-20con, những hộ nuôi từ 50-70 con rất ít
Trang 8Để duy trì và mở rộng đàn dê, các cấp, các ngành trong tỉnh cần phải nỗlực tháo gỡ khó khăn, tìm ra những giải pháp phù hợp cho các hộ nuôi dê.Vấn đề đặt ra đó là cần có cơ chế đầu tư kinh phí như hỗ trợ, tạo điều kiệncho vay vốn, tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, cung cấp giống, hướng dẫn quycách làm chuồng trại, vận động nhân dân ở những vùng có lợi thế tăng quy
mô đàn, số lượng con nuôi, có như thế mới có thể đáp ứng nhu cầu cung cấpthịt thương phẩm trước mắt và lâu dài cho thị trường
Ngoài việc bảo tồn và phát triển đàn dê địa phương cần phải có sự cảitạo để đàn dê phát triển theo hướng hướng thịt một cách hiệu quả, mang lạinguồn thu nhập đáng kể, đưa những giống con nuôi có giá trị, năng suất vàchất lượng vào chăn thả Các địa phương cần bố trí quy hoạch các bãi chănthả, vùng phát triển đàn dê; tích cực tuyên truyền về hiệu quả của việc nuôi
dê và vận động, khuyến khích các hộ được giao quản lý đồi rừng kết hợp vớichăn thả dê
9.3 Tính cần thiết của việc thực hiện dự án
Tuyên Quang là một tỉnh có tổng đàn dê lớn theo thống kê năm 2017 toàntỉnh là 56.944 con tỷ lệ tăng sau 5 năm từ năm 2013 là 73,6% Là địa phương
có diện tích cây công nghiệp và cây nông nghiệp lớn (ngô, mía, sắn), cùng vớiđất đai rất phù hợp việc phát triển trồng một số loại cỏ có năng suất cao làmthức ăn cho gia súc (VA06, cỏ Ghine, Chè Đại) Có thể thấy việc ứng dụngcông nghệ trong xây dựng mô hình phát triển đàn dê tận dụng nguồn lực sẵn cótại địa phương là cần thiết để tăng năng suất, chất lượng, hạ giá thành sản xuấtchăn dê, tạo tiền lệ cho bước đột phá cải tiến phương thức chăn nuôi dê thịttheo hướng tổ chức liên minh các hộ chăn nuôi theo chuổi giá trị Từ đó thúcđẩy nền chăn nuôi dê thịt của tỉnh phát triển bền vững, góp phần thực hiện tái
cơ cấu và nâng cao giá trị gia tăng ngành nông nghiệp, xóa đói giảm nghèo,phát triển nông thôn mới trên địa bàn tỉnh
Sơn Dương là một huyện miền núi nằm ở phía Nam của tỉnh TuyênQuang, cách trung tâm thành phố Tuyên Quang 30km về phía Đông Nam cáchThủ đô Thành phố Hà Nội 104 km và cách Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài
78 km theo hướng Quốc lộ 2C và đường Cao tốc 05 Nội Bài- Lào Cai qua cáchuyện Lập Thạch, Tam Đảo, thị xã Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc; phía Nam, ĐôngNam giáp huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên và Trung tâm thành phố TháiNguyên khoảng 60 km theo hướng Quốc lộ 37 Tuyên Quang- Thái Nguyên;phía Tây Nam cách Trung tâm huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ 44 km theohướng Quốc lộ 2C sang Quốc lộ 2; phía Tây Bắc giáp huyện Yên Sơn và thànhphố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang; phía Đông giáp huyện Định Hoá, cách
Trang 9khu di tích lịch sử ATK Định Hóa khoảng 29 km theo Quốc lộ 2C Sơn Tân Trào
Dương-Tổng diện tích tự nhiên của huyện là 78.795,2 ha; trong đó: Đất Nôngnghiệp 69.206,4 ha, chiếm 87,83% tổng diện tích tự nhiên; đất phi nông nghiệp9.169,9 ha, chiếm 11,64% tổng diện tích tự nhiên; đất chưa sử dụng 418,89 ha,chiếm 0,53% tổng diện tích tự nhiên Khí hậu chia thành 2 mùa rõ rệt, mùađông hanh khô, mùa hè nóng ẩm mưa nhiều; nhiệt độ trung bình hàng năm từ
22 – 24oC (cao nhất từ 33 – 35oC, thấp nhất từ 12 - 13oC); lượng mưa bìnhquân hàng năm 1.500mm - 1.800mm; huyện có hai sông lớn chảy qua, bao gồmsông Lô (chảy qua địa phận 11 xã của huyện Sơn Dương, với chiều dài 33km),sông Phó Đáy (chảy qua địa phận 10 xã của huyện, với chiều dài 50km), hệthống suối, khe, lạch tạo nguồn nước phong phú Đất đai của huyện Sơn Dươngkhá đa dạng về nhóm và loại (đất phù sa, đất dốc tụ, đất đỏ vàng, vàng đỏ, đấtmùn vàng đỏ trên núi cao ) đã tạo ra nhiều vùng sinh thái nông- lâm nghiệpthích hợp cho việc trồng các loại cây như mía, chè, cây nguyên liệu giấy, cácloại cây ăn quả, chăn nuôi gia súc, gia cầm và phát triển nông nghiệp sạch;
Về sản xuất nông lâm nghiệp: Huyện đang tập trung cơ cấu, tổ chức lạisản xuất theo hướng tập trung, chuyên canh, chú trọng đổi mới phương thứccanh tác, thâm canh tăng năng suất cây trồng; Thực hiện quy hoạch ổn địnhvùng nguyên liệu mía (trên 3.700 ha), chè (trên 1.500 ha), cây nguyên liệu giấy(rừng trồng 35.000 ha), thức ăn chăn nuôi gia súc đảm bảo phù hợp; tập trungphát triển sản xuất nông lâm nghiệp theo chuỗi giá trị, chất lượng cao, gia tănggiá trị sản phẩm và thu nhập, tập trung các loại cây trồng, vật nuôi chủ lực như:cây mía, cây chè, cây nguyên liệu giấy, con lợn, bò thịt, bò sữa, dê Toànhuyện hiện có 214 trang trại lớn nhỏ và 42 Hợp tác xã đang hoạt động Hiện tạihuyện đang khuyến khích phát triển các hợp tác xã kiểu mới, xây dựng cánhđồng lớn để ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất; xây dựng thương hiệu chocác sản phẩm chủ lực của huyện; hỗ trợ phát triển các trang trại chăn nuôi,trồng trọt theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP ;
Hiện nay, chăn nuôi dê của tỉnh Tuyên Quang nói chung và huyện SơnDương nói riêng chủ yếu theo phương thức quảng canh, sử dụng thức ăn từchăn thả tự nhiên Rất ít hộ dân nuôi theo hình thức bán thâm canh, vừa tậndụng thức ăn tự nhiên vừa trồng cỏ để cung cấp thêm cho dê Giống đượcngười dân sử dụng chủ yếu là giống dê cỏ với ưu điểm là sinh sản tốt, thíchnghi với điều kiện thời tiết, khí hậu địa phương nhưng có tầm vóc nhỏ, tăngkhối lượng chậm, năng suất thịt thấp Việc duy trì và phát triển và nâng caochất lượng đàn dê của tỉnh là hết sức cần thiết
Trang 10Dê Cỏ tại Tuyên Quang hiện nay có hạn chế là tầm vóc nhỏ, sản lượng thịtthấp hơn một số giống dê lai khác Đây là những hạn chế cần cải tạo để nângcao sức sản xuất thịt của đàn dê địa phương
Dê Boer là giống dê chuyên dụng nuôi lấy thịt, có nguồn gốc từ châu Phinhập vào nước ta với mục đích làm con giống để cải thiện thể vóc của giống dênội Dê Boer lai được tạo giống từ giống dê Boer x Dê Barbari Ấn Độ hoặc dêBách Thảo với đặc điểm nổi bật là lớn nhanh và cho sản lượng thịt nhiều hơncác loại dê thông thường Chính vì vậy, sử dụng tác động của khoa học kỹ thuậttrong chọn lọc nhân giống dê, nâng cao năng suất, chất lượng thịt của dê địaphương là cần thiết đảm bảo tính thời sự, tính khoa học đáp ứng được nhu cầucấp thiết cho sản xuất hiện nay Bằng phương pháp sử dụng đực giống đã quachọn lọc, áp dụng công tác quản lý giống tiên tiến, nuôi dưỡng đầy đủ để tạo rasản phẩm con lai có tiềm năng di truyền tốt đáp ứng cho người chăn nuôi
Phát triển đàn dê địa phương là hướng đi mà tỉnh Tuyên Quang cần xácđịnh có tầm quan trọng trong việc tạo ra khối lượng sản phẩm hàng hoá lớn,tạo công ăn việc làm nhằm thu hút được lực lượng lao động ở nông thôn,góp phần vào công cuộc xoá đói giảm nghèo tại địa phương Để thành côngtrong phát triển đàn dê ở Tuyên Quang, cần đánh giá nhận xét một cách khoahọc, chính xác và hoàn thiện quy trình nhân giống, nuôi dê lai phù hợp với điềukiện tự nhiên của tỉnh Nắm bắt được nhu cầu của địa phương, đồng thời hiệntại trên toàn tỉnh Tuyên Quang chưa có đơn vị nào đầu tư thực hiện dự án ứngdụng quy trình kỹ thuật tiên tiến trong nhân giống dê lai và xây dựng mô hìnhnuôi dê thương phẩm mà chỉ có một số người dân đã nuôi theo kinh nghiệmtruyền thống, chưa được tiếp thu công nghệ mới, vì vậy việc đầu tư thực hiện
dự án ứng dụng quy trình kỹ thuật tiên tiến trong nhân giống dê lai để cải tạođàn dê địa phương là rất cần thiết Nó vừa có ý nghĩa thực tiễn, vừa có ý nghĩakhoa học và là rất phù hợp với mục tiêu của Chương trình Nông thôn miền núiđồng thời cũng phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế xã hội của tỉnh tỉnh
Việc triển khai dự án “ Ứng dụng kỹ thuật tiên tiến trong nhân giống dê lai
và xây dựng mô hình nuôi dê thương phẩm tại tỉnh Tuyên Quang” có ý nghĩa
lớn nhằm tạo công ăn việc làm, bảo vệ sức khỏe, tăng thu nhập cho người chăn
nuôi Đặc biệt tạo mô hình sản xuất, cung cấp giống và chuyển giao công nghệxây dựng mô hình nhân giống và chăn nuôi dê thương phẩm theo phương thứcchăn nuôi an toàn quy mô trang trại làm mô hình mẫu để phổ biến, nhân rộngtại địa phương
Trang 11- Thông tư liên tịch số 27/2015/TTLT- BKHCN -BTC ngày 30 tháng 12năm 2015 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ trưởng Bộ Tài chínhQuy định khoán chi thực hiện nhiệm vụ KH&CN sử dụng ngân sách nhà nước;
- Thông tư số 07/2016/TT-BKHCN ngày 22 tháng 4 năm 2016 của BộKhoa học và Công nghệ Quy định quản lý Chương trình hỗ trợ ứng dụng,chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hộinông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2025;
- Thông tư số 348/2016/TT-BTC ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Bộ Tàichính Quy định quản lý tài chính thực hiện Chương trình hỗ trợ ứng dụng,chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hộinông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016 - 2025
- Thông tư số 40/2017/TT-BTC ngày 28 tháng 4 năm 2017 của Bộ tàiChính Quy định chế độ công tác phí, chế độ chi hội nghị
- Thông tư số 139/2010/TT-BTC ngày 21tháng 9 năm 2010 của Bộ TàiChính Quy định việc lập dự toán, quản lý và sử dụng kinh phí từ ngân sách nhànước dành cho công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức
- Quyết định số 224/QĐ-BKHCN ngày 15 tháng 02 năm 2017 của BộKhoa học và Công nghệ Quy định về xây dựng dự toán chi công lao động khoahọc của dự án thuộc "Chương trình hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoahọc và công nghệ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, miền núi, vùngdân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2025";
- Quyết định số 1773/QĐ-BKHCN ngày 21/6/2019 của Bộ trưởng BộKH&CN về việc phê duyệt danh mục đặt hàng các dự án thuộc Chương trìnhNông thôn miền núi do Trung ương quản lý, bắt đầu thực hiện từ năm 2020;
- Quyết định số /QĐ-BKHCN ngày 30/9/2019 của Bộ trưởng BộKH&CN về việc phê duyệt kinh phí các dự án do Trung ương quản lý thuộcChương trình Nông thôn miền núi, bắt đầu thực hiện từ năm 2020 (đợt 2)
10 Tính tiên tiến và thích hợp của công nghệ được ứng dụng, chuyển giao:
Trang 1210.1 Đặc điểm và xuất xứ của công nghệ dự kiến áp dụng
Trong phạm vi của dự án này, chúng tôi dự kiến áp dụng 8 quy trình kỹthuật phục vụ chăn nuôi dê Các quy trình kỹ thuật chăn nuôi dê đã được chọnlọc trong quá trình Trung tâm Nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây thực hiện chủ trìcác đề tài, dự án cấp Bộ, cấp Nhà nước, các dự án khuyến nông, dự án hợp tácquốc tế như:
- Nghiên cứu chọn tạo và phát triển giống dê lai sữa, thịt phù hợp với điềukiện Việt Nam từ năm 2006 - 2010
- Nghiên cứu ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật chăn nuôi dê để nâng cao hiệuquả kinh tế tăng thu nhập cho người chăn nuôi tại Bình Định dự án ADB năm
Trung tâm nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây tư vấn chuyển giao kỹ thuật, hỗtrợ công nghệ trên cơ sở kế thừa các kết quả nghiên cứu, ứng dụng từ các dự
án, đề tài Trung tâm thực hiện thành công trong thời gian qua
Dự án sẽ tư vấn, hướng dẫn thiết kế xây dựng chuồng trại, cách chọn địađiểm, xây dựng chuồng trại một cách hợp lý; định mức xây dựng chuồng trại đốivới từng loại dê; cách bố trí máng ăn, máng uống phù hợp,… từ đó sẽ đầu tư xâydựng hợp lý, phù hợp để dê sinh trưởng phát triển tốt và đem lại hiệu quả kinh tế
- Quy trình kỹ thuật chăn nuôi dê hậu bị sẽ cung cấp các kiến thức chuyênmôn về các bước chăm sóc nuôi dưỡng dê hậu bị; các biện pháp kỹ thuật đểnâng cao sức khỏe, khả năng sinh trưởng cũng như các biện pháp để tuyển chọn
dê giống trong giai đoạn hậu bị
- Quy trình kỹ thuật chọn giống, ghép đôi giao phối và tạo giống dê lai giúpngười chăn nuôi dê quản lý tốt hơn con giống của mình, nắm rõ được một sốbiện pháp tuyển chọn nhằm củng cố đặc điểm ngoại hình và bước đầu cải tiếntầm vóc của dê, cách thức quản lý ghép đôi giao phối tránh hiện tượng cậnhuyết
- Quy trình kỹ thuật chăn nuôi dê sinh sản giúp người chăn nuôi dê chămsóc được dê lai sinh sản đáp ứng nhu cầu sản xuất, nâng cao năng suất sinh sản
và giá trị sản phẩm
Trang 13- Quy trình kỹ thuật quản lý và chăm sóc dê con theo mẹ sẽ chỉ rõ hơn cácyếu tố ảnh hưởng đến khả năng sống sót và sinh trưởng của dê con theo mẹ.Quy trình này còn nêu ra một số biện pháp kỹ thuật nâng cao số lượng, chấtlượng sữa của dê mẹ và nâng cao tỉ lệ sống đến cai sữa cũng như nâng cao khốilượng cai sữa của dê con theo mẹ.
- Quy trình kỹ thuật quản lý và chăm sóc nuôi dưỡng dê thịt thương phẩm
sẽ giúp người dân một số giải pháp nâng khả năng sản xuất của dê thịt và hiệuquả chăn nuôi
- Quy trình kỹ thuật bảo quản và chế biến thức ăn cho dê giúp dự trữnguồn thức ăn cho dê, nâng cao giá trị sử dụng nguồn thức ăn tại chỗ, giảm giáthành sản xuất
- Quy trình điều trị và phòng bệnh cho dê áp dụng kết hợp đồng bộ với cácquy trình khác sẽ cải tiến và nâng cao đáng kể khả năng sản xuất của dê
- Quy trình làm trang trại tạo điều kiện tốt nhất cho hoạt động và sinhtrưởng của dê
Cơ quan chuyển giao Trung tâm nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây, ViệnChăn nuôi được thành lập năm 1978, trụ sở tại phường Xuân Khanh, thị xã SơnTây, Hà Nội là đơn vị hàng đầu Việt Nam về nghiên cứu và chuyển giao côngnghệ, quy trình kỹ thuật trên các đối tượng dê, cừu, thỏ… được Nhà nước giaocho chức năng nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, tập huấn, tham giađào tạo và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, công nghệ; hợp tác quốc tế và liên kếtliên doanh; thử nghiệm quy trình công nghệ mới; xây dựng các định mức kinh
tế kỹ thuật; tư vấn dịch vụ, sản xuất kinh doanh về giống, thức ăn, thú y, vật tư,trang thiết bị nuôi dê, cừu, thỏ… Trung tâm được Nhà nước giao cho chứcnăng nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ; nuôi giữ giống gốc dê cừu;nghiên cứu nhân thuần, lai tạo các giống dê tập huấn, tham gia đào tạo vàchuyển giao tiến bộ kỹ thuật, công nghệ; hợp tác quốc tế và liên kết liên doanh;thử nghiệm quy trình công nghệ mới; xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật; tưvấn dịch vụ, sản xuất kinh doanh về giống, thức ăn, thuốc thú y, vật tư trangthiết bị chăn nuôi dê, cừu, thỏ…Vì vậy, Trung tâm nghiên cứu dê và thỏ SơnTây có nhiều kinh nghiệm thực tế cũng như chuyên môn sâu, đây là một trongnhững yếu tố quyết định thành công của quá trình chuyển giao công nghệ, quytrình kỹ thuật…
10.2 Tính tiên tiến của công nghệ dự kiến áp dụng so với các công nghệ đang áp dụng tại địa phương
Các quy trình kỹ thuật, công nghệ này được Trung tâm nghiên cứu dê vàthỏ Sơn Tây nghiên cứu và phát triển công nghệ trên nhiều địa phương và
Trang 14nhiều vùng sinh thái Các quy trình này được nghiên cứu trong thời gian dài vàđược đúc kết tổng hợp lại thành các quy trình kỹ thuật nuôi dê tiên tiến và phùhợp với nhiều đối tượng dê.
Các quy trình, công nghệ này đã được Trung tâm nghiên cứu dê và thỏSơn Tây chuyển giao thành công ở một số địa phương, kết quả đã nâng caohiệu quả cho sản phẩm 5 – 10% và tăng hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê từ 10 –20% so với khi chưa được áp dụng chuyển giao
Một số quy trình kỹ thuật và công nghệ về quản lý chăm sóc dê cái sinhsản đã nâng cao tỉ lệ sinh sản của dê cái lên 10%, 1 cái sinh sản có thể cho 35
kg dê thịt/năm và làm tăng hiệu quả kinh tế chăn nuôi dê sinh sản lên 10%.Các quy trình kỹ thuật và công nghệ về quản lý dê đực sinh sản đã nângcao chất lượng giống và tăng hiệu quả kinh tế lên 20%
Các quy trình kỹ thuật và công nghệ về quản lý chăm sóc dê con theo mẹ
đã làm tăng tỉ lệ sống lên 90% và tăng khối lượng cai sữa lên 10%
Một số quy trình kỹ thuật và công nghệ về quản lý chăm sóc dê thịt phù hợptheo các giai đoạn thương phẩm khác nhau đã giảm chi phí thức ăn 10%, nâng caokhả năng cho thịt 10-20% và làm tăng hiệu quả chăn nuôi dê thịt lên 20%
Các quy trình kỹ thuật và công nghệ về vệ sinh dịch tễ và thú y cho dê khiđược Trung tâm nghiên cứu dê và thỏ Sơn Tây nghiên cứu ứng dụng đã giảm tỉ
lệ mắc bệnh 30-40% và giảm tỉ lệ chết 10-20% so với khi chưa ứng dụng
10.3 Tính thích hợp của công nghệ dự kiến áp dụng
Các quy trình công nghệ được Trung tâm nghiên cứu dê và thỏ Sơn Tâynghiên cứu bài bản, có tính khoa học cao và phù hợp với vùng sinh thái dự án.Các quy trình công nghệ đề xuất chuyển giao tại Tuyên Quang đã đượcthử nghiệm và chuyển giao thành công ở nhiều địa phương có điều kiện sinhthái tương tự và được đánh giá cao, hiệu quả nên dự kiến thích hợp khi ứngdụng vào phát triển chăn nuôi dê tại Tuyên Quang Hơn nữa, các công nghệ nàyđược đơn vị trong nước nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao nên có tính phùhợp cao đồng thời giảm được chi phí và giá thành hơn khi mua từ nước ngoài
II MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG ÁN TRIỂN KHAI DỰ ÁN
11 Mục tiêu:
11.1 Mục tiêu chung:
Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật tiên tiến trong sản xuất để xây dựng thành công
mô hình nuôi dê lai (Boer lai x dê cái là dê cỏ địa phương) có năng suất, hiệuquả kinh tế cao và phù hợp với điều kiện chăn nuôi nông hộ tỉnh Tuyên Quang
11.2 Mục tiêu cụ thể:
Trang 15- Tiếp nhận và làm chủ được các quy trình kỹ thuật: chăm sóc nuôi dưỡng
dê con theo mẹ; quản lý, chăm sóc nuôi dưỡng hậu bị; chăm sóc nuôi dưỡngsinh sản; chăm sóc nuôi dưỡng dê thịt thương phẩm; chọn giống, chọn phối vàghép đôi giao phối dê giống; điều trị và phòng bệnh cho dê; bảo quản, chế biếnthức ăn thô xanh và phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn cho dê; làm chuồng trạinuôi dê
- Xây dựng được 01 mô hình sản xuất dê lai tập trung có 400 dê cái cỏ và
30 dê đực lai Boer; trong thời gian dự án sản xuất ra 1000 dê lai Dê lai sơ sinh
có khối lượng 2,1-2,4 kg, tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa > 90%
- Xây dựng được 01 mô hình trang trại nuôi 500 dê lai thương phẩm; Dêlai có tỷ lệ nuôi sống >90%; xuất chuồng từ 9-12 tháng tuổi, khối lượng 9tháng tuổi đạt 17-20 kg, 12 tháng tuổi đạt 23-26 kg (dê thịt xuất chuồng 12tháng tuổi)
- Xây dựng được 01 mô hình mô hình nuôi dê lai thương phẩm phân tánquy mô 500 con/20 hộ dân Mỗi hộ có ít nhất 20 con trong đó có 10 con dê lai
do dự án cung cấp; Dê lai có tỷ lệ nuôi sống >90%; xuất chuồng từ 9-12 thángtuổi, khối lượng 9 tháng tuổi đạt 17-20 kg, 12 tháng tuổi đạt 23-26 kg (dê thịtxuất chuồng 12 tháng tuổi)
- Xây dựng mô hình trồng cỏ thâm canh làm thức ăn cho dê quy mô 1,5
ha với các giống VA06, cỏ ghi nê và cây chè Đại: VA06 (năng suất bình quân300-350 tấn/ha/năm), ghi nê (năng suất bình quân 80-120 tấn/ha/năm), cây Chè
đại (Trichanthera gigantea; năng suất bình quân 40-45 tấn/ha/năm).
- Đào tạo được 06 kỹ thuật viên cơ sở và tập huấn cho 200 lượt người dântham gia dự án
* Phối giống:
- Tuổi phối giống: dê cái trên 7 tháng tuổi, dê đực khoảng từ 8 điến 9 tháng tuổi
- Đối với dê cái, mỗi chu kỳ động đực từ 18 đến 21 ngày, mỗi kỳ khoảng 2đến 3 ngày Nên cho phối giống vào ngày thứ hai mỗi kỳ
Trang 16- Đối với các giống dê nuôi lấy thịt thì tỷ lệ 1 dê đực giống cho 40 dê cái.Tuy nhiên có thể giảm tỷ lệ này: mỗi 20 đến 25 dê cái cần 1 dê đực để phốigiống Nếu phối giống theo mùa thì từ 3 đến 4 dê đực cho 100 dê cái.
* Chuồng trại:
Ở những nơi không có điều kiện chăn thả, dê có thể được nuôi trongchuồng trại "Chuồng sàn" là loại chuồng trại thích hợp nhất cho dê, sàn caohơn mặt đất khoảng 0,5 mét - 1 mét Diện tích chuồng trại phải rộng rãi, thíchhợp cho từng lứa tuổi Dê dưới 6 tháng tuổi: 0,3m2 đến 0,5 m2 cho mỗi con, dêtrên 6 tháng tuổi: 0,7m2 đến 1 m2 cho mỗi con, dê đực giống: trì 1,5m2 đến 2,5m2 cho mỗi con
Ngoài ra, nếu có điều kiện, cần có thêm "sân chơi".Sân phải cao ráo,không bị đọng nước Diện tích "sân chơi" rộng rãi từ 2 m2 đến 4 m2
Quy trình Thú y và Phòng bệnh cho dê
* Công tác phòng bệnh cho dê
Mặc dù dê được công nhận là gia súc có sức sống mãnh liệt nhưng trênđàn dê tăng trưởng nhanh sẽ có sức đề kháng bệnh kém hơn Ở vùng nhiệt đới,nhiệt độ và ẩm độ cao là điều kiện tốt cho vi trùng và ký sinh trùng phát triểnhay sống tiềm sinh trong một thời gian dài Do đó các hộ gia đình và trang trạichăn nuôi phải thường xuyên theo dõi tình trạng sức khỏe để có thể phát hiện
và điều trị kịp thời
Mục đích của phòng trị bệnh cho dê nhằm tạo ra đàn dê có sức khỏe tốt,
hạn chế dịch bệnh sảy ra, giảm chi phí trong chăn nuôi
Những yếu tố có hại cho sức khỏe của dê
Môi trường ẩm ướt, chuồng trại chật trội, ngột ngạt, mất vệ sinh
Mưa gió, bãi chăn thả ngập nước
Không đủ thức ăn, hoặc thức ăn mất cân đối
Tiếp cận thô bạo
Thức ăn, nước uống nhiễm bẩn, bùn đất
Các loại cây độc, hoá chất độc
Dê mắc bệnh truyền nhiễm
Vệ sinh chung cho đàn dê
- Chuồng trại, cũi lồng phải vệ sinh hàng ngày sạch sẽ, định kỳ tổng tẩy
uế sát trùng, tiêu độc chuồng trại mỗi tháng một lần
- Chuồng trại phải có hàng rào bảo vệ, có hố sát trùng ở cổng ra vào và ởđầu chuồng nuôi Có hố ủ phân riêng hoặc hầm Bioga
Trang 17- Chuồng trại phải được xây dựng ở nơi khô ráo, chống mưa hắt vàochuồng tránh cho dê không bị ướt và đảm bảo độ thông thoáng, không ngộtngạt, đông ấm, hè máy
- Hàng ngày phải kiểm tra số lượng đàn và tình trạng bệnh tật của từngcon Thường xuyên kiểm tra ve, ghẻ và giun sán Mỗi năm hai lần tẩy phòngcác bệnh giun sán (trước và sau mùa mưa), tốt nhất là mỗi quý tẩy 1 lần
- Định kỳ tiêm phòng một số bệnh truyền nhiễm bằng vacxin như: Bệnh tụhuyết trùng, bệnh đậu dê, giải độc tố, lở mồm long móng
Vệ sinh cho dê ốm
- Khi dê ốm đau, phải nuôi cách ly và điều trị kịp thời
- Bồi dưỡng sức khoẻ cho dê ốm bằng cách cho ăn uống đầy đủ hơn và bổsung thêm khoáng, vitamin trong khẩu phần, đặc biệt là đối với dê mắc bệnh ỉachảy
- Những con chết phải chôn sâu với thuốc khử trùng sau khi đã khámnghiệm kỹ càng để tìm hiểu nguyên nhân
Phòng trừ dịch bệnh
Cùng với công tác giống và thức ăn, công tác thú y phòng trừ dịch bệnhđóng vai trò quan trọng trong việc phát triển đàn dê, nâng cao hiệu quả kinh tếtrong chăn nuôi dê
Trước hết phải đảm bảo vệ sinh cho đàn dê bằng cách cho dê ăn thức ănsạch và uống nước sạch, đầy đủ hàng ngày, chuồng trại đảm bảo vệ sinh Hàngnăm tiêm phòng các loại vacxin cho dê như sau: Đậu dê, giải độc tố, tụ huyếttrùng, và lở mồm long mómg, tẩy giun sán cho đàn dê 2 lần/năm
- Sử dụng thuốc kháng sinh: Những bệnh truyền nhiễm hoặc nhiễm trùngđược điều trị bằng kháng sinh sẽ giúp cho con vật mau khỏi bệnh Tốt nhất nên
để cho người có chuyên môn điều trị bệnh và phải tuân theo nguyên tắc cơ bảnsau: Kháng sinh chỉ điều trị được những bệnh do vi khuẩn gây nên, không cótác dụng với vi rút Nếu dùng kháng sinh điều trị thì phải liên tục từ 4 - 5 ngàytrở lên
* Một số bệnh thường gặp ở dê:
Có thể chia ra làm hai loại bệnh:
* Bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn và siêu vi khuẩn
Hội chứng tiêu chảy: Xảy ra ở mọi lứa tuổi dê đặc biệt là dê con Triệu
chứng phân nhão hay lỏng, có màu trắng hoặc vàng nhạt và có mùi hôi Dê con
bị ốm và lông bị xù xì do mất nước
Triệu chứng
Trang 18Dạng nhẹ: thể trạng bình thường, thời gian tiêu chảy ngắn, phân thay
đổi từ dạng nhão đến loãng, tăng nhu động đường ruột
Dạng nặng: mất nước, ủ rũ , mệt mỏi, cơ thể gầy sút nhanh, mắt hõm sâu,
bỏ ăn có thể dẫn đến chết do mất nước
Điều trị:
- Bệnh này cần kết hợp việc bổ sung lượng nước đã mất, cân bằng các chấtđiện giải trong cơ thể và dùng kháng sinh tiêu diệt mầm bệnh Có thể dùng mộttrong các dung dịch chống mất nước, chống mất điện giải như oresol Có thểdùng nước sắc của các loại lá, quả có chất chát như búp ổi, quả hồng xiêmxanh, vỏ quả lựu, cỏ sữa (lá chó đẻ) Trong trường hợp nặng thì cần dùng thuốckháng sinh điều trị: Neomycin, Noflox, Tetracyclin…
- Bệnh viêm phổi và hệ thống hô hấp: Có thể bị nhiễm bệnh ở mọi lứa
tuổi Bệnh có thể do nhiều loại vi khuẩn như Mycoplasma, pneumonia, Pasteurella multocida, v.v Bệnh có thể gây tử vong.
Phát hiện sớm dê, cừu ốm để cách ly và điều trị kịp thời
- Bệnh viêm ruột hoại tử Mầm bệnh là độc tố của trực trùng hiếm khí
Clostridium perf ingens lan truyền theo thức ăn và nước uống Triệu chứng sốt
cao, tiêu chảy, phân có lẫn máu hoặc chất dịch nhờn, dê bị nhiễm bệnh bỏ ăn
Phát hiện sớm dê, cừu ốm để cách ly và điều trị kịp thời
Giữ chuồng trại khô sạch, kín ẩm mùa đông và thoáng mát mùa hè
- Bệnh viêm lở miệng: Đây là bệnh có tính chất lây lan nhanh, bệnh xảy ra
ở mọi lứa tuổi nhưng thường thấy ở dê con theo mẹ và dê trưởng thành
Điều trị: có thể sử dụng dung dịch như sau:
- Cồn Iode: 150 ml
- Bột Sulphatmit: 20g
- Penicillin, steptomycin:
Trang 19- Bệnh này lan lây rất nhanh xảy ra trên mọi lứa tuổi, nhưng xảy ra nhiềutrên dê theo mẹ và dê sau cai sữa Bệnh không trầm trọng, phần trong miệng,môi bị sưng lở loét Khi nặng có thể xảy ra ở mũi, mặt tai và bầu vú Bệnh gây
ra do một loại virus hướng thượng bì gây ra
Bệnh lở mồm long móng (LMLM): là một bệnh truyền nhiễm cấp tính dovirus Picornaviridae gây ra trên loài động vật móng guốc chẵn (móng chẻ đôi)như trâu, bò, dê, cừu, hươu, nai Bệnh có khả lây lan rất mạnh, gây hậu quảnghiêm trọng về kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường
Triệu chứng:
- Dê mắc bệnh LMLM thường có các triệu chứng lâm sàng sau:
- Kém linh hoạt, lờ đờ Đi tập tễnh sau chỉ nằm 1 chỗ Sốt cao 410C) Miệng, mũi khô Kém ăn rồi bỏ ăn do xuất hiện nhiều mụn nước nhỏbằng hột đậu mọc sâu ở lớp niêm mạc miệng, vành mõm, nướu răng, lưỡi gâyđau đớn
(40 Long móng: Bàn chân sưng to Phần tiếp giáp giữa móng và chân bị nổimụn nước, sau vỡ ra, nhiễm trùng lở loét, nung mủ Bệnh nặng có thể tụt móng
- Dê cái còn xuất hiện mụn trên bầu vú nên nếu đang nuôi con sẽ khôngcho con bú nữa vì rất đau
+ Tiêm kháng sinh Procain penicilin 1ml/10-20kg/trọng lượng hoặcMarbovitryl 1ml/10kg trọng lượng, ngày 1 lần, liên tục 3 ngày để đề phòng bộinhiễm
+ Bổ sung dinh dưỡng để tăng sức đề kháng cho dê và thức ăn chứa axit
để có thể điều chỉnh độ pH đường ruột (pH = 5,0) nhằm tăng khả năng diệtkhuẩn
Phòng bệnh: