SA BIU ver 3 0

Bệnh lýBệnh lý Bẩm sinh Tinh hoàn ẩn Teo tinh hoàn Cấp tính Viêm mào tinh Viêm tinh hoàn Xoắn thừng tinh Khối vùng bìu Tràn dịch tinh mạc Thoát vị bẹn Giãn tm thừng tinh Bướu lành Nang

BS NGUYỄN HOÀNG THUẤN

BM CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

SIÊU ÂM BÌU – TINH HOÀN

MỤC TIÊU

của hệ sinh dục nam

hoàn

các cấu trúc xung quanh

Rumack, C M., & Levine, D (2017) Diagnostic Ultrasound (5th ed.): Elsevier.

GIẢI PHẪU SIÊU ÂM

(1)Lớp da (2)Lớp mạc nông (3)Mạc tinh ngoài (4)Lớp cơ bìu: liên tục cơ chéo

bụng trong (5)Mạc tinh trong (6)Lớp bao tinh hoàn: lá phúc mạc gồm 2 lá:

lá thành và lá tạng.

Nguồn: F.Nettter, Atlas Of Human Anatomy

Động mạch vỏ(capsular artery)

Động mạch trong tinh hoàn (intratestiscular artery)

Động mạch xuyên trung thất tinh hoàn

(transmediastinal artery)

Rumack, C M., & Levine, D (2017) Diagnostic Ultrasound (5th ed.): Elsevier.

Nguồn: F.Nettter, Atlas Of Human Anatomy

Nguồn : Grainger và Allison (2008), “ Chương 44- Male Reproductive System”, Grainger và Allison’s Diagnostic Radiology 5th

edition., volume 1, Churchill Livingstone, Elsevier’s Health Sciences Rights Department in Philadelphia,.

Nguồn: F.Nettter, Atlas Of Human Anatomy

Nguồn: F.Nettter, Atlas Of Human Anatomy

Hình ảnh bình thường

Mô tả siêu âm

Mào tinh: chủ mô đồng nhất Tĩnh mạch thừng tinh không dãn.

Mào tinh: chủ mô đồng nhất Tĩnh mạch thừng tinh không dãn.

Kích thước

Bìu Bề dày (da và các lớp):

2-8mm Tinh hoàn Dài: 3-5cm (L)

Ngang: 2-3cm (W) Dày: 2-3cm (D) Thể tích: 20-30ml (V)

V=0.52xLxWxD

Mào tinh Dài 6cm

Đầu 5-12mm Thân 2-4mm Đuôi 5mm

Bệnh lý

Bệnh lý Bẩm sinh Tinh hoàn ẩn

Teo tinh hoàn Cấp tính Viêm mào tinh

Viêm tinh hoàn Xoắn thừng tinh Khối

vùng bìu

Tràn dịch tinh mạc

Thoát vị bẹn Giãn tm thừng tinh

Bướu lành

Nang Nang mào tinh

Nang tinh hoàn Nang tinh dịch Nang lớp trắng

Vị trí tinh hoàn ẩn thường ở đâu?

Nguồn: F.Nettter, Atlas Of Human Anatomy

Siêu âm

• Các vị trí cần tìm là từ vùng thận đến vùng bẹn

• Độ hồi âm tinh hoàn giống hoặc hơi giảm so với tinh hoàn còn lại

Kích thước thường giảm.

• Chẩn đoán phân biệt: hạch bẹn, khối thoát vị bẹn.

Nguồn : Anil T.Ahuja và cộng sự (2008), Diagnostic Imaging Ultrasound, Amirsys.

Nguồn : Grainger và Allison (2008), “ Chương 44- Male Reproductive System”, Grainger và Allison’s Diagnostic Radiology 5th

edition., volume 1, Churchill Livingstone, Elsevier’s Health Sciences Rights Department in Philadelphia,.

Teo tinh hoàn

• Là tình trạng tinh hoàn thay đổi kích thước và độ chắc so với bên đối diện.

• Lâm sàng: thường sau chấn thương, viêm mào

tinh - tinh hoàn, xoắn tinh hoàn

• Siêu âm: tổng hai chiều bất kỳ chênh lệch

>10mm so với bên kia; hoặc tinh hoàn kích thước

nhỏ hơn 4.0 x 2.0cm

Lane, B F (2015) Diagnostic Ultrasound: Abdomen & Pelvis: Amirsys Publishing.

Viêm mào tinh

• Lan truyền từ nhiễm trùng tiền liệt tuyến hoặc niệu đạo

• Tác nhân: E Coli, Pseudomonas, Klebsiella, lậu Có thể do quai bị, giang mai, lao

Siêu âm

• Tăng kích thước mào tinh (đặc biệt là vùng đuôi)

• Giảm hồi âm (cấp), không đồng nhất

• Tăng âm (mạn) Có thể kèm viêm tinh hoàn

Viêm tinh hoàn

• Theo sau khoảng 20-40% viêm mào tinh

• Lâm sàng: giống viêm mào tinh

Siêu âm

• Tinh hoàn kích thước tăng, giảm hồi âm, không đồng nhất

• Dày lớp bao trắng tinh hoàn (nặng)

• Tràn dịch tinh mạc

• Dày da bìu

Nguồn : Hình B từ Anil T.Ahuja và cộng sự (2008), Diagnostic Imaging Ultrasound, Amirsys.

Siêu âm

• Giai đoạn cấp:

• bình thường

• dấu hiệu “xoáy nước” (whirpool).

• Tinh hoàn và mào tinh tăng kích thước, chủ mô đồng âm hoặc giảm âm.

• Dày da bìu (thiếu máu) và tràn dịch tinh mạc thứ phát Khi chẩn đoán chậm sẽ dẫn đến nhồi máu tinh hoàn

Siêu âm

• Giai đoạn bán cấp (1-10 ngày): tinh hoàn giảm âm

trong 4-5 ngày, sau đó sẽ hình thành nhồi máu khu trú hoặc lan tỏa Độ hồi âm mào tinh vẫn bình thường

• Giai đoạn mạn: tinh hoàn giảm kích thước giảm âm

đồng nhất, mào tinh tăng kích thước

•Không hoặc giảm tín hiệu

•Độ nhạy 80-90% giai đoạn sớm

•Quyết định chẩn đoán.

Dấu xoáy nước

Whirlpool

Siêu âm (thang xám và doppler) không thể dùng để loại trừ xoắn thừng tinh

sớm

Cần kiểm tra siêu âm lại sau 1-4 giờ nếu lâm sàng nghi ngờ.

Nguồn : Anil T.Ahuja và cộng sự (2008), Diagnostic Imaging Ultrasound, Amirsys.

Nguồn: Hansen và Lambert (2005), Netter's Clinical Anatomy, 1st ed, Churchill Livingstone, Elsevier’s Health

Rights Department in Philadelphia.

Tràn dịch tinh mạc

• Tràn dịch giữa 2 lớp bao tinh hoàn

• Nguyên nhân:

• Bẩm sinh: thường gặp ở trẻ em.

• Tự phát: Sau viêm nhiễm hoặc chấn thương.

• Siêu âm

• Hình ảnh hồi âm trống bao quanh tinh hoàn

• Tinh hoàn thường di chuyển ra sau giữa vùng bìu

• Dịch kém thuần trạng (mạn)

• Cần tìm nguyên nhân của tràn dịch tinh mạc

Nguồn : Anil T.Ahuja và cộng sự (2008), Diagnostic Imaging Ultrasound, Amirsys.

Lane, B F (2015) Diagnostic Ultrasound:

Abdomen & Pelvis: Amirsys Publishing.

Khối thoát vị

- Trên dc bẹn, trong đm thượng

vị dưới => thoát vị bẹn trực tiếp

Rumack, C M., & Levine, D (2017) Diagnostic Ultrasound (5th ed.): Elsevier.

Siêu âm

thấy ít dịch xung quanh

Khi khảo sát khối thoát vị cần tìm:

1 Bản chất khối thoát vị

2 Thoát vị nghẹt hay không? Dựa vào: nhu động ruột, bề dày

thành ruột; khảo sát sự tưới máu trên Doppler

3 Dùng Doppler để phân biệt thoát vị bẹn gián tiếp hay trực

tiếp

TVB trực tiếp

Lane, B F (2015) Diagnostic Ultrasound: Abdomen & Pelvis: Amirsys Publishing.

Nguồn :Hình B từ Anil T.Ahuja và cộng sự (2008), Diagnostic Imaging Ultrasound, Amirsys.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh

• Tình trạng dãn các tĩnh mạch hình dây leo ở thừng tinh

• Lâm sàng: hiện tượng vô sinh.

Siêu âm

• Hồi âm trống: Đk > 2mm Doppler: tăng tưới máu

• Ở tư thế đứng tăng khẩu kính của tĩnh mạch thừng tinh có giá

trị chẩn đoán (hoặc nghiệm pháp Valsava)

• Siêu âm cần kiểm tra toàn bộ vùng bụng để loại trừ dãn tĩnh

mạch thừng tinh thứ phát (tắc nghẽn tĩnh mạch thận (T) do khối

u thận, hạch, hoặc u thượng thận.)

Nguồn: Hansen và Lambert (2005), Netter's Clinical Anatomy, 1st ed, Churchill Livingstone, Elsevier’s Health

Rights Department in Philadelphia.

Nguồn : Anil T.Ahuja và cộng sự (2008), Diagnostic Imaging Ultrasound, Amirsys.

• Nam giới từ 15-34 tuổi

• 1 st ung thư

• 4 th nguyên nhân tử vong do ung thư

• Phần lớn thường không có triệu chứng lâm sàng

• Khoảng 10% có đau vùng bìu kèm tiểu máu

 AFP

 β HCG

Nguồn: Hansen và Lambert (2005), Netter's Clinical Anatomy, 1st ed, Churchill Livingstone, Elsevier’s Health

Rights Department in Philadelphia.

Siêu âm:

• Cấu trúc bất thường vùng tinh hoàn

• Đặc biệt lưu ý tính chất xâm lấn lớp bao trắng của tinh hoàn

• Doppler: kích thước khối u <1.5cm hầu hết giảm tăng sinh

mạch máu, >1.6cm thường có tăng sinh mạch máu Đặc điểm mạch máu không đặc trưng cho các loại mô học

• Dùng CLVT và MRI để định giai đoạn

Một số lưu ý trong chẩn đoán

• U đặc tinh hoàn => phần lớn là ác tính Seminoma chiếm # 50% ở người lớn

• Tinh hoàn ẩn hay gặp seminoma

• Seminoma: khối hồi âm kém, giới hạn rõ

• Xâm lấn lớp bao trắng: bướu phôi bào, dạng phối hợp

• Teratoma: nhiều dạng hồi âm (dày, trống, dày có bóng lưng )

Nguồn : Anil T.Ahuja và cộng sự (2008), Diagnostic Imaging Ultrasound, Amirsys.

• Hồi âm trống, tăng âm sau, vách mỏng

• Nang mào tinh: hồi âm trống vùng mào tinh

• Nang tinh dịch: hồi âm trống vùng mào tinh, dịch kém thuần

trạng

• Nang tinh hoàn: vị trí tại tinh hoàn

• Nang lớp trắng: vị trí cực trước trên của tinh hoàn.

• Nang biểu bì: vị trí tại tinh hoàn Có hình bia hoặc mắt bò

Nguồn: Vũ Văn Ty (2008), “Siêu âm tinh hoàn và bìu tinh hoàn”, Bài giảng lớp siêu âm thực hành TPHCM.

Nguồn : Anil T.Ahuja và cộng sự (2008), Diagnostic Imaging Ultrasound, Amirsys.

Nguồn : Hình trái Anil T.Ahuja và cộng sự (2008), Diagnostic Imaging Ultrasound, Amirsys.

Nguồn : Anil T.Ahuja và cộng sự (2008), Diagnostic Imaging Ultrasound, Amirsys.

Một số bệnh lý khác

Vi vôi hoá tinh hoàn

• >5 vi vôi

• Nhiều nguyên nhân

• Tăng nguy cơ ung thư

Dãn lưới tinh

Adam, A., Dixon, A K., Gillard, J H., Schaefer-Prokop, C., Grainger, R G., & Allison, D J (2014)

Grainger & Allison's Diagnostic Radiology: Elsevier Health Sciences.

KẾT LUẬN

• Siêu âm có vai trò lớn

• Phối hợp Lâm sàng - Doppler – sinh thiết

Tài liệu tham khảo

TIẾNG VIỆT

âm thực hành TPHCM.

TIẾNG ANH

Livingstone, Elsevier’s Health Sciences Rights Department in Philadelphia.

Elsevier’s Health Sciences Rights Department in Philadelphia.

p56-57, Thieme Stugart New York.

Grainger và Allison’s Diagnostic Radiology 5th edition., volume 1, Churchill

Livingstone, Elsevier’s Health Sciences Rights Department in Philadelphia,.

Cám ơn sự theo dõi của quí bác sĩ!