Tài liệu An ninh môi trường doc

cỏ trong chiến tranh Việt Nam, xuất hiện Văn bản bổ sung I cho Hiệp nghị Giơnevơ 1949 về “Bảo vệ các Nạn nhân chiến tranh vũ trang Quốc tế”, phản ánh mối quan tâm của Quốc tế đến sự xuốn

Nguyễn Đình Hòe

tháng 11/ 2009

1

AN NINH MÔI TRƯỜNG

VietNam

PGS.TS Nguyễn Đình Hoè

Khoa Môi trường

Đại học Quốc gia Hà Nội

1 Các mốc lịch sử hình thành khái niệm

ANMT

tranh luận về mối liên quan giữa biến đổi môi trường với an ninh.

liên hệ giữa Môi trường và An ninh.

cỏ trong chiến tranh Việt Nam, xuất hiện Văn bản bổ sung I cho Hiệp nghị Giơnevơ 1949 về “Bảo vệ các Nạn nhân chiến tranh vũ trang Quốc tế”, phản ánh mối quan tâm của Quốc tế đến sự xuống cấp môi trường nghiêm trọng ở Việt Nam do chiến tranh.

việc sử dụng các kỹ thuật làm thay đổi môi trường vì mục tiêu

Nguyễn Đình Hòe

tháng 11/ 2009

3

• 1989: Westing cho rằng: An ninh bao gồm 2 bộ phận

khăng khít với nhau: An ninh Chính trị (gồm các yếu

tố quân sự, kinh tế, con người) và An ninh Môi trường.

• Gorbachew (nguyên Tổng thống Liên xô cũ): An ninh

sinh thái phải được đưa lên hàng đầu (phát biểu sau thảm hoạ hạt nhân 1986 ở Trenobưn).

• 1990: Christopher W (Cựu Ngoại trưởng Mỹ): Các

vấn đề về tài nguyên thiên nhiên thường có ảnh hưởng rất lớn đến mức độ ổn định kinh tế và chính trị của mỗi quốc gia.

• Host J (Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Na Uy): Môi

trường xuống cấp có thể coi là một phần của xung đột

vũ trang vì nó làm các cuộc xung đột thêm nghiêm trọng hơn, hoặc mở rộng quy mô của các cuộc xung đột đó.

2 Xác định khái niệm ANMT

ANMT

ANCT

ANMT có nội hàm rộng hơn và bao gồm cả AN truyền thống

Nguyễn Đình Hòe

tháng 11/ 2009

5

• Định nghĩa ANMT:ANMT là trạng thái AN

toàn diện, bao gồm AN truyền thống (= AN chính trị) trên cơ sở hệ tài nguyên – môi trường được bảo vệ và sử dụng bền vững.

• ANMT cho rằng chất lượng môi trường và vốn

tài nguyên không thể tách rời với An ninh truyền thống (an ninh chính trị); môi trường xuống cấp và tài nguyên cạn kiệt chắc chắn dẫn đến nhiều mâu thuẫn gay gắt trong phát triển kinh tế – xã hội và quan hệ quốc tế, đe doạ phúc lợi và an ninh truyền thống của vùng lãnh thổ, quốc gia, khu vực, thậm chí toàn cầu.

Những nguyên nhân xã hội của ANMT

• Nhận thức chưa đủ mức về MT.

• Quản lý nhà nước về MT thiếu hiệu quả (yếu

kém và chính sách, năng lực và trách nhiệm hành pháp, yếu kém về thị trường ).

• Môi trường là vũ khí của chiến tranh sinh thái.

• Vai trò tham gia của cộng đồng vào các chính

sách và dự án phát triển chưa thỏa đáng

gia của Mỹ đều quan tâm đến vấn đề môi trường Năm 1993,

Bộ Quốc phòng Mỹ bổ nhiệm thêm chức thứ trưởng phụ trách an ninh môi trường Quốc hội Mỹ phần bổ hơn 420 triệu USD cho chương trình nghiên cứu và phát triển chiến lược môi trường

• Các nhà phân tích tình báo quốc phòng đang được đào tạo để

hiểu sức ép môi trường là mối đe doạ tiềm tàng đến ổn định của chế độ Cuối cùng, các lực lượng vũ trang và các cơ quan tình báo đã tham gia vào sứ mạng ứng cứu để giảm nhẹ những tổn thất của con người do các thảm hoạ môi trường gây ra.

Biến động Môi trường, USA, 1996

3 ANMT liên quan đến sử dụng và tranh

chấp đất đai

• Xung đột Ảrập – Israel.

• Những vấn đề nhạy cảm về đất đai ở Tây Nguyên, Nam

Trung bộ và Nam bộ.

• Nông dân không có đất do giải toả, đền bù và tái định

cư - Trường hợp Đại Từ/ Thái Nguyên, sân golf tràn lan

• Nghèo đói – Suy thoái đất/thiếu đất – và các vấn đề di

dân nội bộ ở nước ta.

Nguyễn Đình Hòe

tháng 11/ 2009

9

Xung đột đất đai Ảrập - Israel

• Thực chất và cốt lõi của cuộc xung đột ảrập - Israel là vấn đề lãnh thổ Palestin

Cuộc chiến tranh giành lãnh thổ giữa tổ tiên người Palestin và tổ tiên người Do thái bắt đầu xảy ra từ thế kỷ 19 trước Công nguyên Con cháu của 2 dân tộc này, cho đến những năm đầu thế kỷ 21 vẫn tiếp tục chiến tranh Suốt 4000 năm qua, máu vẫn liên tục đổ.

• Năm 64 trước Công nguyên, đế quốc La Mã xâm lược vùng đất Palestin, hơn 1

triệu người Do Thái bị tàn sát, những người Do Thái sống sót bị đưa sang Châu

Âu, mở đầu cho lịch sử lưu lạc của người Do Thái kéo dài hơn 1.800 năm sau đó Năm 1896 bắt đầu dấy lên phong trào phục quốc Do Thái Năm 1916 sau Đại chiến

I, nước Anh nhận quyền uỷ trị vùng đất Palestin và đã ủng hộ phong trào phục quốc Do Thái, sự ủng hộ này bị người Palestin kịch liệt phản đối, phát động cuộc khởi nghĩa ảrập từ 1936 đến 1939.

• Sau Đại chiến II, Mỹ thay thế ảnh hưởng của Anh tại Trung Đông và tiếp tục ủng

hộ người Do Thái phục quốc Nhờ đó, năm 1947, hội nghị Liên hợp quốc khoá 2 thông qua quyết định phân trị vùng lãnh thổ Palestin làm 2 vùng: vùng người ảrập chiếm 43% diện tích Palestin nhưng có đến 2/3 dân số (1,2 triệu), người Do Thái lúc đó chỉ có 600 ngàn người nhưng chiếm 57% diện tích, phần lớn là những dải đất ven biển màu mỡ

• Năm 1948, nước Israel tuyên bố thành lập 2 ngày sau đó, chiến tranh ảrập - Israel

bùng nổ cho đến bây giờ.

• Nguồn: Thông Tấn xã Việt Nam: "Cuộc xung đột Israel - ảrập"

Nxb Thông Tấn, Hà Nội, 2002

4 ANMT và tài nguyên nước

Điện trên sông Mekong

• Hệ thống các sông Tigris-Euphrates chảy qua các nước Thổ

Nhĩ Kỳ, Syria và Iraq là cội nguồn tranh chấp của 3 quốc gia này Dự án Anatoli khổng lồ của Thổ Nhĩ Kỳ năm 1990 nhằm xây dựng 20 đập thuỷ điện lớn trên sông Euphrates,

đe doạ làm giảm lưu lượng nước chảy sang lãnh thổ Syria từ

30 tỷ m3 xuống 20 tỷ m3 Năm đó, Iraq và Syria lập tức thiết lập liên minh quân sự để trả đũa Rất may là Thổ đã từ bỏ ý định chặn dòng chảy nên đã tránh được một cuộc chiến tranh đáng tiếc.

• Cùng chia sẻ sông Jordan nên Israel và Palestin rất khó

thống nhất việc phân chia lãnh thổ Còn Ai Cập thì luôn luôn lo lắng về hành động của Sudan và Ethiopia đối với đòng chảy sông Nin (Nile) vốn là huyết mạch của Ai Cập.

• ở Nam á, các nước Ấn Độ, Nepal, Bangladesh và Bhutan có bốn điều

giống nhau: đó là đều nằmỞ sườn nam dãy Himalaya, nghèo, nhiều tài nguyên nước và luôn luôn mâu thuẫn về nguồn nước

dựng nhiều đập và hồ thuỷ điện Ấn Độ đưa ra dự án xây kè Ferrakka trên sông Hằng để chỉnh luồng lạch vào cảng Calcuta, dự án này gây hạ thấp mực nước và gia tăng nhiễm mặn ở cửa sông Hằng trên lãnh thố Bangladesh Để đối phó, Bangladesh (1996) xây dựng một kè khác cũng trên sông Hằng nhằm dồn nước về vùng cửa sông để khắc phục hậu quả của kè Ferrakka.

thang thành mối đe doạ đến hoà bình và ổn định Xung đột liên quan đến nước sẽ căng thẳng hơn khi sang thế kỷ 21, nguồn nước còn trở nên khan hiếm hơn nữa do bùng nổ dân số, do ô nhiễm và do nhu cầu sử dụng nước tăng nhanh.

Đập Tiểu Loan trên thượng nguồn Mekong

Nguyễn Đình Hòe

tháng 11/ 2009

15

Việt Nam là quá cảnh từ nước ngoài, chủ yếu qua các hệ thống sông Hồng và sông Cửu Long

Sông Hồng đầu năm 2008

Cạnh tranh nước ở Việt Nam

Định và Gia Lai về dự án thủy điện thượng nguồn sông Hà Thanh

• Cho đến 2005, tình hình khan hiếm nước trên lưu Cho đến 2005, tình hình khan hiếm nước trên lưu

vực sông Đồng Nai cũng đã đến mức căng thẳng Theo dự báo của Cục Thủy Lợi Bộ NN và PTNT thì năm 2010 chỉ còn ở mức 2098 m3/người/năm (84%

so với 2005); năm 2020 : 1770 m3/người/năm

(71,2% so với 2005); năm 2040: 1475

m3/người/năm (59,3% so với 2005) là mức khan

hiếm nước (tiêu chuẩn của Hội TN nước Quốc tế thì >4000 m3/người/năm mới là không thiếu nước

Nguyễn Đình Hòe

tháng 11/ 2009

19

Bình Định Gia Lai

Sông Hà Thanh

5 ANMT và an toàn sinh thái

Tôm thẻ chân trắng và virus Taura

Ecuador, Columbia, Peru, Brazil, El Salvador, Guatemala, Honduras, Belize, Mexico, Nicaragua, Panama, Costa Rica, Venezuela cũng như Hawaii, Texas, Florida and South Carolina Đến Năm

1997 TSV bao trùm toàn châu Mỹ nhưng chưa hề xuất hiện ở Châu Á nên được gọi

là virus Tây bán cầu, Đài Loan là nơi đầu tiên xuất hiện của TSV ở châu Á ,sau đó xuất hiện ở Thailand, Myanmar, China, Korea and Indonesia vào 2003.

Chuột Hamster và bệnh sán máng

• Các nhà khoa học của Hội Vệ sinh Y học Nhiệt đới

Hoa Kỳ đã nghiên cứu khả năng nhiễm sán máng của chuột hamster, Sán trưởng thành sống khoẻ mạnh trong cơ thể chuột nhà và chuột hamster ít

nhất 16 tuần lễ, Rõ ràng chuột hamster có rất

nhiều khả năng là động vật tải sán máng.

• Chuột Hamster nhập về Việt Nam chủ yếu từ Trung

Quốc

Á (chủ yếu là miền Tây Nam Trung Quốc) chiếm gần ½ số người mắc

Cây lang rừng –Sát thủ kiều mộc-Pretty

tree killer

Nguyễn Đình Hòe

tháng 11/ 2009

27

Bệnh tiêu chảy có tả và lợn tai xanh

NGUỒN GỐC ĐỘ ( THEO WHO)

TRUNG QUỐC (THEO CỤC THÚ Y TW)

• Vấn đề GMO (Gene Modified Organism) và mặt trái của công nghệ sinh học.

Nguyễn Đình Hòe

tháng 11/ 2009

29

6 ANMT và vũ khí sinh thái

• Đặc điểm của vũ khí sinh thái

Hoá chất độc

ngoại vi, đặc biệt Irak đã sử dụng rộng rãi để chống lại người Kurd

trong những năm 1987-1988 Cuộc tấn công bằng vũ khí hoá học vào thành phố Halagia thuộc người Kurd cư trú đã làm 5000 người chết tức thì, 250.000 người bị nhiễm độc, bùng phát các bệnh ung thư da ác tính, suy hô hấp, mù loà, loạn thần kinh, biến đổi gen trẻ sơ sinh, máu trắng, loạn chức năng tim, ung thư và sảy thai tăng gấp 4 lần.

Nam 72 triệu lít diệt cỏ, trong đó chứa 6,2% chất độc màu da cam đã được rải xuống chiến trường miền nam trong những năm 1968-1972 mà đến nay vẫn còn di chứng Các hầm chôn dấu chất hoá học từ thời chiến tranh do quân Mỹ bỏ lại được phát hiện ngày càng nhiều ở những vị trí đồn trú của lĩnh Mỹ.

đó người rải có thể an toàn trở về căn cứ.

tấn công tinh thần toàn thể xã hội.

vi trùng không thể nhìn thấy bằng mắt thường, nên rất

dễ che dấu khi vận chuyển Theo nghiên cứu của văn phòng đánh giá công nghệ Mỹ (OTA - 1993) 100kg bụi bệnh than rải từ máy bay có thể giết chết 1-3 triệu

người.

• Chính phủ Mỹ suốt 30 năm đã dùng vũ khí vi trùng

để chống phá cách mạng Cu Ba Tháng 3/1970, Mỹ

đã bí mật đưa sang CuBa một hòm chứa virus gây sốt lợn có nguồn gốc từ Châu Phi, bằng phương tiện tàu đánh cá 6 tuần sau, bùng nổ đại dịch gia súc ở CuBa, buộc CuBa phải giết trên 500 ngàn con lợn Bệnh sốt lợn tái xuất ở Cu Ba vào năm 1980, lần này còn lây sang người và gây tử vong Cùng thời gian này, ở Cu Ba bùng phát dịch đau mắt đỏ làm cho 156 người bị tử vong.

• Cho đến cuộc khủng bố bằng vi khuẩn than xảy ra

ở Mỹ sau ngày 11-09-2001, có thể nói việc kiểm soát

vũ khí vi trùng trên thế giới hiện nay là rất yếu kém.

Nguyễn Đình Hòe

tháng 11/ 2009

33

Vào những năm đầu thập kỷ 80, một người đàn ông

đã trộn vi khuẩn Salmonella typhi gây bệnh thương hàn vào đồ ăn ở một nhà hàng vùng Oregon, đầu độc 750 người, nhưng rất may là tác dụng của loại

vi khuẩn này chưa đủ mạnh để gây nên tử vong Còn tại Pháp, người ta cũng đã phát hiện được tại hang ổ của nhóm phiến loạn Đỏ ở Paris một lượng nhiều gam trực khuẩn cực độc Chỉ cần 0,1 microgam trực khuẩn này có thể gây nên cái chết tức thì.

Vũ khí Gen

• Vũ khí gen là đỉnh cao của vũ khí sinh học, còn có tên là vũ

khí di truyền hay vũ khí ADN Nguyên lí của vũ khí gen là

áp dụng công nghệ di truyền, cấp ghép gen vào một sinh vật lành, biến sinh vật đó thành sinh vật gây hại Sinh vật gây hại có thể là một loại côn trùng, một loại vi khuẩn độc có khả năng kháng thuốc.

• Năm 1987, Mỹ đã chi đến 1,5 tỷ USD để chế tạo vũ khí sinh

thái trong đó có vũ khí gen Họ đã thành công trong việc tăng độc tố của vi khuẩn than, vi khuẩn viêm gan A, trực khuẩn tả, lị

Họ đã tạo ra vũ khí gen gây tiêu chảy và chảy nước mắt liên tục, các thí nghiệm về sử dụng gen gây viêm cơ cũng đang được tiến hành, theo tính toán chỉ cần 20g chất gây viêm cơ

Nguyễn Đình Hòe

tháng 11/ 2009

35

• Gen là loại vũ khí công nghệ cao, khó phát hiện và

giải mã, dễ sử dụng, lại có thể chỉ nhằm vào một nhóm người có cơ cấu di truyền nhất định Các nhà khoa học đã nhận xét rằng trong 10 năm tới, vũ khí gen có thể sẽ được sản xuất hàng loạt và "mạnh hơn cả bom nguyên tử".

Vũ khí thời tiết

• Vào những năm 1969-1970, CIA đã áp dụng một số biện

pháp tác động lên điều kiện thời tiết để phá hoại các vụ mía - loại nông sản chủ đạo của Cu Ba Các máy bay Mỹ đã lượn trên vùng trời Cu Ba, tạo mưa lũ trên những vùng không trồng mía, để rồi những vùng trồng mía trở nên khô hạn.

• Một báo cáo của CIA được tờ Tạp chí thứ bảy (Saturday

Review) tiết lộ cho thấy một số quốc gia đứng đầu là Mỹ đã

có khả năng điều khiển thời tiết dùng cho mục đích quân sự

Mỹ đã từng gây mưa lũ trên một số vùng tại Bắc Việt Nam, Lào và Campuchia để làm hỏng tuyến đường vận chuyển của miền Bắc vào chiến trường miền Nam.

Nguyễn Đình Hòe

tháng 11/ 2009

37

• Trong thập kỷ 1885-1995, NATO đã thử nghiệm vũ

khí thời tiết để gây hạn hán cho Tây Ban Nha, gây khó khăn cho nước này ngay khi Tây Ban Nha tuyên bố gia nhập EU.

• Ngày 21-08-1969, Mỹ cho máy bay thả hoá chất để

xua tan cơn dông trên vùng trời biển Caribê và chuyển cơn dông sang lãnh thổ Panama, Nicaragoa

và Honduras Người ta phát hiện các hoá chất được

sử dụng là iốt bạc, iốt chì và băng khô (CO2 đóng băng).

• Rõ ràng với việc sử dụng thời tiết vào mục tiêu

chiến tranh, các siêu cường quân sự trên thế giới đã can thiệp thô bạo vào môi trường sống của con người.

Vũ khí phóng xạ

• Trong những năm cuối thập kỷ 1970, cuộc khủng hoảng dầu

lửa đã làm cho nhiều nước lao vào phát triển điện hạt nhân, trong đó có Arhentina, Basil, Chi Lê, Nam Phi, Iran, Irak, Đài Loan, Bắc Triều Tiên, Hàn Quốc và người ta đang lo lắng rằng liệu những nước này có sử dụng hạt nhân chỉ cho mục tiêu hoà bình hay không.

• Sự sụp đổ của Liên Xô cũ đã đặt thế giới trước những nguy

cơ mới:

– Kho vũ khí hạt nhân của Nga được bảo quản chưa tốt khiến cho

nguy cơ xảy ra sự cố hạt nhân là việc đáng ngại.

– Buôn bán lậu vật liệu phóng xạ, thậm chí cả vũ khí hạt nhân.

– Chảy máu chất xám hạt nhân từ Nga, do các nhà khoa học hạt

nhân của Nga di tản ra nước ngoài hoặc bán phát minh, kỹ thuật

Nguyễn Đình Hòe

tháng 11/ 2009

39

• Trong các xung đột khu vực, vũ khí phóng xạ vẫn bị

lạm dụng, điển hình là cuộc chiến vùng Vịnh Đó là việc liên quân Anh - Mỹ sử dụng đạn pháo chứa Uran nghèo tại cuộc chiến Irak Quân Đồng Minh

đã thừa nhận là có sử dụng hàng trăm tấn đạn pháo chứa Uran nghèo tại các chiến trường miền Nam Irak Điều đó giải thích cho sự tăng đột biến tỷ

lệ ung thư và sinh đẻ có dị tật tại miền Nam Irak sau cuộc chiến 11 năm sau chiến tranh (2002) vẫn

có nhiều người chết do nhiễm phóng xạ phát tán.

Năm 1994, cảnh sát Đức đã bắt giữ một nhóm người mang 300g Plutonium 239 Các chuyên gia cho rằng, với một lượng nguyên liệu ít ỏi như vậy, sẽ không có khả năng hình thành được một vũ khí hạt nhân Trước bàn hỏi cung, cảnh sát điều tra Đức toát mồ hôi khi kẻ cầm đầu nhóm đã khai: Y cùng đồng bọn dự định đưa lượng Plutonium này vào hệ thống phân phối nước của một thành phố lớn tại Đức với mục đích làm nhiễm phóng xạ toàn bộ cư dân sử dụng hệ thống phân phối nước đó